Nhóm ngôn ngữ Khasi

Nhóm ngôn ngữ Khasi là một nhóm ngôn ngữ Nam Á nói ở bang Meghalaya miền đông bắc Ấn Độ và vùng lân cận thuộc Bangladesh.

 Ngôn ngữ 
Sidwell (2018: 27–31) phân loại các ngôn ngữ Khasi như sau.

Khasi nguyên thủy
War (Amwi, Mnar)
Pnar-Khasi-Lyngngam nguyên thủy
Lyngngam 
Pnar (Jaintia), Khasi, Maharam (Maram)

Bhoi là tên cho một số phương ngữ tiếng Pnar và Khasi.

 Mối quan hệ ngoại tại 
Paul Sidwell (2011) đề xuất rằng nhóm ngôn ngữ Khasi có quan hệ chặt chẽ với nhóm ngôn ngữ Palaung, hợp nên ngữ tộc Khasi–Palaung.

Sidwell (2018: 32) liệt kê tám từ mà hai nhóm cùng chia sẻ.

 Từ  Khasi nguyên thủy(Sidwell 2018)  Palaung nguyên thủy(Sidwell 2015)Sidwell, Paul. 2015. The Palaungic Languages: Classification, Reconstruction and Comparative Lexicon . München: Lincom Europa. máu  *snaːm  *snaːm móng, vuốt  *trʧʰiːm  *rənsiːm tóc, lông  *sɲuʔ  *ɲuk chồng, đàn ông  trmɛ (Amwi)  *-meʔ mưa  *slap; slɛ (Amwi)  *clɛʔ bơi  *ɟŋiː  *ŋɔj hai  *ʔaːr  *ləʔaːr nước  *ʔum  *ʔoːm

 Từ vựng mới phát sinh 
Sidwell (2018: 23) liệt kê những từ vựng mới phát sinh chỉ có trong nhóm Khasi, không có trong các nhóm Nam Á khác.
 Từ  Khasi nguyên thủy  Lyngngam  Maram  Khasi  Pnar  Mnar  War cơm *ʤaː  ʥa  ʤa  ja /ʤaː/  ʤa  ci  ʧi trăng *bnəːj  bni  bne  bnai /bnaːi/  bnaj  pni  pnʊ hát *rwəːj  rəŋwi  rwej  rwái /rwaːi/  rwaj  –  rvʊ bốn *saːw  saw  saw  sáw /saːw/  so  sɔu  ria sông *waʔ  –  waɁ  wah /waːʔ/  waɁ  waɁ  waɁ tất cả, hết thảy *barɔɁ  prok  barɔʔ  baroh /barɔːʔ/  warɔʔ  –  bərɒʔ lợn, heo *sniaŋ  sɲaŋ  sniaŋ  sniang /sniaŋ/  sniaŋ  cʰɲaŋ  rniŋ cát *ʧʔiap  ʥʔep  ʧiʔɛp  shyiap /ʃʔiap/  ʧʔiap  ʃʔip  ʃʔiap uống *di:ʔ/c  dec  dɔc  dih /diːʔ/  diʔ  deʔ  deʔ sao *kʰloːr  kʰlor  kʰlɔr  khlúr /kʰloːr/  kʰlor  –  khlʊə lưỡi *tʰnləːc  təloc  tʰl̩let  thyllied /tʰɨlleːc/  tʰl̩leɟ  kʰlut  kʰlit băng, rét *tʰaʔ  tʰaʔ  tʰaʔ  thah /tʰaːʔ/  tʰaʔ  tʰaʔ  tʰaʔ

Phục dựng
Cả ngôn ngữ Khasi nguyên thủy và Pnar-Khasi-Lyngngam nguyên thủy đều do Paul Sidwell (2018) phục dựng. Ngôn ngữ Khasi nguyên thủy có lẽ được nói vào khoảng 2.000-2.500 năm trước, tiếng War tách khỏi phần còn lại khoảng 1.500 năm trước (Sidwell 2018: 20).

Về hình thái học, ngôn ngữ Khasi nguyên thủy có tiền tố gây khiến *pN- và trung tố động từ hoá *-r- (Sidwell 2018: 66-67).

Bảng đại từ phục dựng dưới đây là của Sidwell (2018: 51-67).

Đại từ
  Đực  Cái  Số nhiều Ngôi thứ 1 *ŋa; *ʔɔ  *ŋa; *ʔɔ  *ʔi Ngôi thứ 2 *me  *pʰa  *pʰi Ngôi thứ 3(thân quen) *ʔu  *ka  *ki Ngôi thứ 3(xa lạ) *ʔi  *ʔi  *ʔi

Đại từ chỉ định
 *ni 'này (gần)'
 *tu 'kia (vừa)'
 *taj 'đó (xa, thấy được)'
 *te 'kìa (gần đối phương, người được đối thoại)'
 *tɛ 'đó (không thấy được)'

Từ phủ định
 *ʔǝm 'không, chẳng'
 *ham 'đừng'
 *ta 'không, chẳng'

Phụ tố hình thái học
 *pN- 'tiền tố gây khiến'
 *-r- 'trung tố động từ hoá'

Số đếm
 Số  Khasi nguyên thủy  Pnar-Khasi-Lyngngam nguyên thủy một  *wiː~*miː   một  *ʧiː   hai  *ʔaːr   ba  *laːj   bốn  *saːw   năm  *san   sáu  *tʰruː   bảy   *ʰnɲəw tám   *pʰraː chín   *kʰndaːj mười  *pʰəw  

Biến âm
Sidwell (2018) liệt kê những sự biến âm sau.
Tiền Khasi *b- > *p-, *ɓ- > *b-
Nam Á nguyên thủy *b- > Khasi nguyên thủy *p-
Nam Á nguyên thủy *ɓ- > Khasi nguyên thủy *b-
Tiền Khasi *d- > *t-, * ɗ- > *d-
Nam Á nguyên thủy *d- > Khasi nguyên thủy *t-
Nam Á nguyên thủy *ɗ- > Khasi nguyên thủy *d-
Tiền Khasi *-l > *-n/*-Ø
Tiền Khasi *-h > *-s > *-t
Tiền Khasi *-ʔ > *-Ø >, *-k > *-ʔ 
Tiền Khasi *g- > *k-

Xem thêm
Danh sách mục từ Khasi nguyên thủy phục dựng (Wiktionary)

Nguồn tham khảo

Sidwell, Paul. 2011. Proto-Khasian and Khasi-Palaungic. Journal of the South East Asia linguistics society , Vol. 4.2, pages 144-168, December 2011.
Sidwell, Paul. 2011b. Proto-Khasian (or -War-Khasi); reconstruction and classification. Presented at SEALS 21, Kasetsart University, Bangkok, Thailand.
Sidwell, Paul. 2018. The Khasian Languages: Classification, Reconstruction, and Comparative Lexicon. Languages of the World 58. Munich: Lincom Europa. 

Liên kết ngoài
Khasian Languages Project (by Paul Sidwell)

Thể loại:Ngữ hệ Nam Á