Tiếng Kháng

Tiếng Kháng (), còn được gọi là Mang U', là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Á ở Việt Nam. Nó liên quan chặt chẽ với tiếng Bố Mang ở Mạn Trượng (thuộc huyện Kim Bình, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).

 Phân loại 
Paul Sidwell (2014)Sidwell, Paul. 2014. "Khmuic classification and homeland ". Mon-Khmer Studies 43.1:47-56 phân loại tiếng Kháng thuộc ngữ chi Palaung, mặc dù Jerold Edmondson (2010) cho rằng nó thuộc ngữ chi Khơ Mú.

Tiếng Kháng có liên quan chặt chẽ nhất với tiếng Bố Mang (Edmondson 2010).

Tiếng Quảng Lâm được nói ở xã Quảng Lâm, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên được cho là có quan hệ mật thiết đến tiếng Kháng.

 Phân bố 
Người Kháng, chủ nhân của ngôn ngữ, là một nhóm dân tộc được công nhận chính thức tại Việt Nam, và dân số là 13.840 vào năm 2009.Biểu 5: Dân số chia theo thành thị/nông thôn, giới tính, dân tộc, các vùng kinh tế - xã hội và tỉnh/thành phố, Kết quả điều tra dân số 1/4/2009

Tiếng Kháng phân bố tại các huyện sau của các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Điện Biên:

 Tỉnh Sơn La (dọc theo sông Đà) 
 Thuận Châu (bao gồm bản Ná Lai) 
 Quỳnh Nhai 
 Mường La 
 Tỉnh Lai Châu 
 Phong Thổ 
 Mường Tè 
 Than Uyên 
 Tỉnh Điện Biên 
 Mường Lay (Mường Chà) 
 Tuần Giáo
Tạ Quang Tùng (2021) bổ sung phần mô tả ngữ âm và danh sách từ vựng của phương ngữ Kháng được nói tại bản Nậm Mu, xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên.
Ngữ âm
+Phụ âm Môi Lợi Ngạc cứng Ngạc mềm Thanh hầuTắc    HútXátMũiTiếp cận

+Nguyên âm Trước Giữa Sau Đóng Nửa đóng   Nửa mở Mở 

Các nguyên âm đôi bao gồm: /iɤ/, /ɯɤ/, /uɤ/.

Tiếng Kháng có tổng cộng tám thanh điệu, trong đó sáu thanh xuất hiện ở các "âm tiết sống" gồm các âm tiết mở hoặc kết thúc bằng âm vang. Trong khi đó hai thanh còn lại chỉ xuất hiện ở các "âm tiết chết" gồm các âm tiết kết thúc bằng các phụ âm tắc miệng /p t k/. Mỗi thanh điệu cũng mang theo một âm vực cụ thể, ảnh hưởng đến cách phát âm của âm tiết.

Các thanh điệu âm tiết sống như sau:
 [ ˥ ] - cao, bằng, thường
 [ ˩ˀ] - thấp, bằng, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu 
 [ ˧˥ˀ] - cao lên, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu
 [ ˧˩ˀ] - thấp xuống, kết thúc bằng âm tắc thanh hầu 
 [ ˧˨˧ ] - hõm vừa, thường
 [ ˨˩˨ ] - hõm thấp, khàn

Các thanh điệu âm tiết chết như sau:
 [ ˦˧ ] - Cao xuống
 [ ˩˨ ] - Thấp lên

 Tham khảo 

 Đọc thêm 
 Dao Jie (刀洁, Đao Khiết). 2007. Bumang yu yanjiu (布芒语研究, Nghiên cứu tiếng Bố Mang). Bắc Kinh: 民族出版社 (Nhà xuất bản Dân tộc). 
 Ferlus, Michel. 1996. Langues et peuples viet-muong [Ngôn ngữ và dân tộc Việt-Mường]. Mon-Khmer Studies (MKS) 26: 7-28. 
 Mikami, Naomitsu. 2003. "A Khang phonology and wordlist" (Âm vị học và danh sách từ tiếng Kháng). Trong Ueda, Hiromi (chủ biên) Reports on minority languages in Mainland Southeast Asia (Báo cáo về các ngôn ngữ thiểu số ở Đông Nam Á). Trang 1-42. Endangered Languages of the Pacific Rim (Các ngôn ngữ có nguy cơ tuyệt chủng của Vành đai Thái Bình Dương). Osaka: Khoa Tin học, Đại học Osaka Gakuin. 
 Schliesinger, Joachim. 1998. Hill tribes of Vietnam (Các bộ lạc đồi núi của Việt Nam). Tập 2.2. Bangkok: White Lotus Co. Ltd. 
 Thông tấn xã Việt Nam (VNA). 2006. Hình ảnh cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản TTX Việt Nam.

 Liên kết ngoài 
 Người Kháng trên website Trang tin điện tử của Ủy ban Dân tộc Việt Nam.
 RWAAI (Kho lưu trữ và không gian làm việc cho Di sản phi vật thể ngôn ngữ Nam Á) 
 Tiếng Kháng trong Lưu trữ kỹ thuật số RWAAI. 

Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam
Thể loại:Ngữ hệ Nam Á