Chánh sứ

Chánh sứ (正使) là chức danh của người được nhà vua lựa chọn, chỉ định dẫn đầu đoàn sứ bộ của một quốc gia dưới thời phong kiến, có quyền thay mặt vua tiến hành các hoạt động bang giao với các nước khác trong thời gian đi sứ.

 Chánh sứ của Đại Việt sang Trung Quốc thời Mạc 

 Chánh sứ của Đại Việt sang Trung Quốc thời Lê Trung hưng 

 Chánh sứ của An Nam sang Trung Quốc thời Tây Sơn 

 Chánh sứ của Việt Nam sang Trung Quốc thời Nguyễn 
NămSứ bộMục đích đi sứHiệu đề trên đồ sứtương ứng năm đi sứGhi chúNhâm tuất
(1802)Chánh sứ (CS):Trịnh Hoài Đức
Phó sứ (PS): Ngô Nhân Tĩnh, Huỳnh Ngọc UẩnMang ấn vàng và sắc phong mà nhà Thanh phong cho triều Tây Sơn sang trả; báo tin Nguyễn Ánh chiến thắng Tây Sơn, lập triều đại mới và giao nộp cho nhà Thanh 3 tên cướp biển người Tàu là Mạc Quan Phù, Lương Văn Canh và Lương Văn Tài.Chưa tìm thấy hiện vậtNăm này có hai sứ bộ sang Trung HoaCS: Lê Quang Định
PS: Lê Chính Lộ, Nguyễn Gia CátXin phong vương cho vua Gia Long và xin đổi tên nước ta thành Nam Việt. Vua Gia Khánh nhà Thanh chuẩn cho tên nước ta là Việt Nam.Sứ bộ này về nước vào tháng chạp năm Gia Long thứ 2 (tháng 1/1804)Giáp tí (1804)CS: Lê Bá Phẩm
PS: Trần Minh Nghĩa, Nguyễn Đăng ĐệĐi tạ ân việc nhà Thanh cử Tề Bố Sâm sang phong vương cho vua Gia Long trước đó. (Tề Bố Sâm sang đến Thăng Long vào khoảng cuối tháng 2, đầu tháng 3/1804). Sứ bộ này cũng mang lễ vật đi cống Thanh triều, thay cho đợt tuế cống năm 1803 và năm 1805.– Giáp tí niên chế (có hình vuông kép bao quanh)
– Giáp tí (có hình vuông kép bao quanh)

– Giáp tí (có vòng tròn kép bao quanh)

– Giáp tí niên chế

– Giáp tíĐinh mão
(1807)CS: Vũ Trinh
PS: Ngô Nhân TĩnhĐi tuế cống– Mậu thìn niên chếSứ bộ này về nước năm Mậu thìn (1808)Kỷ tị
(1809)CS:Nguyễn Hữu Thận
PS: Ngô (Thì) Vị, Lê Đắc TầnĐi tuế cống theo lệ– Kỷ tị niên chế

– Canh ngọ niên chếNăm này có hai sứ bộ sang Trung Hoa
Sứ bộ Nguyễn Hữu Thận về nước năm Canh ngọ (1810)CS: Vũ Trinh
PS: Nguyễn Đình Chất, Nguyễn Văn ThịnhĐi mừng lễ Ngũ tuần Đại khánh của vua Gia KhánhQuý dậu
(1813)CS: Nguyễn Du
PS: Trần Văn Đại, Nguyễn Văn PhongĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtĐinh sửu
(1817)CS: Hồ Công Thuận
PS: Nguyễn Huy Trinh, Phan Huy ThựcĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtKỷ mão
1819CS: Nguyễn Xuân Tình
PS: Đinh Phiên, Nguyễn Hựu BổngĐi mừng lễ Lục tuần Đại khánh của vua Gia Khánh– Kỷ mão niên chế
– Kỷ mão ngự chế

– Kỷ mãoCanh thìn
1820CS: Ngô (Thì) Vị,
PS: Trần Bá Kiên, Hoàng Văn ThịnhĐi báo tang vua Gia Long và xin phong vương cho vua Minh Mạng– Canh thìn niên chế
– Canh thìnSứ bộ này do Nguyễn Du làm CS nhưng chưa lên đường thì Nguyễn Du mất, Ngô (Thì) Vị được cử thay thếQuý mùi
(1823)CS: Nhữ Bá SĩChỉ đi đến Quảng Đông, chưa rõ mục đích– Giáp thân niên chếSứ bộ này về nước năm Giáp thân (1824)Ất dậu
(1825)CS: Hoàng Kim Hoán
PS: Phan Huy Chú, Trần ChấnĐi tạ ân việc Thanh triều cử Tổng đốc Quảng Tây là Phan Cung Thân sang phong vương cho vua Minh Mạng năm 1821.– Ất dậu
– Ất dậu niên tạo

– Ất dậu niên chế

– Bính tuất

– Bính tuất niên chếNăm này có 2 sứ bộ đi sứ. Cả hai sứ bộ này đều lên đường vào tháng 10 năm Giáp thân (1824) và về nước vào năm Bính tuất (1826)CS: Hoàng Văn Quyền
PS: Nguyễn Trọng Vũ, Nguyễn Hựu NhânĐi tuế cống theo lệĐinh hợi
(1827)CS: Phan Thế TrungChưa rõ mục đích– Đinh hợi niên chế
– Mậu tí niên chếSứ bộ này về nước năm Mậu tí (1828)Kỷ sửu
(1829)CS: Nguyễn Trọng Vũ
PS: Nguyễn Đình Tân, Đặng Văn KhảiĐi tuế cống theo lệ– Canh dần niên chế
– Canh dầnSứ bộ này về nước năm Canh dần (1830)Tân mão
(1831)CS: Hoàng Văn ĐảnĐi mừng lễ Ngũ tuần đại khánh vua Đạo QuangChưa tìm thấy hiện vậtNăm này có hai sứ bộ sang Trung Hoa.
Sứ bộ Hoàng Văn Đản về nước năm Nhâm thìn (1832)PS: Trương Hảo Hợp, Phan Huy Chú
CS: Lý Văn PhứcSang Phúc Kiến giao trả một nhóm quan quân nhà Thanh bị đánh giạt vào Việt Nam năm 1831Quý tị
(1833)CS: Trần Văn Trung
PS: Phan Thanh Giản, Nguyễn Huy ChiểuĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtNăm này có hai sứ bộ sang Trung Hoa.  Sứ bộ Trần Văn Trung về nước năm Giáp ngọ (1834)CS: Lý Văn PhứcSang Quảng ĐôngẤt mùi
(1835)CS: Lý Văn Phức
PS: Trần Tú Dĩnh, Đỗ Tuấn ĐạiChưa rõ mục đích– Bính thânSứ bộ này về nước năm Bính thân (1836)Đinh dậu
(1837)CS: Phạm Thế Trung
PS: Nguyễn Đức Hoạt, Nguyễn Văn NhượngĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtTân sửu
(1841)CS: Lý Văn Phức
PS: Nguyễn Đức Hoạt, Bùi Phụ PhongĐi báo tang vua Minh Mạng và xin phong cho vua Thiệu Trị– Tân sửu
– Tân sửu niên chếNăm này có 2 sứ bộ sang Trung HoaCS: Hoàng Tế Mỹ
PS: Nguyễn Đình TânChưa rõ mục đíchẤt tị
(1845)CS: Trương Hảo Hợp
PS: Phạm Chi Hương, Vương Hữu QuangĐi tạ ơn việc sứ Thanh là Bảo Thang sang tuyên phong cho vua Thiệu Trị vào năm 1842.– Ất tị
– Ất tị niên chếBính ngọ
(1846)CS: Ngô Kim Thanh
(phái đoàn này gồm 6 người)Đi Quảng Đông mua hàng hóa– Đinh mùiMậu thân
(1848)CS: Bùi (Ngọc) Quỹ
PS: Vương Hữu Quang, Nguyễn ThuĐi báo tang vua Thiệu Trị và xin phong cho vua Tự ĐứcNăm này không ký kiểu đồ sứKỷ dậu
(1849)CS: Phan Tỉnh
PS: Mai Đức Thường, Nguyễn Văn SiêuĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtTân hợi
(1851)CS: Trương Đăng QuếĐi chúc mừng vua Thanh là Hàm Phong mới lên ngôi– Nhâm tí mạnh đôngSứ bộ này về nước năm Nhâm tý (1852)Quý sửu
(1853)CS: Phan Huy Vịnh
PS: Vũ Văn Tuấn,  Phạm Chi HươngĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtSứ bộ này về nước năm Ất mão (1855)Đinh tị
(1857)CS: Nhữ Bá SĩĐi tuế cống theo lệ– Đinh tị niên chế
– Đinh tịTân dậu
(1861)CS: Hoàng Thiện Trường
PS: Văn Đức Khuê,  Nguyễn Huy KỷĐi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtẤt sửu
(1865)Đặng Huy TrứĐi Quảng Đông, Áo Môn và Hương Cảng để thăm dò tình hình các nước Âu Mỹ (thám phỏng Dương tình)Chưa tìm thấy hiện vậtĐinh mão
(1867)Đặng Huy TrứĐi Quảng Đông thăm dò tình hình các nước Âu Mỹ và mua sắm vật dụng, vũ khí cho triều đình.Các đồ sứ có hiệu đề giống nhau ở 12 chữ đầu tiên:Tự Đức mậu thìn trung thu Đặng quý từ đường tế khí + 2 (hoặc 4 chữ) thể hiện chủ đề trang trí.Do bị ốm nặng, phải ở lại Trung Hoa để dưỡng bệnh nên đến năm 1868, Đặng Huy Trứ mới về nước.Mậu thìn
(1868)CS: Nguyễn Thuật
PS: Lê Tuấn, Hoàng Tịnh, Nguyễn Tư GiảnĐi tuế cống theo lệ, đồng thời yêu cầu nhà Thanh gửi quân sang vùng rừng núi Bắc Việt Nam để tiêu diệt các nhóm tàn quân Thái bình thiên quốc.– Mậu thìn niên chếSứ bộ này về nước vào năm 1869Canh ngọ
(1870)CS: Trần Bích San
PS: Phạm Hy Lượng Đi điều tra tình hình chính trị của Trung Hoa và đối sách của họ trước sự xâm lược của phương Tây.– Tự Đức tân mùi
– Tân mùi niên chếSứ bộ này về nước vào năm Tân Mùi (1871)Quý dậu
(1873)CS: Phan Sĩ Thục
PS: Hà Văn Quan Đi tuế cống theo lệChưa tìm thấy hiện vậtBính tí (1876)CS: Bùi Văn Dị
PS: Lâm HoàngĐi chúc mừng vua mới lên ngôi của nhà Thanh là Quang Tự, kết hợp đi cống theo lệ.– Bính tí ngự chếSứ bộ này về nước vào năm Đinh sửu (1877)Canh thìn (1880)CS: Nguyễn Thuật
PS: Trần Khánh TiếnĐi tuế cống theo lệNhâm ngọ
(1882)CS: Phạm Thận Duật
PS: Nguyễn Thuật, Phạm Văn TrữĐầu tiên chỉ đi tới Thiên Tân cầu viện sự trợ giúp của Thanh triều để chống lại Pháp sau khi H. Rivière đưa quân chiếm thành Hà Nội. Sau đó đi tới Yên Kinh.Sứ bộ này về nước vào tháng 2 năm Giáp thân (1884)Tân Dậu
(1921)Không rõ tên các thành viên trong sứ bộĐi mua đồ sứ ở Quảng Đông chuẩn bị cho lễ Tứ tuần Đại Khánh của vua Khải Định.– Khải Định niên tạo
– Khải Định niên chế

– Khải Định Tân dậu niên tạoGiáp tí
(1924)Không rõ tên các thành viên trong sứ bộĐi mua đồ sứ ở Quảng Đông chuẩn bị cho lễ Tứ tuần Đại Khánh của vua Khải Định.– Khải Định Giáp tí niên tạoẤt sửu
(1925)Không rõ tên các thành viên trong sứ bộĐi mua đồ sứ ở Quảng Đông.– Khải Định Ất sửu
Tham khảo

Thể loại:Chức quan phong kiến