Bạch Đa

nhỏ|250px|Đình làng Đại Vi thờ 3 vị tướng nhà Đinh Trương Ngọ, Trương Mai, Bạch Đa có công giúp Vua Đinh Tiên Hoàng dẹp 12 sứ quân
Bạch Đa là một vị tướng nhà Đinh, có công đánh dẹp loạn 12 sứ quân, góp phần giúp Đinh Bộ Lĩnh lập ra nhà nước Đại Cồ Việt trong lịch sử Việt Nam. Ông được nhiều nơi ở Hà Nội, Bắc Ninh và Thanh Hóa lập đền thờ với tôn xưng Bạch Đa đại vương.

Xuất thân
Bạch Đa cùng với 2 anh họ là Trương Ngọ, Trương Mai là 3 vị tướng quê ở động Hoa Lư, châu Đại Hoàng (nay thuộc xã Đại Hoàng, Ninh Bình). Chàng Ngọ và Chàng Mai là hai anh em sinh đôi còn Bạch Đa là em họ, mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được bố mẹ hai chàng đón về nuôi. Đến khi Đinh Bộ Lĩnh nổi lên khởi nghĩa, dẹp loạn 12 sứ quân, ba anh em bèn ra giúp, được phong chức Đô Uý. Ba ông mộ được mấy nghìn quân, đóng ở chùa trang Bối Khê, đạo Sơn Nam. Khi ba ông cầm quân đi đánh quân Ngô, bất ngờ bị tấn công đồn ở trang Đại Vi, ba ông không chống lại được đã hi sinh. Dân làng cảm phục lập đình Đại Vi ở Tiên Du, Bắc Ninh thờ phụng. Các triều Vua phong ba ông làm Phúc thần. Riêng Bạch Đa còn được thờ ở đình Đông Dư Hạ và đình Đông Dư Thượng, Gia Lâm, Hà Nội.

Bạch Đa đại vương
Các triều Vua phong ông là Thượng đẳng thần với tôn hiệu là Bạch Đa đại vương. Nơi thờ chính là Nghè Nối thuộc xã Đại Đồng, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Lễ hội đình Thổ Khối ở Long Biên cũng diễn ra vào ngày giỗ thần Bạch Đa.

Truyền thuyết đền Bạch Đa ở thôn Yên Sào, xã Xuân Giang, Sóc Sơn, Hà Nội thì Bạch Đa là người được Đinh Bộ Lĩnh cử về Vũ Ninh đánh dẹp sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp.

Tôn vinh
Do lập nhiều công lao, Bạch Đa được nhiều nơi lập đền thờ như:
Nghè Nối, xã Đại Đồng, tỉnh Bắc Ninh
Đình Đại Vi, xã Đại Đồng, tỉnh Bắc Ninh
 Nghè Bạch Đa ở khu An Hoạch, phường Đông Quang, Thanh HóaAn Hoạch với hoạt động xây dựng công trình tôn giáo tại địa phương
Đình Thổ Khối, phường Long Biên, Tp Hà Nội Lãnh đạo quận Long Biên và Phường dâng hương tại đình Thổ Khối nhân dịp đầu xuân Mậu Tuất 2018
Đình Đông Dư Thượng, xã Bát Tràng, Tp Hà Nội
Đình Đông Dư Hạ, xã Bát Tràng, Tp Hà Nội
Đền Bạch Đa, thôn Yên Sào, xã Đa Phúc, Tp Hà Nội

Chú thích

Thể loại:Người Bắc Ninh
Thể loại:Người Hà Nội
Thể loại:Người Ninh Bình
Thể loại:Quan lại nhà Đinh
Thể loại:Võ tướng nhà Đinh