Nhóm ngôn ngữ Kho-Bwa

Nhóm ngôn ngữ Kho-Bwa, còn gọi là nhóm ngôn ngữ Bugun và Kameng, là một nhóm ngôn ngữ nhỏ ở Arunachal Pradesh, đông bắc Ấn Độ. Cái tên Kho-Bwa do George van Driem (2001) đặt ra, ghép từ *kho ("nước") và *bwa ("lửa"). Blench (2011) đề xuất cái tên Kameng, lấy theo vùng sông Kameng của Arunachal Pradesh, và Bugun–Mey, theo tên hai ngôn ngữ trong nhóm. Anderson (2014)Anderson, Gregory D.S. 2014. On the classification of the Hruso (Aka) language. Paper presented at the 20th Himalayan Languages Symposium, Nanyang Technological University, Singapore. gọi Kho-Bwa là Kameng Đông Bắc.

Cả Van Driem và Blench đều đặt tiếng Bugun (còn gọi là Khowa), tiếng Mey (còn gọi là Sherdukpen), và tiếng Lishpa (còn gọi là Lish) vào nhóm Kho-Bwa. Tiếng Puroik (còn gọi là Sulung) được Van Driem xếp vào Kho-Bwa song lại được Blench coi là một ngôn ngữ tách biệt không liên quan đến nhóm "Kameng".

Trước đây, có lệ đặt nhóm Kho-Bwa vào ngữ tộc Tạng-Miến, và đúng là các ngôn ngữ này chịu ảnh hưởng từ các ngôn ngữ Hán-Tạng xung quanh, song điều này không nhất thiết chứng minh cho sự gắn kết về phát sinh mà có lẽ đơn giản chỉ cho thấy ảnh hưởng khu vực.Blench (2011): "Certainly, the phonology and morphology of Arunachali languages looks superficially like Tibeto-Burman, which explains their placing in the Linguistic Survey of India. Unfortunately, this is rather where matters have remained [... this paper] proposes we should take seriously the underlying presumption probably implied in Konow's statement in Linguistic Survey of India. Volume III, 1, Tibeto-Burman family, Calcutta (1909:572)], that these languages may not be Sino-Tibetan but simply have been influenced by it; that they are language isolates."

Abraham và đồng nghiệp (2018) đã góp phần thu thập từ vựng và nghiên cứu về ngôn ngữ học xã hội của các ngôn ngữ Kho-Bwa.

Phân loại
Puroik (Sulung)
Bugun (Khowa)
Kho-Bwa Tây
Mey–Sartang
 Sherdukpen (Mey, Ngnok), chia ra hai phương ngôn:
 Shergaon
 Rupa
Sartang (Bootpa, But Monpa, But Pa, Matchopa), tương đồng từ vựng 50%–60% với tiếng Mey.
Chug–Lish
Lish (Lishpa, Khispi)
Chug (Chug Monpa, Chugpa, Monpa), gần gũi với tiếng Lish

Lieberherr & Bodt (2017)Lieberherr, Ismael; Bodt, Timotheus Adrianus. 2017. Sub-grouping Kho-Bwa based on shared core vocabulary. In Himalayan Linguistics, 16(2). coi tiếng Puroik là một ngôn ngữ Kho-Bwa, phân loại nhóm Kho-Bwa như sau.
Kho-Bwa
Puroik
Bugun
Kho-Bwa Tây
Sherdukpen, Sartang
Chug (Duhumbi), Lish (Khispi)

Từ vựng
Bên dưới là từ vựng cơ bản trong ngôn ngữ Kho-Bwa, từ Blench (2015).Blench, Roger. 2015. The Mey languages and their classification. Presentation given at the University of Sydney, 21st August, 2015.

 Gloss Mey (Shergaon) Mey (Rupa) Sartang (Jergaon) Sartang (Rahung) Lish (Khispi) Chug (Duhumbi) một hǎn  han  hèn  hân  hin  hin hai ɲǐt  ɲik  nìk  ně  ɲes  niʃ ba ùŋ  uŋ  ùŋ  ùún  ʔum  om bốn pʰʃì  bsi  sì  psì  pʰəhi  psi năm kʰù  kʰu  kʰù  kʰu  kʰa  kʰa sáu ʧùk  kit  ʧìk  ʨěy  ʧʰuʔ  ʧyk bảy ʃìt  sit  sìk  sǐ, sě  ʃis  his tám sàʤát  sarʤat  sàrgè  sàrʤɛ́  saɾgeʔ  saɾgeʔ chín tʰkʰí  dʰikʰi  tʰkʰì  tɛ̀kʰɯ́  ṱʰikʰu  ṱʰikʰu mười sɔ̀ ̃  sõ  sã̀  sɔ  ʃan  ʃan đầu kʰruk  kʰruk  kʰrǔk  kʰruʔ  kʰoloʔ  kʰloʔ mũi nupʰuŋ  nəfuŋ  nfùŋ  apʰuŋ  hempoŋ  heŋpʰoŋ mắt khibi  kivi  kábì  kʰaʔby  kʰumu  kʰum tai kʰtùŋ  gtʰiŋ  gtʰìŋ  ktèíŋ  kʰutʰuŋ  kʰutʰuŋ lưỡi laphõ  lapon  ?  le  loi  loi răng nuthuŋ  tokʧe  mísìŋ  nitʰiŋ  ʃiŋtuŋ  hintuŋ cánh tay ik  ik  ìk  ik  hu  hut cẳng chân là  lapon  lɛ̌  lɛ̌  lei  lai bụng ʃrìŋ  sliŋ  srìŋ  sriŋ  hiɲiŋ  hiliŋ xương skìk  skik  àhík  skik  ʃukuʃ  ʃukuʃ máu hà  ha(a)  hɛ̀  ha  hoi  hoi mặt dòŋpù  bo  mi  zə̀í  doʔ  doŋpa răng ntùŋ  tokʧe  mísìŋ  ptə̀íŋ  ʃiŋtuŋ  hintuŋ dạ dày àlà  karbu  ʧàk  phriŋ  hiɲiŋ  hiliŋ miệng ʧàw  nəʧaw  so  ʨʨǒ  hoʧok  kʰoʧu mưa ʧuuma  nimi  nʧʰù  ʧuʧuba  namu  namu

Xem thêm
Danh sách từ vựng so sánh nhóm ngôn ngữ Kho-Bwa (Wiktionary)

Chú thích

 George van Driem (2001) Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region. Brill.
 Blench, Roger. 2011. (De)classifying Arunachal languages: Reconsidering the evidence
 Lieberherr, Ismael; Bodt, Timotheus Adrianus. 2017. Sub-grouping Kho-Bwa based on shared core vocabulary. In Himalayan Linguistics, 16(2).
Abraham, Binny, Kara Sako, Elina Kinny, Isapdaile Zeliang. 2018. Sociolinguistic Research among Selected Groups in Western Arunachal Pradesh: Highlighting Monpa. SIL Electronic Survey Reports 2018-009.

Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Kho-Bwa
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ
Thể loại:Ngữ hệ đề xuất