Tiếng Cơ Ho

Tiếng Kơ Ho (còn viết là K'Ho hay Kaho) là ngôn ngữ chính thức của người Kaho được sử dụng rộng rãi trong khi nói và viết và đặc biệt là trong giao tiếp giữa cộng đồng người Kaho với nhau. Cũng như giữa người Kaho với một số anh em các dân tộc lân cận cùng sử dụng ngữ điệu Kaho như là: Kaho Cil, Kaho Lạch, Kaho Mạ và một số dân tộc anh em khác trong cộng đồng.... Người Kaho nhìn chung đa số sống tập trung tại Tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam. Cộng đồng anh em sống rãi rác tại các huyện trong tỉnh. Ngoài ra cộng đồng người Kaho còn sống tại một số tỉnh thành như: Khánh Hòa, Ninh Thuận, Đồng Nai, Sài Gòn (thành phố Hồ Chí Minh ngày nay). Một số cộng đồng người Kaho định cư và sinh sống tại nước ngoài chủ yếu là đất nước Hoa Kỳ.

Phân nhóm-phương ngữ
Có ít nhất 12 nhóm phương ngữ tiếng Cơ Ho: Chil (Cil, Til); Kalop (Tulop); Kơyon (Kodu, Co-Don); Làc (Làt, Lach); Mà (Mạ, Maa); Nồp (Nop, Xre Nop, Noup); Pru; Ryông Tô (Riồng, Rion); Sop, Sre (Chau Sơre, Xrê); Talà (To La); Tring (Trinh). Dù tiếng Mạ là một nhóm phương ngữ tiếng Cơ Ho, người Mạ tự coi mình là một dân tộc riêng..

Âm vị học

Dữ liệu bên dưới lấy từ H. Olsen (2015).
Phụ âm

Phụ âm đầu
 Đôi môi Chân răng Vòm Ngạc mềm Thanh hầuTắc vô thanh      bật hơi     hữu thanh      hút vào     Mũi     Xát  R Tiếp cận    

 Âm /r/ thường là âm rung [r] nhưng cũng thường trở thành âm vỗ [ɾ] khi nằm trong cụm phụ âm.

Phụ âm cuối
 Đôi môi Chân răng Vòm Ngạc mềm Thanh hầu Tắc     Mũi     Xát  R Tiếp cận    

 Trước /c/ và /ɲ/, có một âm lướt sau nguyên âm [Vʲ], nên /pwac/ ‘thịt’ phiên âm chính xác là [pwaʲc] và /ʔaɲ/ ‘tôi (đại từ ngôn thứ nhất số ít)’ là [ʔaʲɲ].

Nguyên âm
   Trước Giữa Sau Đóng    Nửa đóng    Nửa mở    Mở   

 Nguyên âm phân biệt về độ dài.

Hình thái học

Ghép từ
Ghép từ là một cách thường dùng để tạo từ mới trong tiếng Cơ Ho. Vài ví dụ:
 muh mat ‘mặt’
< muh  ‘mũi’ 
+ mat  ‘mắt’

 phe mbar ‘gạo nếp 
< phe  ‘gạo’ 
+ mbar  ‘dính’

 oui ao ‘quần áo’ 
< oui  ‘mền, chăn’ 
+ ao  ‘áo’

Thêm phụ tố
Một trong những tiền tố thường dùng nhất trong tiếng Cơ Ho là tiền tố gây khiến tön- . Nếu từ được gắn tiền tố bắt đầu bằng âm mũi thì "luật tránh cụm phụ âm mũi" được áp dụng.

 Từ  Nghĩa  Dạng gắn tiền tố  Nghĩa duh   nóng  tönduh   làm cho nóng, đun nóng chöt   chết  tönchöt   giết ring   bằng, phẳng  tönring   san bằng, làm bằng mut   vào  tömut   cho vào, làm cho vào muu   xuống  tömuu   hạ thấp, làm cho xuống

Nguồn tham khảo

Tài liệu


Thể loại:Người Cờ Ho
Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Bahnar