Tiếng Kalash

Tiếng Kalash (nội danh Kalashamondr) là một ngôn ngữ Dard thuộc ngữ chi Ấn-Arya, ngữ tộc Ấn-Iran, được người Kalash nói. Tiếng Kalash có hệ thống ngữ âm khác thường do nó phân biệt nguyên âm thường, dài, mũi hóa và quặt lưỡi, cũng như nguyên âm kết hợp những yếu tố đó (Heegård & Mørch 2004).

Tiếng Kalash là bản ngữ của người Kalash, một tộc người sinh sống trong những thung lũng hẻo lánh Bumburet, Birir và Rumbur, nằm cao trên dãy Hindu Kush của tỉnh Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. Người Kalash có tôn giáo riêng (một dạng Hindu giáo cổ), với nhiều vị thần khác nhau. Ước tính có 5.000 người nói tiếng Kalash.1998 Census Report of Pakistan. (2001). Population Census Organization, Statistics Division, Government of Pakistan.

Tiếng Kalash không nên bị nhầm lẫn với tiếng Waigal (Kalasha-ala) lân cận. Theo Badshah Munir Bukhari, một nhà nghiên cứu người Kalash, "Kalasha" cũng là tộc danh của một nhóm người Nuristan phía tây nam các thung lũng Kalash, trong huyện Waygal và giữa thung lũng Pech của tỉnh Nuristan thuộc Afghanistan. Cái tên "Kalasha" có vẻ đã được người Kalash tiếp nhận từ tộc người nói tiếng Waigal kia, vào thời họ lan rộng đến nam Chitral hàng thế kỉ trước., http://nuristan.info/Nuristani/Kalasha/kalasha.html Tuy vậy, mối quan hệ giữa Kalasha-mun (tiếng Kalash) và Kalasha-ala (tiếng Waigal) không gần gũi lắm, vì cả hai bắt nguồn từ hai nhánh khác nhau của ngữ tộc Ấn-Iran.

 Nghiên cứu 
Tới tận cuối thế kỷ XX, tiếng Kalash vẫn là ngôn ngữ chưa được ghi nhận. Gần đây hơn, nhờ những hoạt động của NGO và già làng Kalash địa phương, những người tìm cách lưu giữ truyền thống văn học dân gian, một bảng chữ cái tiếng Kalash đã hình thành. Công tác với nhiều nhà nghiên cứu và nhà ngôn ngữ quốc tế, Taj Khan Kalash đã tổ chức "hội nghị phép chính tả tiếng Kalash" ở Islamabad.

 Phân loại 
Trong hầu hết các ngôn ngữ Ấn-Âu ở tiểu lục địa, tiếng Kalash nằm trong hàng ít thay đổi nhất, cùng với tiếng Khowar gần đó.Georg Morgenstierne. Indo-Iranian Frontier Languages, Vol. IV: The Kalasha Language & Notes on Kalasha. Oslo 1973, p. 184, details pp. 195-237 Trong một số trường hợp, tiếng Kalash còn nặng tính "bảo toàn" hơn tiếng Khowar, ví dụ, ở sự lưu giữ phụ âm hữu thanh bật hơi.

Ngữ âm
Bên dưới là hệ thống ngữ âm tiếng Kalash:

Nguyên âm
 Trước Giữa Sau Đóng    Vừa Mở

Phụ âm
Giống ở những ngôn ngữ Dard khác, tính âm vị của loạt phụ âm hà hơi hữu thanh không rõ ràng. Không chắc là chúng là những âm vị riêng biệt hay cụm phụ âm có /h/.

 Môi Chân răng Quặt lưỡi Sauchân răng Ngạc mềm Lưỡi gà Thanh hầu Mũi       Tắc                         Tắc xát                         Xát             Tiếp cận     R     

/x ɣ q/ chỉ có trong từ mượn.

So sánh từ vựng
Bảng dưới đây so sánh từ vựng tiếng Kalash với của tiếng Phạn.R.T.Trail and G.R. Cooper, Kalasha Dictionary – with English and Urdu. National Institute of Pakistan Studies, Islamabad & Summer Institute of Linguistics, Dallas TX. 1999

Tiếng Việt Tiếng KalashTiếng Phạnxương athi, aṭhí asthi nước tiểumutra, mútra mūtra làng grom grama đây thừngrajuk, raĵhú-k rajju khói thum dhūmathịt mos maṃsa chó shua, śõ.'a śvan kến pililak, pilílak pipīla, pippīlika con traiput, putr putradài driga, dríga dīrgha tám asht, aṣṭ aṣṭā đứt, vỡ china, čhína chinna giết nash nash, naś, naśyati

Chú thích

Tài liệu

 Maps showing distribution of words among people of Kafiristan.

 Liên kết ngoài 

 Richard Strand's Nuristan Site
 Reiko and Jun's Japanese Kalasha Page
 Hindi/Urdu-English-Kalasha-Khowar-Nuristani-Pashtu Comparative Word List
 Frontier Language Institute The Kalasha Dictionary
 Georg Morgenstierne multimedia database
 Frontier Language Institute Kalasha dictionary

Thể loại:Ngôn ngữ tại Pakistan
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Dard