Phàn Cơ

Phàn Cơ (chữ Hán: 樊姬), công chúa nước Phàn,một chư hầu nhỏ, nay là phần tỉnh Hà Nam là Vương hậu của Sở Trang vương - một vị quân chủ nước Sở thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Bà được biết đến là người thông minh và dũng cảm, khi không ngại khuyên ngăn người chồng và cũng là vị vua đầy kiêu hãnh Sở Trang vương bỏ các thú vui mà chuyên tâm giải quyết triều chính. Có thể nói, việc Sở Trang vương thường trở thành hình tượng của thuyết Ngũ bá cũng có công sức không nhỏ của Phàn Cơ.

 Giai thoại 
 Lập làm chính phu nhân 
Có một giai thoại rằng, khi Sở Trang vương muốn lập chính thất, ông hạ lệnh cho các cung phi của mình chuẩn bị lễ vật trong 3 ngày, ai có lễ vật ổn thỏa và cần thiết nhất với ông, thì sẽ được chọn. Nhưng đến ngày, trong khi các thị thiếp dâng lên nào là trân châu bảo thạch, duy chỉ có Phàn Cơ ung dung không có thứ gì. Sở vương gặn hỏi, thì bà đáp: "Xin Đại vương nghe thiếp một câu nói này, Đại vương nói lễ vật đưa đến phải là vật cần thiết nhất hiện tại đối của Đại vương. Trước mắt Đại vương cần là gì? Ngoài việc lập một chính phu nhân, chẳng lẽ còn có cái gì trọng yếu hơn nữa sao?". Sở Trang vương bèn chọn bà làm Vương hậu.

Sở Trang vương trước khi thành một vị quân chủ xuất chúng, rất thích mua vui trong việc săn bắn. Phàn Cơ không vui, vì bà biết quân chủ ưa săn bắn ca hát, thì sẽ tự hủy hoại sự nghiệp của mình. Phàn Cơ chủ động khuyên can, nhưng Trang vương vẫn chứng nào tật nấy, và Phàn Cơ quyết định cự tuyệt không ăn thịt thú rừng. Điều này khiến Sở Trang vương băng khoăn, từ đó không còn lấy săn bắn làm vui.《列女传·卷之二·贤明传·楚庄樊姬》：庄王即位，好狩猎，樊姬谏不止，乃不食禽兽之肉。王改过，勤于政事。 Đây là điển tích nổi tiếng, gọi là [Phàn Cơ cảm Trang; 樊姬感莊], rất được các học sĩ và giới sĩ phu tán thưởng. Câu chuyện này được vẽ trong chương 2 của Nữ sử châm đồ (女史箴图).

Chính Phàn Cơ cũng biết rõ một vị vua chúa không thể không có thiếp thất tần phi, không chỉ để thỏa mãn sự ham muốn của đàn ông, mà còn vì để nối dõi vương thất. Bà biết rõ nếu không cẩn thận sắp đặt người bên cạnh hầu hạ chồng mình, nên tất cả các thị thiếp trong hậu cung đều một mình Phàn Cơ chú ý, ra sức chọn lựa. Đương nhiên, những người có thể được Phàn Cơ chọn, đều là nữ tử có phẩm hạnh lẫn dung mạo, mà không phải cái loại chỉ trọng bề ngoài, không nặng phẩm đức. Việc này không chỉ khiến dẹp trừ cái họa mỹ nhân, mà đối với Sở Trang vương thì Phàn Cơ càng có địa vị lớn lao hơn.

 Thế nào là người hiền 
Sở Trang vương rất sủng một đại thần tên Ngu Khâu Tử, phong làm Tể tướng, hơn nữa thường xuyên mất ăn mất ngủ mà nghe hắn nói chuyện. Phàn Cơ nghe được, một hôm cố ý đứng chờ Sở Trang vương bãi triều, thì cung kính hỏi:"Có việc gì quan trọng mà ngài thường mất ăn mất ngủ?".

Sở Trang vương cao hứng đáp:"Cùng hiền năng trung thần nói chuyện, thật là không biết cái gì là đói khát mệt mỏi.". Phàn Cơ bèn hỏi:"Ngài nói hiền năng trung thần? Là vị nào đâu?". Sở vương đáp là Ngu Khâu Tử. Nghe Sở vương trả lời, Phàn Cơ cả kinh, rồi lại lập tức trấn tĩnh xuống dưới, hơn nữa nhịn không được che miệng lại, bắt đầu cười ha hả. Sở vương cảm thấy kì quái, bèn hỏi:"Phu nhân vì cái gì mà cười to như thế?".

Ngay lập tức Phàn Cơ ngay ngắn nói:"Thiếp hầu hạ quân vương, ngót cũng 10 năm. Đã từng sai người khắp các nước Trịnh, nước Vệ, cũng là để kiếm hiền nữ hầu hạ quân vương. Ngu Khâu Tử làm Tể tướng đã hơn 10 năm, chưa từng tiến cử một người hiền nào, ngoại trừ đệ tử của chính mình, không thì cũng anh em trong gia tộc. Người làm Tể tướng như thế, nếu không biết thì nói hắn che giấu nhân tài, làm hại quốc lực, nếu biết thì cũng cho rằng hắn không biết chọn hiền, không đủ tài cán. Quân vương thử nghĩ xem, người như vậy thì sao gọi là hiền thần được?"《列女传·卷之二·贤明传·楚庄樊姬》：对曰："妾执巾栉十一年，遣人之郑、卫求贤女进于王，今贤于妾者二人，同列者七人，妾岂不欲擅王之爱宠乎？妾闻‘堂上兼女，所以观人能也。’妾不能以私蔽公，欲王多见知人能也。今虞丘子相楚十余年，所荐非子弟，则族昆弟，未闻进贤退不肖，是蔽君而塞贤路。知贤不进，是不忠；不知其贤，是不智也。妾之所笑，不亦可乎！"

Sở Trang vương ngẩm nghĩ có lý, bèn đem lời Phàn Cơ nói với Khâu Tử. Hắn quả nhiên sợ tới mức vội vã cáo lui, đóng chặt cửa nhà không ra ngoài mấy ngày. Sau đó, hắn cật lực tiến cử Tôn Thúc Ngao lên. Sở vương kiểm tra, quả nhiên thấy Thúc Ngao dùng được, bèn phong làm Lệnh doãn. Trải qua 3 năm, Tôn Thúc Ngao cật lực dùng tài hiền của mình, giúp Sở Trang vương xưng Bá thiên hạ.

 Liệt nữ truyện 
Phần truyện về Phàn Cơ trong Liệt nữ truyện, nguyên văn:

 Xem thêm 
 Sở Trang vương
 Liệt nữ truyện
 Ban Tiệp dư
 Tôn Thúc Ngao
 Ngu Khâu Tử

 Tham khảo 

 Liệt nữ truyện

Thể loại:Người Hà Nam (Trung Quốc)
Thể loại:Nữ giới Xuân Thu
Thể loại:Nước Sở