Tiếng Yola

Tiếng Forth và Bargy còn gọi là Yola, là một dạng tiếng Anh đã biến mất từng được nói tại Forth và Bargy thuộc hạt Wexford, Ireland. Nó nhiều khả năng đã phát triển từ thứ tiếng Anh trung đại được mang tới Ireland trong cuộc xâm lược của người Norman, bắt đầu năm 1169. Do đó, nó tương tự với phương ngữ Fingal của vùng Fingal. Cả hai đều biến mất vào thế kỷ 19, khi chúng bị thay thế bởi tiếng Anh Ireland. Cái tên "Yola" nghĩa là "cũ, cổ".

Lịch sử
right

Tiếng Forth và Bargy từng được nói tại hạt Wexford, chủ yếu tại Forth và Bargy. Đây là nơi đầu tiên người Norman đặt chân đến trong cuộc xâm lược Ireland. Do vậy nó rất gần với phương ngữ Fingal, từng hiện diện ở vùng Fingal (phía bắc Dublin). Tiếng Anh trung đại được sử dụng rộng rãi khắp đông nam Ireland cho tới thế kỷ 14, khi dân cư dần mất ngôn ngữ của mình do bị Gael hóa. Từ thời điểm này, tiếng Forth và Bargy và tiếng Fingal là dạng tiếng Anh duy nhất phát triển trực tiếp từ tiếng Anh trung đại trong vùng.

Tiếng Anh hiện đại được thực dân Anh mang đến trong và sau thế kỷ 17, tạo nên cơ sở cho tiếng Anh Ireland ngày nay. Thứ tiếng Anh này khác biệt đáng kể với tiếng Forth và Bargy. Do tiếng Anh hiện đại lan rộng, cả tiếng Forth và Bargy và tiếng Fingal biến mất vào thế kỷ 19.

Ngữ âm
Như trong tiếng Hà Lan, các dạng tiếng Anh miền đông nam nước Anh và (ở mức độ ít hơn) tiếng Đức, đa số phụ âm xát vô thanh trong tiếng Forth và Bargy trở nên hữu thanh. Các nguyên âm tiếng Anh trung đại được lưu giữ, chỉ bị ảnh hưởng một phần và không đồng đều bởi Great Vowel Shift.Hickey, R. (1988). A lost Middle English dialect. Historical Dialectology: Regional and Social, 37, 235.

Một đặc điểm của Forth và Bargy là trong nhiều trưởng hợp trọng âm được chuyển sang âm tiết thứ hai: morsaale "miếng, mẩu", hatcheat "cái rìu nhỏ", dineare "bữa ăn tối", readeare "người đọc; độc giả", weddeen "đám cưới". Reprinted 1972 by the Dublin Institute for Advanced Studies, .

Ngữ pháp

Đại từ
Đại từ Forth and Bargy tương tự của tiếng Anh trung đại.Poole 1867, p.133.

+ Đại từ nhân xưng Ngôi thứ nhất  Ngôi thứ hai  Ngôi thứ ba số ít  số nhiều  số ít  số nhiều  số ít  số nhiều danh cách Ich  wough/wee  thou  ye  hea, shoo, ?  thye đối cách me  ouse  thee  ye  him, her, it  aam sở hữu cách mee  oure  yer  yer   aar

Động từ 
Động từ Forth và Bargy lưu giữ nhiều nét của tiếng Anh trung đại. Đuôi động từ ngôi thứ hai và ba số nhiều là -eth. Động từ quá khứ phân từ giữ lại tiền tố "y" tiếng Anh trung đại dưới dạng "ee".Poole 1867, p.133.

Danh từ
Một số danh từ có đuôi số nhiều -en (giống children tiếng Anh hiện đại), như been (số nhiều của 'bee') và tren (số nhiều của 'tree').

Từ vựng
Bảng từ vựng do Jacob Poole thu thập cho ta biết về khối từ vựng tiếng Forth và Bargy. Poole là một nông dân và thành viên của Religious Society of Friends từ Growtown của giáo xứ Taghmon cạnh biên giới giữa Bargy và Shelmalier.Jacob Poole of Growtown. Ông đã thu thập chúng từ các nông dân xung quanh từ năm 1800 cho đến khi mất năm 1827.

Tiếng Forth và Bargy vay mượn một số từ từ tiếng Ireland.

Từ nghi vấn
 Tiếng Việt Tiếng Anh Forth and Bargy Tiếng Scots Tiếng Frisia Tiếng Hạ Saxon Tiếng Hà Lan Tiếng Đức Tiếng Gothaiwhofhowhafa trong phương ngữ Scots Doriawawel/wokeenwiewerƕascái gìwhatfadewhitfit trong phương ngữ Scots Doriawatwatwatwasƕatkhi nàowhenfanwhanfan trong phương ngữ Scots Doriawannearwanneerwanneerwannƕanở đâuwherefidiwhaurfaur trong phương ngữ Scots Doriawêrwo/woneemwaarwoƕartại saowhyfarthoowhyfy trong phương ngữ Scots Doriawêromworümwaaromwarum(cái) nàowhichwichwhilkhokkerwelkwelkwelcheƕileiksnhư thế nàohowfowehouhoewo/woanshoewieƕai

Giới từ
 Tiếng Việt Tiếng Anh Forth and Bargy Tiếng Scots Tiếng Frisia Tiếng Hạ Saxon Tiếng Hà Lan Tiếng Đứcvềaboutabutabootom/rûnüm/rundom/rondum/rundtrên (cái gì đó)aboveabooabuinboppebavenbovenüberchống lạiagainstayenstagintsjingegentegengegengiữaamongamangamangûnder/tuskenmang/twüschenonder/tussenunter/zwischenquanharoundarentaroondomümom/rondumở bênat/byadh/beeat/bybybiom/bijbeitrướcbeforeavaraforefoarvöörvoorvordướibelow/beneath/underalogheablo/aneath/unnerûnder(to)neddern/nedder, ünnen/ünnerbeneden/onderunten/untercạnh bênbeside/next tobesithe/neeshteaside/neistnêst/njonkenblangen/nevenbezijden/naast/nevennebengiữabetween/betwixt/'twixtbetweesk/beteeshatween/atweeshtuskentwüschentussenzwischenchoforvorforfoarförvoorfürtừfromvrom/vrem/vreemfraefanvunvanvontrongini/inginynininin(ra) ngoài, (ra) khỏioutut/udhootútuutuitausquá, hếtoverower/oeroweroeröveroverüberquathroughtrughthroutrochdöördoordurchvớiwithweewimeimitmetmit

Từ khác
 Tiếng Việt Tiếng Anh Forth and Bargy Tiếng Scots Tiếng Frisia Tiếng Hạ Saxon Tiếng Hà Lan Tiếng Đức Tiếng Ireland  Wexford Weisforthe Wexford "Wexford" "Wexford" "Wexford"("West-voorde") "Wexford"("Westfurt") Loch Garman mặt trời sun zin sun sinne Sünn zon Sonne [zɔnə] Grian đất đai land loan, lhoan laund lân Land land Land Talamh ngày day dei, die day dei Dag dag Tag Iá chính bạn yourself theezil yersel dysels du sülvst/sülven jezelf du selbst [du zɛlpst], du selber tú féin bạn friend vriene fere freon Fründ vriend Freund Cara  the a, ee the de, it de, den, dat de, het der, die, das, des, dem, den an, na thứ  thing dhing hing ting Ding ding Ding rud, ní đi go ee-go gae/gang/gan gean gaan gaan gehen dul (go), imeacht (go away) sợ  fear vear fear frees Forcht, Bang, Angst vrees, angst Furcht, Angst eagla cũ, cổ old yola, yole auld âld oold, oll- oud alt sean, seanda, aosta

Số đếm
 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 oan twye/twyne dhree voure veeve zeese zeven ayght neen dhen

So sánh với phương ngữ Dorset: one, two, dree, vower, vive, zix, zeven, aïght, nine, ten.

Chú thích

Tài liệu






 Poole's Glossary (1867) – Ed. Rev. William Barnes (Editorial 'Observations')
 Poole's Glossary (1979) – Ed. Dr. D. O'Muirithe & T.P. Dolan (Corrected Etymologies)

Liên kết ngoài
 Jacob Poole of Growtown — And the Yola Dialect
 A Glossary of Yola
 Songs sung in the Yola language on RTE,i.e. archives (under Kilmore Christmas carols)

Thể loại:Hạt Wexford
Thể loại:Tiếng Anh
Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở Châu Âu
Thể loại:Ngôn ngữ Trung Cổ
Thể loại:Các ngôn ngữ Anh
Thể loại:Ngôn ngữ German không còn
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ireland
Thể loại:Tiếng Anh trung cổ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Vương quốc Liên hiệp Anh