Tiếng Khiết Đan

Tiếng Khiết Đan hay tiếng Khất Đan (50px khi viết bằng đại tự Khiết Đan và 50px khi viết bằng tiểu tự Khiết Đan, Khitai;"Khitan" at Omniglot. , Qìdānyǔ), cũng gọi là tiếng Liêu, là một ngôn ngữ đã mất từng được nói bởi người Khiết Đan (thế kỷ 4-13). Nó là ngôn ngữ chính thức của nhà Liêu (907–1125) và Tây Liêu (1124–1218).

Tiếng Khiết Đan có vẻ có quan hệ phả hệ với các ngôn ngữ Mongol;Herbert Franke, John King Fairbank, Denis Crispin Twitchett, Roderick MacFarquhar, Denis Twitchett, Albert Feuerwerker. The Cambridge History of China, Vol. 3: Sui and T'ang China, 589–906. Part 1, p.364 Juha Janhunen phát biểu, "Cái ý tưởng đang nhận được ủng hộ là rằng tiếng Khiết Đan là một ngôn ngữ mà ở một số khía cạnh hết sức khác biệt với các ngôn ngữ Mongol đã ghi nhận trong lịch sử. Nếu điều này được chứng minh, tiếng Khiết Đan quả thực nên được phân loại như một ngôn ngữ Liên Mongol."

Tiếng Khiết được viết bằng hai hệ chữ khác nhau là đại tự Khiết Đan và tiểu tự Khiết Đan. Bộ tiểu tự là một hệ chữ âm tự (như Hiragana và Katakana của tiếng Nhật) và đã được sử dụng cho tới khi tiếng Nữ Chân  của triều đại nhà Kim thế chỗ nó năm 1191. Bộ đại tự là một hệ văn tự từ phù (như chữ Hán) và có lẽ từng được dùng bởi những nhóm dân tộc Liên Mongol khác như Thác Bạt.

 Từ vựng 
Có nhiều mục từ tiếng Khiết Đan mà ta có thể diễn giải được.Kane, Daniel The Kitan language and script 2009, Leiden, The Netherlands Bên dưới là một số từ (đã chuyển tự chữ Latinh) có nét tương đồng với các ngôn ngữ Mongol:

Mùa

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông CổPhát âmtiếng Mông Cổ hiện đạiTiếng Daurheu.ur  xuân  qabur  havarhaorju.un  hạ  jun  zunnajirn.am.ur  thu  namur  namarnamaru.ul  đông  ebül  övöluwul

Động vật

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông CổPhát âmtiếng Mông Cổ hiện đạiTiếng Daurte.qo.agàtaqiya tahiakakraani.qochónoqainohoinowus.au.achimsibugashuvuudegiiem.a dêimaga yamaaimaatau.li.athỏtaulai tuulaitaulimo.ringựamorimorimoriunibòüniyeüneeuniemu.ho.orắnmogoimogoimowo

Phương hướng, không gian

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông CổPhát âmtiếng Mông Cổ hiện đạiTiếng Daurud.urđôngdoruna dorno garkuidzi.ge.ntráijegünzüünsolwoibo.ra.ianphảibaragun baruunbarandau.ur.ungiữadumdadundduandxe.du.unngangköndelenhöndölönja.cen.irìa, cạnh, mépjaqazasan, zaagjag

Thời gian

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông CổPhát âmtiếng Mông Cổ hiện đạiTiếng Daursuniđêmsönishönösuniun.n/un.enay, bây giờönöönöönee

Động từ

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông Cổp.otrở thành, trở nênbol-p.o.junângbos-on.a.anrơiuna-x.ui.ri.ge.eitrao, đưakür-ge-u-choög-sa-ởsagu-a-làa- 'sống', trong "aj ahui"

Tự nhiên

Tiếng Khiết ĐanNghĩaKý âm chữ Mông CổPhát âmtiếng Mông Cổ hiện đạiTiếng Daureu.ulmâyegüleüül eulens.eu.kasươngsigüderishüüdersuidersairmặt trăngsarasarsaruulnairmặt trờinaranarnarm.em/m.ngbạcmönggömöngmungu

 Bảng Unicode 

Chú thích

 Thư mục 




 Đọc thêm 







 Liên kết ngoài 

 New Developments of the Studies on Khitai Language and Khitai Scripts 

Thể loại:Ngôn ngữ không còn ở châu Á
Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Khiết Đan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Thể loại:Ngôn ngữ Trung Cổ
Thể loại:Ngữ hệ Mông Cổ