Các phương ngữ tiếng Slovene

Các phương ngữ tiếng Slovene () là những biển thể vùng miền của tiếng Slovene, một ngôn ngữ Nam Slav. Tiếng Slovene thường được cho là có khoảng 48 phương ngữMarc L. Greenberg:   (narečja) và tiểu phương ngữ (govori). Số phương ngữ chính xác là vấn đề chưa thống nhất,Sussex, Roland & Paul Cubberly. 2006. The Slavic Languages. Cambridge: Cambridge University Press, p. 502–503. tùy ý kiến, con số này biến thiên từ chỉ 7Lencek, Rado L. 1982. The Structure and History of the Slovene Language. Columbus, OH: Slavica. đến 50.Logar, Tine & Jakob Rigler. 1986. Karta slovenskih narečij. Ljubljana: Geodetski zavod SRS. Nhiều phương ngữ khác biệt với những phương ngữ còn lại đến nổi có thể gây khó khăn trong việc giao tiếp với nhau,Sussex, Roland & Paul V. Cubberley. 2006. The Slavic Languages. Cambridge: Cambridge University Press, p. 502. nhất là nếu chúng thuộc về những nhóm phương ngữ khác nhau. Trong trường hợp như vậy, tiếng Slovene chuẩn được sử dụng. Các phương ngữ tiếng Slovene là một phần của dãy phương ngữ Nam Slav, liên quan với các phương ngữ tiếng Serbia-Croatia ở phía nam.

Lịch sử phân loại
Những cố gắng đầu tiên trong việc phân loại phương ngữ tiếng Slovene là của Izmail Sreznevsky vào đầu thể kỷ 19. Tiếp sau những nghiên cứu của Jan Niecisław Baudouin de Courtenay (tập trung vào các phương ngữ Resia, Slavia Friulana, Cerkno, và Bled), Karel Štrekelj (tập trung vào phương ngữ Kras), và Ivan Scheinig (tập trung vào phương ngữ Kärnten). Rồi đến Ivan Grafenauer (thung lũng Gail), và Josip Tominšek (thung lũng Savinja). Trước Thế chiến thứ hai, những nghiên cứu của Lucien Tesnière, Fran Ramovš, và Aleksander Isachenko, và sau chiến tranh, nghiên cứu của Tine Logar và Jakob Rigler, là đáng chú ý hơn cả. Phân loại do Ramovš đề xuất sau đó được chấp nhận và bổ sung bởi Logar và Rigler, rồi được phát hành năm 1983 dưới tên Karta slovenskih narečij (Bản đồ phương ngữ tiếng Slovenia).Smole, Vera. 1998. "Slovenska narečja." Enciklopedija Slovenije vol. 12, pp. 1–5. Ljubljana: Mladinska knjiga, p. 1.

Tiêu chuẩn phân loại
Việc chia tiếng Slovene ra các phương ngữ là dựa trên nhiều yếu tố ngôn ngữ học và phi ngôn ngữ học. Những yếu tố phi ngôn ngữ học như địa điểm cư trú và đặc điểm địa lý (sông, núi) giúp tạo nên nhiều đường đồng ngữ (isogloss) khác nhau. Những yếu tố ngôn ngữ học gồm sự tiếp xúc ngôn ngữ với các ngôn ngữ phi Slav, những yếu tố ngữ âm, từ vựng, và biến tố. Những điểm để phân biệt chính là 1) sự lưu giữ hay mất đi của pitch accent, 2) sự hiện diện của âm mũi *ę, âm mũi *ǫ, jat (ě), và yer (ъ, ь), 3) hệ thống nguyên âm, nguyên âm đôi, mức độ và loại hình giảm thiểu nguyên âm.Sussex, Roland & Paul Cubberly. 2006. The Slavic Languages. Cambridge: Cambridge University Press, p. 503–504.

Danh sách phương ngữ
Phân loại phương ngữ và tiểu phương ngữ dưới đây dựa theo bản đồ phương ngữ tiếng Slovene của Fran Ramovš, Tine Logar, và Jakob Rigler (1983),Smole, Vera. 1998. "Slovenska narečja". Enciklopedija Slovenije, vol 12. Ljubljana: Mladinska knjiga, pp. 1–5. và một số nghiên cứu khác.

 Nhóm phương ngữ Thượng Carniola (gorenjska narečna skupina):
 Phương ngữ Thượng Carniola (gorenjsko narečje, gorenjščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 12.)
 Tiểu phương ngữ Đông Thượng Carniola (vzhodnogorenjski govor, vzhodna gorenjščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 45.)
 Phương ngữ Selca (selško narečje, selščinaPriestly, Tom S. 1984. "O popolni izgubi srednjega spola v selščini: enodobni opis," Slavistična revija 32: 37–47.)
 Nhóm phương ngữ Hạ Carniola (dolenjska narečna skupina):
 Phương ngữ Hạ Carniola (dolenjsko narečje, dolenjščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 42.)
 Tiểu phương ngữ Đông Hạ Carniola (vzhodnodolenjski govor, vzhodna dolenjščina)
 Phương ngữ Bắc Bạch Carniola (severnobelokranjsko narečje)
 Phương ngữ Nam Bạch Carniola (južnobelokranjsko narečje, južna belokranjščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 203.)
 Phương ngữ Kostel (kostelsko narečje, kostelska belokranjščina, kostelščinaHorvat, Sonja. 1994. "Nekaj naglasnih in fonoloških značilnosti slovenskega kostelskega govora." Slavistična revija 42: 305–312, p. 305.)
 Nhóm phương ngữ Štajerska (štajerska narečna skupina, štajerščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 52.):
 Phương ngữ Trung Savinja (srednjesavinjsko narečje, srednja savinjščinaLogar, Tine. 1962. "Današnje stanje in naloge slovenske dialektologije." Jezik in slovstvo 8(1/2): 1–6, p. 4.)
 Phương ngữ Thượng Savinja (zgornjesavinjsko narečje, zgornja savinjščina)
 Tiểu phương ngữ Solčava (solčavski govor)
 Phương ngữ Trung Štajerska (srednještajersko narečje, osrednja štajerščina)
 Phương ngữ Nam Pohorje (južnopohorsko narečje, štajerska pohorščinaLogar, Tine. 1982. "Diftongizacija in monoftongizacija v slovenskih dialektih." Jezik in slovstvo 27: 209–212, p. 211.)
 Tiểu phương ngữ Kozjak (kozjaški govor)
 Phương ngữ Kozje-Bizeljsko (kozjansko-bizeljsko narečje)
 Phương ngữ Hạ Thung lũng Sava (posavsko narečje, posavščinaToporišič, Jože. 1994. "Fran Ramovš kot narečjeslovec." Slavistična revija 42: 159–170, p. 168.)
 Tiểu phương ngữ Zagorje-Trbovlje (zagorsko-trboveljski govor)
 Tiểu phương ngữ Laško (laški govor)
 Tiểu phương ngữ Sevnica-Krško (sevniško-krški govor)
 Nhóm phương ngữ Pannonia (panonska narečna skupina):
 Phương ngữ Prekmurje (prekmursko narečje, prekmurščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 240.)
 Phương ngữ Vùng đồi Slovenia (goričansko narečje, goričanščinaZorko, Zinka. 1994. "Panonska narečja." Enciklopedija Slovenija, vol. 8 (232–233). Ljubljana: Mladinska knjiga, p. 232.)
 Phương ngữ Prlekija (prleško narečje, prleščinaRigler, Jakob. 1986. Razprave o slovenskem jeziku. Ljubljana: Slovenska matica, p. 117.)
 Phương ngữ Haloze (haloško narečje, haloščinaKolarič, Rudolf. 1956. "Slovenska narečja." Jezik in slovstvo 2(6): 247–254, p. 252.)
 Nhóm phương ngữ Kärnten (koroška narečna skupina, koroščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 71.):
 Phương ngữ Bắc Pohorje–Remšnik (severnopohorsko-remšniško narečje)
 Phương ngữ Mežica (mežiško narečje, mežiščinaRigler, Jakob. 1986. Razprave o slovenskem jeziku. Ljubljana: Slovenska matica, p. 155.)
 Phương ngữ Thung lũng Jaun (podjunsko narečje, podjunščinaRigler, Jakob. 1986. Razprave o slovenskem jeziku. Ljubljana: Slovenska matica, p. 177.) (Austria)
 Phương ngữ Ebriach (obirsko narečje, obirščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 23.) (Austria)
 Phương ngữ Thung lũng Rosen (rožansko narečje, rožanščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 20.) (Austria)
 Phương ngữ Thung lũng Gail (ziljsko narečje, ziljščina) (Austria, Italy)
 Tiểu phương ngữ Kranjska Gora (kranjskogorski govor)
 Nhóm phương ngữ Ven biển (primorska narečna skupina):
 Phương ngữ Resia (rezijansko narečje, rezijanščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 28.) (Italy)
 Phương ngữ Soča (obsoško narečje)
 Phương ngữ Thung lũng Torre (tersko narečje, terščinaŠekli, Matej. 2004. "Jezik, knjižni jezik, pokrajinski oz. krajevni knjižni jezik: Genetskojezikoslovni in družbenostnojezikoslovni pristop k členjenju jezikovne stvarnosti (na primeru slovenščine)."  In Erika Kržišnik (ed.), Aktualizacija jezikovnozvrstne teorije na slovenskem. Členitev jezikovne resničnosti. Ljubljana: Center za slovenistiko, pp. 41–58, p. 52.) (Italy)
 Phương ngữ Thung lũng Natisone (nadiško narečje, nadiščinaŠekli, Matej. 2004. "Jezik, knjižni jezik, pokrajinski oz. krajevni knjižni jezik: Genetskojezikoslovni in družbenostnojezikoslovni pristop k členjenju jezikovne stvarnosti (na primeru slovenščine)."  In Erika Kržišnik (ed.), Aktualizacija jezikovnozvrstne teorije na slovenskem. Členitev jezikovne resničnosti. Ljubljana: Center za slovenistiko, pp. 41–58, p. 53.) (Italy)
 Phương ngữ Brda (briško narečje, briščinaRigler, Jakob. 1986. Razprave o slovenskem jeziku. Ljubljana: Slovenska matica, p. 175.)
 Phương ngữ Kras (kraško narečje, kraščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 66.)
 Tiểu phương ngữ Banjšice (banjški govor, banjiški govorToporišič, Jože. 1992. Enciklopedija slovenskega jezika. Ljubljana: Cankarjeva založba, p. 5.)
 Phương ngữ Istra (istrsko narečje, istrščinaRigler, Jakob. 2001. Zbrani spisi: Jezikovnozgodovinske in dialektološke razprave. Ljubljana: Založba ZRC, p. 232.)
 Tiểu phương ngữ Rižana (rižanski govor)
 Tiểu phương ngữ dãy đồi Šavrini (šavrinski govor, šavrinščinaZadravec, Franc. 1997. Slovenski roman dvajsetega stoletja, vol. 1. Murska Sobota: Pomurska založba, p. 350.)
 Phương ngữ Nội Carniola (notranjsko narečje, notranjščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 65.)
 Phương ngữ Čičarija (čiško narečje, čički dialektRigler, Jakob. 1963. Južnonotranjski govori. Ljubljana: SAZU, pp. 11–12.)
 Nhóm phương ngữ Rovte (rovtarska narečna skupina, rovtarščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 171.):
 Phương ngữ Tolmin (tolminsko narečje, tolminščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 39.)
 Tiểu phương ngữ Bača (baški govor)
 Phương ngữ Cerkno (cerkljansko narečje, cerkljanščina)
 Phương ngữ Poljane (poljansko narečje, poljanščinaRigler, Jakob. 2001. Zbrani spisi: Jezikovnozgodovinske in dialektološke razprave. Ljubljana: Založba ZRC, p. 490, fn. 14.)
 Phương ngữ Škofja Loka (škofjeloško narečje, škofjeloščinaBenedik, Francka. 1991. "Redukcija v škofjeloškem narečju." Jezikoslovni zapiski 1: 141–146, p. 141.)
 Phương ngữ Črni Vrh (črnovrško narečje, črnovrščinaRigler, Jakob. 2001. Zbrani spisi: Jezikovnozgodovinske in dialektološke razprave. Ljubljana: Založba ZRC, p. 210.)
 Phương ngữ Horjul (horjulsko narečje, horjulščinaLogar, Tine. 1996. Dialektološke in jezikovnozgodovinske razprave. Ljubljana: SAZU, p. 165.)
 Nhóm tiểu phương ngữ Kočevje (mešani kočevski govori)

Chú thích

Thể loại:Tiếng Slovene
Slovene
Thể loại:Ngôn ngữ tại Slovenia