Vicente Guerrero

Vicente Ramón Guerrero Saldaña (tiếng Tây Ban Nha: bisente ramoŋ ɡereɾo saldaɲa, 10 tháng 8 năm 1782- 14 tháng 2 năm 1831) là một trong những vị tướng cách mạng hàng đầu của Chiến tranh giành độc lập ở Mexico. Ông đã chiến đấu chống lại Tây Ban Nha để giành độc lập vào đầu thế kỷ 19, và sau đó phục vụ như là Tổng thống Mexico, lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính. Ông là người Afro-Mestizo và người Philippin, đã bảo vệ sự nghiệp của người dân Mexico và bãi bỏ chế độ nô lệ trong nhiệm kỳ ngắn làm tổng thống. Ông bị lật đổ trong một cuộc đảo chính bởi phó tổng thống Anastasio Bustamante.

 Tiểu sử 
Guerrero sinh ra ở Tixtla, một thị trấn nội địa cách 100 km từ cảng Acapulco, ở Sierra Madre del Sur; Cha mẹ của ông là María de Guadalupe Saldaña, người gốc Phi và Pedro Guerrero, một người Mestizo. Gia đình của cha ông bao gồm các chủ đất, nông dân giàu có, thương nhân có mối quan hệ kinh doanh rộng rãi ở miền Nam Mexico, các thành viên của dân quân Tây Ban Nha, thợ súng và nhà sản xuất đại bác. Khi còn trẻ, Guerrero đã làm việc cho doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa, điều này đã cho anh cơ hội đi du lịch khắp Mexico. Những chuyến đi đã gợi lên cho ông những ý tưởng về độc lập và bất đồng chính kiến chống lại sự cai trị của người Tây Ban Nha.

Nguồn gốc dân tộc của Guerrero đã là một chủ đề tranh luận, với một số nhà sử học cho rằng ông có nguồn bản địa lai tạp. Tuy nhiên, không có bức chân dung nào của ông được thực hiện trong suốt cuộc đời của ông và những bức chân dung được thực hiện sau khi ông qua đời có thể không đáng tin cậy. Người cùng nổi dậy José María Morelos đã mô tả Guerrero:

"người đàn ông trẻ tuổi với làn da rám nắng hoặc rám nắng, cao và mạnh mẽ, với chiếc mũi nhọn, đôi mắt sáng, màu sáng và râu mai nổi bật"

.Ông thường được người dân bản địa ủng hộ trong suốt cuộc Cách mạng.

Cha của Vicente, Juan Pedro Guerrero, là một người ủng hộ sự cai trị của thực dân Tây Ban Nha, trong khi chú của ông, Diego Guerrero, giữ một vị trí nổi bật trong dân quân Tây Ban Nha. Khi trưởng thành, Vicente đã phản đối chính quyền thực dân Tây Ban Nha. Vào tháng 12 năm 1810, Guerrero gia nhập quân nổi dậy của José María Morelos ở miền nam Mexico, bắt đầu sự nghiệp của mình với tư cách là một nhà lãnh đạo cách mạng. Ông đã kết hôn với María Guadalupe Hernández, họ có một cô con gái, María Dolores Guerrero Hernández. María Dolores kết hôn với Mariano Riva Palacio, luật sư bào chữa cho Maximilian I của Mexico ở Querétaro, và là mẹ của trí thức cuối thế kỷ 19 Vicente Riva Palacio. 
 Nổi dậy 
Năm 1810, Guerrero tham gia cuộc nổi dậy chống lại Tây Ban Nha, chiến đấu trong lực lượng của linh mục thế tục José María Morelos. Khi Chiến tranh giành độc lập Mexico bắt đầu, Guerrero đang làm việc như một người đánh la và trong một kho vũ khí  ở Tixtla, khi cuộc cách mạng bắt đầu. Ông tham gia cuộc nổi dậy vào tháng 11 năm 1810 và gia nhập một sư đoàn do  Morelos tổ chức và chiến đấu ở miền nam Mexico.

Guerrero đã có được chuyên môn về chiến lược quân sự trong Trận chiến Zitltala.Guerrero, Mario (1978). Vicente Guerrero's Struggle for Mexican Independence, 1810-1821. University of California, Santa Barbara. pp. 19–20, 47–48Tại Trận Tixtla, vào ngày 26 tháng 5 năm 1811, Morelos đã hỏi Guerrero về chiến lược quân sự được sử dụng trên thị trấn Tixtla vì Guerrero đến từ Tixtla. Sau trận chiến, Guerrero được Morelos yêu cầu nói chuyện với người dân bản địa của Tixtla vì Guerrero có thể nói tiếng Nahuatl, ngôn ngữ bản địa ở Tixtla.Sprague, William (1939). Vicente Guerrero, Mexican Liberator: A Study of Patriotism. R.R. Donnelly and Sons. pp. 12, 18, 27, 138 Morelos bảo Guerrero thông báo cho người bản địa về sự tự do của họ khỏi người Tây Ban Nha. Nhà sử học William Sprague lập luận rằng Guerrero phần lớn được người Mỹ bản địa ủng hộ trong suốt cuộc Cách mạng là do khả năng nói chuyện của ông. Đến tháng 11 năm 1811, Vicente Guerrero, cùng với José María Morelos, đã nắm quyền kiểm soát vùng cao nguyên Mesa Del Sur, tiếp tục xây dựng kinh nghiệm của Guerrero với tư cách là một kẻ nổi dậy. [ 10]

Guerrero nổi bật trong Trận Izúcar, vào tháng 2 năm 1812, và đã đạt được cấp bậc trung tá khi Oaxaca bị phiến quân tuyên bố vào tháng 11 năm 1812. Richmond, "Vicente Guerrero", p. 616.Trong một bài phát biểu trước người dân bản địa ở Tlapa vào năm 1815, Guerrero lập luận rằng quyền công dân nên được mở rộng cho người dân bản địa để thiết lập một xã hội tự do hơn cho những người ban đầu không được người Tây Ban Nha công nhận. Những chiến thắng ban đầu của lực lượng Morelos đã dừng lại, và chính Morelos đã bị bắt và hành quyết vào tháng 12 năm 1815.

Nhà sử học Mario S. Guerrero cho rằng rằng các chiến thuật du kích và thành công của Guerrero cũng quan trọng đối với chiến thắng trong Chiến tranh giành độc lập như các trận chiến đáng chú ý. Sau cái chết của Morelos, vào tháng 3 năm 1816, Vicente Guerrero cam kết ủng sẽ hộ Hội đồng quản trị Jaujilla. Với sự truy đuổi của người Tây Ban Nha, Guerrero đã sử dụng các chiến thuật du kích mà ông đã học được trong kinh nghiệm quân sự ban đầu của mình với Morelos. Guerrero đã chiến đấu trong các trận đánh với người Tây Ban Nha ở Piaxtla và Xonacatlán.Mancisidor, José (2021). Vicente Guerrero. El Carácter. Ciudad de México: FCE - Fondo de Cultura Económica. pp. 31–33. Gần Xonacatlán, Guerrero đã phục kích lực lượng 150 binh sĩ của Đại úy Jose Vicente Robles, dẫn đến chiến thắng và một lực lượng nhỏ hơn truy đuổi Guerrero. 

Vào tháng 3 năm 1816, theo nhà sử học William Sprague, Vicente Guerrero, sau cái chết của Morelos và Juan Nepomuceno Rosains đã từ bỏ cuộc cách mạng và nhận ân xá của Tây Ban Nha, Guerrero không có chỉ huy; do đó, Guadalupe Victoria và Isidoro Montes de Oca đã trao cho ông vị trí "Tổng tư lệnh" của quân đội quân nổi dậy.  Năm 1816, chính phủ hoàng gia dưới thời Phó vương Apodaca đã tìm cách chấm dứt cuộc nổi dậy, đưa ra lệnh ân xá. Cha của Guerrero đã kêu gọi con trai mình đầu hàng, nhưng Guerrero đã từ chối. Ông vẫn là nhà lãnh đạo phiến quân lớn duy nhất vẫn còn lẩn trốn và giữ cho cuộc nổi loạn trải qua một chiến dịch chiến tranh du kích rộng lớn. Ông đã giành được những chiến thắng tại Ajuchitán, Santa Fe, Tetela del Río, Huetamo, Tlalchapa và Cuautlotitlán, những vùng miền nam Mexico mà ông rất quen thuộc.

Vào ngày 16 tháng 11 năm 1820, sau khi được bổ nhiệm làm chỉ huy lực lượng hoàng gia ở miền Nam Mexico, Agustín de Iturbide đã được cử đi chống lại lực lượng của Guerrero. Guerrero đã chiến thắng trước Iturbide, người nhận ra rằng có một sự bế tắc quân sự. Guerrero kêu gọi Iturbide từ bỏ lòng trung thành bảo hoàng của mình và tham gia cuộc chiến giành độc lập. Richmond, "Vicente Guerrero", pp. 616–617Các sự kiện ở Tây Ban Nha đã thay đổi vào năm 1820, với việc những người theo chủ nghĩa tự do Tây Ban Nha lật đổ Ferdinand VII và áp đặt hiến pháp tự do năm 1812 mà nhà vua đã bác bỏ. Những người bảo thủ ở Mexico, bao gồm cả hệ thống phân cấp Công giáo, bắt đầu kết luận rằng tiếp tục trung thành với Tây Ban Nha sẽ làm suy yếu vị trí của họ và chọn độc lập để duy trì quyền kiểm soát của họ. Lời kêu gọi gia nhập lực lượng độc lập của Guerrero đã thành công. Guerrero và Iturbide liên minh theo Kế hoạch de Iguala và lực lượng của họ hợp nhất thành Quân đội của Ba Bảo lãnh.

Kế hoạch Iguala tuyên bố độc lập, kêu gọi một chế độ quân chủ lập hiến và tiếp tục vị trí của Giáo hội Công giáo La Mã, và bãi bỏ hệ thống phân loại chủng tộc chính thức. Trong khi Iturbide, bằng văn bản Kế hoạch Iguala, không bao gồm mulattos và người da đen trong việc nhận quyền, Guerrero ủng hộ tất cả mọi người ở Mexico nhận được sự bảo vệ bình đẳng theo luật mà không liên quan đến chủng tộc và từ chối đồng ý với bất kỳ lựa chọn thay thế nào. Khoản 12 đã được đưa vào kế hoạch: "Tất cả cư dân ... không phân biệt nguồn gốc châu Âu, châu Phi hoặc Ấn Độ của họ là công dân ... với toàn quyền tự do theo đuổi sinh kế của họ theo công đức và đức hạnh của họ."Vincent, Theodore G. (2001). The Legacy of Vicmente Guerrero, Mexico's First Black Indian President. University of Florida Press. pp. 94–96.Richmond, "Vicente Guerrero", p. 617.Quân đội Ba Bảo lãnh đã hành quân chiến thắng vào Thành phố Mexico vào ngày 27 tháng 9 năm 1821. 

Iturbide được Quốc hội tuyên bố là Hoàng đế Mexico. Vào tháng 1 năm 1823, Guerrero, cùng với Nicolás Bravo, đã nổi dậy chống lại Iturbide, quay trở lại miền nam Mexico để nổi loạn, theo một số đánh giá vì sự nghiệp của họ đã bị hoàng đế chặn lại. Mục tiêu đã nêu của họ là khôi phục lại Quốc hội Lập hiến. Guerrero và Bravo đã bị đánh bại bởi lực lượng của Iturbide tại Almolongo, hiện đang ở bang Guerrero, chưa đầy một tháng sau đó. Anna, Timothy E. Forging Mexico, 1821–1835. Lincoln: University of Nebraska Press 1998. p. 105.Khi chính phủ đế quốc của Iturbide sụp đổ vào năm 1823, Guerrero được đặt tên là một trong những bộ ba cầm quyền của Quốc hội Lập hiến.

 Cuộc bầu cử tổng thống năm 1828 
Guerrero là một người theo chủ nghĩa tự do hoạt động tích cực trong York Rite Masons, được thành lập ở Mexico sau khi độc lập bởi Joel Roberts Poinsett, đại diện ngoại giao Hoa Kỳ tại Mexico mới độc lập. Scottish Rite Masons đã được thành lập trước khi độc lập. Sau khi độc lập, Yorkinos đã thu hút một loạt dân chúng Mexico, trái ngược với Rite Masons Scotland, những người là một "bức tường thành của chủ nghĩa bảo thủ", và trong trường hợp không có các đảng chính trị được thành lập, các nhóm đối thủ của Masons hoạt động như các tổ chức chính trị. Guerrero có một lượng lớn người theo dõi trong số những người Yorkinos đô thị, những người được huy động trong chiến dịch bầu cử năm 1828 và sau đó, trong việc lật đổ tổng thống đắc cử, Manuel Gómez Pedraza. Green, Stanley C. The Mexican Republic: The First Decade, 1823–1832. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press 1987, pp. 87–111, 155–157

Năm 1828, nhiệm kỳ bốn năm của tổng thống đầu tiên của nước cộng hòa Guadalupe Victoria, đã kết thúc. Không giống như cuộc bầu cử tổng thống đầu tiên và tổng thống phục vụ toàn bộ nhiệm kỳ của mình, cuộc bầu cử năm 1828 mang tính đảng phái cao. Những người ủng hộ Guerrero bao gồm những người theo chủ nghĩa tự do liên bang, thành viên của cánh cấp tiến của Hội Tam điểm York Rite. Trong chiến dịch tranh cử của Guerrero, ông ủng hộ các cơ hội chính trị cho tất cả mọi người bất kể chủng tộc và sự giàu có của họ thông qua quyền bầu cử phổ thông ở Mexico. Tướng Manuel Gómez Pedraza đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 9 năm 1828 để kế nhiệm Guadalupe Victoria, với Guerrero đứng thứ hai và Anastasio Bustamante đứng thứ ba thông qua cuộc bầu cử gián tiếp của các cơ quan lập pháp bang Mexico. Gómez Pedraza là ứng cử viên của "Impartials", bao gồm Yorkinos quan tâm đến chủ nghĩa cấp tiến của Guerrero và Scottish Rite Masons (Escocés), những người đã tìm kiếm một đảng chính trị mới. Trong số những người Impartials có những người theo chủ nghĩa liên bang nổi bật Yorkinos Valentín Gómez Farías và Miguel Ramos Arizpe. Anna, Timothy E. Forging Mexico, 1821–1835. Lincoln: University of Nebraska Press 1998. p. 207.Đại diện ngoại giao Hoa Kỳ tại Mexico, Joel Roberts Poinsett, rất nhiệt tình với ứng cử viên của Guerrero, viết

".... Một người đàn ông được coi là người đứng đầu rõ ràng của đảng, và sẽ là ứng cử viên của họ cho nhiệm kỳ tổng thống tiếp theo, là Tướng Guerrero, một trong những thủ lĩnh xuất sắc nhất của cuộc cách mạng. Guerrero không được giáo dục, nhưng sở hữu tài năng thiên bẩm tuyệt vời, kết hợp với quyết định tuyệt vời về tính cách và lòng can đảm không nản lòng. Tính khí bạo lực của anh ta khiến anh ta khó kiểm soát, và do đó tôi cho rằng sự hiện diện của Zavala ở đây là không thể thiếu, vì anh ta có ảnh hưởng lớn đối với vị tướng."

- Joel R. Poinsett, bộ trưởng Hoa Kỳ về Mexico (tức là Đại sứ), về nhân vật Vicente Guerrero

Bản thân Guerrero đã không để lại một hồ sơ bằng văn bản phong phú, nhưng một số bài phát biểu của ông vẫn tồn tại.

"Một nhà nước tự do bảo vệ nghệ thuật, công nghiệp, khoa học và thương mại; và giải thưởng duy nhất là đức hạnh và công đức: nếu chúng ta muốn có được thứ hai, hãy làm điều đó để trau dồi các cánh đồng, khoa học và tất cả những gì có thể tạo điều kiện cho sự nuôi dưỡng và giải trí của con người: chúng ta hãy làm điều này theo cách mà chúng ta sẽ không trở thành gánh nặng cho quốc gia, hoàn toàn ngược lại, theo cách mà chúng ta sẽ đáp ứng nhu cầu của cô ấy, giúp cô ấy hỗ trợ trách nhiệm của mình và giảm bớt sự quẫn trí của nhân loại: với điều này, chúng ta cũng sẽ đạt được sự giàu có dồi dào cho quốc gia, làm cho cô ấy thịnh vượng Trong mọi khía cạnh."

— Vicente Ramón Guerrero Saldaña, Bài phát biểu với đồng bào của mình

Hai tuần sau cuộc bầu cử tháng 9, Antonio López de Santa Anna đã nổi dậy ủng hộ Guerrero. Là thống đốc của bang chiến lược Veracruz và cựu tướng lĩnh trong cuộc chiến giành độc lập, Santa Anna là một nhân vật quyền lực trong thời kỳ đầu của nền cộng hòa, nhưng ông không thể thuyết phục cơ quan lập pháp bang ủng hộ Guerrero trong các cuộc bầu cử gián tiếp. Santa Anna đã từ chức thống đốc và dẫn đầu 800 quân trung thành với ông trong việc chiếm pháo đài Perote, gần Xalapa. Ông đã ban hành một kế hoạch chính trị ở đó kêu gọi vô hiệu hóa cuộc bầu cử của Gómez Pedraza và tuyên bố Guerrero là tổng thống. Anna, Forging Mexico, p. 218

Chợ El Parián ở zócalo, in thạch bản, đầu thế kỷ 19.

Vào tháng 11 năm 1828 tại Thành phố Mexico, những người ủng hộ Guerrero đã nắm quyền kiểm soát Accordada, một nhà tù cũ được chuyển đổi thành kho vũ khí, và những ngày giao tranh đã diễn ra ở thủ đô. Tổng thống đắc cử Gómez Pedraza vẫn chưa nhậm chức và tại thời điểm này, ông đã từ chức và nhanh chóng lưu vong ở Anh. Với sự từ chức của tổng thống đắc cử và sự cai trị không hiệu quả của tổng thống đương nhiệm, trật tự dân sự đã bị giải thể. Vào ngày 4 tháng 12 năm 1828, một cuộc bạo loạn đã nổ ra ở Zócalo và chợ Parián, nơi bán hàng xa xỉ, đã bị cướp phá. Trật tự đã được khôi phục trong vòng một ngày, nhưng giới tinh hoa ở thủ đô đã báo động trước bạo lực của các tầng lớp bình dân và tổn thất tài sản khổng lồ.Arrom, Silvia. "Popular Politics in Mexico City: The Parián Riot, 1828". Hispanic American Historical Review 68, no. 2 (May 1988): 245–268. Anna, Timothy E. Forging Mexico, 1821–1835. Lincoln: University of Nebraska Press 1998, 219–220. Với sự từ chức của Gómez Pedraza, và sự nghiệp của Guerreros được hỗ trợ bởi lực lượng của Santa Anna và chính trị gia tự do quyền lực Lorenzo de Zavala, Guerrero trở thành tổng thống. Guerrero nhậm chức tổng thống, với Bustamante, một người bảo thủ, trở thành phó tổng thống. Một học giả tóm tắt tình huống của Guerrero, "Guerrero nợ nhiệm kỳ tổng thống do một cuộc nổi loạn và thất bại về ý chí của [Guadalupe Victoria... 

Guerrero đã cai trị với tư cách là tổng thống chỉ với một lớp hỗ trợ mỏng."Green, Stanley C. The Mexican Republic: The First Decade, 1823–1832. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press 1987. pp. 159–161.

 Sự nghiệp tổng thống 
Guerrero trở thành tổng thống vào ngày 1 tháng 4 năm 1829, với Anastasio Bustamante bảo thủ làm phó tổng thống. Đối với một số người ủng hộ Guerrero, một người  lai từ vùng ngoại vi Mexico trở thành tổng thống Mexico là một bước tiến tới, điều mà một nhà sách nhỏ năm 1829 gọi là "sự tái chiếm vùng đất này bởi chủ sở hữu hợp pháp của nó" và gọi Guerrero là "anh hùng bất tử, con trai yêu thích của Nezahualcoyotzin", người cai trị nổi tiếng của Texcoco thời tiền Tây Ban Nha. Quoted in Hale, Charles A. Mexican Liberalism in the Age of Mora. New Haven: Yale University Press 1968. p. 224.Một số giới tinh hoa creole (người da trắng gốc Mỹ và Tây Ban Nha) đã bị báo động bởi Guerrero khi còn là tổng thống, một nhóm mà Lorenzo de Zavala tự do gọi một cách chê bai là "tầng lớp quý tộc Mexico mới". Hale, Mexican Liberalism in the Age of Mora, p. 224.

Guerrero bắt đầu tạo ra một nội các của những người theo chủ nghĩa tự do, nhưng chính phủ của ông đã gặp phải những vấn đề nghiêm trọng, bao gồm cả tính hợp pháp của nó, kể từ khi tổng thống đắc cử Gómez Pedraza đã từ chức dưới áp lực. Một số nhà lãnh đạo liên bang truyền thống, những người có thể đã ủng hộ Guerrero, đã không làm như vậy vì những bất thường trong bầu cử. Kho bạc quốc gia trống rỗng và doanh thu trong tương lai đã bị giữ lại. Tây Ban Nha tiếp tục phủ nhận nền độc lập của Mexico và đe dọa tái chinh phục. Green, The Mexican Republic, pp. 162–163.

Một thành tựu quan trọng trong nhiệm kỳ tổng thống của ông là việc bãi bỏ chế độ nô lệ ở hầu hết Mexico. Việc buôn bán nô lệ đã bị chính quyền Tây Ban Nha cấm vào năm 1818, một lệnh cấm đã được chính phủ Mexico mới xác nhận lại vào năm 1824. Một số bang Mexico cũng đã bãi bỏ chế độ nô lệ, nhưng mãi đến ngày 16 tháng 9 năm 1829, chính quyền Guerrero mới tuyên bố bãi bỏ trên hầu hết toàn Mexico. Chế độ nô lệ vào thời điểm này hầu như không tồn tại trên khắp Mexico, và chỉ có bang Coahuila y Tejas bị ảnh hưởng đáng kể, do sự nhập cư của các chủ nô từ Hoa Kỳ. Để đối phó với áp lực từ những người định cư Texas, Guerrero đã miễn cho Texas khỏi sắc lệnh vào ngày 2 tháng 12 năm 1829.

Guerrero kêu gọi các trường công lập, cải cách quyền sở hữu đất đai, phát triển công nghiệp và thương mại, và các chương trình khác có tính chất tự do. Với tư cách là tổng thống, Guerrero đã bảo vệ các nguyên nhân của những người bị áp bức chủng tộc và bị áp bức về kinh tế. Ban đầu, lãnh đạo thuộc địa Texas, Stephen F. Austin, tỏ ra nhiệt tình với chính phủ Mexico.

"Đây là Chính phủ tự do và hào phóng nhất trên trái đất đối với những người di cư - sau khi ở đây một năm, bạn sẽ phản đối một sự thay đổi ngay cả với chú Sam"

— Stephen Fuller Austin, 1829, bức thư gửi em gái mô tả Chính phủ Mexico (và Texas) của Guerrero

Trong nhiệm kỳ tổng thống của Guerrero, người Tây Ban Nha đã cố gắng tái chiếm Mexico nhưng đã bị đánh bại trong Trận Tampico.

 Lật đổ 
Ông bị lật đổ trong một cuộc nổi loạn dưới thời Phó Tổng thống Anastasio Bustamante bắt đầu ngày 4 tháng 12 năm 1829. Guerrero rời thủ đô để chiến đấu ở phía nam, nhưng đã bị quân đồn trú Thành phố Mexico lật đổ khi vắng mặt vào ngày 17 tháng 12 năm 1829. Ông trở về khu vực phía nam Mexico, nơi ông đã chiến đấu trong cuộc chiến giành độc lập.

Cuộc chiến tranh công khai giữa Guerrero và đối thủ của anh ta trong khu vực Nicolás Bravo rất khốc liệt. Bravo và Guerrero từng là đồng đội trong cuộc nổi dậy trong cuộc chiến  giành độc lập. Bravo kiểm soát vùng cao nguyên của khu vực, bao gồm cả thị trấn nơi Guerrero sinh ra, Tixtla. Guerrero có sức mạnh ở các vùng ven biển nóng của Costa Grande và Tierra Caliente, với các  chủng tộc hỗn hợp đã được huy động trong cuộc nổi dậy giành độc lập. Khu vực của Bravo có dân số hỗn hợp, nhưng về mặt chính trị lại bị chi phối bởi người da trắng. Cuộc xung đột ở phía nam xảy ra trong suốt năm 1830, khi những người bảo thủ củng cố quyền lực ở Thành phố Mexico. Anna, Forging Mexico, p. 241.

Cuộc chiến ở phía nam có thể thậm chí còn kéo dài hơn, nhưng đã kết thúc trong điều mà một nhà sử học gọi là "sự kiện gây sốc nhất trong lịch sử của nền cộng hòa đầu tiên: việc bắt giữ Guerrero ở Acapulco thông qua một hành động phản bội và hành quyết ông ta một tháng sau đó." Guerrero kiểm soát cảng Acapulco ven biển Thái Bình Dương chính của Mexico. Một thuyền trưởng tàu buôn người Ý, Francisco Picaluga, đã tiếp cận chính phủ bảo thủ ở Thành phố Mexico với đề xuất dụ Guerrero lên tàu của mình và bắt anh ta với giá 50.000 peso, một số tiền khổng lồ vào thời điểm đó. Picaluga đã mời Guerrero lên tàu dùng bữa vào ngày 14 tháng 1 năm 1831. Guerrero và một vài trợ lý đã bị bắt và Picaluga đi thuyền đến cảng Huatulco, nơi Guerrero được giao cho quân đội liên bang. Guerrero đã bị đưa đến thành phố Oaxaca và bị tòa án quân sự xét xử ngay lập tức. Anna, Forging Mexico, p. 242.

Việc bắt giữ ông được những người bảo thủ và một số cơ quan lập pháp tiểu bang hoan nghênh, nhưng các cơ quan lập pháp của Zacatecas và Jalisco đã cố gắng ngăn chặn việc hành quyết Guerrero. Khoản thanh toán 50.000 peso của chính phủ cho Picaluga đã bị phơi bày trên báo chí tự do. Bất chấp những lời cầu xin , Guerrero đã bị xử bắn ở Cuilapam vào ngày 14 tháng 2 năm 1831. Cái chết của ông đã đánh dấu sự tan rã của cuộc nổi dậy ở miền nam Mexico, nhưng những chính trị gia liên quan đến việc hành quyết ông đã phải trả giá lâu dài cho danh tiếng của họ. 

Nhiều người Mexico xem Guerrero là "tử vì đạo của Cuilapam" và việc hành quyết ông được tờ báo tự do El Federalista Mexicano coi là "giết người tư pháp". Hai thành viên nội các bảo thủ được coi là có tội nhất trong vụ hành quyết Guerrero, Lucas Alamán và Bộ trưởng Chiến tranh José Antonio Facio, "đã dành phần đời còn lại của cuộc đời để tự vệ mình trước cáo buộc rằng họ phải chịu trách nhiệm về sự phản bội cuối cùng trong lịch sử của nước cộng hòa đầu tiên, họ đã sắp xếp không chỉ để phục vụ con tàu của Picaluga mà còn đặc biệt là để bắt giữ Guerrero của anh ta."

Nhà sử học Jan Bazant suy đoán lý do tại sao Guerrero bị xử tử thay vì bị lưu đày, như Iturbide đã từng, cũng như Antonio López de Santa Anna, và nhà độc tài lâu năm của Mexico cuối thế kỷ 19, Porfirio Díaz. "Manh mối được cung cấp bởi Zavala, người đã viết vài năm sau đó, lưu ý rằng Guerrero là người lai và sự phản đối nhiệm kỳ tổng thống của ông đến từ các địa chủ, tướng lĩnh, giáo sĩ và người Tây Ban Nha lớn sống ở Mexico... Việc hành quyết Guerrero có lẽ là một lời cảnh báo đối với những người bị coi là thấp kém về mặt xã hội và dân tộc không dám mơ ước trở thành tổng thống."Bazant, Jan. "The Aftermath of Independence" in Mexico Since Independence. Leslie Bethell, ed. New York: Cambridge University Press, 1991, p. 12.

Danh hiệu được trao cho các thành viên còn sống trong gia đình của Guerrero, và lương hưu được trả cho góa phụ của ông. Năm 1842, hài cốt của ông đã được khai quật và đưa trở lại Thành phố Mexico để chôn cất lại. Ông được biết đến với diễn ngôn chính trị của mình thúc đẩy quyền công dân bình đẳng cho tất cả công dân Mexico. Ông được mô tả là "người đàn ông da màu vĩ đại nhất từng sống".Vincent, Theodore G. (2001). The Legacy of Vicente Guerrero, Mexico's First Black Indian President. University of Florida Press. p. 81.

 Di sản 
Tham khảo

Thể loại:Tổng thống México
Thể loại:Nhà hoạt động độc lập