Tiếng Tshangla

Tiếng Tshangla (đọc là ) hay tiếng Sharchop là một ngôn ngữ Hán-Tạng. Tiếng Tshangla chủ yếu được nói ở miền đông Bhutan và đóng vai trò là một lingua franca tại đây, trong những khu vực nơi đa số người Sharchop sinh sống, nó cũng hiện diện tại Arunachal Pradesh (Ấn Độ) và Tây Tạng. Tiếng Tshangla là ngôn ngữ phi Tạng chính ở Bhutan.

Phân loại 
Tiếng Tshangla, dù không phải một ngôn ngữ Tạng, vẫn thường được xem là có quan hệ gần với những ngôn ngữ này. Bradley (2002) xếp nó vào nhóm ngôn ngữ Đông Bod.David Bradley (2002), "The Subgrouping of Tibeto-Burman", in Beckwith & Blezer, Medieval Tibeto-Burman languages, BRILL, pp. 73–112 Tuy nhiên, Van Driem (2011) giữ nó như một ngôn ngữ chưa được phân loại trong ngữ hệ Hán-Tạng, cần nghiên cứu sâu hơn.George van Driem (2011), "Tibeto-Burman subgroups and historical grammar", Himalayan Linguistics Journal 10(1):31–39

Phương ngữ
Tiếng Tshangla là một cụm phương ngữ gồm một vài phương ngữ không thông hiểu lẫn nhau, gồm (Gerber 2018):Gerber, Pascal. 2018. Areal features in Gongduk, Bjokapakha and Black Mountain Mönpa phonology . Unpublished draft.
Trashigang
Dungsam
Dirang
Bjokapakha (Bjoka)

Dạng tiếng Tshangla ở Trashigang đóng vai trò lingua franca. Dungsam là phương ngữ nguyên thủy nhất, còn Dirang và Bjokapakha lại khá "đổi mới".

Chữ viết
Tiếng Tshangla ít khi là ngôn ngữ viết và không có địa vị chính thức. Lúc được viết ra, người bản ngữ hay dùng chữ Tạng.

Ngữ âm học
Bản dưới là hệ thống phụ âm tiếng Tshangla theo Andvik (2010). Âm vị ngoại lai, trong ngoặc kép, thường được hợp nhất vào âm vị nguyên hữu: /ɬ/ thành /l/; /dz/ thành /z/; và /ʑ/ thành /y/.

+Phụ âm tiếng Tshangla MôiChân răngQuặt lưỡiVòmNgạc mềmThanh hầuTiếp cận /w/ ཝ /y/ ཡ /h/ ཧMũi /m/ མ /n/ ན /ny/ ཉ /ng/ ངTắcvô thanh /p/ པ /t/ ཏ /tr/ ཏྲ /k/ ཀbật hơi /ph/ ཕ /th/ ཐ /thr/ ཐྲ /kh/ ཁhữu thanh /b/ བ /d/ ད /dr/ དྲ /g/ གTắc xátvô thanh /ts/ ཅ  /tsh/ ཆhữu thanh( /dz/ ཛ)  /j/ ཇXátvô thanh /s/ ས  /sh/ ཤhữ thanh  /z/ ཟ ( /zh/ ཞ)Cạnh lưỡivô thanh( /lh/ ལྷ)hữu thanh /l/ ལVỗ /r/ ར

Bản trên gồm chủ yếu phụ âm đầu. Cụm phụ âm đầu bị giới hạn theo cấu trúc phụ âm + /r/, ngoại lệ là /pɕi/, được dùng hạn chế./pɕi/ chỉ xuất hiện hai từ "bốn" (/pɕi/) và "to đánh rắm" (/pɕi pʰule/). Phụ âm bật hơi /pʰ/ /tʰ/, và /kʰ/ lúc ở vị trí giữa nguyên âm lenite thành lần lượt /ɸ/, /θ/, và /x/ hay /h/. Phụ âm cuối là /p/, /t/, /k/, /s/, /m/, /n/, và /ŋ/.

Nguyên âm tiếng Tshangla như sau, theo Andvik (2010). Nguyên âm trong ngoặt kép có trong từ mượn, chủ yếu lấy từ tiếng Tạng, tiếng Dzongkha, và Chöke. Nguyên âm mượn có thể trở thành nguyên âm trước không làm tròn.
+Nguyên âm tiếng TshanglaTrước GiữaSau khônglàm tròn làmtròn làmtrònĐóng /i/ 　 ི( /ü/ 　 ུ) /u/ 　 ུVừa /e/ 　 ེ( /ö/ 　 ོ) /o/ 　 ོMở /a/

Chú thích

Thể loại:Ngôn ngữ tại Bhutan
Thể loại:Ngôn ngữ Tạng không xếp loại
Thể loại:Ngôn ngữ viết bằng chữ Tạng
Thể loại:Ngữ tộc Tạng-Miến