Tiếng Mono (California)

Tiếng Mono là một ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Numi của hệ ngôn ngữ Ute-Aztec, là ngôn ngữ tổ tiên của người Mono. Tiếng Mono gồm hai phương ngữ, đông và tây. Cái tên "Monachi" thường dùng để chỉ phương ngữ tây và "Paiute thung lũng Owens" để chỉ phương ngữ đông. Năm 1925, Alfred Kroeber ước tính rằng tiếng Mono có 3.000 tới 4.000 người nói.  chỉ còn khoảng 40 người lớn tuổi nói tiếng Mono như bản ngữ. Nó được phân loại là một ngôn ngữ "cực kỳ nguy cấp" bởi UNESCO.http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php Nó hiện diện tại nam dãy núi Sierra Nevada, lưu vực Mono, và thung lũng Owens nằm trong California. Tiếng Mono có quan hệ gần với tiếng Bắc Paiute; cả hai được xem là những ngôn ngữ Numi."Mono." Survey of California and Other Indian Languages, University of California, Berkeley. 2009-2010 (retrieved ngày 6 tháng 5 năm 2010)Sheldon Klein. 1959. Comparative Mono-Kawaiisu. International Journal of American Linguistics. Vol. 25, No. 4 (Oct., 1959), pp. 233-238

Tây Mono
Số người bản ngữ năm 1994 là từ 37 tới 41. Đa số sống tại Northfork Rancheria và Auberry, California. Big Sandy Rancheria và Dunlap, California có từ 12 tới 14 người nói. Người Mono tại Northfork và Big Sandy Rancheria đã và đang mở các lớp dạy tiếng Mono. Dù không phải đều thông thạo, khoảng 100 người tại Northfork có hiểu biết nhất định về ngôn ngữ này.Hinton, 31 Cuối thập niên 1950, nhà ngôn ngữ học Sydney Lamb đã hoàn thành một từ điển và ngữ pháp tiếng Mono Northfork.Miller 101 Phương ngữ Tây Mono có một số từ mượn tiếng Tây Ban Nha, được tiếp nhận từ thời las Californias còn là thuộc địa Tây Ban Nha,Paul V. Kroskrity and Gregory A. Reinhardt. 1985. On Spanish Loans in Western Mono International Journal of American Linguistics Vol. 51, No. 2 (Apr., 1985), pp. 231-237 cũng như từ mượn tiếng Yokuts và tiếng MiwokLoether, Christopher. 1998. "Yokuts and Miwok Loan Words in Western Mono" in The Life of Language: Papers in Linguistics in Honor of William Bright. Jane H. Hill, P. J. Mistry, Lyle Campbell (eds). Walter de Gruyter, 1998Loether, Christopher. 1993. "Nɨ-ɨ-mɨna Ahubiya: Western Mono Song Genres". Journal of California and Great Basin Anthropology Vol. 15, No. 1 (1993), pp. 48-57
Âm vị
Bên dưới là hệ thống âm vị phương ngữ Tây Mono, theo Lamb (1958)

Nguyên âm
  trước  saukhông làm tròn  saulàm tròn Cao   Represented phonemically as /y/ by Lamb, but is described as being phonetically  after front consonants and  after back consonants.   Không cao    

Phụ âm
 Đôi môi Lưỡi trước Vòm Ngạc mềm Lưỡi gà Thanh hầu thường môi hóa thường môi hóa Mũi          Tắc         /k/ and /q/ are in semi-complimentary distribution: /k/ occurs before /i/ and /e/, /q/ occurs before /o/ and /u/. They contrast only before /a/.     Tắc xát         Xát          Bán nguyên âm         

Ngữ pháp
Tiếng Mono là một ngôn ngữ chắp dính, sử dụng nhiều hậu tố để thêm vào gốc từ với mục đính ngữ pháp.

Ghi chú

Tài liệu
Hinton, Leanne. Flutes of Fire: Essays on California Indian Languages. Berkeley: Heyday Books, 1994. ISBN 0-930588-62-2.
Miller, Wick R. "Numic Languages." Handbook of North American Indians: Great Basin, Volume 11. Washington, DC: Smithsonian Institution, 1986. ISBN 978-0-16-004581-3.

Đọc thêm



Phục hồi

Liên kết ngoài

Mono language overview at the Survey of California and Other Indian Languages

OLAC resources in and about the Mono language

Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Ngữ hệ Ute-Aztec
Thể loại:Bộ lạc Mono
Thể loại:Ngôn ngữ Numic
Thể loại:Ngôn ngữ Ute-Aztec bị đe dọa
Thể loại:Ngôn ngữ bản địa California
Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Great Basin Bắc Mỹ