Hồi quốc Aceh

Hồi quốc Aceh hay Sultan quốc Aceh, tên chính thức Vương quốc Aceh Darussalam (; Jawoë: كاورجاون اچيه دارالسلام), được bảo hộ từ Để quốc Ottoman(1569 - 1903),là một cựu quốc gia nằm chủ yếu trên địa phân tỉnh Aceh thuộc Indonesia ngày nay. Đây từng một cường quốc trong khu vực vào khoảng thế kỷ 16-17, trước khi bước vào một thời kỳ suy thoái dài. Thủ đô đặt tại Kutaraja, tức Banda Aceh ngày nay.

Khi đặt đỉnh cao, Hồi quốc Aceh là một trong những kẻ thù chính của Hồi quốc Johor và Malacca thuộc Bồ Đào Nha, cả hai đều nằm trên bán đảo Mã Lai. Cả ba thế lực đều tìm cách thâu tóm việc thương mại trên eo biển Malacca, đặc biệt là trong buôn bán hồ tiêu và thiếc.

 Thành lập và phát triển 
Lịch sử Aceh thời cổ không rõ ràng. Tiếng Aceh là một trong mười ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Aceh-Chăm. Theo Sejarah Melayu, vua Chăm Pa Syah Pau Kubah có một con trai tên Syah Pau Ling, người đã chạy thoát khỏi thủ đô Vijaya khi nó bị quân đội nhà Lê của Đại Việt đánh chiếm năm 1471. Syah Pau Ling sau đó đã lập nên Aceh.

Hồi quốc này được thành lập bởi Ali Mughayat Syah, người đã mở rộng quyền lực ra khắp bắc Sumatra năm 1520.Ricklefs, 32 Ông đánh chiếm Deli, Pedir, Pasai, và tấn công Aru. Con trai ông, Alauddin al-Kahar tuy mở rộng lãnh thổ ra xa hơn về phía nam của Sumatra, song lại ít thành công hơn trong việc tìm chỗ đứng trong khu vực eo biển, mặc dù đã nhiều lần tấn công cả Johor và MalaccaRicklefs, 33 với sự hỗ trợ về người và hỏa lực từ sultan Suleiman I của đế quốc Ottoman.Barwise and White, 114

Ngày 21 tháng 6, 1599, thuyền trưởng người Hà Lan Cornelius Houtman cập bến "Acheen", đây là một trong ba chuyến viễn chinh đầu tiên tới Đông Ấn. Thủy thủ đoàn ở lại đây ba tháng để tìm lấy hồ tiêu và các gia vị khác. John Davis nói rằng sau đó nhóm của ông đã bị chủ đất địa phương tấn công, với tổng cộng 68 người chết và bị bắt. Sau khi đến, họ được sultan cho phép thu mua hồ tiêu. Cùng năm đó, đại diện của Công ty Đông Ấn Anh dưới sự chỉ huy của James Lancaster đến Aceh. Lancaster trở lại năm 1602, mang theo lá thư của nữ hoàng Elizabeth I.Michael Hicks, ‘Davis, John (c.1550–1605)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2008

Sultan từ năm 1589 đến 1604 là Alauddin Riayat Shah ibn Firman Shah. Sau khi ông mất, mâu thuẫn nội bộ khiến đất nước không có một vị quân chủ nào đủ sức quản lý. Năm 1607, Iskandar Muda lên ngôi. Iskandar Muda mở rộng bờ cỏi ra phần lớn Sumatra. Ông cũng chinh phục Pahang, một vùng sản xuất thiếc trên bán đảo Mã Lai, và đã buộc sultan của Johor phải công nhận vị thế nước lớn của mình. Ông còn ban hành luật Adat Meukuta Alam (Adat có nghĩa là "phong tục"). Đội thủy quân của ông đã phải chịu kết cục thảm hại trong một chiến dịch tiến đánh Malacca năm 1629, khi thủy quân hợp lực giữa Johor và Bồ Đào Nha đã phá tan toàn bộ tàu thuyền và tiêu diệt 19.000 quân Aceh.Ricklefs, 34*D. G. E. Hall, A History of South-east Asia. London: Macmillan, 1955. Tuy vậy, Aceh vẫn có thể chinh phục Kedah trong cùng năm đó và kết nạp thêm nhiều thần dân mới. Con rể ông, Iskandar Thani, cựu hoàng tử Pahang, trở thành người nối ngôi. Trong thời kỳ này, Aceh chú trọng củng cố nội bộ và thống nhất về tôn giáo.

Sau Iskandar Thani, Aceh được cai trị bởi nhiều nữ sultan. Chính sách bắt con tin từ các vương quốc bị chinh phục của Aceh khiến họ khao khát tìm sự độc lập, kết quả là quyền lực của Aceh bị suy yếu khi những thuộc vương mỗi lúc một có thêm quyền lực. Tước vị "Sultan" dần trở thành một danh hiệu chỉ còn tính biểu tượng.Ricklefs, 36 Tới thập niên 1680, một người Ba Tư đã mô tả bắc Sumatra là nơi "mỗi góc lại có một vị vua hay một thống sứ hoặc nhà lãnh đạo tự quản lý một cách độc lập và không và không cống nạp bất cứ gì cho cấp cao hơn."Barwise and White, 117

 Sultan 

 Sultan của Aceh  Thời gian trị vì Ali Mughayat Syah  khoảng 1514–1530 Salahuddin  1530–1537/39 Alauddin al-Kahar  1537/39–1571 Ali Ri'ayat Syah I  1571–1579 Sultan Muda  1579 Sri Alam  1579 Zainul Abidin  1579 Alauddin Mansur Syah  1579–1585/86 Ali Ri'ayat Syah II, Raja Buyung  1585/86–1589 Alauddin Ri'ayat Syah Sayyid al-Mukammal  1589–1604 Ali Ri'ayat Syah III  1604–1607 Iskandar Muda  1607–1636 Iskandar Thani  1636–1641 Ratu Safiatuddin Tajul Alam  1641–1675 Ratu Nurul Alam Naqiatuddin Syah  1675–1678 Ratu Inayat Zaqiatuddin Syah  1678–1688 Ratu Kamalat Syah  1688–1699 Badr ul-Alam Syarif Hasyim Jamaluddin  1699–1702 Perkasa Alam Syarif Lamtui Syah Johan Berdaulat  1702–1703 Jamal ul-Alam Badr ul-Munir  1703–1726 Jauhar ul-Alam  1726 Syamsul Alam  1726–1727 Alauddin Ahmad Syah  1727–1735 Alauddin Johan Syah  1735–1760 Alauddin Mahmud Syah I  1760–1781 Badr ul-Alam Syah  1764–1765 Sulaiman Syah  1773 Alauddin Muhammad Syah  1781–1795 Alauddin Jauhar ul-Alam Syah (lần một)  1795–1815 Syarif Saiful Alam Syah  1815–1819 Alauddin Jauhar ul-Alam Syah (lần hai)  1819–1823 Alauddin Muhammad Da'ud Syah I  1823–1838 Alauddin Sulaiman Ali Iskandar Syah  1838–1857 Alauddin Ibrahim Mansur Syah  1857–1870 Alauddin Mahmud Syah II  1870–1874 Alauddin Muhammad Da'ud Syah II Johan Berdaulat  1874–1903

Xem thêm

 Lịch sử Indonesia
 Cuộc viễn chinh của Ottoman tới Aceh

Chú thích

 J.M. Barwise and N.J. White. A Traveller’s History of Southeast Asia. New York: Interlink Books, 2002.
 M.C. Ricklefs. A History of Modern Indonesia Since c. 1300, 2nd ed. Stanford: Stanford University Press, 1994.

Liên kết ngoài
The History of Sumatra by William Marsden, c. 1800

Thể loại:Nhà nước tiền thuộc địa Indonesia
Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Indonesia
Thể loại:Lịch sử Aceh
Thể loại:Cựu sultanat
*
Thể loại:Quốc gia Hồi giáo ở Indonesia