Vệ Giới

Vệ Giới (chữ Hán: 卫玠, 286 – 312), tự Thúc Bảo, người huyện An Ấp, quận Hà Đông,Nay là huyện Hạ, địa cấp thị Vận Thành, tỉnh Sơn Tây danh sĩ, mỹ nam cuối đời Tây Tấn.

Thân thế và gia đình
Ông cụ nội là Vệ Ký, làm đến Thượng thư nhà Tào Ngụy. Ông nội là Vệ Quán, làm đến Thái úy, ông ngoại là Vương Hồn, làm đến Tư đồ.Sử cũ không chép cụ thể chi tiết này, xem chú thích liên quan đến Vương Tế bên dưới Cha là Vệ Hằng, làm đến Thượng thư lang. Sở vương Tư Mã Vĩ sát hại Vệ Quán cùng các con trai Hằng, Nhạc, Duệ và các cháu trai, cả thảy 10 người nhà họ Vệ; Giới và anh trai Tảo ở nhà thầy thuốc nên tránh được vạ. Vệ Tảo được kế tự nhà họ Vệ, làm đến Tán kỵ thị lang, mất trong loạn Vĩnh Gia.Lưu Hiếu Tiêu – Thế thuyết tân ngữ chú, dẫn Tấn chư công tán: "Vệ Giới tự Thúc Bảo, người An Ấp, Hà Đông. Tổ phụ Quán, thái úy. Phụ Hằng, Hoàng môn thị lang." Xem chi tiết hơn tại Tấn thư – Vệ Quán truyện

Vợ trước của Giới là con gái của danh sĩ Nhạc Quảng, vợ sau là con gái của Chinh nam tướng quân Sơn Giản. 

Tiểu sử
Giới sớm tỏ ra đặc biệt hơn người,  đến khi trưởng thành thì ưa chuộng Huyền học,Huyền học (Metaphysics), là trào lưu triết học xuất hiện vào đời Ngụy Tấn, do Hà Yến (何晏), Vương Bật (王弼) khởi xướng, về mặt tư tưởng kết hợp đạo Hoàng Lão với đạo Nho, về mặt học thuyết lấy Chu Dịch làm gốc, kinh điển nhà Nho làm ngọn. Huyền học chính là cơ sở của Thanh đàm nhưng ông có sức khỏe kém,Lưu Hiếu Tiêu – Thế thuyết tân ngữ chú, dẫn Giới biệt truyện: "Giới vốn ôm bệnh tật." nên thường bị mẹ ngăn cấm tham gia Thanh đàm. Dù vậy, Giới vẫn trở thành nhà Thanh đàm nổi tiếng đương thời. 

Giới được nhiều nơi vời gọi, đều không nhận lời, về sau đáp ứng phù tá Thái tử Tư Mã Duật, làm Thái phó Tây các tế tửu, bái Thái tử tẩy mã. Loạn bát vương nổ ra, tình hình ngày một xấu đi, Giới đưa cả nhà về nam tránh nạn, riêng anh trai Vệ Tảo đang phụng sự kề cận Tấn Hoài đế nên không thể đi cùng. Ban đầu, mẹ Giới không muốn bỏ Tảo ở lại một mình, ông lấy tương lai gia đình để thuyết phục, bà mới đồng ý. Vì thế Giới từ biệt anh trai, đưa cả nhà xuôi nam đến Giang Hạ. 

Giới đến Dự Chương, cho rằng tướng giữ nơi ấy là Vương Đôn không phải trung thần nghĩa sĩ, bèn tiếp tục đi Kiến Nghiệp. Người Kiến Nghiệp hâm mộ danh vọng của Giới, kéo nhau đến xem mặt ông. Giới có thể chất không tốt, lại trải qua một hành trình dài, nên phát bệnh nặng, ít lâu thì mất. Đó là năm Vĩnh Gia thứ 6 (312). Giới hưởng dương 27 tuổi; ngươi đương thời nói là ông bị nhìn mà chết; được chôn cất ở Nam Xương, trong niên hiệu Hàm Hòa (326 – 334), cải táng ở Giang Ninh.  

Tính cách
Giới tính khoan dung, vui giận không biểu hiện ra mặt.  Từ nhỏ Giới đã say mê tìm hiểu huyền lý,Nguyên văn: 玄理, nghĩa là đạo lý sâu xa kỳ diệu. 玄 trong 玄学/Huyền học không được không thôi.  Sau khi trưởng thành, Giới tham gia Thanh đàm, bất chấp tình trạng sức khỏe yếu kém. Vào lúc mới đến Dự Chương, Giới gặp Tạ Côn, cùng ông ta thanh đàm thâu đêm, khiến cho bệnh tình trở nặng, gượng đến Kiến Nghiệp thì không qua khỏi.   Lưu Hiếu Tiêu – Thế thuyết tân ngữ chú, dẫn Vĩnh Gia lưu nhân danh rằng: "Giới vào ngày 6 tháng 5 năm Vĩnh Gia thứ 6 đến Dự Chương, ngày 20 tháng 6 năm ấy, tốt.

Đánh giá
Từ nhỏ Giới có ngoại hình nổi bật,  tết tóc trái đào, cưỡi xe dê vào chợ, người kinh đô kéo nhau đến xem, khen là người ngọc.  Lưu Hiếu Tiêu – Thế thuyết tân ngữ chú, dẫn Giới biệt truyện: "Giới ở trong quần ngũ, thật có danh vọng của dị nhân. Thời còn răng sữa, cưỡi xe dê trắng vào chợ Lạc Dương, khắp nơi hỏi: "Bích nhân nhà ai?" Vì thế gia môn, châu đảng gọi là ‘bích nhân’." Cậu của Giới là Vương Tế ca ngợi: "Châu ngọc ở bên cạnh, nhận ra hình dáng mình xấu xí."  

Danh vọng của Giới trong giới Thanh đàm cực cao, người đương thời xếp ông vượt trên các danh sĩ Vương Trừng, Vương Huyền Vương Trừng là em trai của danh thần Vương Diễn (王衍), Huyền là con trai của Diễn. Vương Diễn cùng Hà Yến, Vương Bật, Hạ Hầu Huyền, Quách Tượng là những người tiên phong của trào lưu Thanh đàm đời Ngụy Tấn và Vương Tế, sánh với Nhạc Quảng;  Lưu Hiếu Tiêu – Thế thuyết tân ngữ chú, dẫn lời của Bùi Thúc Đạo trong Giới biệt truyện: "Cha vợ có phong tư băng thanh, con rể có danh vọng ngọc nhuận, có thể nói xứng đôi Tần – Tấn." Vương Đôn thậm chí còn sánh ông với Hà Yến, Vương Bật. 

Sau khi Giới mất, Tạ Côn thương khóc thảm thiết. Nhiều năm sau, Vương Đạo đề nghị cải táng cho Giới, nhằm lấy lòng các danh sĩ chạy nạn sang miền nam.   Danh sĩ đời Đông Tấn là bọn Lưu Đàm, Tạ Thượng cho rằng Giới ở tầm quá cao so với Đỗ Nghệ (cháu nội Đỗ Dự, cha của Thành Cung hoàng hậu Đỗ Lăng Dương). Sử cũ nhận định: trong lứa danh sĩ chạy nạn, ông cùng Vương Thừa (ông nội của Vương Thản Chi) đứng đầu. 

Thành ngữ liên quan
 Khán sát Vệ Giới (tạm dịch: nhìn chết Vệ Giới)

Tham khảo
 Tấn thư quyển 36, liệt truyện 6 – Vệ Giới truyện

 Lưu Nghĩa Khánh – Thế thuyết tân ngữ

Chú thích

Thể loại:Người nhà Tấn
Thể loại:Người Sơn Tây (Trung Quốc)
Thể loại:Sinh năm 286
Thể loại:Mất năm 312