Ngữ hệ Enisei

Ngữ hệ Enisei (còn được gọi là Enisei-Ostyak)"Ostyak" là một thuật ngữ có tính địa lý hơn là ngôn ngữ học. Ngoài nhóm Enisei nó còn gồm tiếng Khanty và tiếng Selkup của ngữ hệ Ural. là một ngữ hệ hiện diện tại khu vực sông Enisei thuộc Siberia.
Phân loại
 Tiền Enisei
 Bắc Enisei (chia tách vào khoảng năm 700)
 Ket (200 người nói)
 Yugh † (biến mất khoảng năm 1990)
 Nam Eisei †
 Kott–Assan (chia tách vào khoảng năm 1200)
 Kott † (biến mất giữa thập niên 1800)
 Assan † (biến mất khoảng năm 1800)
 Arin–Pumpokol (chia tách vào khoảng năm 550)
 Arin † (biến mất khoảng năm 1800)
 Pumpokol † (biến mất khoảng năm 1750)

Chỉ có hai ngôn ngữ trong hệ này tồn tại đến thế kỷ XX, đó là tiếng Ket (còn gọi là Imbat Ket), nay có chừng 200 người nói, và tiếng Yugh (còn gọi là Sym Ket), nay đã biến mất như một bản ngữ. Những thành viên khác được biết đến của hệ này, Arin, Assan, Pumpokol, và Kott, đều đã biến mất trước tiếng Yugh ít nhất một thế kỷ. Những nhóm khác – Buklin, Baikot, Yarin, Yastin, Ashkyshtym, and Koibalkyshtym – được xác định là những ngôn ngữ Enisei, nhưng ngoài một vài tên riêng, ta không biết gì về chúng.

Có đề xuất về việc kết nối hệ Enisei với hệ Na-Dené, một trong những ngữ hệ chính của thổ dân Bắc Mỹ.

Từ vựng

 Số đếm 
Bảng dưới cho biết số đếm cơ bản trong các ngôn ngữ Enisei cũng như một số từ vị phục dựng ướm thử:Xem Vajda 2007, Starostin 1982 và Werner (???)

    Số     Ngôn ngữ Enisei  Dạng phục dựng hiện có Nhánh Bắc  Nhánh Nam Các phương ngữ Ket  Yugh  Kott-Assan  Arin-Pumpokol SK  Kott  Assan  Arin  Pumpokol  Starostin 1 qūˑs  χūs  huːtʃa  hutʃa  qusej  xuta *xu-sa 2 ɯ̄ˑn  ɯ̄n  iːna  ina  kina  hinɛaŋ *xɨna 3 dɔˀŋ  dɔˀŋ  toːŋa  taŋa  tʲoŋa ~ tʲuːŋa  dóŋa *doʔŋa 4 sīˑk  sīk  tʃeɡa ~ ʃeːɡa  ʃeɡa  tʃaɡa  ziang *si- 5 qāˑk  χāk  keɡa ~ χeːɡa  keɡa  qala  hejlaŋ *qä- 6  aˀ ~ à  àː  χelutʃa  ɡejlutʃa  ɨɡa  aɡɡɛaŋ *ʔaẋV 7 ɔˀŋ  ɔˀŋ  χelina  ɡejlina  ɨnʲa  onʲaŋ *ʔoʔn- 10 qɔ̄ˑ  χɔ̄  haːɡa ~ haɡa  xaha  qau ~ hioɡa  hajaŋ *ẋɔGa 20 ɛˀk  ɛˀk  iːntʰukŋ  inkukn  kinthjuŋ  hédiang *ʔeʔk ~ xeʔk 100 kiˀ  kiˀ  ujaːx  jus  jus  útamssa *kiʔ ~ ɡiʔ / *ʔalVs-(tamsV)

 Một vài từ khác 

 Từ  Ngôn ngữ Enisei	  Dạng phục dựng hiện có Nhánh Bắc  Nhánh Nam Các phương ngữ Ket  Yugh  Kott-Assan  Arin-Pumpokol SK  NK  CK  Kott  Assan  Arin  Pumpokol  Vajda  Starostin  Werner Thông rụng lá   sɛˀs  sɛˀs  šɛˀš  sɛˀs  šet  čet  čit  tag  *čɛˀç  *seʔs  *sɛʔt / *tɛʔt Sông   sēˑs  sēˑs  šēˑš  sēs  šet  šet  sat  tat  *cēˑc  *ses  *set / *tet Đá   tʌˀs  tʌˀs  tʌˀš  čʌˀs  šiš  šiš  kes  kit  *cʰɛˀs  *čɨʔs  *t'ɨʔs Ngón tay   tʌˀq  tʌˀq  tʌˀq  tʌˀχ  tʰoχ  ?   intoto   tok  *tʰɛˀq  *tǝʔq  *thǝʔq Nhựa (cây)   dīˑk  dīˑk  dīˑk  dʲīk  čik  ?  ?  ?  *čīˑk  *ǯik (~-g, -ẋ)  *d'ik Sói   qɯ̄ˑt   qɯ̄ˑti    qɯ̄ˑtə   χɯ̄ˑt  (boru ← Turkic)    qut  xotu  *qʷīˑtʰi  *qɨte (˜ẋ-)  *qʌthǝ Mùa đông   kɤ̄ˑt  kɤ̄ˑti  kɤ̄ˑte  kɤ̄ˑt  keːtʰi  ?  lot  lete  *kʷeˑtʰi  *gǝte  *kǝte Ánh sáng    kʌˀn   kʌˀn  kʌˀn  kʌˀn  kin  ?  lum  ?  *kʷɛˀn  *gǝʔn-  ? Người   kɛˀd  kɛˀd  kɛˀd  kɛˀtʲ  hit  het  kit  kit  *kɛˀt  *keʔt  ? Nước   ūˑl  ūˑl  ūˑl  ūr  ul  ul  kul  ul  *kʰul  *qoʔl (~ẋ-, -r)    ? Bạch dương   ùs  ùːse  ùːsə  ùːʰs  uča  uuča  kus  uta  *kʰuχʂa  *xūsa  *kuʔǝt'ǝ   Xe trượt    súùl  súùl  šúùl  sɔ́ùl   čogar   čɛgar  šal  tsɛl  *tsehʷəl         *soʔol  *sogǝl (~č/t'-ʎ) 

Chú thích

Tham khảo

Thể loại:Ngữ hệ
Thể loại:Ngữ hệ Enisei