Quách Gia Di

Quách Gia Di (郭加彛; còn được chép là Quách Gia Ỷ hoặc Quách Gia Ý) là nhân vật xuất hiện trong một số sử liệu Việt Nam về quan hệ giữa Đại Cồ Việt thời Nhà Lý và Chăm Pa ở thế kỷ XI (thường gọi là "Chiêm Thành" trong các văn bản sử học Việt Nam). Trong ghi chép về chiến dịch năm 1044 của Lý Thái Tông chống Chiêm Thành, Quách Gia Di được nêu là tướng chỉ huy quân Chiêm; sử liệu chép rằng ông giết vua Chiêm (Sạ Đẩu) rồi xin hàng. Do tư liệu hiện còn hạn chế, các thông tin khác về thân thế và hoạt động của Quách Gia Di chưa được xác định rõ trong các công trình tổng thuật hiện đại.

 Nguồn sử liệu và tên gọi 
Các văn bản thường được dẫn khi đề cập Quách Gia Di gồm Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư (đều ghi sự kiện dưới dạng biên niên). Một số nghiên cứu lưu ý tồn tại dị bản về nhân danh trong các bản chép: tên viên tướng có thể xuất hiện dưới dạng "Quách Gia Ý/Di", đồng thời tên vua Chiêm liên quan đến sự kiện năm 1044 cũng có thể được ghi khác nhau giữa các văn bản sử học Việt Nam.

 Ghi chép về chiến dịch năm 1044 
Ở mục chép năm 1044, Đại Việt sử ký toàn thư ghi rằng quân Đại Cồ Việt tiến đánh Chiêm Thành và giao chiến ở khu vực sông Ngũ Bồ; trong tường thuật này, quân Chiêm thất bại và quân Đại Cồ Việt thu được "3 vạn thủ cấp", hơn 30 voi và hơn 5.000 tù binh. Cũng theo nguồn này, Quách Gia Di được nêu là tướng của Chiêm Thành và là người giết vua Chiêm (Sạ Đẩu) tại trận rồi dâng thủ cấp để xin hàng.

Một số bài viết phổ biến về triều Lý khi tóm lược sự kiện năm 1044 thường nhắc đến việc Lý Thái Tông ra lệnh hạn chế giết hại dân và binh lính Chiêm sau khi giao tranh kết thúc, đồng thời dẫn lại tình tiết Quách Gia Di giết Sạ Đẩu xin hàng và các con số tù binh, voi chiến nêu trong sử cũ.

 Vấn đề sử liệu 
Các tổng thuật về lịch sử Chăm Pa thường nhấn mạnh rằng tư liệu liên quan đến Chăm Pa bao gồm nhiều loại nguồn (khảo cổ, văn khắc/bi ký Chăm và ghi chép của sử Trung Quốc, Việt Nam), vì vậy độ chi tiết về từng sự kiện hoặc nhân vật phụ thuộc mạnh vào tình trạng lưu giữ của từng nhóm nguồn. Đối với Quách Gia Di, thông tin hiện được dẫn chủ yếu từ các biên niên sử Việt Nam về chiến dịch năm 1044, trong khi các địa danh gắn với chiến dịch (như Ngũ Bồ, Phật Thệ) được ghi nhận là khó đối chiếu thống nhất giữa các nguồn hoặc với địa lý hiện nay.

 Xem thêm 
 Chiến tranh Việt–Chiêm (1044)
 Lý Thái Tông
 Jaya Simhavarman II
 Mỵ Ê

 Chú thích 

Thể loại:Người Chăm
Thể loại:Lịch sử Chăm Pa