Hành chính Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Hành chính Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản ánh bộ máy của hệ thống chính trị từ trung ương tới địa phương của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1945 đến năm 1976.

nhỏ|thế= bản đồ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa

 Trung ương 

 Đảng Cộng sản Đông Dương - Đảng Lao động Việt Nam 

 Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 

 Chủ tịch nước 

 Quốc hội 

 Chính phủ 

Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập ngày 28 tháng 8 năm 1945 gồm 13 bộ: Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ, Bộ Thông tin Tuyên truyền, Bộ Quốc phòng, Bộ Thanh niên, Bộ Kinh tế quốc gia, Bộ Cứu tế Xã hội, Bộ Tư pháp, Bộ Y tế, Bộ Giao thông công chính, Bộ Lao động, Bộ Tài chính, Bộ Quốc gia giáo dục. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn độc lập và tuyên bố nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Ngày 1 tháng 1 năm 1946, Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được cải tổ thành Chính phủ liên hiệp lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, vẫn do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.

Ngày 2 tháng 3 năm 1946, tại kì họp thứ nhất của Quốc hội Việt Nam khóa I đã bầu Chính phủ chính thức, do Hồ Chí Minh làm chủ tịch. Chính phủ này gồm 10 bộ: Bộ Ngoại giao, Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng, Bộ Kinh tế, Bộ Tài chính, Bộ Xã hội-Y tế-Cứu tế-Lao động, Bộ Tư pháp, Bộ Giao thông công chính, Bộ Giáo dục, Bộ Canh nông.

 Tòa án nhân dân 

 Viện kiểm sát nhân dân 

 Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh - Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam - Mặt trận Liên Việt - Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 

 Địa phương 
Thời kỳ 1945-1946
Từ ngày 30 tháng 11 năm 1945, hệ thống chính quyền địa phương (kỳ, tỉnh, huyện, xã) gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chính. Hội đồng nhân dân là cơ quan thay mặt nhân dân, do nhân dân bầu ra. Ủy ban hành chính là cơ quan hành chính, vừa thay mặt cho dân, vừa đại diện cho Chính phủ, do Hội đồng nhân dân bầu ra. Riêng cấp kì và cấp huyện chỉ có Ủy ban hành chính. Tại các thành phố (trừ Đà Lạt), có Hội đồng nhân dân thành phố, Ủy ban hành chính thành phố, dưới thành phố là khu phố, có Ủy ban hành chính khu phố Về hệ thống phân cấp hành chính, gồm có kỳ, tỉnh, huyện, xã và thôn; ngoài ra còn có thành phố trực thuộc trung ương, thành phố trực thuộc kỳ, thị xã trực thuộc kỳ và thị xã trực thuộc tỉnh.

Giai đoạn 1945-1946, Việt Nam gồm có 69 tỉnh và thành phố, trong đó:Nguyễn Thị Phượng, sách đã dẫn, tr 166-167
 Bắc Bộ gồm có 29 tỉnh, thành:
Thành phố Hà Nội
Thành phố Hải Phòng
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bắc Ninh
Cao Bằng
Hà Đông
Hà Giang
Hà Nam
Hải Dương
Hải Ninh
Hòa Bình
Hưng Yên
Kiến An
Lai Châu
Lạng Sơn
Lào Cai
Nam Định
Ninh Bình
Phú Thọ
Phúc Yên
Quảng Yên
Sơn La
Sơn Tây
Thái Bình
Thái Nguyên
Tuyên Quang
Vĩnh Yên
Yên Bái
Trung Bộ gồm 19 tỉnh, thành:
Thành phố Đà Nẵng
Thanh Hóa
Nghệ An
Hà Tĩnh
Quảng Bình
Quảng Trị
Thừa Thiên
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Bình Định
Phú Yên
Khánh Hòa
Phan Rang
Bình Thuận
Kon Tum
Playku
Dak Lak
Lâm Viên
Đồng Nai Thượng
Nam Bộ gồm có 21 tỉnh, thành:
Thành phố Sài Gòn
Thành phố Chợ Lớn
Gia Định
Bà Rịa
Biên Hòa
Thủ Dầu Một
Tây Ninh
Tân An
Mỹ Tho
Bến Tre
Vĩnh Long
Trà Vinh
Sa Đéc
Châu Đốc
Hà Tiên
Long Xuyên
Cần Thơ
Sóc Trăng
Gò Công
Rạch Giá
Bạc Liêu

Thời kỳ 1945-1954
Tháng 11 năm 1946, theo Hiến pháp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 1946, hệ thống phân cấp hành chính gồm có bộ (Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ), tỉnh, huyện và xã.
Ngay sau khi Kháng chiến chống Pháp bùng nổ ngày 19 tháng 12 năm 1946, vào ngày 20 tháng 12 năm 1946, chính phủ ban hành Sắc lệnh số 1, đổi cấp bộ thành cấp khu. Cả nước chia thành 12 khu hành chính:
 Khu I, gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên và Phúc Yên.
 Khu II, gồm các tỉnh Sơn Tây, Hà Đông, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Hòa Bình, Sơn La và Lai Châu.
 Khu III, gồm các tỉnh Hải Phòng, Kiến An, Thái Bình, Hưng Yên và Hải Dương.
 Khu IV, gồm các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên.
 Khu V, gồm các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Công Tum và Gia Lai.
 Khu VI, gồm các tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đắk Lắk, Lâm Viên và Đồng Nai Thượng.
 Khu VII, gồm các tỉnh Bà Rịa, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Tây Ninh, Gia Định, Chợ Lớn và Sài Gòn.
 Khu VIII, gồm các tỉnh Tân An, Gò Công, Mỹ Tho, Sa Đéc, Vĩnh Long, Trà Vinh và Bến Tre.
 Khu IX, gồm các tỉnh Châu Đốc, Long Xuyên, Hà Tiên, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Rạch Giá.
 Khu X, gồm các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang và Vĩnh Yên.
 Khu XI: Hà Nội.
 Khu XII, gồm các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Ninh, Hòn Gai và Quảng Yên.

 Giai đoạn 1954 - 1975 
Sau năm 1954, Việt Nam tạm thời bị chia cắt thành 2 vùng tập kết quân sự, lấy sông Bến Hải và vĩ tuyến 17 làm ranh giới. Phía Bắc do chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hoà quản lý, phía Nam do chính quyền Quốc gia Việt Nam và sau đó là Việt Nam Cộng Hoà quản lý. Ban đầu, miền Bắc Việt Nam có 29 tỉnh, 2 thành phố và 1 khu tự trị:
Thành phố Hà Nội
Thành phố Hải Phòng
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bắc Ninh
Cao Bằng
Hà Đông
Hà Giang
Hà Nam
Hải Dương
Hải Ninh
Hòa Bình
Hưng Yên
Kiến An
Lạng Sơn
Lào Cai
Nam Định
Ninh Bình
Phú Thọ
Sơn Tây
Thái Bình
Thái Nguyên
Tuyên Quang
Vĩnh Phúc (hợp nhất 2 tỉnh Vĩnh Yên và Phúc Yên từ năm 1950)
Yên Bái
Thanh Hoá
Nghệ An
Hà Tĩnh
Quảng Bình
Đặc khu Vĩnh Linh (vốn thuộc tỉnh Quảng Trị)
Khu Hồng Quảng (hợp nhất tỉnh Quảng Yên và Đặc khu Hòn Gai)
Khu tự trị Tây Bắc (giải thể 2 tỉnh Lai Châu, Sơn La)
Năm 1956: Thành lập Khu tự trị Việt Bắc (ban đầu gồm 5 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, từ năm 1959 có thêm tỉnh Hà GIang)

Năm 1962:

 Sáp nhập tỉnh Kiến An vào thành phố Hải Phòng
 Hợp nhất 2 tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh thành tỉnh Hà Bắc
 Tái lập 2 tỉnh Lai Châu, Sơn La và thành lập tỉnh Nghĩa Lộ. 3 tỉnh đều nằm trong Khu tự trị Tây Bắc

Năm 1965:

 Hợp nhất 2 tỉnh Bắc Kạn, Thái Nguyên thành tỉnh Bắc Thái
 Hợp nhất 2 tỉnh Hà Nam, Nam Định thành tỉnh Nam Hà
 Hợp nhất 2 tỉnh Sơn Tây, Hà Đông thành tỉnh Hà Tây

Năm 1968:

 Hợp nhất 2 tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú
 Hợp nhất 2 tỉnh Hải Dương, Hưng Yên thành tỉnh Hải Hưng

 Tổng kết 

 Miền Bắc Việt Nam 

 Tỉnh Bắc Thái 
Tỉnh Bắc Thái có 13 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thành phố Thái Nguyên và 12 huyện: Bạch Thông, Chợ Đồn, Chợ Rã, Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Na Rì, Ngân Sơn, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.

 Tỉnh Bình Trị Thiên (Phía Bắc sông Bến Hải) 
Tỉnh Bình Trị Thiên (Phía Bắc sông Bến Hải) có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thị xã Đồng Hới và 7 huyện: Bố Trạch, Lệ Thủy, Minh Hóa, Quảng Ninh, Quảng Trạch, Tuyên Hóa, Vĩnh Linh.

 Tỉnh Cao Lạng 
Tỉnh Cao Lạng có 21 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thị xã: Cao Bằng, Lạng Sơn, thị trấn Tĩnh Túc và 18 huyện: Bảo Lạc, Bắc Sơn, Bình Gia, Cao Lộc, Chi Lăng, Hà Quảng, Hòa An, Hữu Lũng, Lộc Bình, Nguyên Bình, Quảng Hòa, Thạch An, Thông Nông, Trà Lĩnh, Tràng Định, Trùng Khánh, Văn Lãng, Văn Quan.

 Tỉnh Hà Bắc 
Tỉnh Hà Bắc có 16 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thị xã: Bắc Giang, Bắc Ninh và 14 huyện: Gia Lương, Hiệp Hòa, Lạng Giang, Lục Nam, Lục Ngạn, Quế Võ, Sơn Động, Tân Yên, Thuận Thành, Tiên Sơn, Việt Yên, Yên Dũng, Yên Phong, Yên Thế.

 Tỉnh Hà Nam Ninh 
Tỉnh Hà Nam Ninh có 21 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thành phố Nam Định, 2 thị xã: Hà Nam, Ninh Bình, thị trấn Tam Điệp và 17 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Gia Khánh, Gia Viễn, Hải Hậu, Kim Bảng, Kim Sơn, Lý Nhân, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Nho Quan, Thanh Liêm, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên, Yên Khánh, Yên Mô.

 Thành phố Hà Nội 
Thành phố Hà Nội có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 4 khu phố: Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm và 4 huyện: Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm.

 Tỉnh Hà Sơn Bình 
Tỉnh Hà Sơn Bình có 24 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 3 thị xã: Hà Đông, Sơn Tây, Hòa Bình và 21 huyện: Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Đà Bắc, Hoài Đức, Kim Bôi, Kỳ Sơn, Lạc Sơn, Lạc Thủy, Lương Sơn, Mai Châu, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Tân Lạc, Thanh Oai, Thạch Thất, Thường Tín, Ứng Hòa, Yên Thủy.

 Tỉnh Hà Tuyên 
Tỉnh Hà Tuyên có 15 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thị xã: Hà Giang, Tuyên Quang và 13 huyện: Bắc Quang, Chiêm Hóa, Đồng Văn, Hàm Yên, Hoàng Su Phì, Mèo Vạc, Na Hang, Quản Bạ, Sơn Dương, Vị Xuyên, Xín Mần, Yên Minh, Yên Sơn.

 Tỉnh Hải Hưng 
Tỉnh Hải Hưng có 22 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 2 thị xã: Hải Dương, Hưng Yên và 20 huyện: Ân Thi, Bình Giang, Cẩm Giàng, Chí Linh, Gia Lộc, Khoái Châu, Kim Động, Kim Thành, Kinh Môn, Mỹ Hào, Nam Sách, Ninh Giang, Phù Cừ, Thanh Hà, Thanh Miện, Tiên Lữ, Tứ Kỳ, Văn Giang, Văn Lâm, Yên Mỹ.

 Thành phố Hải Phòng 
Thành phố Hải Phòng có 13 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 3 khu phố: Hồng Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền, 2 thị xã: Đồ Sơn, Kiến An, đảo Bạch Long Vĩ và 7 huyện: An Hải, An Thụy, Cát Bà, Cát Hải, Thủy Nguyên, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo.

 Tỉnh Hoàng Liên Sơn 
Tỉnh Hoàng Liên Sơn có 20 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 4 thị xã: Cam Đường, Lào Cai, Nghĩa Lộ, Yên Bái và 16 huyện: Bát Xát, Bảo Thắng, Bảo Yên, Bắc Hà, Lục Yên, Mù Cang Chải, Mường Khương, Sa Pa, Si Ma Cai, Than Uyên, Trạm Tấu, Trấn Yên, Văn Bàn, Văn Chấn, Văn Yên, Yên Bình.

 Tỉnh Lai Châu 
Tỉnh Lai Châu có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thị xã Lai Châu và 7 huyện: Điện Biên, Mường Lay, Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ, Tuần Giáo, Tủa Chùa.

 Tỉnh Nghệ Tĩnh 
Tỉnh Nghệ Tĩnh có 27 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thành phố Vinh, thị xã Hà Tĩnh và 25 huyện: Anh Sơn, Can Lộc, Cẩm Xuyên, Con Cuông, Diễn Châu, Đô Lương, Đức Thọ, Hưng Nguyên, Hương Khê, Hương Sơn, Kỳ Anh, Kỳ Sơn, Nam Đàn, Nghi Lộc, Nghi Xuân, Nghĩa Đàn, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Quỳnh Lưu, Tân Kỳ, Thanh Chương, Thạch Hà, Tương Dương, Yên Thành.

 Tỉnh Quảng Ninh 
Tỉnh Quảng Ninh có 13 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 3 thị xã: Cẩm Phả, Hồng Gai, Uông Bí và 10 huyện: Ba Chẽ, Bình Liêu, Cẩm Phả, Đình Lập, Đông Triều, Hoành Bồ, Móng Cái, Quảng Hà, Tiên Yên, Yên Hưng.

 Tỉnh Sơn La 
Tỉnh Sơn La có có 10 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thị xã Sơn La và 9 huyện: Bắc Yên, Mai Sơn, Mộc Châu, Mường La, Phù Yên, Quỳnh Nhai, Sông Mã, Thuận Châu, Yên Châu.

 Tỉnh Thanh Hóa 
Tỉnh Thanh Hóa có 23 đơn vị hành chính gồm thị xã Thanh Hóa, thị trấn Sầm Sơn và 21 huyện: Bá Thước, Cẩm Thủy, Đông Sơn, Hà Trung, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Lang Chánh, Nga Sơn, Ngọc Lặc, Như Xuân, Nông Cống, Quan Hóa, Quảng Xương, Thạch Thành, Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Thường Xuân, Tĩnh Gia, Triệu Sơn, Vĩnh Lộc, Yên Định.

 Tỉnh Thái Bình 
Tỉnh Thái Bình có 8 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thị xã Thái Bình và 7 huyện: Đông Hưng, Hưng Hà, Kiến Xương, Quỳnh Phụ, Thái Thụy, Tiền Hải, Vũ Thư.

 Tỉnh Vĩnh Phú 
Tỉnh Vĩnh Phú có 23 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm thành phố Việt Trì, 2 thị xã: Phú Thọ, Vĩnh Yên, 2 thị trấn: Tam Đảo, Xuân Hòa và 18 huyện: Bình Xuyên, Cẩm Khê, Đa Phúc, Đoan Hùng, Hạ Hòa, Kim Anh, Lâm Thao, Lập Thạch, Phù Ninh, Tam Dương, Tam Nông, Thanh Ba, Thanh Sơn, Thanh Thủy, Vĩnh Tường, Yên Lạc, Yên Lãng, Yên Lập.

Tham khảo



Chú thích

Thể loại:Việt Nam Dân chủ Cộng hòa