Tỉnh (Việt Nam)

Tỉnh là đơn vị hành chính nông thôn cấp cao nhất ở Việt Nam. Theo phân cấp hành chính Việt Nam hiện nay, tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương được gọi chung là đơn vị hành chính cấp tỉnh, là cấp hành chính cao nhất.

Dưới tỉnh có các đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc bao gồm xã, phường, và đặc khu.

Việc thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do Quốc hội quyết định. Tính đến ngày 12 tháng 6 năm 2025, Việt Nam có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, trong đó có 28 tỉnh.

Quy định trong luật pháp
nhỏ|phải|300px|Phân cấp hành chính Việt Nam theo Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi 2019)
Cấp hành chính
 Trong Hiến pháp 2013, Chương IX: Chính quyền địa phương, Khoản 1 Điều 110 có viết:
1. Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau:

Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

Tỉnh chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương;

Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phường và xã; quận chia thành phường.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.
 Trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019), quy định tại Điều 2: Đơn vị hành chính, Chương I: Những quy định chung:
Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm có:

1. Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh);

2. Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp huyện);

3. Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã);

4. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Như vậy, tỉnh nằm ở cấp hành chính thứ nhất trong 3 cấp hành chính (cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) của Việt Nam.

Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính
Theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành năm 2025, tại Điều 1, Mục 1: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính nông thôn, Chương I: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính thì một tỉnh cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn như sau:
Điều 1. Tiêu chuẩn của tỉnh

1. Quy mô dân số:

a) Tỉnh miền núi từ 900.000 người trở lên;

b) Tỉnh không thuộc điểm a khoản này từ 1.400.000 người trở lên.

2. Diện tích tự nhiên:

a) Tỉnh miền núi từ 8.000 km² trở lên;

b) Tỉnh không thuộc điểm a khoản này từ 5.000 km² trở lên.

3. Có định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 05 năm của cả nước.

4. Có ít nhất 01 đô thị đạt tiêu chuẩn đô thị loại II.

Danh sách tỉnh tại Việt Nam
Tính đến ngày 12 tháng 6 năm 2025, Việt Nam có 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương. Dưới đây là bảng liệt kê gồm 28 tỉnh:
STTTên tỉnhDiện tích(km²)Dân số(người)Mật độ(người/km²)Hành chínhTrung tâm chính trị - hành chínhPhườngXãĐặc khu 1 An Giang 9.888,91 4.952.238 500 14 85 3 Rạch Giá 2 Bắc Ninh 3.194,72 3.619.433 1.132 33 66 0 Bắc Giang 3 Cà Mau 7.942,39 2.606.672 328 9 55 0 Tân Thành 4 Cao Bằng 6.700,39 573.119 85 3 53 0 Thục Phán 5 Đắk Lắk 18.096,40 3.346.853 184 14 88 0 Buôn Ma Thuột 6 Điện Biên 9.539,93 673.091 70 3 42 0 Điện Biên Phủ 7 Đồng Nai 12.737,18 4.491.408 352 23 72 0 Trấn Biên 8 Đồng Tháp 5.938,64 4.370.046 735 20 82 0 Mỹ Tho 9 Gia Lai 21.576,93 3.583.693 166 25 110 0 Quy Nhơn 10 Hà Tĩnh 5.994,45 1.622.901 270 9 60 0 Thành Sen 11 Hưng Yên 2.514,81 3.567.943 1.418 11 93 0 Phố Hiến 12 Khánh Hòa 8.555,86 2.243.554 262 16 48 1 Nha Trang 13 Lai Châu 9.068,73 512.601 56 2 36 0 Tân Phong 14 Lạng Sơn 8.310,18 881.384 106 4 61 0 Lương Văn Tri 15 Lào Cai 13.256,92 1.778.785 134 10 89 0 Yên Bái 16 Lâm Đồng 24.233,07 3.872.999 159 20 103 1 Xuân Hương – Đà Lạt 17 Nghệ An 16.486,50 3.831.694 232 11 119 0 Trường Vinh 18 Ninh Bình 3.942,62 4.412.264 1.119 32 97 0 Hoa Lư 19 Phú Thọ 9.361,38 4.022.638 429 15 133 0 Việt Trì 20 Quảng Ngãi 14.832,55 2.161.755 145 9 86 1 Cẩm Thành 21 Quảng Ninh 6.207,95 1.497.447 241 30 22 2 Hạ Long 22 Quảng Trị 12.700,00 1.870.845 147 8 69 1 Đồng Hới 23 Sơn La 14.108,89 1.404.587 99 8 67 0 Chiềng Cơi 24 Tây Ninh 8.536,44 3.254.170 381 14 82 0 Long An 25 Thái Nguyên 8.375,21 1.799.489 214 15 76 0 Phan Đình Phùng 26 Thanh Hóa 11.114,71 4.324.783 389 19 147 0 Hạc Thành 27 Tuyên Quang 13.795,50 1.865.270 135 7 117 0 Minh Xuân 28 Vĩnh Long 6.296,20 4.257.581 676 19 105 0 Long Châu

Thống kê
Tính đến ngày 12 tháng 6 năm 2025, Việt Nam có 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương.
 Tỉnh có diện tích lớn nhất là tỉnh Lâm Đồng với 24.233,07 km².
 Tỉnh có diện tích nhỏ nhất là tỉnh Hưng Yên với 2.514,81 km².
 Tỉnh đông dân nhất là tỉnh An Giang với 4.952.238 người.
 Tỉnh ít dân nhất là tỉnh Lai Châu với 512.601 người.
 Tỉnh có nhiều đơn vị hành chính cấp xã nhất là tỉnh Thanh Hóa với 166 đơn vị hành chính.
 Tỉnh có ít đơn vị hành chính cấp xã nhất là tỉnh Lai Châu với 38 đơn vị hành chính.

Lịch sử

Khái niệm "tỉnh" lần đầu tiên được dùng để chỉ loại đơn vị hành chính địa phương cấp cao nhất ở Việt Nam là vào năm 1831, trong cuộc cải cách hành chính của vua Minh Mạng nhà Nguyễn. Trước đó, hành chính Đàng Trong và Đàng Ngoài nhà Lê trung hưng, hành chính nhà Tây Sơn, và hành chính thời đầu nhà Nguyễn (thời vua Gia Long, Minh Mạng), thì khái niệm tương đương và là tiền thân của "Tỉnh" được gọi là trấn. Thời kỳ đầu nhà Nguyễn, trên cấp trấn còn có cấp tổng trấn, với 2 tổng trấn ở hai đầu đất nước là Bắc Thành và Gia Định Thành (quản lý hành chính được phân quyền bớt cho các tổng trấn ở xa triều đình trung ương), tuy nhiên các tỉnh ở miền trung thì thuộc trực tiếp triều đình Huế quản lý. Từ năm 1831 trở đi, giống như nhà Thanh Trung Quốc, nhà Nguyễn đặt ra tỉnh thay cho trấn (với 30 tỉnh trên cả nước vào thời kỳ nhà Nguyễn độc lập, kể cả kinh đô Huế), nhưng vẫn ghép từ 2 đến 3 tỉnh lại đặt dưới sự quản hạt của một viên quan Tổng đốc. Ban đầu, 17 tỉnh đầu tiên được lập ở Bắc Thành cũ vào tháng 10 (âm lịch) năm 1831 gồm: Hưng Hóa, Sơn Tây, Hà Tuyên, Bắc Thái, Bắc Ninh, Cao Lạng, Hải Dương, Quảng Yên, Nam Định, Hưng Yên, Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị.Đại Nam thực lục Chính biên, Đệ nhị kỷ - quyển LXVII. Một năm sau, 12 tỉnh còn lại được lập ở Gia Định Thành cũ vào tháng 10 (âm lịch) năm 1832 gồm: Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Bình Định, Bình Thuận, Khánh Hòa, Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh Long, Định Tường, An Giang, Hà Tiên.Đại Nam thực lục Chính biên, Đệ nhị kỷ - quyển LXXXV. Ngoài ra còn có phủ Thừa Thiên đặt Kinh đô, được xem là tương đương hàng tỉnh. Nhiều tỉnh Việt Nam ngày nay còn giữ nguyên tên gọi và ngày thành lập từ lần lập tỉnh đầu tiên các năm 1831–1832 trong cuộc cải cách hành chính thời Nguyễn triều Minh Mạng. Một vài tỉnh trong số đó còn hầu như ít thay đổi địa giới so với thời đó, như tỉnh Thanh Hóa.

Xem thêm
Phân cấp hành chính Việt Nam
Hành chính Việt Nam thời Nguyễn
Hành chính Việt Nam thời Pháp thuộc
Hành chính Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Tỉnh (Việt Nam Cộng hòa)

Tham khảo

Thể loại:Tỉnh thành Việt Nam
Thể loại:Phân vùng quốc gia châu Á
Thể loại:Phân cấp hành chính Việt Nam
Thể loại:Đơn vị hành chính nông thôn tại Việt Nam