Danh sách hóa thạch tiến hóa của con người

Bảng hóa thạch dưới đây cung cấp một cái nhìn tổng quan ngắn gọn về một số hóa thạch đáng chú ý của vượn dạng người đã phát hiện có liên quan đến quá trình tiến hóa của loài người, bắt đầu với sự hình thành của quần thể Hominini vào cuối Miocen, khoảng 6 Ma (Ma/Ka: Mega/Kilo annum, triệu/ngàn năm) trước.

Vì có hàng ngàn hóa thạch, chủ yếu là rời rạc, thường bao gồm xương hay răng đơn lẻ, hiếm khi có hộp sọ hoàn chỉnh hay bộ xương, nên tổng quan này không thể coi là hoàn chỉnh. Tuy nhiên nó hiển thị một số trong những phát hiện quan trọng nhất. Các hóa thạch được sắp xếp theo độ tuổi gần đúng theo số liệu của định tuổi bằng đồng vị phóng xạ và/hoặc định tuổi gia tăng (incremental dating). Tên của loài đại diện được nêu theo sự đồng thuận hiện hành nếu có. Nếu chưa có sự đồng thuận khoa học rõ ràng thì có ghi chú về cách phân loại khác có thể được chỉ định, và ý kiến khác nhau đó có thể tìm thấy trên trang của hóa thạch.

Hầu hết các hóa thạch được đưa ra không được coi là tổ tiên trực tiếp đến người Homo sapiens, nhưng liên quan chặt chẽ với tổ tiên trực tiếp của con người, và do đó rất quan trọng cho việc nghiên cứu của các dòng truyền thừa.

 Danh sách 
 Hình  Tên  Tuổi  Loài  Nămphát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú 
  Miocene muộn, 7,2 - 5,3 Ma  100px El Graeco 7,2 Ma   Graecopithecus freybergi 2017 (1944) Pyrgos, Azmaka,  G.H.R. von Koenigswald Met, Athens; Tübingen, Germany 100px TM 266 (Toumai) 7 - 6 Ma   Sahelanthropus tchadensis 2001 Sa mạc Djurab,  Michel Brunet, Alain Beauvilain, Fanone Gongdibe, Mahamat Adoum, Ahounta Djimdoumalbaye N'Djamena (Chad), BEAC  100px BAR 1000'00 6,1 - 5,7 Ma  Orrorin tugenensis 2000Lukeino,  Martin Pickford, Kiptalam Cheboi, Dominique Gommery, Pierre Mein, Brigitte Senut Dấu chân Trachilos 5,7 MaTạo ra bởi hominin hoặc linh trưởng hominin-like2002Gerard D. Gierliński 100px ALA-VP 1/20  5,65±0,150 Ma Ardipithecus kadabba 1997Awash Trung,  Yohannes Haile-Selassie  
 Pliocene, 5,3 - 2,58 Ma  Hình  Tên  Tuổi  Loài  Phát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú 100px Ardi 4,4 Ma  Ardipithecus ramidus 1994 Yohannes Haile-Selassie  100px|KNM-LT 329. Réplica at Museo Nacional de Ciencias Naturales of Madrid KNM-LT 329 4,60 ±0,40 Ma  Australopithecus anamensis 1967 Arnold Lewis, Bryan Patterson    KNM-TH 13150 4,70±0,55 Ma  Australopithecus anamensis 1984-  100px KNM-KP 271 4 Ma  Australopithecus anamensis 1965 Bryan Patterson   100px Dấu chân Laetoli (Laetoli Footprint) 3,7 Ma Bipedal hominin 1976 Mary Leakey  100px LH 4 3,40±0,50 Ma Australopithecus afarensis 1974 Laetoli,  Mary Leakey    KSD-VP-1/1 (Kadanuumuu) 3,58 Ma Australopithecus afarensis 2005 Yohannes Haile-Selassie   K 12 (Abel) 3,5 Australopithecus bahrelghazali 1995 Michel Brunet  100px KNM-WT 40000 (Flat Faced Man)  3,5 Ma  Kenyanthropus platyops 1999 Hồ Turkana,  Justus Erus & Meave Leakey Smithsonian   BRT-VP-3/14 3,3-3,5 Ma Australopithecus deyiremeda 2015 Yohannes Haile-Selassie   100px Stw 573 (Little foot) 3,3 Ma  Australopithecus ? 1994 Ronald J. Clarke  100px DIK-1 (Selam) 3,3 Ma Australopithecus afarensis 2000 Zeresenay Alemseged  100px AL 288-1 (Lucy) 3,2 Ma Australopithecus afarensis 1974 Tom Gray, Donald Johanson, Yves Coppens và Maurice Taieb Bảo tàng Quốc gia Ethiopia 100px|AL 200-1 and AL 400-1. Australopithecus afarensis AL 200-1 3,10±0,10 Ma Australopithecus afarensis 1975 Donald Johanson Yves Coppens và Maurice Taieb   AL 129-1 3,10±0,10 Ma Australopithecus afarensis 1973 Donald Johanson  100px AL 444-2  3 Ma Australopithecus afarensis 1992 Yoel Rak   LD 350-1 2,775±0,025 Ma  "The Gurumaha Tuff is radiometrically dated to , a date that is consistent with the normal magnetic polarity of the Gurumaha section, presumably the Gauss Chron. An upper bounding age for LD 350-1 is provided by an adjacent, downfaulted younger block that contains the  Lee Adoyta Tuff. [...] the age of LD 350-1 can be further constrained by stratigraphic scaling. [...] Based on the current chronostratigraphic framework for Ledi-Geraru, we consider the age of LD 350-1 to be 2.80–2.75 Ma".  Homo ? 2013 Chalachew Seyoum  100px Taung 1Em bé Taung 3,03 - 2,61 Ma Australopithecus africanus 1924 Raymond Dart Đại học Witwatersrand 
 Pleistocene,  Paleolithic dưới, 2,58 Ma - 300 Ka  Hình  Tên  Tuổi  Loài  Phát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú 100px KNM WT 17000 Sọ đen(Black Skull) 2,5 Ma Paranthropus aethiopicus 1985 Alan Walker  100px BOU-VP-12/130Bouri Vertebrate Paleontology  2,50 Ma Australopithecus garhi 1997 EthiopiaYohannes Haile-Selassie 100px|STS 71 STS 71 Image at Smithsonian 2,61 -2,07 Ma Australopithecus africanus 1947 Robert Broom và John T. Robinson  100px|STS 52a and STS 52b STS 52  2,61 - 2,07 Ma Australopithecus africanus 1947 Robert Broom  100px|Original Uraha 501UR 501 Uraha Jawbone  2,40±0,10 Ma Homo rudolfensis 1991 Tyson Msiska, Timothy Bromage, Friedemann Schrenk  100px STS 5 (Mrs. Ples) (STS 14) Image at Modern Human Origins. 2,07 Ma Australopithecus africanus 1947 Sterkfontein,  Robert BroomDitsong National Museum of Natural History DNH 134 (Simon) 2,04 Ma Homo erectus 2015 Drimolen Main Quarry,  Andy Herries và đội khai quậtĐại học Witwatersrand  DNH 155 2,04-1,95 Ma Paranthropus robustus 2018 Drimolen Main Quarry,  Andy Herries & Stephanie Bakers Đại học Witwatersrand  DNH 152 (Khethi) 2,04-1,95 Ma  Paranthropus robustus 2018 Drimolen Main Quarry,  Andy Herries & Stephanie Baker Đại học Witwatersrand alt=|133x133px  DNH 7(Eurydice) 2,04 - 1,95 Ma Paranthropus robustus 1994 Drimolen Main Quarry,  R. Smith & André Keyser Đại học Witwatersrand 100px TM 1517  2 Ma ? Paranthropus robustus 1938 Gert Terblanche Ditsong National Museum of Natural History 100px MH1 (Karabo) MH1 image at Scientific American 1.977-1.98 Ma  Australopithecus sediba 2008 Lee R. Berger Đại học Witwatersrand 100px KNM ER 1813 1,9 Ma Homo habilis 1973 Kamoya Kimeu  100px KNM ER 1470 1,9 Ma Homo rudolfensis 1972 Bernard Ngeneo Mai, L.L., Owl, M.Y., & Kersting, M.P. (2005), p.286  100px SK 48 2,25 - 1,80 Ma Paranthropus robustus 1948 Swartkrans, South Africa Robert Broom Ditsong National Museum of Natural History 100px SK 46 Image at Smithsonian 2,25 - 1,80 Ma Paranthropus robustus 1949 Swartkrans,  Robert Broom Ditsong National Museum of Natural History  100px SK 847 2,25 - 1,80 Ma Homo habilis 1949 Swartkrans,   Ditsong National Museum of Natural History 100px|Replica made with a 3D printer  OH 24(Twiggy)  1.8 Ma Homo habilis 1968 Peter Nzube  100px OH 8  1.8 Ma Homo habilis 1960   100px  OH 5(Zinj ornutcracker man) 1.8 Ma Paranthropus boisei 1959 Mary Leakey  100px D2700 (Dmanisi Skull 3) 1.8 Ma Homo erectus georgicus 2001 David Lordkipanidze và Abesalom Vekua  100px|Dmanisi skull 4, D3444 D3444 (Dmanisi Skull 4) 1.8 Ma Homo erectus georgicus 2003 David Lordkipanidze  100px|Dmanisi skull 5 de Dmanisi D4500 (Dmanisi Skull 5) 1.8 Ma Homo erectus georgicus 2005 - 2013 David Lordkipanidze   KNM-ER 62000 F 1.78 -1.9 Ma Homo rudolfensis 2012 Koobi Fora,  Nhóm của Meave Leakey   KNM-ER 62003 (đoạn hàm dưới)  1.78 -1.9 Ma Homo rudolfensis 2012 Koobi Fora,  Nhóm của Meave Leakey   KNM-ER 60000 (hàm dưới)  1.78 -1.9 Ma Homo rudolfensis 2012 Koobi Fora,  Nhóm của Meave Leakey  100px OH 7 1.75 Ma Homo habilis 1960 Jonathan Leakey  100px KNM ER 3733 1.75 Ma Homo ergaster  (aka Homo erectus) 1975 Bernard Ngeneo  100px KNM ER 1805 1.74 Ma Homo habilis 1973 - 1974 Paul Abell  100px Người vượn Nguyên Mưu,  (Yuanmou Man), răng 1.7 Ma / 0.5-0.6 Ma (tranh cãi)  Homo erectus 1965 Fang Qian  100px KNM ER 406 1.7 Ma Paranthropus boisei 1969 Richard Leakey   KNM ER 732  1.7 Ma Paranthropus boisei 1970 Richard Leakey  100px KNM ER 23000  1.7 Ma Paranthropus boisei 1990 Koobi Fora,  Benson Kyongo  100px KNM WT 17400  1.7 Ma Paranthropus boisei   Bảo tàng Quốc gia Kenya, Nairobi 50px KNM WT 15000, (Cậu bé Turkana) 1.6 Ma Homo ergaster (aka Homo erectus) 1984 Kamoya Kimeu Bảo tàng Quốc gia Kenya, Nairobi  StW 53 1.5-2 Ma Homo gautengensis 1976 A. R. Hughes  100px  DNH 7(Eurydice)  1.5-2 Ma Paranthropus robustus 1994 André Keyser  100px|Replica of the mandible of Peninj, P. boisei Peninj hàm dưới 1.5 Ma Paranthropus boisei 1964 Richard Leakey  100px|OH 9, partial skull OH 9(Chellean Man)  1.5 Ma Homo erectus 1960 Louis Leakey  100px|KNM-ER 992. Replica. Museo Nacional de Ciencias Naturales in Madrid KNM ER 992 1.5 Ma Homo ergaster (aka Homo erectus) 1971 Richard Leakey  100px Mojokerto 1(Mojokerto child) 1.43-1.49 Ma Homo erectus 1936 Andojo, G.H.R. von Koenigswald  100px KNM ER 3883 1.4-1.6 Ma Homo erectus 1976 Richard Leakey   KGA 10-525 1.4 Ma Paranthropus boisei 1993 A. Amzaye   Atapuerca Jawbone  1.2 Ma Homo sp. 2008 Eudald Carbonell Museo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha 100px|The Kocabas hominin calvaria. Kocabas 1.1 Ma  Homo erectus   2002 M. Cihat Alçiçek  100px Daka 1.0 Ma Homo erectus 1997 Henry Gilbert  100px Sangiran 4 1 Ma Homo erectus 1939 G.H.R. von Koenigswald  100px  780-858 Ka Homo erectus 1994 Bermúdez & Arsuaga Museo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha 100px Sangiran 2 0.7-1.6 Ma Homo erectus 1937 G.H.R. von Koenigswald  100px Người vượn Java,Pithecanthropus-1,Trinil 2 Image at Smithsonian 0.7 -1 Ma Homo erectus 1891 Eugène Dubois  100px|Mandible Ternifine III Ternifine 2-3, Tighennif  700 Ka Homo erectus 1954 C. Arambourg & B. Hoffstetter   100px Sangiran 17  700 Ka Homo erectus 1969 S. Sartono  100px Người vượn Bắc Kinh (Peking Man) 680-780 Ka Homo erectus 1921 Davidson Black Bị mất cắp 100px|Madam Buya Madam Buya archive.archaeology.org 600-1.4 Ma Homo heidelbergensis or Homo erectus 1997 Ernesto Abbate  100px Hóa thạch Bodo  600 Ka Homo heidelbergensis or Homo erectus 1976 A. Asfaw  100px Mauer 1Heidelberg Man 500 Ka Homo heidelbergensis 1907 Daniel Hartmann  100px Saldanha man Saldanha man   500 Ka Homo rhodesiensis 1953   40px|center Boxgrove Man 478-524 Ka Homo heidelbergensis 1994   100px|Arago XXI  Arago 21(Tautavel Man) 450 Ka Homo erectus 1971 Henry de Lumley   Hexian  400-500 Ka Homo erectus 1980   100px Skull 5 (Miguelón) 400 Ka Homo heidelbergensis 1992 Bermúdez, Arsuaga & Carbonell Museo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha 100px|Replica Swanscombe Man 400 Ka Homo heidelbergensis 1935 Alvan T Marston  100px Hóa thạch Salé   400 Ka Homo rhodesiensis 1971   100px|Replica made by a 3D printer Ndutu  350 Ka Homo rhodesiensis 1973 A.A. Mturi  100px Steinheim Skull 350 Ka Homo heidelbergensis 1933   100px Samu 350 Ka Homo erectus 1964 Márton Pécsi  100px Dinaledi Chamber hominins 414-236 Ka The age of Homo naledi and associated sediments in the Rising Star Cave, South Africa. eLIFE, 09/05/2017. Truy cập 30/05/2017. Homo naledi 2013 Rick Hunter, Steven Tucker Đại học Witwatersrand 
 Pleistocene,  Paleolithic giữa: 300 - 50 Ka  Hình  Tên  Tuổi  Loài  Phát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú 100px|Petralona 1 Petralona 1  250-500 Ka Homo heidelbergensis 1960   100px Galilee Man 300-200 Ka Homo heidelbergensis 1925 Francis Turville-Petre  120px|center Saccopastore 1 250 Ka  Homo neanderthalensis 1929 Mario Grazioli  100px Ngandong 7 250 Ka Homo erectus 1931 C. ter Haar và G. H. R. von Koenigswald   Bontnewydd (Pontynewydd) 230 Ka Homo neanderthalensis 1981    Người vượn Đại Lệ (Dali) 209 ±23 Ka (tranh cãi) P. Brown Dali archaic Homo Sapiens Homo erectus or Homo sapiens 1978 Liu Shuntang   100px Broken Hill 1,Sọ Kabwe, Rhodesian Man 200-300 Ka Homo rhodesiensis 1921 Tom Zwiglaar   Omo 1 190 Ka Homo sapiens 1967 Richard Leakey   Omo 2 190 Ka Homo sapiens  Richard Leakey  100px Penghu 1 190-10 Ka  Homo tsaichangensis    Bảo tàng Quốc gia Khoa học Tự nhiên Đài Loan 100px|Herto's skull Herto remains Herto skull images at ABC Science 160 Ka Homo sapiens 1997 Tim White  100px|Jebel Irhoud 1  Jebel Irhoud 1 Jebel Irhoud 1 skull image at Max Planck Institute.  160 Ka Homo sapiens 1991     Jebel Irhoud 2 160 Ka Homo sapiens 1991     Jebel Irhoud 3 160 Ka Homo sapiens 1991     Jebel Irhoud 4 160 Ka Homo sapiens 1991   Image of Altamura Man Altamura Man 130-172 Ka  Homo neanderthalensis 1993  in situ 100px|Tabun C1. Low resolution Tabun C1  120 Ka Homo neanderthalensis 1967 Arthur Jelinek  100px Krapina  100-127 Ka  Homo neanderthalensis 1899 Dragutin Gorjanović-Kramberger  100px|Denisova molar Răng Denisovan 110 Ka  Homo sp. Altai 2015   100px Qafzeh 6  90-100 Ka  Homo sapiens 1930 R. Neuville M Stekelis  100px  Qafzeh IX 90-100 Ka  Homo sapiens  1933 T. McCown và H. Moivus, Jr.   Qafzeh VI 90-100 Ka  Homo sapiens 1933 T. McCown và H. Moivus, Jr.   Scladina 80-127 Ka  Homo neanderthalensis    100px Skhul V 80-120 Ka Homo sapiens 1933 T. McCown và H. Moivus, Jr.   Skhul IX 80-120 Ka Homo sapiens      Klasies River Caves 75-125 Ka Homo sapiens 1960 Ray Inskeep, Robin Singer, John Wymer, Hilary Deacon   Obi-Rakhmat 1  75 Ka  Homo neanderthalensis 2003   100px Teshik-Tash Skull  70 Ka Homo neanderthalensis 1938 A. Okladnikov  100px La Ferrassie 1 70 Ka Homo neanderthalensis 1909 R. Capitan và D. Peyrony  100px Shanidar 1 60-80 Ka Homo neanderthalensis 1961 Ralph Solecki  100px La Chapelle-aux-Saints 1 60 Ka Homo neanderthalensis 1908 A. và J. Bouyssonie và L. Bardon  100px Kebara 2 (Moshe)  60 Ka Homo neanderthalensis 1983 Lynne Schepartz   Amud 7 50-60 Ka Homo neanderthalensis    
 Pleistocene,  Paleolithic trên: 50 - 10 Ka  Hình  Tên  Tuổi  Loài  Phát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú  Sidrón Cave 49 Ka Homo neanderthalensis 1994   100px La Quina 5 45-60 Ka  Homo neanderthalensis    100px La Quina 18 45-60 Ka  Homo neanderthalensis    100px|TPL2 mandible Tham Pa Ling (Hang Khỉ)  46-63 Ka  Homo sapiens 2009    Kents Cavern 41-45 Ka Homo sapiens 1927   100px Amud 1  41 Ka  Homo neanderthalensis 1961 Hisashi Suzuki  100px Mungo Man 40-60 Ka Homo sapiens 1974    WLH-50  Homo sapiens 1982   100px|Mt. Circeo 1 Mt. Circeo 1  40-60 Ka Homo neanderthalensis 1939 Prof. Blanc  100px|Neanderthal 1 Neanderthal 1  40 Ka Homo neanderthalensis 1856 Johann Carl Fuhlrott  100px|Denisova phalanx distalis Denisova hominin (X-Woman) 40 Ka Homo sp. Altai 2008 Johannes Krause, et al.   hominin finger bone 40 Ka Homo sp. Altai (possible Neanderthal-Denisovan hybrid) 2011   100px|Oase 2 Peștera cu Oase Images of Peştera cu Oase  37.8 Ka Homo sapiens 2002    Balangoda man 37 Ka Homo sapiens 2012   100px Hofmeyr Skull 36 Ka Homo sapiens 1952    Red Lady of Paviland 33 Ka Homo sapiens 1823 William Buckland   Yamashita-Cho Man 32 Ka Homo sapiens 1962   100px|Engis 2 Engis 2 30-50 Ka  Homo neanderthalensis 1829 Philippe-Charles Schmerling  100px|Gibraltar 1 Gibraltar 1 30-50 Ka  Homo neanderthalensis 1848 Captain Edmund Flint  100px|Le Moustier 1 Le Moustier 30-50 Ka Homo neanderthalensis 1909   100px|Denisova molar Răng Denisovan 30-50 Ka Homo sp. Altai 2000   100px|Cro-Magnon 1 Cro-Magnon 1 30 Ka Homo sapiens 1868 Louis Lartet   NG 6 27-53 Ka Homo erectus 1931 C. ter Haar và GHR von Koenigswald  100px|Replica of Predmosti 3 Predmost 3  26 Ka Homo sapiens 1894 K.J. Maska   Lapedo Child 24.5 Ka Homo neanderthalensis or Homo sapiens 1998 João Zilhão   Eel Point 24 Ka Homo sapiens 1997   100px|LB 1 skeleton LB 1 (Hobbit) 18 Ka Homo floresiensis 2003 Peter Brown  100px|Minatogawa 1. Replica at the Museum of Tokyo  Minatogawa 1 16-18 Ka Homo sapiens 1970  Bảo tàng Nhân học Tokyo, Đại học Tōkyō  Tandou  17 Ka Homo sapiens 1967 Duncan Merrilees  100px Gough's Cave  14.7 Ka Homo sapiens 2010    Iwo Eleru Skull 13 Ka  Homo sapiens 1965    Người Arlington Springs 13 Ka  Homo sapiens 1959 Phil Orr   100 px Người Chancelade (Chancelade man) 17-12 Ka  Homo sapiens 1888   100px|center| Red Deer cave skull Di cốt hang Hươu Đỏ (Red Deer Cave) 14.5-11.5 Ka Chưa xác định, có thể là Homo sapiens 1979 Darren Curnoe?  100 px Luzia 11.5 Ka  Homo sapiens 1975 Annette Laming-Emperaire   Cerro Sota 2  11 Ka Homo sapiens 1936 Junius Bird  100px|Wadjak 1, aka Java Man. Wadjak 1  10-12 Ka Homo sapiens 1888 B.D. van Rietschoten  
 Holocene, Thời đại đồ đá giữa/đá mới: 10 - 5 Ka  Hình  Tên  Tuổi  Loài  Phát hiện  Nước  Người phát hiện  Nay đặt ở / Ghi chú 100px La Brea Woman ~ 10 Ka Homo sapiens 1914   100px Combe Capelle 9.6 Ka  Homo sapiens 1909 O. Hauser  100px Cheddar Man 9 Ka  Homo sapiens 1903   100px Kow Swamp 1 9-13 Ka Homo sapiens 1968 Alan G. Thorne   Afalou 13 8-12 Ka Homo sapiens 1920 C. Arambourg   Wadi Halfa 25 8-12 Ka Homo sapiens 1963 G. Armelagos, E. Ewing, D. Greene   Wadi Kubbaniya 8-20 Ka Homo sapiens 1982 Fred Wendorf  100px Minnesota Woman 7.8 - 8 Ka Homo sapiens 1931 Minnesota,  Albert Jenks, qua đội xây dựng   Lo 4b  6 - 9 Ka Homo sapiens 1965 - 1975  H. Robbins B.M. Lynch  100px Tepexpan man 5 - 11 Ka Homo sapiens 1947 H. de Terra   SDM 16704 4.9-11.8 Ka Homo sapiens 1929 M.J. Rogers  100px Ötzi 5.3 Ka Homo sapiens 1991 Ötztal Alps,  Helmut Simon và Erika Simon Bảo tàng Khảo cổ học, Bolzano, Ý.

 Tham khảo 

 Xem thêm 

 Thời tiền sử
 Tiến hóa của loài người
 Tiến trình tiến hóa loài người
 Lịch trình tiến hóa của sự sống
 Lịch sử Trái Đất

 Liên kết ngoài 
 Interactive map of primate fossil finds around the world 
 Informative lecture on Australopithecines 

Thể loại:Hóa thạch Homo sapiens
Thể loại:Sinh học tiến hóa
Thể loại:Sinh học phát triển
Thể loại:Tiến hóa loài người
Thể loại:Phát sinh loài
Thể loại:Lịch sử
Thể loại:Tiền sử
Thể loại:Tiến hóa
Thể loại:Hóa thạch Hominin
Thể loại:Hóa thạch Homo