Tiếng Cờ Lao

Tiếng Cờ Lao (tự gọi: Kláo, ) là một phương ngữ của tiếng Kra thuộc hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Nó được nói bởi những người Cờ Lao ở miền nam Trung Quốc và miền bắc Việt Nam.Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Gelaoic". Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

Mặc dù có tới khoảng 580.000 người Cờ Lao theo thống kê năm 2000, nhưng chỉ có một vài nghìn người vẫn nói tiếng Cờ Lao. Tại Trung Quốc thì Li ước tính khoảng 3000 người vào năm 1999, trong đó 500 là đơn ngữ, còn Edmondson ước tính là 7900 vào năm 2008.Diller, Anthony, Jerry Edmondson, Yongxian Luo. (2008). The Tai–Kadai Languages. London [etc.]: Routledge. ISBN 978-0-7007-1457-5. Tại Việt Nam Edmondson ước tính chỉ có khoảng 350 người nói đơn ngữ vào năm 2002. Năm 2009, một cuốn sách được cho là viết bằng chữ Cờ Lao bản địa đã được tìm thấy ở Quý Châu, Trung Quốc, nhưng dựa theo thông thái cho thấy nó chắc chắn là giả.Victor Mair, Fake Gelao manuscript, Language Log, ngày 29 tháng 11 năm 2013.Adam D. Smith, Fake Gelao 仡佬 writing system and manuscript , LingQiBaSui 零七八碎, ngày 29 tháng 11 năm 2013.

 Mối quan hệ ngoại tại 
Giống như tiếng Bố Ương, tiếng Cờ Lao chứa nhiều từ có khả năng cùng nguồn gốc với ngữ hệ Nam Đảo.

Theo ghi nhận của Li và Zhou,李锦芳/Li, Jinfang and 周国炎/Guoyan Zhou. 仡央语言探索/Geyang yu yan tan suo. Beijing, China: 中央民族大学出版社/Zhong yang min zu da xue chu ban she, 1999. tiếng Cờ Lao chia sẻ nhiều từ vựng với các ngôn ngữ Hlai và Ong Be, gợi ý liên hệ với những người nói tiếng tiền Hlai trước khi họ di cư đến Hải Nam.

 Nhân khẩu học 

 Trung Quốc 
Zhang Jimin ước tính tổng cộng hơn 10.000 người nói tiếng Cờ Lao vào đầu những năm 1990, trong khi Li Jinfang ước tính con số này ở mức 3.000 vào năm 1999. Ước tính năm 2008 của Jerold A. Edmondson là 7.900 người nói.Diller, Anthony, Jerry Edmondson, Yongxian Luo. (2008). The Tai–Kadai Languages. London [etc.]: Routledge. . Con số này đang giảm nhanh chóng, vì người Cờ Lao sống xen kẽ với người Hán, người Bố Y và người Miêu lân cận. Nhiều người nói tiếng Cờ Lao cũng có thể nói tiếng Bố Y, tiếng Tráng hoặc tiếng H'Mông và gần như tất cả đều có thể nói tiếng Trung Quốc địa phương. Trong số các gia đình nói tiếng Cờ Lao, hầu hết là ở độ tuổi trung niên có khả năng nói rất hạn chế đối với tiếng Cờ Lao, trong khi phần lớn thế hệ trẻ thậm chí không thể hiểu được những từ và cụm từ đơn giản nhất.

Zhou (2004) ghi nhận rằng không có hơn 6.000 người nói tiếng Cờ Lao, chỉ chiếm 1,2% tổng số người dân tộc Cờ Lao.

 Việt Nam 
Phương ngữ có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất là Cờ Lao Đỏ của Việt Nam, chỉ được nói bởi khoảng 50 người. Nhiều người nói đã chuyển sang Quan thoại Tây Nam hoặc tiếng H'mông. Người Cờ Lao Đỏ tự gọi mình là , gửi cô dâu qua lại giữa các làng Na Khê và Bạch Đích ở huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang, Việt Nam và một ngôi làng khác ở Fanpo, huyện Ma Lật Pha, Vân Nam, Trung Quốc (tên tự gọi: ) để đảm bảo sự tồn tại liên tục của nhóm dân tộc của họ. Edmondson (1998) báo cáo rằng cũng có người Cờ Lao Đỏ ở Cán Tí, huyện Quản Bạ và Túng Sán, huyện Hoàng Su Phì không còn nói tiếng Cờ Lao nữa mà nói tiếng H'mong, tiếng Tày hay tiếng Việt. Hoàng (2013: 12)Hoàng Thị Cáp. 2013. Văn hóa dân gian của người Cơ Lao Dỏ. Hanoi: Nhà xuất bản văn hóa thông tin.  báo cáo rằng cũng có một số người Cờ Lao Đỏ ở xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang đã di chuyển từ xã Túng Sán. Tuy nhiên, người Cờ Lao Trắng của làng Phố La và làng Sính Lủng của huyện Đồng Văn vẫn nói được tiếng Cờ Lao Trắng.

 Phương ngữ 
Tiếng Cờ Lao không được ghi chép nhiều, chỉ được nghiên cứu bởi một vài học giả như Li Jinfang, Jerold A. Edmondson, Weera Ostapirat và Zhang Jimin. Ba phương ngữ ở Việt Nam không dễ hiểu lẫn nhau và ba phương ngữ ở Trung Quốc cũng có thể là những ngôn ngữ riêng biệt. Ethnologue phân loại tiếng Cờ Lao thành bốn ngôn ngữ, có lẽ liên quan chặt chẽ với hai ngôn ngữ La Chí cũng như giữa chúng với nhau.

 Ostapirat (2000), Edmondson (2008) 
Ostapirat (2000) đã đề xuất ba phân khu chính cho tiếng Cờ Lao, với tổng số 17 biến thể.Ostapirat, Weera (2000). "Proto-Kra". Linguistics of the Tibeto-Burman Area 23 (1): 1-251 Các nhánh Trung và Tây Nam chia sẻ những đổi mới về âm vị học, cho thấy sự phân chia ban đầu với nhánh phía Bắc. Edmondson cũng đề xuất rằng Cờ Lao Đỏ ở khu vực biên giới Trung Quốc-Việt Nam trên thực tế có thể tạo thành một nhánh chính riêng biệt của tiếng Cờ Lao.

 Từ vựng 
Từ vựng tiếng Cờ Lao Trắng, tiếng Cờ Lao Xanh và tiếng Cờ Lao Đỏ ở bắc Việt Nam:Samarina, Irina Vladimirovna [Самарина, Ирина Владимировна]. 2011. The Gelao language: materials for a Kadai comparative dictionary [Языки гэлао: материалы к сопоставительному словарю кадайских языко]. Moscow: Academia. ISBN 9785874443917

 Số  Việt  Cờ Lao Trắng  Cờ Lao Xanh  Cờ Lao Đỏ 1  tôi  ʔi³³  ʔi³³  ʔi⁴³ 2  mày  mu³⁴¨ ~ mo³⁴¨  mũ²⁴¨  mɤn⁴⁴ 3  chúng ta  qɒ⁴⁵ ⁿɗi⁴⁵  qʰa³³ (~χa³³); ɗi⁴⁵  tɒ³¹ tʲa³⁵ 3  chúng tôi  qɒ³⁴ ʔi³³  qʰa³³ (~χa³³), ji³¹  ɒ⁴⁴ to⁴⁴ 4  này  ʔɒ³⁴ ni³¹¨  a²⁴ ni³¹  ʔɒ⁴⁴ ⁿɗi⁴⁴ 5  đó  ɓɯ³¹¨  [a²³] ɓu³¹  ʔɒ⁴⁴ ʔɒ³⁵ 6  ai  qɔ³³ nɔ̃³³  qɔ³³ nɤ̃³³  o⁴⁴ nɔ³⁴ 7  cái gì  lɔ⁴⁵ tja⁴⁵  ɗa³¹ˀ tɕja²⁴ˀ  ʔi⁴⁴ su̯a⁴⁴ ɒ⁴⁴, ⁿɗi⁴² (~ⁿti⁴²) 8  không  mɔ³³  mɔ³³  mo⁴⁴ 9  tất cả  qu³³ ji³⁴  tɔ⁴⁴¹ ʂɚ²⁴ˀ  ɖʐei̯⁴⁴ lɛ³⁵ ha³¹ 10  nhiều  qɯ⁴⁵ ʔɯ³¹ˀ  qɯ²⁴ ʔɯ³¹ˀ  ʔɑː³¹ 11  một  ji³¹¨  ʈʂ̥ɚ³³ (~ʂɚ³³)  ⁿɗʓei̯⁴⁴ ~ ⁿɖʐei̯⁴⁴ 12  hai  ḷɚ³⁴  seɲ²⁴ ɗu²⁴ˀ  sɤi̯⁴⁴ 13  lớn, to  ʂɔ̃³³  ʂɤ̃ŋ³³  ˀlɒŋ⁴³ 14  dài  zʒ³³  ʐɯ³³  ʔi³¹ (K); wi³¹ (S) 15  nhỏ, bé  ɗa³³ ⁿɗa³³  ɗa³³ ⁿɗa³³  ˀjɒ³¹ 16  đàn bà  ʔi³³ mi³³  ɗi³³ mi³³  ma³⁴ ʑu̯a³⁴ˀ 17  đàn ông  pu³³ ɓɔ³⁴ˀ  po³³ ɓɔ²⁴ˀ  l̥a³⁴ pu³⁴ˀ 18  người  [qɔ³¹~] ʦʰi³¹¨  qɔ³¹ˀ ʦʰʃ³¨ˀ  o⁴⁴ vɤi̯³⁵ˀ 19  cá  ɗɔ³³ lɤ³⁴  ɗɔ³³ lɯ²⁴ˀ  mo²⁴ lei̯⁴⁴ 20  chim  ɗɔ³³ (~lɔ³³) ni³¹ˀ  ɗɔ³³ (~lɔ³³) ni³¹ˀ  ma³⁴ la⁴³ ɤæi̯⁴² 21  chó  ɗɔ³³ ʰm̩̃⁴⁵  lɔ³³ ʰm̩̃⁵⁵  haŋ⁴⁴ 22  chấy  ɗɔ³³ mi³³ tɯ⁴⁴  mi³³ tɯ²⁴ˀ  m̥o³⁴ to⁴⁴ 23  cây  pʰɯ⁴⁴ ti⁴⁴  pʰɯ²⁴ ti²⁴ˀ  ɗʓei̯⁴⁴ ma³⁴ 24  hạt  pi⁴⁵  pi³⁵ˀ  mi⁴⁴ mi⁴⁴ 25  lá cây  ʄi⁴⁵  ʄi³⁵  ˀɗi⁴⁴ 26  rễ  ɗa³¹ˀ ʈu⁴⁵ ti³³  ɗa³¹ˀ ʈu³⁵ ti²⁴  kɤn³³⁴¨ kɤn³³⁴¨ˀ 27  vỏ  ɓṳ³⁴ (~ɓo̤³⁴) qu³¹  [a³³] ɓo²⁴ qu³³  la⁴⁴ qau̯³¹¨ 28  da  ɓo³⁴ qu³¹¨  ɓo²⁴ qu³¹¨  la⁴⁴ qau̯⁴² 29  thịt nạc  ʔɔ³³ si³¹ˀ  ʔɔ³³ s!³¹  ʔo³⁴ ɠu̯a³⁵ˀ (K); ʔo³⁴ ⁿɠu̯a³⁵ˀ (P) 30  máu  plɔ³¹ˀ  plɔ³¹ǃˀ  pai̯³¹ ̃ 31  xương  ɗu³⁴ qu³³ ɗa³¹ˀ  qu³³ ⁿɗa³¹ˀ  ma³⁴ ɗu̯a⁴² 32  mỡ  mlɔ̃³⁴ kɔ⁴⁵  mluŋ²⁴ˀ  ʔo³⁴ ᵐɓi³⁴ˀ 33  trứng  tu⁴⁴ qe⁴⁴  ɗu²⁴ tu²⁴ tu²⁴  ˀɗo⁴⁴ kɤ⁴⁴ (~qɤ⁴⁴) 34  sừng  qa³¹ˀ qɯ³⁴  qa³¹ˀ qɯ²⁴  tʆu⁴⁴ ɲi⁴⁴ (~ʑi⁴⁴) 35  đuôi  ʈʂɚ³³ qa³¹¨  ɗi³² ʈʂe³¹ˀ  qo⁴⁴ tɕe³¹¨ 36  lông [vũ]  mɤ³¹¨ qɔ³¹ ji³⁴  tɔ³³ si³³  m̥i³¹¨ 37  tóc  lɔ³¹ˀ su³⁴  lɔ³¹ˀ su²⁴ˀ  mi³²¨ 38  đầu  ⁿɗu³⁴ l̩ɚ³¹ˀ  ⁿɗu²⁴ l̩ɚ³¹ˀ  ɗɤ³⁴ hɤ³¹ 39  tai  pɔ³¹ˀ lɔ³¹ˀ zi⁴⁵ˀ  pɔ²¹ lɔ²¹ zi³⁵ˀ  kɤ³³ lɤ(K); qɤ³³ lɤ³³ (P) 40  mắt  ɓo³⁴¨ ti³⁴  ɓu²⁴ ty³⁵ˀ  la⁴⁴ tei̯⁴⁴ 41  mũi  ɓo³⁴ ma³¹ˀ  ᵐɓoŋ³² ɓu²⁴, ma³¹ˀ  qa³⁴ ɬu̯a³¹¨ 42  miệng  ɓja³¹ˀ ʈʂǃ³¹  ɓja³¹ˀ ʈʂǃ³¹ˀ  o⁴⁴ su̯ɤi̯³⁴ˀ 43  răng  ɗi³² pi³⁴ˀ  ˀɗi³² pi³⁵ˀ  ki⁴³ poŋ⁴⁴ 44  lưỡi  ɗa³¹ˀ mlɤ³⁴  ˀɗa³¹ˀ mluŋ²⁴  ɗo⁴⁴ mlaŋ⁴⁴ (K); lo⁴⁴ mlaŋ⁴⁴ (P) 45  móng  ki⁴⁵ mi³³ ɗa³¹ˀ  ki³⁵ mi³̌³ ɗa³¹ˀ  kaŋ³⁴ ɗɤ⁴² 46  bàn chân  kãᵑ³³ kɯ³¹  po³¹ˀ kɯ³¹ˀ  pʰa³⁴ la⁴⁴ qɤ⁴⁴ 47  đầu gối  ɗu³⁴ qo³¹ qo³¹ˀ  ⁿɗu²⁴ qo³¹ˀ qo³¹ˀ  ɗo⁴⁴ kʰo⁴² 48  bàn tay  kɤ̃³³ mi³⁴  pʰi³³ mi³⁵ˀ  pʰa³⁴ ma³⁴ mɤn⁴⁴ 49  bụng  ɗu³⁴ mi³³ ɬɔ̃ŋ⁴⁴  ⁿɗu²⁴ mi⁴² ʰñuŋ³⁵  ɸau̯³¹ 50  cổ  ɗa³¹ˀ ɓo³⁴ (~ɓu³⁴) ɗoŋ⁴⁵  ⁿɗa³¹ˀ ɓu²⁴ nuŋ³⁵  ˀɗo³⁴ a³⁴ ʑi⁴⁴ (K,P); ˀɗo³⁴ a³⁴ ji⁴⁴ (K) 51  ngực  tɔ³¹ˀ si³³  tɔ³¹ˀ ɕi⁴²  wa⁴⁴ ɬɤn³⁵ˀ 52  tim  ɗu³⁴ ʂi³³  ⁿɗu²⁴ ɕy³¹ˀ  ɬɤn²⁴ˀ 53  gan  ta³¹ˀ  ta³¹ˀ  tu̯a⁴² tu̯a⁴²ˀ 54  uống  ʐã³³  ʐɤŋ³³  qaŋ³⁴ (~ʁaŋ³⁴) 55  ăn  kɔ⁴⁵  kɔ⁴⁵  ce⁴⁴ (K); ci (S) 56  cắn  ʈu³³  ʈu³³  ta⁴² 57  nhìn thấy  ʈʰɔ³¹¨ qa⁴⁵  hõŋ³¹ (~χõŋ³¹), qa⁵⁵  pi³⁴ 58  nghe     59  biết  ɗo³³ ɗi³⁴  ɗo³³ ɗi²⁴  so⁴⁴ ɗo⁴⁴ 60  ngủ  ŋɯ³¹¨  ŋɯ³¹¨  ŋoŋ⁴² 61  chết  plẽ⁴⁴  pleɲ²⁴ˀ  ɠu̯a⁴³ 62  giết  ʐu̯ɛ̃ᶮ⁴⁴  ʐu̯eɲ²⁴ˀ  la⁴⁴ ji⁴⁴ 63  cá bơi  ɗɔ³¹ˀ ɗɔ³¹ˀ ṃ̃³³  ɗo³³ m̩̃³³  po⁴² tɕi⁴⁴ vei̯⁴⁴ 64  bay  pʰu³¹¨ pʰu³¹¨  pʰu³¹ pʰu³¹  poŋ⁴² tɕi⁴⁴ vei̯ 65  đi  ɰɯ³³ ~ ɰu³³  ɰɯ³³  vei̯⁴⁴ 66  đến  tɔ⁴⁵  tɔ⁴⁵ˀ  ʄo³⁴ 67  nằm  ŋɯ³²¨  ŋɯ³¹¨  la⁴⁴ juŋ⁴⁴ 68  ngồi  qɔ⁴⁴  qo³³ ta³¹ ʈʂʰɯ⁴⁵ˀ  tai̯⁴² 69  đứng  lɤ³¹ˀ ⁿɖʐɤ⁴⁴  lɯ³¹ˀ ɖ̥ʐɯ³⁵ˀ  ɖʐei̯⁴⁴ tɕʰi⁴⁴ 70  cho  nɔ³¹ˀ  nɔ³¹ˀ  tei̯³⁴ 71  nói  ˀɖ̥ʐɚ⁴⁵  ˀɗʐɚ²⁴  hai̯⁴⁴ 72  mặt trời  ɗu³⁴ β̩ɚ³³  ⁿɗu²⁴ β̩ɚ³³  ma³⁴ ˀɗu̯a⁴⁴, (~ˀlu̯a⁴⁴) 73  mặt trăng  ɗu³⁴ ɗõŋ⁴⁵ ʄi⁴⁵  ⁿɗu²⁴ ⁿɗuŋ³⁵ ˀʄi³⁵  mo³⁴ to⁴² sɛ³²¨ 74  sao  ɗu³⁴ ⁿɗ̥u⁴⁵ ɗa³³  ⁿɗu²⁴ ⁿɗu³⁵ ⁿɗa³¹ˀ  ma³⁴ ⁿɗ̥u⁴⁴ 75  nước  m̩̃³³  m̩̃³³  ʔaŋ³²⁴ˀ 76  mưa  mɛ̃i̯⁴⁴ ɗõŋ⁴⁴  mɤi̯²⁴ (~mɤɲ²⁴)  mi⁴⁴¨; ʰmi⁴⁴¨ 77  đá  lɔ³¹ˀ qu⁴⁵  lɔ³¹ˀ qu⁵⁵  la⁴⁴ ɤɯ⁴⁴ 78  cát  ʂɔ³³ [a³²] ɲi³¹¨  ʂɔ³³ ɲi³¹  ʂa³²⁴ˀ 79  đất  pa³¹ˀ tɔ³¹ˀ  pa³¹ˀ tɔ³¹ˀ  qa²⁵ ʔɯ⁴⁴ 80  mây  mi³³ lɔ⁴⁵ ta³¹ˀ  mi³³ lɔ³⁵ ta³¹ˀ  a⁴⁴ ŋu̯a³¹¨ 81  khói  ɕi⁴⁵ lɔ⁴⁵ hu⁴⁴  sa⁴⁵ˀ  ho⁴⁴ ʑiɲ³⁴ˀ, (~jiɲ³⁴ˀ) 82  lửa  lɔ⁴⁵ hu⁴⁴  lɔ²⁴ (~lo²⁴) hu²⁴ˀ  ho⁴⁴ 83  tro  pa³¹ˀ tɯ³¹¨?  pa³¹ˀ tɯ³¹  o⁴⁴ to⁴² 84  đốt  pi³³ /ʈʂʰɤ³⁴  pi³³ /ʈʂʰɯ²⁴  pi³⁴ 85  đường  mi³³ ɕɔ̃ŋ³⁴  mi³³ ɕoŋ²⁴  qaŋ⁴⁴ hi⁴⁴ 86  núi  ɗu³⁴ ɖʐɤ⁴⁴  ɗu²⁴ ɖ̥ʐǃ²⁴ˀ  mo³⁴ ⁿɗʓo⁴⁴ 87  đỏ  plɒ̃ŋ³³ ⁿɗ̥a³¹ˀ  plɤŋ³² ɗ̥a³¹  ma²⁴ ɗei̯³¹ 88  xanh lá cây  ɕi⁴⁵ ŋṳ⁴⁴  ɕi⁴⁵ ŋu³³  lu³¹ 89  vàng  kʲi³³ ɲi⁴⁴  tʲi³³ ɲi³⁴  ma²⁴ ɕi⁴³ 90  trắng  pe³¹ˀ ʔɔ³¹ˀ  pe³¹ˀ (~pɤ³¹ˀ); ʔo³¹ˀ  ma²⁴ wa³¹ 91  đen  tɕɛ³¹ˀ lu³⁴  ʈe³¹ˀ lu³⁵  lɔŋ⁴³ 92  đêm  zɚ⁴⁵ ɗõŋ⁴⁴  zɚ²⁴ ɗoŋ³⁵  tɕi⁴⁴ ⁿɗaŋ⁴⁴ 93  ấm  qɔ³¹ ɗi⁴⁵  qɔ³¹ˀ ɗi³⁵ˀ   94  lạnh  ʂi⁴⁵ zɚ⁴⁵  zɚ⁴⁵  ʈei̯³¹  95  đầy  mɤ³²¨ kʲḭ³¹ˀ  mɯ³³ tɕi³¹ˀ  ti⁴⁴ 96  mới  mi⁴⁵  mi⁴⁵  mo⁴³ 97  tốt  ˀɓi³³  ɒ³³ ɓi³³  ʔi⁴⁴ 98  tròn  ʔu⁴⁵ lɤ⁵⁵ lɤ⁵⁵  ʔu³⁵ lɯ⁴⁵ lɯ⁴⁵  kʰuɤn⁴⁴ 99  khô  pʰa³²¨kɯ³²¨  kʰy³³ ɕy⁴⁴  kɤa³¹¨ 100  tên    

 Tham khảo 

 Đọc thêm 

 Zhang Jimin 张済民. 1993. Gelao yu yan jiu 仡佬语研究 (A study of Gelao). Guiyang, China: Guizhou People's Press 贵州民族出版社.
 He Jiashan 贺嘉善. 1983. Gelao yu jian zhi 仡佬语简志 (A sketch of Gelao). Beijing: Ethnic Publishing House 民族出版社.
 Ryūichi Kosaka, Guoyan Zhou, Jinfang Li. 仡央语言词汇集/Geyang yu yan ci hui ji. 贵阳市/Guiyang, China: 贵州民族出版社/Guizhou min zu chu ban she, 1998.
 李锦芳/Li, Jinfang and 周国炎/Guoyan Zhou. 仡央语言探索/Geyang yu yan tan suo. Beijing, China: 中央民族大学出版社/Zhong yang min zu da xue chu ban she, 1999.
 Li Jinfang [李锦芳]. 2006. Studies on endangered languages in the Southwest China [西南地区濒危语言调查研究]. Beijing: Minzu University [中央民族大学出版社].
 Zhou Guoyan 周国炎. 2004. Gelao zu mu yu sheng tai yan jiu 仡佬族母語生态硏究 (Studies on the linguistic ecology of the Gelao people). Beijing: Ethnic Publishing House 民族出版社.
 Ostapirat, Weera (2000). "Proto-Kra". Linguistics of the Tibeto-Burman Area 23 (1): 1-251
 Shen Yumay. 2003. Phonology of Sanchong Gelao. M.A. Thesis, University of Texas at Arlington.
 Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1988). Comparative Kadai: linguistic studies beyond Tai. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics, no. 86. [Arlington, Tex.]: Summer Institute of Linguistics. ISBN 0-88312-066-6
 Diller, Anthony, Jerold A. Edmondson, and Yongxian Luo ed. The Tai–Kadai Languages. Routledge Language Family Series. Psychology Press, 2008.
 Li Xia; Li Jinfang; Luo Yongxian. 2014. A Grammar of Zoulei, Southwest China. Bern: Peter Lang AG, Internationaler Verlag der Wissenschaften. ISBN 978-3-0343-1344-5
 Samarina, Irina Vladimirovna [Самарина, Ирина Владимировна]. 2011. The Gelao language: materials for a Kadai comparative dictionary [Языки гэлао: материалы к сопоставительному словарю кадайских языко]. Moscow: Academia. ISBN 9785874443917
 Luo Changmu [骆长木]. 2009. Pingzheng Gelao language [平正仡佬语]. Pingzheng, Guizhou: Pingzheng Township Government. (Hagei Gelao dialect spoken in Tianba village 田坝村, Pingzheng Township 平正仡佬族乡. Gelao transcribed in pinyin.)
 Chen Xing [陈兴]. 2013. Gelaoyu hanzi jinyin shidu daquan [仡佬语汉字近音识读大全]. Beijing: Chinese History Press [中国文史出版社]. ISBN 9787503439148
 Chen Zhengjun [陈正军]. 2003. Guizhou Mulaozu lishi wenhua [贵州仫佬族历史文化]. Guiyang: Guizhou People's Press [贵州民族出版社].
 仡佬语研究 
 新寨自然村调查 
 仡佬族简史简志合编 
 仡佬族 
 黔西布依族仡佬族满族百年 

 Liên kết ngoài 

 Danh sách từ vựng Swadesh của ngôn ngữ Gelao của các từ cơ bản (từ phụ lục danh sách Swadesh của Wiktionary) 
 Ghi chép các ngôn ngữ thiểu số khác nhau của miền bắc Việt Nam  
 Ghi âm Kinh Thánh tại Huangniu 黄 扭 Longlin Gelao (còn được gọi là Sanchong Gelao, Hagei, Green Gelao) 
 ztgl.net 
 Giấy tờ Trung Quốc trên Gelao  
 https://web.archive.org/web/20131202233535/http://cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=497 
 ELAR lưu trữ tài liệu của hai giống Gelao: Zou Lei và A Hou, Tây Nam Trung Quốc
 Gelao-language Swadesh vocabulary list of basic words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
 Recordings of various minority languages of northern Vietnam 
 Bible recordings in Huangniu （黄扭） Longlin Gelao (also known as Sanchong Gelao, Hagei, Green Gelao)
 ztgl.net
 Chinese papers on Gelao 
Danh sách các từ

 ABVD: Danh sách từ Gelao (Niupo)  
 ABVD: Danh sách từ Gelao (Judu)  
 ABVD: Danh sách từ Gelao (Hồng Phong) 
 ABVD: danh sách từ Gelao (Zhenfeng)  
 ABVD: Danh sách từ Gelao (Wanzi)  
 ABVD: Danh sách từ Gelao (Sanchong) 

Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam
Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Thể loại:Người Cờ Lao
Thể loại:Ngữ chi Kra