Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn (Việt Nam Cộng hòa)

Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn là một tập hợp của các nhà chuyên môn thuộc Bộ Giáo dục do chính phủ Việt Nam Cộng hòa bổ nhiệm với nhiệm vụ:
Đặt nguyên tắc phiên dịch và phiên âm ra tiếng Việt các danh từ chuyên môn ngoại ngữ;
Đính chính và thống nhất các danh từ chuyên môn hiện hữu;
Soạn thảo những danh từ dùng trong việc giảng dạy các lớp mọi cấp ở Việt Nam;
Giải đáp các thắc mắc và kiểm tra việc sử dụng các từ ngữ hầu loại bỏ những chữ không hợp thời.

Tổ chức
Tiền thân của cơ quan này là Ủy ban Soạn thảo Danh từ Khoa học, hoạt động từ thập niên 1950. Kế thừa là Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn chính thức bắt đầu với nghị định 1101-GD/PC/NĐ ngày 18/05/1967.Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn , số 3, trang 4, 1970. Người đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch là giáo sư Lê Văn Thới. Ngoài ra có hai Phó Chủ tịch, một Tổng thư ký, một Phó Tông thư ký, bảy vị học giả và mười ba Trưởng ban Chuyên môn đại diện cho các ngành hiện đại.Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn , số 3, trang 7, 1970 Tất cả đều là giáo sư thuộc các viện đại học hoặc trường cao đẳng. Cùng hợp tác là ba đến sáu hội viên thuộc thành phần học giả tư nhân am hiểu về ngữ học hay khoa học liên hệ. Nhiệm kỳ mỗi hội viên là bốn năm. Mỗi ba tháng Ủy ban phải báo cáo lên Bộ Giáo dục về các thành quả của những ban chuyên môn. Toàn Ủy ban phải nhóm họp ít nhất hai lần mỗi năm tại Bộ Giáo dục.

Những ban chuyên môn là:
Luật khoa
Văn khoa
Khoa học
Y khoa
Dược khoa
Nha khoa
Kỹ thuật
Sư phạm
Mỹ thuật
Kiến trúc
Nông lâm súc
Nguyên tử năng
Toán học

Nguyên tắc
Ủy ban đưa ra một số nguyên tắc căn bản để tìm danh từ mới trong tiếng Việt:Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn,  số 2, trang 14, tháng 5/1970.
Danh từ ứng chiếu với một ý
Giảm thiểu một ý mà dùng nhiều danh từ đồng nghĩa 
Danh từ phải nằm trong một hệ thống chung
Danh từ phải gợi đến ý chính
Danh từ phải gọn
Danh từ phải thích hợp với hệ thống ngôn ngữ

Ủy ban chủ trương ưu tiên dùng tiếng thông thường trong trường hợp từ không bị sai nghĩa. Ngoài ra sẽ tiếp nhận thêm gốc chữ Nho, và phiên âm Âu ngữ đối với danh từ đã được quốc tế hóa (nhất là tên các chất hóa học).

Thành quả
Ủy ban đúc kết một số tiếp đầu ngữ, tiếp vĩ ngữ và những từ gốc có nguồn từ tiếng Latinh hay tiếng Hy Lạp để thống nhất những danh từ mới. Và cũng theo đó mà đề nghị một số từ ngữ nên tránh dùng. Ví dụ như chọn "nhiệt kế" thay vì "hàn thử biểu". Ủy ban còn có một số đề nghị khác như dịch cristallin là "thấu kính thể" thay vì "thủy tinh thể", "phức xạ" thay vì "bức xạ", v.v.

 Hệ thống hóa cách dịch  Tiếng Pháp TIếng Anh Tiếng Việt Chữ Nho Thí dụ -ation  hóa  化 = biến đổi  vulcanisation = sự lưu hóa; alcanisation = kiềm hóa -lyse, -lyze giải  解 = mổ xẻ, làm phân tán  electrolyse = điện giải; dialyse = thấu giải -mètre, -meter  kế  計 = đếm, tính  thermomètre = nhiệt kế; barometer = khí áp kế -at, -ate  phẩm  品 = đồ vật  distillat = chưng cất phẩm; absorbate = hấp thu phẩm -émie, -emia  huyết  血 = máu  glycémie = đường huyết; uricemia = uric huyết -gamie, -gamy  phối  配 = gây giống  isogamie = sự đẳng phối -gramme, -gram  đồ  圖 = vẽ  electrocardiogram = tâm điện đồ; chromatogramme = sắc ký đồ -graphe, -graph  ký  記 = ghi chép  spectrographe = phổ ký -mère, -mer  phân  分 = thành phần polymère = đa phân; isomer = đồng phân -scope  nghiệm  驗 = xem xét  cryoscope = băng nghiệm; electroscope = tĩnh điện nghiệm

Tham khảo

Đọc thêm
 Bộ Giáo dục và Thanh niên. Nội san Danh từ Chuyên môn, số 1, 1969.
 Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn,  số 2, tháng 5/1970.
 Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn , số 3, tháng 12/1970.
 Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn,  số 4, tháng 12/1973.
 Bộ Giáo dục, Nội san Danh từ Chuyên môn,  số 7, tháng 8/1973

Thể loại:Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Giáo dục Việt Nam Cộng hòa