Bộ Cá mặt trăng

Bộ Cá mặt trăng (danh pháp khoa học: Lampriformes) là một bộ cá vây tia. Chúng được gọi chung là lamprids (đúng hơn là được sử dụng cho Lampridae) hoặc lampriforms. Một từ đồng nghĩa với bộ này là Allotriognathi, trong khi một biến thể chính tả thường được nhìn thấy nhưng dường như không chính xác là Lampridiformes. Theo truyền thống, người ta xếp 7 họ còn sinh tồn trong bộ này, thường là cá nhỏ nhưng rất khác biệt, và tổng cộng chỉ có 12 chi với khoảng 24 loài được công nhận,Nelson (2006): tr. 226, 228 nhưng một nghiên cứu phát sinh chủng loài gần đây cho thấy họ Stylephoridae với 1 loài duy nhất là Stylephorus chordatus bị xếp sai chỗ vào bộ này, và vị trí đúng của nó là gần với các loại cá tuyết của bộ Gadiformes, nhưng với hình thái học độc đáo và khác với Gadiformes nên được đề xuất tách ra thành bộ Stylephoriformes.Masaki Miya, Nancy I. Holcroft, Takashi P. Satoh, Motoomi Yamaguchi, Mutsumi Nishida & Edward O. Wiley, 11/2007. Mitochondrial genome and a nuclear gene indicate a novel phylogenetic position of deep-sea tube-eye fish (Stylephoridae). Ichthyological Research, Verlag Springer, 54(4):323-332, ISSN 1341-8998, .

Phân loại
Bộ này thỉnh thoảng được chia ra thành Bathysomi và Taeniosomi. Tên gọi trước là một tổ hợp cận ngành, và do đó là đồng nghĩa với toàn bộ bộ này, trong khi tên gọi sau có thể được coi là một phân bộ hợp lệ. Bao gồm cả các đơn vị phân loại hóa thạch, phân loại của bộ Lampriformes theo trình tự phát sinh chủng loài với số lượng các chi và loài còn sinh tồn có thể được đưa ra như sau:Nelson (2006): tr. 226-230Van der Laan R. 2018. Family-group names of fossil fishes. European Journal of Taxonomy 466: 1–167, 
 Cơ sở và incertae sedis
 Chi  † Bathysoma
 † Bajaichthyidae Bannikov & Sorbini, 2014: Có lẽ có vị trí không xác định trong Acanthomorphata.
 Chi † Bajaichthys Sorbini, 1983
 Chi † Nardovelifer
 Họ † Palaeocentrotidae Bonde, 1966
 Chi † Palaeocentrotus Kühne, 1941
 Họ † Turkmenidae Daniltshenko, 1968
 † Turkmene Daniltshenko, 1968
 Họ Veliferidae — cá cờ mặt trăng (2 chi, 2 loài). Loài Velifer hypselopterus có ở vùng biển Việt Nam.
 Họ Lampridae — cá mặt trăng? (1 chi, 2 loài)Tên gọi cá mặt trăng là tên dịch từ moonfish hay 月魚, (nguyệt ngư), có tranh chấp với tên gọi chính thức của loài Mola mola, họ Molidae.
 Phân bộ Taeniosomi
 Họ Lophotidae — cá mào (crestfish), cá đai mũ: 2 chi, 4 loài.
 Họ Radiicephalidae — cá đai đuôi lạ, cá đuôi thon (tapertail): Đơn loài.
 Họ Trachipteridae — cá vây thô, cá đai, cá hố (ribbonfish): 3 chi, 10 loài.
 Họ Regalecidae — cá mái chèo, cá trích vua, cá đai vua (oarfish, king of herrings): 2 chi, 4 loài.

Chuyển đi 
Họ Stylephoridae trước đây xếp trong phân bộ Taeniosomi — cá đuôi roi, cá mắt ống (tube-eye), cá đuôi chỉ (thread-tail): Đơn loài.

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Betancur-R. et al. (2017):Betancur-R. R., E. Wiley, N. Bailly, A. Acero, M. Miya, G. Lecointre, G. Ortí. 2017. Phylogenetic Classification of Bony Fishes – Phiên bản 4, 2017. BMC Evolutionary Biology BMC series – open, inclusive and trusted 2017 17: 162, .

Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Borden et al. (2019):W. Calvin Borden, Terry C. Grande, Mark V. H. Wilson, 2019. Phylogenetic relationships within the primitive acanthomorph fish genus Polymixia, with changes to species composition and geographic distributions. PLOSone, .

Biểu đồ phát sinh nội bộ Lampriformes theo Betancur-R. et al. (2017):

Biểu đồ phát sinh nội bộ Lampriformes theo Olney et al. (1993):Olney J. E., Johnson D. G., Baldwin C. C., 1993. Phylogeny of lampridiform fishes. Bull. Mar. Sci. 52(1): 137–169.

Xem thêm
 Cá mặt trăng

Chú thích