Thị trấn nông trường

Thị trấn nông trường là một thuật ngữ dùng để chỉ các thị trấn được hình thành từ những khu dân cư tập trung của các nông trường quốc doanh tại miền Bắc và miền Trung Việt Nam.
nhỏ|phải|300px|Đồi chè ở thị trấn Nông trường Mộc Châu

Hình thành
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ và kiểm soát hoàn toàn miền Bắc, bên cạnh việc phân chia lại ruộng đất cho nông dân ly tán do tác động chiến tranh, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn tổ chức hệ thống các nông trường để khai thác các vùng đất hoang vào mục đích nông nghiệp. Lực lượng tổ chức nông trường gồm nhiều thành phần dân cư, trong đó có một số lượng lớn quân nhân tạm thời chưa giải ngũ được điều động làm công tác kinh tế.

Số lượng nông trường tăng nhanh trong suốt thập niên 1960, cùng với thời gian tồn tại của Bộ Nông trường trong chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bên cạnh việc thúc đẩy kinh tế nông nghiệp để có thể đảm bảo một phần nhu cầu lương thực, các nông trường còn là các địa điểm tập kết bí mật dùng huấn luyện các đơn vị quân đội trước khi hành quân vào Nam tham chiến.

Việc hình thành các nông trường cũng thúc đẩy hình thành các khu dân cư tập trung mới ở những vùng xa xôi hẻo lánh, góp phần làm tăng nhanh dân số cơ học tại địa phương. Việc tăng trưởng nhanh chóng các nông trường dẫn đến nhiều mâu thuẫn trong quản lý đất đai giữa địa phương với nông trường, đặc biệt là các tranh chấp về đất đai trồng trọt; đồng cỏ chăn nuôi, ao hồ nuôi cá, đập nước, v.v... Bên cạnh đó, xảy ra những bất cập trong quản lý hành chính, nhập nhằng, chồng lấn giữa cơ quan chính quyền địa phương và ban giám đốc nông trường. Do đặc điểm khá biệt lập, các nông trường vừa mang đặc tính một đơn vị sản xuất kinh tế, vừa là đơn vị hành chính gần như độc lập với chính quyền địa phương (các nông trường thường trực thuộc cấp Bộ, hoặc trực thuộc quân đội).Thông tư liên bộ 32-TT-LB ngày 23 tháng 11 năm 1964

Để khắc phục tình trạng này, một cơ cấu hành chính đặc biệt được thành lập, gọi là thị trấn nông trường. Theo đó, các khu dân cư tập trung thành lập các thị trấn trực thuộc huyện ở những nông trường có từ 700 nhân khẩu trở lên (kể cả công nhân, viên chức và gia đình công nhân, viên chức và những người sinh sống dựa theo nông trường). Trường hợp nông trường ở trong địa giới hơn một huyện, thị trấn nông trường sẽ trực thuộc về huyện mà phạm vi chính của nông trường thuộc về đó.

Mặc dù mang tính chất như một đơn vị hành chính, nhưng thị trấn nông trường không có địa giới hành chính riêng, mà chỉ đơn thuần thực hiện chức năng quản lý hành chính trong phạm vi của nông trường, vốn có phạm vi nằm trên địa giới của nhiều xã, thậm chí chồng lấn địa giới của nhiều huyện. Cơ quan quản lý hành chính nhà nước của thị trấn nông trường là Ủy ban hành chính thị trấn nông trường, phụ trách quản lý hành chính nhà nước đối với công nhân, viên chức, gia đình công nhân; viên chức và những người sinh sống dựa theo nông trường. Chủ tịch Ủy ban hành chính thị trấn nông trường thường do một Phó giám đốc nông trường kiêm nhiệm, nhưng không thoát ly công tác chuyên môn.

Trong kỳ Chiến tranh phá hoại, các thị trấn nông trường nhanh chóng gia tăng dân số cơ học do dòng người tản cư từ các đô thị lớn, phát triển thành những thị tứ đông đúc, có vai trò như một đơn vị hành chính chính thức. Sau năm 1975, các thị trấn nông trường và thị trấn lâm trường tiếp tục được mở ở phía Nam, đặc biệt là ở vùng Tây Nguyên. Tuy nhiên, từ sau năm 1980, cơ cấu hành chính của thị trấn nông trường cũng được thay đổi, với sự hình thành cơ cấu chính quyền nhà nước Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, tách biệt với bộ máy của nông trường.

Tuy nhiên, sau khi Việt Nam thực hiện chính sách mở cửa, nhiều nông trường chuyển đổi mô hình, thuần túy làm nhiệm vụ kinh tế. Từ sau thập niên 2000, lần lượt các thị trấn nông trường đều bị giải thể. Một số được chuyển đổi thành đơn vị hành chính sang cấp xã hoặc thị trấn thực thụ. Một số vẫn còn duy trì tên gọi thị trấn nông trường cho đến ngày nay, nhưng tất cả chúng đều là những đơn vị hành chính thực thụ, không còn mang tính chất thị trấn nông trường như hình thái của chúng lúc ban đầu.

Năm 2025, trong cuộc cải cách hành chính mới, những địa danh hành chính cuối cùng mang tên Thị trấn Nông trường đã được giải thể và sáp nhập vào các đơn vị hành chính mới.

Các thị trấn nông trường từng tồn tại
STTTên hành chínhNăm thành lậpNăm giải thểĐịa bàn tương ứng hiện nayGhi chú1Thị trấn Nông trường Phú Sơn19651987Thanh Sơn, Phú Thọ2Thị trấn Nông trường Rạng Đông19651987Rạng Đông, Ninh Bình3Thị trấn Nông trường 19-51965Quyết định 251-NV năm 1965 về việc phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường quốc doanh Mười chín tháng năm (19-5) trực thuộc huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1995Nghĩa Lâm, Nghệ An4Thị trấn Nông trường Vân Du19652004Vân Du, Thanh Hóa5Thị trấn Nông trường Vân Lĩnh1965Quyết định 311-NV năm 1965 về việc phê chuẩn việc thành lập hai thị trấn ở hai nông trường quốc doanh Vân Lĩnh và Phú Sơn thuộc tỉnh Phú Thọ do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành2009Thanh Ba, Phú Thọ6Thị trấn Nông trường Lệ Ninh19652025Lệ Ninh, Quảng Trị7Thị trấn Nông trường Thái Bình19652025Thái Bình, Lạng Sơn8Thị trấn Nông trường Thống Nhất1966Quyết định 1675/ TCDC-UBTH năm 19662009Nghị quyết số 52/NQ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2009 của Chính phủ về việc giải thể thị trấn nông trường Thống Nhất; điều chỉnh địa giới hành chính xã để thành lập thị trấn Thống Nhất thuộc huyện Yên Định và mở rộng địa giới hành chính thị trấn Bút Sơn thuộc huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá.Yên Phú, Thanh Hóa9Thị trấn Nông trường Việt Trung19662025Nam Trạch, Quảng Trị10Thị trấn Nông trường Đồng Giao1967Quyết định 27-NV năm 1967 phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường Đồng giao trực thuộc huyện Yên-mô, và thị trấn nông trường Bình-minh trực thuộc huyện Kim-sơn, tỉnh Ninh-Bình do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1974Thành phố Tam ĐiệpTam Điệp, Ninh Bình11Thị trấn Nông trường Hà Trung1967Quyết định 89-NV ngày 08/03/1967 phê chuẩn việc thành lập 4 thị trấn nông trường thuộc tỉnh Thanh Hóa do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành.1981Ngày 18-12-1981, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) ký Quyết định số 157/HĐBT thành lập thị xã Bỉm Sơn gồm thị trấn Bỉm Sơn, thị trấn Nông trường Hà Trung và 2 xã Quang Trung, Hà Lan, thuộc huyện Trung Sơn (nay là huyện Hà Trung)Quang Trung, Thanh Hóa12Thị trấn Nông trường Bình Minh19671987QUYẾT ĐỊNH CỦA HỘI ĐỒNG BỘ TRƯỞNG SỐ 26-HĐBT NGÀY 13-2-1987 VỀ VIỆC THÀNH LẬP VÀ ĐỔI TÊN MỘT SỐ THỊ TRẤN CỦA CÁC HUYỆN BÌNH LỤC, LÝ NHÂN, NGHĨA HƯNG VÀ KIM SƠN THUỘC TỈNH HÀ NAM NINHBình Minh, Ninh Bình13Thị trấn Nông trường Vân Hùng1967Quyết định 109-NV năm 1967 phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường Vân Hùng trực thuộc huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1987Tây Cốc, Phú Thọ14Thị trấn Nông trường Sao Vàng19671999Giải thể thị trấn nông trường Sao Vàng thuộc huyện Thọ Xuân và thành lập thịtrấn Sao VàngSao Vàng, Thanh Hóa15Thị trấn Nông trường Sông Bôi19671999NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ SỐ 87/1999/NĐ-CP NGÀY 31 THÁNG 9 NĂM 1999 VỀ VIỆC GIẢI THỂ THỊ TRẤN NÔNG TRƯỜNG SÔNG BÔI THUỘC HUYỆN LẠC THỦY, TỈNH HÒA BÌNHAn Nghĩa, Phú Thọ16Thị trấn Nông trường Thanh Hà1967Quyết định 269-NV năm 1967 phê chuẩn việc thành lập 2 thị trấn nông trường thuộc tỉnh Hòa-bình do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1999NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ SỐ 15/1999/NĐ-CP NGÀY 27 THÁNG 3 NĂM 1999 VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH VÀ THÀNH LẬP THỊ TRẤN, XÃ CỦA CÁC HUYỆN KIM BÔI, MAI CHÂU, LẠC SƠN VÀ YÊN THỦY, TỈNH HÒA BÌNHAn Nghĩa, Phú Thọ17Thị trấn Nông trường Lam Sơn1967Quyết định 310-NV năm 08/08/1967 về thành lập một thị trấn nông trường thuộc tỉnh Thanh Hóa do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành.2004Minh Sơn, Thanh Hóa18Thị trấn Nông trường Phúc Do19672004Giải thể thị trấn nông trường Phúc Do thuộc huyện Cẩm Thủy để thành lập xã Phúc Do thuộc huyện Cẩm ThủyCẩm Tân, Thanh Hóa19Thị trấn Nông trường Thạch Thành1967Quyết định 162-NV ngày 25/04/1967 phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường Thạch Thành, thuộc huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành.2004Thạch Bình, Thanh Hóa20Thị trấn Nông trường Yên Mỹ19672004Công Chính, Thanh Hóa21Thị trấn Nông trường Bố Hạ (Cam Bố Hạ)1967Quyết định 88-NV năm 1967 phê chuẩn việc thành lập 2 thị trấn nông trường thuộc tỉnh Hà Bắc do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành2007Nghị định 118/2007/NĐ-CP về việc giải thể thị trấn nông trường Bố Hạ, huyện Lạng Giang; điều chỉnh địa giới hành chính xã Tân An để thành lập thị trấn Tân Dân, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc GiangKép, Bắc Ninh22Thị trấn Nông trường Yên Thế19672008Nghị định 05/NĐ-CP về việc giải thể thị trấn Nông trường Yên Thế, huyện Yên Thế; điều chỉnh địa giới hành chính xã, thành lập xã, thị trấn thuộc huyện Yên Thế, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc GiangYên Thế, Bắc Ninh23Thị trấn Nông trường Bắc Sơn1967Ngày 26/10/1967, Bộ Nội vụ ra Quyết định số 416/NV thành lập Thị trấn Nông Trường Bắc Sơn2011Nghị quyết 05/NQ-CP ngày 13 tháng 01 năm 2011Phúc Thuận, Thái Nguyên24Thị trấn Nông trường Quân Chu19672011Quân Chu, Thái Nguyên25Thị trấn Nông trường Sông Cầu19672011Đồng Hỷ, Thái Nguyên26Thị trấn Nông trường Việt Lâm1967Quyết định 25-NV năm 1967.2025Vị Xuyên, Tuyên Quang27Thị trấn Nông trường Cửu Long19681986Quyết định 103- HĐBT năm 1986 về việc thành lập một số thị trấn của các huyện Lương Sơn, Phú Xuyên thuộc tỉnh Hà Sơn Bình do Hội đồng Bộ trưởng ban hànhLương Sơn, Phú Thọ28Thị trấn Nông trường Cao Phong19681994Cao Phong, Phú Thọ29Thị trấn Nông trường Tô Hiệu1968Quyết định 632-NV năm 1968 về việc phê chuẩn việc thành lập hai thị trấn nông trường thuộc tỉnh Sơn La do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1999NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ SỐ 77/1999/NĐ-CP NGÀY 20 THÁNG 8 NĂM 1999 VỀ VIỆC GIẢI THỂ CÁC THỊ TRẤN NÔNG TRƯỜNG, THÀNH LẬP XÃ, THỊ TRẤN THUỘC CÁC HUYỆN MAI SƠN, BẮC YÊN VÀ MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LAMai Sơn, Sơn La30Thị trấn Nông trường Sông Âm1968Quyết định số 96-NV ngày 19 tháng 3 năm 1968 của Bộ Nội vụ.2004Nguyệt Ấn, Thanh Hóa31Thị trấn Nông trường Thạch Ngọc1968Quyết định 677-NV năm 1968 về việc phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường thuộc tỉnh Hà Tĩnh do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành2004Toàn Lưu, Hà Tĩnh32Thị trấn Nông trường Than Uyên19682008Nghị định 41/2008/NĐ-CPTân Uyên, Lai Châu33Thị trấn Nông trường Nghĩa Lộ19682020Trung Tâm, Lào Cai34Thị trấn Nông trường Mộc Châu19682025Thảo Nguyên, Sơn La35Thị trấn Nông trường Trần Phú1968Quyết định 87-NV năm 1967 phê chuẩn việc thành lập 3 thị trấn nông trường thuộc tỉnh Nghĩa Lộ do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành2025Thượng Bằng La, Lào Cai36Thị trấn Nông trường Điện Biên19691997Nghị định 52-CP năm 1997 về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường, thị trấn thuộc các huyện Tuần Giáo, Điện Biên, Phòng Thổ, Mường Lay và thị xã Điện Biên Phủ, tỉnh Lai ChâuMường Thanh, Điện Biên37Thị trấn Nông trường Mường Ẳng1969Lịch sử hình thành huyện Tuần Giáo1997Mường Ảng, Điện Biên38Thị trấn Nông trường Tam Đường19691997Tân Phong, Lai Châu39Thị trấn Nông trường 2-91969Quyết định 427-NV năm 1969 phê chuẩn việc thành lập thị trấn nông trường "2 tháng 9" trực thuộc huyện Yên-thùy, tỉnh Hòa-bình do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành1999Yên Thủy, Phú Thọ40Thị trấn Nông trường Bãi Trành1969Quyết định số 128-NV ngày 15 tháng 3 năm 1969 của Bộ Nội vụ về việc thành lập Thị trấn nông trường Bãi Trành trực thuộc huyện Như Xuân tỉnh Thanh Hoá.2004Xuân Bình, Thanh Hóa41Thị trấn Nông trường Liên Sơn19702025Liên Sơn, Lào Cai42Thị trấn Nông trường 1-519771995Nghĩa Đàn, Nghệ An43Thị trấn Nông trường Chiềng Ve1977Quyết định 79-BT năm 1977 về việc thành lập một số thị trấn thuộc các huyện Mai Sơn, Phú Yên, Sông Mã, Mộc Châu và giải thể thị trấn Vạn Yên thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La do Phủ Thủ tướng ban hành1999Chiềng Sơn, Sơn La44Thị trấn Nông trường 20-41977Wuyết định 56-BT năm 1977 về việc hợp nhất và điều chỉnh địa giới một số xã thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh do Bộ trưởng Phủ Thủ tướng ban hành2004NGHỊ ĐỊNH CỦA CHÍNH PHỦ SỐ 09/2004/NĐ-CP NGÀY 02 THÁNG 01 NĂM 2004 VỀ VIỆC MỞ RỘNG THỊ XÃ VÀ THÀNH LẬP PHƯỜNG THUỘC THỊ XÃ HÀ TĨNH, GIẢI THỂ THỊ TRẤN NÔNG TRƯỜNG VÀ THÀNH LẬP XÃ THUỘC CÁC HUYỆN THẠCH HÀ, HƯƠNG KHÊ, HƯƠNG SƠN VÀ KỲ ANH TỈNH HÀ TĨNHHương Đô, Hà Tĩnh45Thị trấn Nông trường Phong Hải1977Quyết định 611-VP18 năm 1977 thành lập thị trấn Thác Bà thuộc huyện Yên Bình; chuyển xã Phong Hải thuộc huyện Bảo Thắng thành thị trấn nông trường Phong Hải; chuyển xã Bản Hẻo thuộc huyện Văn Chấn thành thị trấn nông trường Bản Hẻo, tỉnh Hoàng Liên Sơn do Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng phủ Thủ tướng ban hành2025Phong Hải, Lào Cai46Thị trấn Nông trường Đạ Tẻh19791986Đạ Tẻh, Lâm Đồng47Thị trấn Nông trường Đạ M'ri19791986Đạ Huoai 2, Lâm Đồng48Thị trấn Nông trường Hải Hòa19791994Móng Cái 1, Quảng Ninh49Thị trấn Nông trường Hải Sơn1979Quyết định 17-CP năm 1979 phân vạch địa giới hành chính một số xã, thị trấn và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh Quảng Ninh do Hội đồng Chính phủ ban hành1998Hải Sơn, Quảng Ninh50Thị trấn Nông trường Chiềng Sung1980Quyết định 60-CP năm 1980 về việc điều chỉnh địa giới một số xã và thị trấn thuộc tỉnh Sơn La do Hội đồng Chính phủ ban hành1999 Chiềng Sung, Sơn La51Thị trấn Nông trường Nam Ban1981Quyết định 77-HĐBT năm 1981 phân vạch địa giới một số xã và thị trấn thuộc tỉnh Lâm Đồng do Hội đồng Bộ trưởng ban hành1987Nam Ban Lâm Hà, Lâm Đồng52Thị trấn Nông trường Sông Ray1982Quyết định 192-HĐBT năm 1982 về việc phân vạch địa giới một số xã, thị trấn thuộc tỉnh Đồng Nai do Hội đồng Bộ trưởng ban hành1993Sông Ray, Đồng Nai53Thị trấn Nông trường Ea Pốk19841993Quảng Phú, Đắk Lắk54Thị trấn Nông trường Ea Tul1986Quyết định 20-HĐBT năm 1986 về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, thị trấn của các huyện Cư Mâgar và Mơđăk do Hội đồng bộ trưởng ban hành1993Ea Tul, Đắk Lắk55Thị trấn Nông trường Cờ Đỏ????1995Nghĩa Mai, Nghệ An56Thị trấn Nông trường Đông Hiếu????1995Đông Hiếu, Nghệ An57Thị trấn Nông trường Tây Hiếu????1995Tây Hiếu, Nghệ An58Thị trấn Nông trường Tam Đảo????1996Tam Đảo, Phú Thọ59Thị trấn Nông trường Sông Lô????1999An Tường, Tuyên Quang60Thị trấn Nông trường Tân Trào????1999Nghị định 56/1999/NĐ-CP về việc giải thể các thị trấn nông trường Tân Trào, Sông Lô, tháng 10 và thành lập các xã thuộc các huyện Na Hang, Hàm Yên, Yên Sơn, Sơn Dương, tỉnh Tuyên QuangSơn Dương, Tuyên Quang61Thị trấn Nông trường Tháng 10????1999Mỹ Lâm, Tuyên Quang62Thị trấn Nông trường Chí Linh????2002Nghị định 09/2002/NĐ-CP về việc giải thể thị trấn nông trường Chí Linh để thành lập thị trấn Bến Tắm thuộc huyện Chí Linh và đổi tên xã Ninh Thọ thành xã Hồng Phong, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải DươngNguyễn Trãi, Hải Phòng

Chú thích

Liên kết ngoài
 Thông tư 40-NL/TT năm 1959 về việc chọn cử cán bộ, công nhân và quân nhân vào trường Trung cấp Nông lâm Nông trường do Bộ Nông Lâm ban hành.
 Thông tư liên bộ 32-TT-LB năm 1964 về quan hệ đất đai và quản lý hành chính ở các nông trường do Liên bộ Bộ Nội vụ và Bộ Nông trường ban hành.

Xem thêm

Thể loại:Hành chính Việt Nam