Tiếng Tráng

Tiếng Tráng (Chữ Tráng Chuẩn: Vahcuengh/Vaƅcueŋƅ; Chữ Nôm Tráng: 話僮; ) là ngôn ngữ bản địa của người Tráng được nói chủ yếu tại tỉnh Quảng Tây và vùng giáp ranh với Quảng Tây thuộc tỉnh Vân Nam và Quảng Đông. Tiếng Tráng không phải là một ngôn ngữ thống nhất: các phương ngữ Tráng Bắc liên hệ gần gũi với tiếng Bố Y tại tỉnh Quý Châu, trong khi các phương ngữ Tráng Nam gần với tiếng Nùng, Tày và Cao Lan tại Việt Nam.

Theo Omniglot, tiếng Tráng có 16 phương ngữ chính. Từ điển Anh-Trung-Tráng liệt kê tổng cộng 12 phương ngữ tại Quảng Tây và Vân Nam. A Sociolinguistic Survey of the Dejing Zhuang Dialect Area, tác giả: Eric M. Jackson, Emily H.S. Jackson, Shuh Huey Lau, trang 7 Một vài trong số các phương ngữ Tráng khác nhau nhiều đến mức người nói không thể thông hiểu lẫn nhau, do đó một số nhà ngôn ngữ học coi tiếng Tráng là một tập hợp các ngôn ngữ có quan hệ gần gũi với nhau chứ không phải là một ngôn ngữ thống nhất gồm nhiều phương ngữ. omniglot.com, Zhuang (Vaƅcueŋƅ / Vahcuengh).Tiếng Tráng có một dạng chuẩn hóa được gọi là Tráng Ung Bắc (邕北壮语) dựa trên phương ngữ Tráng Bắc tại huyện Vũ Minh (武鸣) tỉnh Quảng Tây.

Dân số người Tráng là 18 triệu người, chiếm gần 1/3 dân số toàn Quảng Tây, tuy nhiên số lượng người nói tiếng Tráng có thể thấp hơn nhiều con số này. Tại các vùng đô thị người Tráng bị Hán hóa mạnh mẽ, không còn nói và sử dụng tiếng trong mọi khía cạnh đời sống. A Sociolinguistic Survey of the Dejing Zhuang Dialect Area, tác giả: Eric M. Jackson, Emily H.S. Jackson, Shuh Huey Lau, trang 12

Trích dẫn bài báo của Phạm Hồng Quý (1989) nói rằng người Tráng và các dân tộc Thái có cùng một từ chỉ người Việt Nam (Kinh) là Keo (kɛɛuA1), Jerold A. Edmondson thuộc Đại Học Texas, Arlington cho rằng sự phân tách giữa các ngôn ngữ Tráng và các ngôn ngữ Tai tây nam diễn ra không sớm hơn sự thành lập của Giao Chỉ (Jiaozhi 交址) tại Việt Nam năm 112 TCN, nhưng không muộn hơn khoảng thời gian từ thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ VI SCN.

 Chữ Tráng Latinh hóa 
Bảng chữ cái Tráng dạng chuẩn hóa bắt đầu được sử dụng vào năm 1955 gồm các ký tự Latinh, Kirin và IPA. Năm 1986, bảng chữ cái này được cải tiến, các ký tự Kirin và IPA được thay thế bằng một hoặc một tổ hợp các ký tự Latinh. Dạng chuẩn hóa này dựa trên phát âm của Tráng Ung Bắc được nói tại huyện Vũ Minh. Vì thuộc nhánh Tráng Bắc nên nó không phù hợp trong việc ghi chép các phương ngữ Tráng Nam do tồn tại các khác biệt về âm vị. Một ví dụ là trong dạng chuẩn hóa cũng như các phương ngữ Tráng Bắc không hề tồn tại các phụ âm bật hơi (/pʰ/, /tʰ/, kʰ/). Ngược lại, các phương ngữ Tráng Nam thường có cả các phụ âm bật hơi (/pʰ/, /tʰ/, kʰ/) lẫn không bật (/p/, /t/, /k/).

+ Phụ ÂmChữ b  mb  m  f  v  Phiên Âm /p/  /ɓ/  /m/  /f/  /v/  Chữ d  nd  n  s  l  Phiên Âm /t/  /ɗ/  /n/  /s/  /l/  Chữ g  gv  ng  h  r  Phiên Âm /k/  /kv/  /ŋ/  /h/  /ɣ/  Chữ c  y  ny  ngv  by  gy  myPhiên Âm /ɕ/  /j/  /nj/  /ŋv/  /pj/  /kj/  /mj/

+ Nguyên ÂmChữ a   e  i   o   u   w Phiên Âm /a:/   /e:/  /i:/   /o:/   /u:/   /ɯ:/ Chữ ai  ae  ei    oi   ui   wi Phiên Âm /a:i/  /ai/  /ei/    /o:i/   /u:i/   /ɯ:i/ Chữ au  aeu  eu  iu   ou   aw   Phiên Âm /a:u/  /au/  /e:u/  /i:u/   /o:u/   /aɯ/   Chữ am  aem  em  iem  im  om  oem  uem  um  Phiên Âm /a:m/  /am/  /e:m/  /i:m/  /im/  /o:m/  /om/  /u:m/  /um/  Chữ an  aen  en  ien  in  on  oen  uen  un  wen  wnPhiên Âm /a:n/  /an/  /e:n/  /i:n/  /in/  /o:n/  /on/  /u:n/  /un/  /ɯ:n/  /ɯn/Chữ ang  aeng  eng  ieng  ing  ong  oeng  ueng  ung   wngPhiên Âm /a:ŋ/  /aŋ/  /e:ŋ/  /i:ŋ/  /iŋ/  /o:ŋ/  /oŋ/  /u:ŋ/  /uŋ/   /ɯŋ/Chữ ap  aep  ep  iep  ip  op  oep  uep  up    ab  aeb  eb  ieb  ib  ob  oeb  ueb  ub   Phiên Âm /a:p/  /ap/  /e:p/  /i:p/  /ip/  /o:p/  /op/  /u:p/  /up/   Chữ at  aet  et  iet  it  ot  oet  uet  ut  wet  wt ad  aed  ed  ied  id  od  oed  ued  ud  wed  wdPhiên Âm /a:t/  /at/  /e:t/  /i:t/  /it/  /o:t/  /ot/  /u:t/  /ut/  /ɯ:t/  /ɯt/Chữ ak  aek  ek  iek  ik  ok  oek  uek  uk   wk ag  aeg  eg  ieg  ig  og  oeg  ueg  ug   wgPhiên Âm /a:k/  /ak/  /e:k/  /i:k/  /ik/  /o:k/  /ok/  /u:k/  /uk/   /ɯk/

+ Thanh Điệu Số TT thanh Chữ Nét Ví Dụ Nghĩa1˨˦ (24)sondạy2z˧˩ (31)mwngz (số ít)mày3j˥ (55)hwnjtrèo4x˦˨ (42)maxngựa5q˧˥ (35)gvaqqua6h˧ (33)dahsông7p/t/k (đối với các nguyên âm dài)˧˥ (35)bakmồm7p/t/k (đối với các nguyên âm ngắn)˥ (55)daepgan8b/g/d˧ (33)bagdaebbổxếp

Các Ký tự z, j, x, q và h được dùng để biểu diễn dấu. Chúng được viết ở cuối mỗi từ. Thanh 1 (24) không đánh dấu.

 Ví Dụ 
Các ví dụ sau thuộc các phương ngữ Tráng Bắc.

Gij raemx neix raemx haij, mbouj ndaej gw The classifier Gij in Northern Zhuang, Margaret MILLIKEN, Trang. 177, ví dụ 12
Cái nước này nước biển, không được ăn

Baezgonq, miz goenglaux he ciengx song boux lwk... The classifier Gij in Northern Zhuang, Margaret MILLIKEN, Trang. 187, ví dụ 51
Ngày trước, có một ông lão nuôi hai người con

Aeu fawz swix gaem gij fwed de The classifier Gij in Northern Zhuang, Margaret MILLIKEN, Trang. 188, ví dụ 55
Lấy tay trái cầm cái cánh nó

Hawj gij lwed ndik roengz ndaw vanj bae The classifier Gij in Northern Zhuang, Margaret MILLIKEN, Trang. 189, ví dụ 57
Cho cái máu chảy xuống vào bát đi

 Tham khảo 

Liên kết ngoài

 Unicode Latin Extended-B code chart specifies the Unicode characters to be used for the Zhuang special letters
 Tiếng Tráng và bảng chữ cái, Omniglot
 The prospects for the long-term survival of Non-Han minority languages in the south of China 
 Field Notes on the Pronominal System of Zhuang  "A major case of language shift is occurring in which the use of Zhuang and other minority languages is restricted mainly to rural areas because Zhuang-speaking villages, like Jingxi, which develop into towns become more and more of Mandarin-speaking towns. Zhuang-speaking villages become non-Zhuang-speaking towns! And children of Zhuang-speaking parents in cities are likely not to speak Zhuang as a mother-tongue."
Bản đồ phân bố các phương ngữ Tráng , Joshuaproject

Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Thái
Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc