Hà Tiên (phường)

Hà Tiên là một phường thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Phường Hà Tiên có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Giang Thành
Phía tây giáp Vịnh Thái Lan
Phía nam giáp phường Tô Châu và Vịnh Thái Lan
Phía bắc giáp Campuchia.

Phường Hà Tiên có diện tích là 61,36 km², dân số năm 2024 là 40.609 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Quốc lộ 80 đi qua địa bàn phường và kết thúc tại cửa khẩu quốc tế Hà Tiên.

Hành chính
Phường Hà Tiên được chia thành 16 khu phố: 1 – Bình San, 2 – Bình San, 3 – Bình San, 4 – Bình San, 5 – Bình San, 1 – Đông Hồ, 3 – Đông Hồ, 4 – Đông Hồ, 5 – Đông Hồ, 1 – Pháo Đài, 2 – Pháo Đài, 3 – Pháo Đài, Bà Lý, Mỹ Lộ, Thạch Động, Xà Xía.

Lịch sử
Sách Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức giải thích về nguồn gốc địa danh Hà Tiên như sau:
"Hà Tiên (河僊) vốn là đất cũ của Chân Lạp, tục gọi là Mường Khảm, tiếng Tàu gọi là Phương ThànhXem giải thích Mương Khảm và Phương Thành ở trang Hà Tiên, Kiên Giang.
Ban đầu có người tên là Mạc Cửu gốc xã Lê Quách, huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, vào thời Đại Thanh, niên hiệu Khang Hi thứ mười chín (1680), nhà Minh mất hẳn (nhưng mãi đến năm Khang Hi thứ mười chín, vùng Quảng Đông mới bình định xong). Mạc Cửu không khuất phục chính sách buổi đầu của nhà Đại Thanh, mới chừa tóc rồi chạy qua phương Nam, trú tại phủ Nam Vang nước Cao Miên. Ông thấy ở phủ Sài MạtSài Mạt: Phủ và núi Sài Mạt được người Hà Tiên quen gọi là Sóc Mẹt. Người Pháp trước đây ghi là Tuk Meas (Bantey Meas). Trên bản đồ Hành chánh Việt, Lào, Campuchia xuất bản năm 1995, ghi là Tuc-Mia. Thủ phủ xưa, nằm trên dòng Prek Ten, cạnh đó là núi Sóc Mẹt, nay thuộc tỉnh Kampot, Campuchia. Thời xưa, đây là điểm buôn bán trên đường giao thương giữa Oudong và Hà Tiên. của nước ấy, người Việt, người Trung Hoa, Cao Miên, Đồ Bà (Chà Và) các nước tụ tập mở trường đánh bạc để lấy xâu, gọi là thuế hoa chi, bèn thầu mua thuế ấy, lại còn đào được một hầm bạc nên bỗng trở thành giàu có. Từ đó ông chiêu mộ dân Việt Nam lưu tán ở các xứ Phú Quốc, Lũng Kỳ (hay Trũng Kè, Lũng Cả – Réam), Cần Bột (Cần Vọt – Kampôt), Hương Úc (Vũng Thơm – Kompong Som), Giá Khê (Rạch Giá), Cà Mau lập thành bảy xã thôn.Nói thêm: Sài Mạt, Cần Bột, Lũng Kỳ, Hương Úc, nay đều thuộc Vương quốc Campuchia. Tương truyền ở đây thường có tiên xuất hiện trên sông, do đó mới đặt tên là Hà Tiên (tiên trên sông)".

Tuy nhiên, do bị quân Xiêm La thường xuyên quấy nhiễu mà Cao Miên không đủ sức mạnh quân sự để bảo vệ. Gia quyến Mạc Cửu đã bị quân Xiêm bắt đem về nước họ. Mạc Cửu trốn thoát về Trũng Kè, sau lại về Mang Khảm khôi phục sản xuất. Mạc Cửu đã thân đến Phú Xuân dâng biểu xin đem 7 xã mà mình khai phá quy phục Chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn ưng thuận, lệnh đổi tên đất Mang Khảm thành trấn Hà Tiên, phong Mạc Cửu làm Tổng binh coi giữ.

nhỏ|phải|250px|Đất Cancao ou Pontiamo (Phương Thành tức Hà Tiên) do Mạc Cửu chuyển cho chúa Nguyễn nằm trong bản đồ Nam Kỳ năm 1829

Khi Gia Long lên ngôi, Hà Tiên được đặt thành trấn của Nam Kỳ.

Năm 1825, vua Minh Mạng cho đặt huyện Hà Tiên trực thuộc trấn Hà Tiên.

Năm 1826, đặt thêm phủ An Biên. Huyện Hà Tiên khi đó thuộc phủ An Biên, trấn Hà Tiên. Tri huyện Hà Tiên cũng đồng thời kiêm tri phủ An Biên. Lỵ sở của huyện Hà Tiên (kiêm lỵ sở phủ An Biên và trấn Hà Tiên) được đặt thôn Mỹ Đức, tổng Hà Thanh. Địa phận phường Hà Tiên ngày nay gần tương ứng với thôn Mỹ Đức bấy giờ.

Năm 1832, vua Minh Mạng cho thực hiện cải cách hành chính trong cả nước. Trấn Hà Tiên đổi thành tỉnh Hà Tiên, phủ An Biên đổi thành phủ Quan Biên, huyện Hà Tiên đổi thành huyện Hà Châu.

Năm 1834, Minh Mạng đổi tên phủ Quan Biên trở lại thành phủ An Biên, cho xây thành Hà Tiên trên địa phận xã Mỹ Đức để đặt lỵ sở tỉnh Hà Tiên, kiêm lỵ sở của phủ An Biên và huyện Hà Châu.

Sau khi chiếm được Nam Kỳ, năm 1868, thực dân Pháp đã tổ chức Nam Kỳ lục tỉnh thành các hạt thanh tra hành chính. Tỉnh Hà Tiên cũ được chia làm 2 hạt thanh tra là Hà Tiên và Rạch Giá. Làng Mỹ Đức thuộc tổng Hà Thanh, quận Châu Thành và vẫn là nơi đặt tỉnh lỵ tỉnh Hà Tiên. Địa bàn của hạt Hà Tiên tương ứng với huyện Hà Châu cũ của nhà Nguyễn.

Năm 1900, hạt Hà Tiên được đổi thành tỉnh Hà Tiên, tỉnh lỵ vẫn đặt tại tỉnh Hà Tiên ở xã Mỹ Đức.

Năm 1913, tỉnh Hà Tiên được đặt dưới quyền quản lý của chủ tỉnh Châu Đốc.

Năm 1924, tỉnh Hà Tiên lại được tách ra độc lập. Chính quyền thực dân Pháp cũng phân chia địa bàn tỉnh HàHà Tiên thành các quận Châu Thành, Giang Thành, Hòn Chông và Phú Quốc. Tỉnh lỵ Hà Tiên đặt tại làng Mỹ Đức thuộc tổng Hà Thanh, quận Châu Thành.

Năm 1956, chính quyền Ngô Đình Diệm giải thể tỉnh Hà Tiên và sáp nhập với tỉnh Rạch Giá thành tỉnh Kiên Giang. Các quận Châu Thành, Giang Thành và Hòn Chông được sáp nhập lại thành quận Hà Tiên. Quận lỵ quận Hà Tiên đặt tại xã Mỹ Đức.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:
 Hợp nhất tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau và 2 huyện An Biên, Vĩnh Thuận (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (ngoại trừ huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng, tỉnh Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Hà, tỉnh Rạch Giá và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc, tỉnh Kiến Tường thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt của tỉnh Long Xuyên), tỉnh Sóc Trăng thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Hậu (tỉnh An Giang cũ bao gồm tỉnh Long Xuyên (trừ huyện Thốt Nốt và tỉnh Châu Đốc) và phía Tây tỉnh Long Châu Tiền.
 Tỉnh Rạch Giá (bao gồm 3 huyện: Hà Tiên, Phú Quốc, huyện Châu Thành A của tỉnh Long Châu Hà) vẫn để thành tỉnh riêng.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng và thành phố Cần Thơ thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Hậu Giang.
 Hợp nhất tỉnh Kiến Phong và tỉnh Sa Đéc (trừ huyện Chợ Mới) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Đồng Tháp.
 Hợp nhất 5 huyện: Châu Phú, Châu Thành X, Huệ Đức Tịnh Biên, Tri Tôn và 3 thị xã: Châu Đốc, Long Xuyên, Tân Châu của tỉnh Long Châu Hà; 2 huyện: An Phú, Phú Tân của tỉnh Long Châu Tiền; huyện Chợ Mới của tỉnh Sa Đéc và tỉnh An Giang (trừ huyện Thốt Nốt) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh An Giang.
 Hợp tỉnh Rạch Giá cũ và 3 huyện: Châu Thành A, Hà Tiên, Phú Quốc thuộc tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Kiên Giang. Quận Hà Tiên cũ trở thành huyện của tỉnh Kiên Giang. Xã Mỹ Đức được chia thành thị trấn Hà Tiên (phần quận lỵ quận Hà Tiên cũ) và xã Mỹ Đức mới.

Ngày 8 tháng 7 năm 1998, Chính phủ ban hành Nghị định số 47/1998/NĐ-CP về việc:
 Thành lập thị xã Hà Tiên thuộc tỉnh Kiên Giang trên cơ sở một phần của huyện Hà Tiên.
 Thành lập phường Bình San thuộc thị xã Hà Tiên trên cơ sở điều chỉnh 148,55 ha diện tích tự nhiên và 5.698 nhân khẩu của thị trấn Hà Tiên.
 Thành lập phường Đông Hồ thuộc thị xã Hà Tiên trên cơ sở điều chỉnh 1.571,64 ha diện tích tự nhiên và 8.360 nhân khẩu của thị trấn Hà Tiên.
 Thành lập phường Pháo Đài thuộc thị xã Hà Tiên trên cơ sở 187 ha diện tích tự nhiên và 5.391 nhân khẩu của thị trấn Hà Tiên; 618 ha diện tích tự nhiên và 1.116 nhân khẩu của xã Mỹ Đức.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính:
 Phường Pháo Đài có 805 ha diện tích tự nhiên và 6.507 nhân khẩu. 
 Xã Mỹ Đức có 1.632 ha diện tích tự nhiên và 3.302 nhân khẩu.

Ngày 21 tháng 4 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định số 28/1999/NĐ-CP về việc đổi tên huyện Hà Tiên thành huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang.

Ngày 29 tháng 6 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP về việc điều chỉnh 1.645,25 ha diện tích tự nhiên và 575 nhân khẩu của xã Phú Mỹ thuộc huyện Kiên Lương về phường Đông Hồ thuộc thị xã Hà Tiên quản lý.

Phường Đông Hồ có 3.408,85 ha diện tích tự nhiên và 8.350 nhân khẩu.

Ngày 11 tháng 9 năm 2018, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 573/NQ-UBTVQH14 về việc thành lập phường Mỹ Đức thuộc thị xã Hà Tiên và thành phố Hà Tiên thuộc tỉnh Kiên Giang (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2018). Theo đó: 
 Thành lập phường Mỹ Đức thuộc thị xã Hà Tiên trên cơ sở toàn bộ 16,96 km² diện tích tự nhiên và 9.108 người của xã Mỹ Đức.
 Thành lập thành phố Hà Tiên thuộc tỉnh Kiên Giang trên cơ sở toàn bộ 100,49 km² diện tích tự nhiên và 81.576 người của thị xã Hà Tiên.

Ngày 25 tháng 11 năm 2019, HĐND tỉnh Kiên Giang ban hành Nghị quyết về việc sáp nhập khu phố 2 thuộc phường Đông Hồ vào khu phố 1.

Phường Đông Hồ có 4 khu phố: 1, 3, 4, 5.

Tính đến ngày 31/12/2024:
 Phường Bình San có 5 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5.
 Phường Đông Hồ có 4 khu phố: 1, 3, 4, 5.
 Phường Mỹ Đức có 4 khu phố: Bà Lý, Mỹ Lộ, Thạch Động, Xà Xía.
 Phường Pháo Đài có 3 khu phố: 1, 2, 3.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Kiên Giang vào tỉnh An Giang.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh An Giang năm 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 16 tháng 6 năm 2025). Theo đó, thành lập phường Hà Tiên thuộc tỉnh An Giang trên cơ sở toàn bộ 1,70 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 11.645 người của phường Bình San; toàn bộ 33,59 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 10.987 người của phường Đông Hồ; toàn bộ 16,71 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 9.172 người của phường Mỹ Đức; toàn bộ 9,36 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 8.805 người của phường Pháo Đài thuộc thành phố Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang.

Phường Hà Tiên có 61,35 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 40.609 người.

Du lịch
Núi Thạch Động
Núi Đá Dựng

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Thể loại:Xã, phường biên giới Việt Nam – Campuchia