An Bình, Gia Lai

An Bình là một phường thuộc tỉnh Gia Lai, Việt Nam. Đây là một trong 135 phường, xã mới ở tỉnh Gia Lai sau đợt sắp xếp vào năm 2025.

 Địa lý 
Phường An Bình nằm ở trung tâm của tỉnh Gia Lai, cách phường Quy Nhơn khoảng 85 km về phía Tây, cách phường Pleiku khoảng 85 km về phía Đông và cách phường Auyn Pa khoảng 90 km về phía Bắc. Phường nằm ở điểm giữa, là điểm nối quan trọng giữa phía Đông và phía Tây của tỉnh Gia Lai, nằm ở hữu ngạn sông Ba thuộc khu vực thị xã An Khê trước đây, có vị trí địa lý:

 Phía đông giáp với phường An Khê với ranh giới là sông Ba.
 Phía Bắc giáp với các xã Tơ Tung và xã Kông Bơ La.
 Phía Tây giáp với xã Đak Pơ.
 Phía Nam giáp xã Ya Hội.
Theo Công văn số 2896/BNV-CQĐP ngày 27 tháng 5 năm 2025 của Bộ Nội vụ, phường An Bình sau sắp xếp có diện tích 73,13 km², dân số tính tới ngày 31/12/2024 là 30.851 người, mật độ dân số đạt  người/km² (số liệu thống kê tính đến ngày 31/12/2024 theo quy định tại Điều 6 Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14 tháng 4 năm 2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội).

 Lịch sử 
Trước năm 2003, khu vực phường An Bình là một phần của thị trấn An Khê, huyện An Khê

Ngày 9 tháng 12 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 155/2003/NĐ-CP về việc thành lập thị xã An Khê và các phường thuộc thị xã An Khê. Theo đó, thành lập phường An Bình trên cơ sở 930,40 ha diện tích tự nhiên và 7.279 nhân khẩu của thị trấn An Khê.

Căn cứ theo đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025,Đề án số 393/ĐA-CP ngày 09 tháng 5 năm 2025 của Chính phủ về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai (mới) năm 2025 phường An Bình được thành lập từ:

 Toàn bộ diện tích tự nhiên là 9,67 km2, quy mô dân số là 10.413 người của phường An Bình, thị xã An Khê; 
 Toàn bộ diện tích tự nhiên là 26,55 km2, quy mô dân số là 13.113 người của xã Tân An, huyện Đak Pơ; 
 Toàn bộ diện tích tự nhiên là 36,91 km2, quy mô dân số là 7.325 người của xã Cư An, huyện Đak Pơ.

Phường An Bình có diện tích tự nhiên 73,13 km2 (đạt 1.329,55% so với tiêu chuẩn), quy mô dân số 30.851 người (đạt 205,67% so với tiêu chuẩn).

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025. Theo đó, trên cơ sở giải thể thị xã An Khê, sáp nhập tỉnh Bình Định vào tỉnh Gia Lai, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường An Bình và các xã Tân An, xã Cư An thuộc thị xã An Khê trước đây thành phường mới có tên gọi là phường An Bình (Khoản 125 Điều 1).

 Giao thông 
Hiện nay, phường An Bình là đầu mối giao thông quan trọng của tỉnh Gia Lai khi có  Quốc lộ 19 đi qua kết nối các phường, xã phía Đông của tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc tỉnh Bình Định) với các phường, xã phía Tây của tỉnh.

 Di tích khảo cổ Rộc Tưng - Gò Đá 
nhỏ|Di tích Rộc Tưng - Gò Đá tại thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai
nhỏ|Vị trí của Di tích khảo cổ Rộc Tưng - Gò Đá nhìn từ trên cao
Di chỉ đồ đá cũ An Khê được phát hiện năm 2014, là hệ thống nhiều điểm di tích phân bố khắp thung lũng An Khê trong bán kính hơn 3 km quanh lòng hồ công trình thủy điện.
nhỏ|Sơ đồ các địa điểm thuộc di chỉ đồ đá cũ An Khê
Năm 2015, di tích Gò Đá được Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) phối hợp với Viện Khảo cổ - Dân tộc học Novosibirsk (Viện Hàn lâm khoa học CHLB Nga) và Sở VH-TT-DL tỉnh Gia Lai khai quật lần đầu tiên diện tích 20m² ở vị trí cao khoảng 40m so với lòng sông Ba. Quá trình khai quật Gò Đá, các nhà khảo cổ học khảo sát phát hiện hơn 20 địa điểm đá cũ.
nhỏ|Rìu tay được tìm thấy ở Di tích Rộc Tưng 3
nhỏ|Mảnh tước được khai quật tại Rộc Tưng
nhỏ|Thiên thạch được tìm thấy ở hố 2, Rộc Tưng 1
Từ năm 2015 đến 2019, các nhà khảo cổ khai quật 4 vị trí gồm Rộc Tưng 1, Rộc Tưng 4, Rộc Tưng 7 và Gò Đá, thu hàng nghìn di vật đá gồm công cụ chặt, công cụ ghè một mặt, mảnh tước, hạch đá, thiên thạch... Hầu hết công cụ ở đây được làm bằng đá quartz; tiêu biểu là loại công cụ chặt làm từ các viên cuội to thô, những mũi nhọn lớn làm từ hạch đá quartz, nạo làm từ mảnh tước nhỏ. Mảnh tước được khai quật tại Rộc Tưng. Hiện bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo lưu giữ hơn 4.000 hiện vật, trưng bày trên 200 di vật. Thiên thạch được tìm thấy ở hố 2, Rộc Tưng 1. Quá trình khai quật ở địa tầng di vật, các nhà khoa học thu được hàng trăm mảnh tektitle (thiên thạch) - một di chỉ đồ đá cũ nổi tiếng trong ngành khảo cổ học Hạch đá (nguyên liệu để người nguyên thủy dùng để chế tác công cụ lao động) được tìm thấy ở di tích Rộc Tưng, đang trưng bày tại Bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo (thị xã An Khê).

Kết quả khai quật phát hiện các sưu tập công cụ đá của người nguyên thủy niên đại khoảng 800.000 năm, trong đó có các công cụ rìu tay ghè hai mặt thuộc dạng rất quý hiếm ở khu vực Đông Nam Á và Đông Á.

Những phát hiện Đá cũ đã đưa An Khê vào một trong 10 điểm có di tích Đá cũ của loài người giai đoạn người đứng thẳng. Việc này góp thêm tư liệu nghiên cứu lịch sử hình thành con người và văn hoá đầu tiên của nhân loại.

Hàng nghìn "công cụ đá" của người nguyên thủy có niên đại khoảng 800.000 năm được trưng bày tại Bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo.
nhỏ|Phòng trưng bày tại Bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo
Phía sau là bức tranh mô phỏng 5 bước tiến hoá của loài người. Dấu tích người cổ tìm thấy tại di chỉ An Khê nằm ở giai đoạn người đứng thẳng (Homo erectus), tổ tiên trực tiếp của người hiện đại (Homo sapiens).

Hệ thống di tích sơ kỳ Đá cũ An Khê đã được Hội đồng biên soạn Bộ lịch sử quốc gia đưa vào chính sử với giá trị là nơi xuất hiện người nguyên thủy sớm nhất ở Việt Nam.

Di tích Rộc Tưng 4 được ví là "công xưởng" chế tác đồ đá, chứng tỏ vùng đất này từng là nơi cư trú của cộng đồng người giai đoạn đứng thẳng. Vị trí này được được phát hiện năm 2015 và khai quật 3 lần với hàng nghìn hiện vật đá (công cụ chặt, mũi nhọn, công cụ ghè hết một mặt, hạch đá, đá có vết gia công, mảnh tước) và mảnh thiên thạch.

Ngày 29 tháng 12 năm 2022, thừa lệnh Thủ tướng Chính phủ, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam đã ký quyết định công nhận Di tích quốc gia đặc biệt đối với di tích khảo cổ Rộc Tưng - Gò Đá và bộ rìu tay ở di tích này được công nhận là Bảo vật Quốc gia. Vừa qua tỉnh Gia Lai đề xuất khai quật mở rộng thêm 16 địa điểm và thực hiện công trình nghiên cứu, bảo tồn di tích đá cũ An Khê để có câu trả lời thuyết phục về tổ tiên loài người.

Chú thích

Tham khảo