Người Hồ

Người Hồ (胡人, Hồ nhân) theo nghĩa hẹp dùng để chỉ các sắc dân ngoại lai tại Trung Á và Tây Á, được sử dụng phổ biến trong các sử tịch và văn hiến vào thời nhà Đường. Tại Đột Quyết truyện trong Cựu Đường thư, ví như Hiệt Lợi Khả Hãn tại nội chính phương diện, rất tùy tiện nên được gọi là Hồ nhân. Theo nghĩa rộng vào thời cổ đại Trung Quốc, các dị tộc ở phương bắc và các dân tộc Tây Vực được gọi là Hồ Nhi (胡兒). "Hồ" là từ tiếng Hán chỉ các dân tộc khác với hàm ý khinh miệt, hoàng đế Thạch Lặc từng hạ lệnh cấm chỉ sử dụng chữ "Hồ" (胡), coi đây tội nghiêm trọng nhất trong hệ thống pháp luật Hậu Triệu.勒宫殿及诸门始就，制法令甚严，讳胡尤峻。《晋书•卷一百五》

Các dân tộc được coi là người Hồ trong lịch sử Trung Quốc

Dân tộcNơi cư trúThời kỳ xuất hiện trong lịch sử Trung QuốcTên bên ngoài Trung QuốcThời kỳ xuất hiện bên ngoài Trung QuốcSơn Nhung(山戎)Xích Phong Nội Môngthời Xuân Thu (Yên Quốc thường bị người Sơn Nhung ở phía bắc xâm nhập), nhà ChuKhông rõKhuyển Nhung(犬戎)Nhà ChuKhông rõN/AĐông Hồ(東胡)Đông Bắc Trung Quốc, Nội MôngNhà ChuNguyệt Chi (月氏)Cam Túc, Tân CươngThế kỷ 6 TCN đến năm 162 TCN, sau bị Hung Nô trục xuấtĐế quốc Quý Sương, Thổ Hỏa La?Tại Trung Á thế kỷ 2 TCNÔ Hoàn (烏桓)Hắc Long Giang, Cát Lâm, phía tây Liêu Ninh và Nội MôngThế kỷ 4-3 TCN, sau bị người Hán đồng hóaKhông rõTiên Ti (鮮卑)Hắc Long Giang, Cát Lâm, Liêu Ninh, Mông Cổ và Nội Mông Cổ. Về sau di chuyển đến lưu vực Hoàng Hà.Từ thế kỷ 4 TCN-thế kỷ 6 SCN, sau bị người Hán đồng hóaKhông rõHung Nô(匈奴)Mông Cổ, Nội Mông, tây bộ Đông Bắc Trung Quốc, bắc bộ Sơn Tây, Cam Túc, đông bộ Tân Cương. Nam Hung Nô di chuyển đến bắc bộ Trung Quốc lập ra các chính quyền Hán Triệu, Hồ Hạ, Bắc Lương. Bắc Hung Nô di cư về phía tây, hoặc đến Tân Cương, Mông Cổ.Thế kỷ 3 TCN đến thế kỷ 1 SCNNgười Hung ở Iran, Đông ÂuThế kỷ 3 TCN đến thế kỷ 4 SCNKhương (羌)Cam Túc, Thanh Hải, tây bộ Tứ Xuyên, đông bộ Tân Cương, đông bắc bộ Tây TạngTối đa là thế kỷ 14 TCN đến thế kỷ 10 TCN trong giáp cốt văn thời nhà Thương. Đến thời Ngụy Tấn Nam-Bắc triều dần dần bị người Hán đồng hóa.Không rõĐê (氐)Cam Túc, Thanh Hải, Tứ Xuyên, Sơn TâyThế kỷ 8-6 TCN, sau bị người Hán đồng hóaYết (羯)Sơn TâyThế kỷ 2-4 SCN, tiêu vong sau các cuộc chiến với người Hán và các sắc dân khácKhông rõĐinh Linh(丁零), Cao Xa(高車), Sơ Lặc(疏勒)Hồ Baikal, nay là vùng biên giữa Nga và Mông Cổ, sau di cư đến Sơn Tây và Tân CươngThế kỷ 1 TCN đến thế kỷ 5 SCN, về sau bị người Hán đồng hóaKhông rõKhông rõNhu Nhiên (柔然)/Nhuyễn Nhuyễn (蠕蠕)/Như Như (茹茹)tại Mông Cổ, Nội Mông, bắc bộ Sơn Tây, Thiểm Tây, Cam Túc, Ninh Hạ và đông bộ Tân CươngĐầu thế kỷ 3 SCN -đầu thế kỷ 6Người Avar Âu-Á tại Kavkaz và bán đảo Balkan (chưa xác minh rõ)Xuất hiện tại Trung Á thế kỷ 6 đến thế kỷ 9Đột Quyết (突厥)tại Mông Cổ, Nội Mông Cổ, tây bộ Sơn Tây, Thiểm Tây, Cam Túc, Ninh Hạ, Tân Cương, đông bộ Kazakhstanvà KyrgyzstanCuối thế kỷ 5 đến giữa thế kỷ 10Các dân tộc nói tiếng Đột Quyết tại Trung ÁGiữa thế kỷ 6 đến đầu thế kỷ 9Hồi Hột (回紇)/Hồi Cốt (回鶻)tại Mông Cổ, Nội Mông Cổ, tây bộ Sơn Tây, Thiểm Tây, Cam Túc cùng Ninh HạThế kỷ 7 đến thế kỷ 10tộc Duy Ngô Nhĩ tại Trung ÁThế kỷ 9 đến nayThổ Phồn(吐蕃)tại Tây Tạng, Thanh Hải, tây bộ Tứ Xuyên, Cam Túc, nam bộ Sơn Tây và Tân CươngTừ thế kỷ 6 đến nayẤn Độ, Nepal và người theo Phật giáo Tây Tạng。Từ thế kỷ 6 đến nayKhiết Đan(契丹)tại Mông Cổ, Nội Mông, Hắc Long Giang, Liêu Ninh, bắc bộ Sơn Tây và Hà Bắc, sau di chuyển đến Tân Cương, Kazakhstan và Vân Nam. Đã lập nên nhà Liêu và Tây Liêu.388 đến 1125KhôngKhố Mạc Hề (庫莫奚)/Hề tộc (奚族)Là một bộ phận của Vũ Văn bộ Tiên Ti, có khả năng đồng tộc với Khiết ĐanThế kỷ 4 đến giữa thế kỷ 12Không rõKhông rõThất Vi(室韋)Mông Cổ, Nội Mông, phía tây Đông Bắc Trung Quốc và phía nam SiberiaThế kỷ 6 đến thế kỷ 10Không rõMông Cổ(蒙古)Trước thời Thành Cát Tư Hãn, tại Mông Cổ, Nội Mông, tây bộ Đông Bắc Trung Quốc, đông bộ Tân Cương, nam bộ Siberia. Đã lập nên Đế quốc Mông Cổ và nhà Nguyên. Sau khi nhà Nguyên diệt vong, các bộ lạc Ngõa Lạt (Oirat), Khách Nhĩ Khách (Khalka) tiếp tục sinh sống tại thảo nguyên Mông Cổ.Thế kỷ 8 đến nayNgười Mông CổThế kỷ 12 đến nayĐảng Hạng(黨項)Ninh Hạ, Cam Túc, bắc bộ Sơn Tây, tây nam bộ Mông Cổ, đông nam bộ Tân Cương. Đã lập nên Tây Hạ.giữa thế kỷ 8 đến đầu thế kỷ 13KhôngKhông rõMạt Hạt(靺鞨)Đông Bắc Trung Quốc và đông bắc Nội Mông, đã lập nên Cao Câu Ly, Vật Cát Quốc, Bột Hải Quốc.từ thế kỷ 7 đến đầu thế kỷ 10phát triển thành các dân tộc TungusNữ Chân(女真)Mãn Châu và đông bắc bộ Nội MôngThế kỷ 10 đến nay, lập nên nhà Kim và nhà Thanh.Nữ Chân, người MãnVào thế kỷ 17, người Nga đầu tiên phát hiện người Mãn Châu

Quan hệ với Hán tộc
Quan hệ giữa người Hán và các dân tộc Hồ phía bắc trong suốt lịch sử là phức tạp, có cả hợp tác lẫn chiến tranh (thường xuyên có xung đột quân sự từ thời Ngũ Hồ loạn Hoa cho tới tận thời Minh – Thanh). Tuy nhiên các dân tộc thiểu số trong quá trình hòa huyết với Hán tộc (Hán hóa) đã góp phần to lớn trong công cuộc mở rộng lãnh thổ Trung Quốc như ngày nay. Cần nhớ rằng do khu vực cư trú xen kẽ với Hán tộc từ thời thượng cổ cho đến tận ngày nay nên các dân tộc gốc du mục phương Bắc có sự tiếp thu rất sớm về nhiều mặt đối với văn hóa Hoa Hạ. Vì thế, việc coi các dân tộc du mục phương Bắc (đặc biệt là sau thời Tây Tấn) thiếu văn minh là cái nhìn phần nhiều mang tính phiến diện do ảnh hưởng bởi tư tưởng bá quyền của các triều đại gốc Hoa Hạ.

Người Hồ-Hán

Người Hồ-Hán là những người sinh ra trong quá trình cộng cư và hỗn huyết giữa người Hán và người Hồ. Đây là một quá trình quan trọng trải dài trong lịch sử Trung Quốc từ thời thượng cổ (giai đoạn lập quốc sơ khai tại Trung Nguyên - Hoa Hạ) cho đến thời nhà Thanh. Dưới đây là danh sách một số người Hồ-Hán nổi tiếng trong lịch sử:
 Tùy Dạng Đế (Dương Quảng), hoàng đế thứ hai của nhà Tùy. Tùy Dạng Đế có thân mẫu (Văn Hiến hoàng hậu) là người dân tộc Tiên Ti, con gái của Độc Cô Tín.
 Tất cả các hoàng đế nhà Đường (618–907) từ Đường Cao Tổ Lý Uyên trở đi đều là người Hồ-Hán (Lý Uyên có 1/4 huyết thống người Hồ từ mẹ). Lý Uyên có mẫu thân Nguyên Trinh Hoàng hậu là người dân tộc Tiên Ti, con gái của Độc Cô Tín.
 Lý Bạch, nhà thơ nổi tiếng sống thời Đường. Lý Bạch có thân mẫu là người Tây Vực (tuy nhiên điều này không hoàn toàn chắc chắn).

Triều đại và chính quyền của người dân tộc thiểu số
Nhiều quốc gia trong thời kỳ Thập lục quốc
Bắc Ngụy
Hậu Đường
Hậu Tấn
Hậu Hán
Liêu
Tây Hạ
Kim
Nguyên
Thanh

 Tham khảo 

Xem thêm
Ngũ Hồ thập lục quốc

Tham khảo
《Dị văn hóa đích sử-Ngoại lai từ》, Sử Hữu Vi, Nhà xuất bản Giáo dục Cát Lâm, 1991。

Thể loại:Lịch sử Trung Quốc
H
*