Nhà Hậu Lê

Nhà Hậu Lê (chữ Nôm: 茹後黎, chữ Hán: 後黎朝, Hán Việt: Hậu Lê triều; (1428-1789) là một triều đại phong kiến Việt Nam tồn tại sau thời Bắc thuộc lần 4 và đồng thời với nhà Mạc, nhà Tây Sơn trong một thời gian, trước Nhà Nguyễn

Nhà Hậu Lê do Lê Lợi lập ra. Nó được phân biệt với nhà Tiền Lê (980–1009) do Lê Hoàn lập ra cuối thế kỷ X. Nhà Hậu Lê gồm 2 giai đoạn:

Giai đoạn Lê sơ (黎初; 1428-1528): kéo dài 99 năm, bắt đầu từ khi khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi đến khi Mạc Đăng Dung phế bỏ vua Lê Cung Hoàng lên ngôi vua, lập ra nhà Mạc.
Giai đoạn Lê Trung Hưng (茹黎中興, 1533–1789): khởi đầu khi tướng Nguyễn Kim tôn phò Lê Duy Ninh, một người thuộc dòng dõi nhà Lê để khởi binh chống lại nhà Mạc đến khi Lê Chiêu Thống bỏ nước sang cầu viện Nhà Thanh đánh Tây Sơn. Nguyễn Huệ, một lãnh đạo của phong trào Tây Sơn, sau đó lên ngôi vua, chấm dứt giai đoạn Lê Trung Hưng và sự tồn tại của Nhà Hậu Lê. Thời Lê Trung hưng tuy kéo dài, nhưng các Hoàng đế nhà Lê mất thực quyền, chỉ tồn tại trên danh nghĩa. 220x124px|thumb|right|bản đồ thời kì nam-bắc triều(thời kì Lê Trung Hưng)

Thời kỳ này của Lê Trung Hưng còn được gọi là Nam Bắc triều, nhà Lê và nhà Mạc chia đôi nước Đại Việt. Khi nhà Mạc bị đánh bại phải chạy lên Cao Bằng (1592 tới năm 1677) thì công thần có công đánh Mạc là họ Trịnh đã nắm hết quyền hành. Công thần họ Nguyễn không thần phục họ Trịnh, ly khai ở phía nam, do đó phần lớn hậu kỳ thời Lê Trung Hưng, nước Đại Việt lại bị chia cắt bởi chúa Trịnh và chúa Nguyễn, gọi là Trịnh Nguyễn phân tranh.220x124px|thumb|lãnh thổ nhà lê ở thời kì cực đại (1475)

 Danh sách hoàng đế nhà Lê 
+Miếu hiệuNiên hiệuTên húySinh mấtCai trịThụy hiệuAn tángThái Tổ
(太祖)Thuận Thiên 
(順天)Lê Lợi
(黎利)1385-14331428-1433Thống Thiên Khải Vận Thánh Đức Thần Công Duệ Văn Anh Vũ Khoan Minh Dũng Trí Hoàng Nghĩa Chí Minh Đại Hiếu Cao Hoàng đế
(統天啟運聖德神功睿文英武寬明勇智弘義至明大孝高皇帝)Vĩnh LăngThái Tông
(太宗)Thiệu Bình (紹平)
Đại Bảo (大寶)Lê Nguyên Long
(黎元龍)1423-14421433-1442Kế Thiên Thể Đạo Hiển Đức Thánh Công Khâm Minh Văn Tư Anh Duệ Nhân Triết Chiêu Hiến Kiến Trung Văn Hoàng đế(繼天體道顯德功欽明文思英睿仁哲昭憲建中文皇帝)Hựu LăngNhân Tông 
(仁宗)Thái Hòa (太和)
Diên Ninh (延寧)Lê Bang Cơ (黎邦基)1441-14591442-1459Khâm Văn Nhân Hiếu Tuyên Minh Thông Duệ 
Tuyên Hoàng đế
(欽文仁孝宣明聰睿宣皇帝)Mục LăngPhế ĐếThiên Hưng 
(天興)Lê Nghi Dân (黎宜民)1439-14601459-1460Lệ Đức hầu (厲德侯)Thánh Tông
(聖宗)Quang Thuận 
(光順)
Hồng Đức (洪德)Lê Tư Thành 
(黎思誠)1442-14971460-1497Sùng Thiên Quảng Vận Cao Minh Quang Chính Chí Đức Đại Công Thánh Văn Thần Vũ Đạt Hiếu Thuần Hoàng đế(崇天廣運高明光正至德大功聖文神武達孝淳皇帝)Chiêu LăngHiến Tông 
(憲宗)Cảnh Thống 
(景統)Lê Tranh 
(黎鏳)1461-15041497-1504Thể Thiên Ngưng Đạo Mậu Đức Chí Nhân Chiêu Văn Thiệu Vũ Tuyên Triết Khâm Thành Chương Hiếu Duệ Hoàng Đế
(體天凝道懋德至仁昭文紹武宣哲欽聖彰孝睿皇帝)Dụ LăngTúc Tông (肅宗)Thái Trinh (泰貞)Lê Thuần (黎㵮)1488-15051504-1505Chiêu Nghĩa Hiển Nhân Ôn Cung Uyên Mặc Đôn Hiếu Doãn Cung Khâm Hoàng đế(昭義顯仁溫恭淵默惇孝允恭欽皇帝)Kính LăngPhế ĐếĐoan Khánh 
(端慶)Lê Tuấn
(黎濬)1488-15091505-1509Mẫn Lệ công 

(愍厲公)

Uy Mục đế 

(威穆帝)An LăngPhế Đế Hồng Thuận
(洪順)Lê Oanh
(黎瀠)1495-15161509-1516Linh Ẩn vương 
(靈隱王)
Tương Dực đế 
(襄翼帝)Nguyên LăngChiêu Tông 
(昭宗)Quang Thiệu 
(光紹)Lê Y 
(黎椅)1506-15271516-1522Thần Hoàng đế 
(神皇帝)Vĩnh Hưng LăngPhế ĐếThống Nguyên 
(統元)Lê Xuân
(黎椿)1507-15271522-1527Cung Hoàng đế 
(恭皇帝)Hoa Dương LăngTrang Tông 
(莊宗)Nguyên Hòa 
(元和)Lê Ninh 
(黎寧)1515-15481533-1548Dụ Hoàng đế 
(裕皇帝)Cảnh LăngTrung Tông 
(中宗)Thuận Bình 
(顺平)Lê Huyên (黎暄)1535-15561548-1556Vũ Hoàng đế 
(武皇帝)Diên LăngAnh Tông 
(英宗)Thiên Hựu (天祐)
Chính Trị (正治)
Hồng Phúc 
(洪福)Lê Duy Bang 
(黎維邦)1532-15731556-1573Tuấn Hoàng đế 
(峻皇帝)Bố Vệ LăngThế Tông 
(世宗)Gia Thái (嘉泰)
Quang Hưng 
(光興)Lê Duy Đàm 
(黎維潭1567-15991573-1599Tích Thuần Cương Chính Dũng Quả Nghị Hoàng đế(積純剛正勇果毅皇帝)Hoa Nhạc LăngKính Tông 
(敬宗)Thận Đức (慎德)
Hoằng Định
(弘定)Lê Duy Tân (黎維新)1588-16191599-1619Hiển Nhân Dụ Khánh Tuy Phúc Huệ Hoàng đế (显仁裕庆绥福惠皇帝)Giản Huy đế 
(簡輝帝)Hoa Loan LăngThần Tông 
(神宗)Vĩnh Tộ (永祚)
Đức Long (德隆)
Dương Hòa 
(陽和)Lê Duy Kỳ (黎維祺)1607-16621619-1643Uyên Hoàng đế 
(淵皇帝)Quần Ngọc LăngChân Tông 
(真宗)Phúc Thái (福泰)Lê Duy Hựu 
(黎維祐)1630-16491643-1649Thuận Hoàng đếHoa Phố LăngThần Tông 
(神宗)Khánh Đức 
(慶德)

Thịnh Đức 

(盛德)

Vĩnh Thọ 

(永壽)

Vạn Khánh 

(萬慶)Lê Duy Kỳ (黎維祺)1607-16621649-1662Uyên Hoàng đế 
(淵皇帝)Quần Ngọc LăngHuyền Tông 
(玄宗)Cảnh Trị (景治)Lê Duy Vũ (黎維禑)1654-16711662-1671Mục Hoàng đếQuả Thịnh LăngGia Tông (嘉宗)Dương Đức 
(陽德)
Đức Nguyên 
(德元)Lê Duy Cối (黎維禬)1661-16751671-1675Khoan Minh Mẫn Đạt Anh Quả Huy Nhu Khắc Nhân Đốc Nghĩa Mỹ Hoàng đế
(寬明敏達英果徽柔克仁篤義美皇帝)Phúc An LăngHy Tông (僖宗)Vĩnh Trị (永治)
Chính Hoà (正和)Lê Duy Cáp 
(黎維祫)1663-17051675-1705Chương Hoàng đế 
(章皇帝)Phú Ninh LăngDụ Tông (裕宗)Vĩnh Thịnh (永盛)
Bảo Thái (保泰)Lê Duy Đường 
(黎維禟)1679-17311705-1729Thuần Chính Huy Nhu Ôn Giản Từ Tường Khoan Huệ Tôn Mẫu Hòa Hoàng đếCổ Đô Lăng 
Kim Thạch LăngPhế ĐếVĩnh Khánh 
(永慶)Lê Duy Phường
(黎維祊)1709-17351729-1732Hôn Đức công 
(昏德公)Kim Lũ LăngThuần Tông(純宗)Long Đức (龍德)Lê Duy Tường 
(黎維祥)1699-17351732-1735Giản Hoàng ĐếBình Ngô LăngÝ Tông (懿宗)Vĩnh Hựu (永佑)Lê Duy Thận 
(黎維祳)1719-17401735-1740Ôn Gia Trang Túc Khải Túy Minh Mẫn Khoan Hồng Uyên Duệ Huy Hoàng đếPhù Lê LăngHiển Tông 
(顯宗)Cảnh Hưng 
(景興Lê Duy Diêu (黎維祧)1717-17861740-1786Uyên Úy Khâm Cung Nhân Từ Đức Thọ Hoàng ĐếVĩnh Hoàng đế 
(永皇帝)Bàn Thạch LăngChiêu Thống 
(昭統)Lê Duy Khiêm 

(黎維謙)1765-18041786-1789Mẫn Hoàng đế 
(愍皇帝)Bàn Thạch Lăng

 Thế phả nhà Lê 
+Hoằng Dụ Vương
(Lê Trừ)1
Lê Thái Tổ

(Lê Lợi)Hiển Công Vương
(Lê Khang)2
Lê Thái Tông 

(Lê Nguyên Long)Quang Nghiệp Vương 
(Lê Thọ)3
Lê Nhân Tông

(Lê Bang Cơ)4 
Thiên Hưng Đế 

(Lê Nghi Dân)5 
Lê Thánh Tông

(Lê Tư Thành)Trang Giản Vương
(Lê Duy Thiệu)6
Lê Hiến Tông 

(Lê Tranh)Kiến Vương
(Lê Tân)Lê Duy Khoáng8 
Uy Mục Đế

(Lê Tuấn)7 
Lê Túc Tông 

(Lê Thuần)8
Tương Dực Đế

(Lê Oanh)Cẩm Giang Vương 
(Lê Sùng)13
Lê Anh Tông

(Lê Duy Bang)9
Lê Chiêu Tông 

(Lê Y)10
Cung Hoàng Đế

(Lê Xuân)14
Lê Thế Tông

(Lê Duy Đàm)11Lê Trang Tông(Lê Duy Ninh)15
Lê Kính Tông

(Lê Duy Tân)12Lê Trung Tông(Lê Duy Huyên)16 & 18 
Lê Thần Tông 

(Lê Duy Kỳ)17Lê Chân Tông(Lê Duy Hựu)19Lê Huyền Tông 
(Lê Duy Vũ)20Lê Gia Tông(Lê Duy Cối)21Lê Hy Tông(Lê Duy Cáp)                      22
Lê Dụ Tông         

(Lê Duy Đường)23
Lê Phế Đế

(Lê Duy Phường)24Lê Thuần Tông(Lê Duy Tường)25Lê Ý Tông(Lê Duy Thận)26Lê Hiển Tông(Lê Duy Diêu)An Định
Thái Tử

(Lê Duy Vĩ)27Chiêu Thống Đế(Lê Duy Kỳ)

 Xem thêm 

 Nhà Lê (định hướng)
 Nhà Mạc
 Nam – Bắc triều
 Chúa Trịnh
 Chúa Nguyễn
 Chúa Bầu
 Trịnh – Nguyễn phân tranh
 Nhà Tây Sơn

Tham khảo

 Liên kết ngoài 





Thể loại:Nhà Lê sơ
Thể loại:Nhà Lê trung hưng
Thể loại:Triều đại Việt Nam
Thể loại:Khởi đầu năm 1428
Thể loại:Khởi đầu năm 1533 ở Việt Nam
Thể loại:Chấm dứt năm 1527
Thể loại:Chấm dứt năm 1788
Thể loại:Nhà Hậu Lê