Khoai tây lát mỏng

Khoai tây lát mỏng (tiếng Anh potato chips) là những miếng khoai tây thái mỏng đã được chiên giòn hoặc nướng cho đến khi giòn. Khoai tây lát mỏng thường được phục vụ như một món ăn nhẹ, món ăn phụ hoặc món khai vị. Những miếng khoai cơ bản được chế biến và tẩm ướp muối; những loại khác thêm vào được sản xuất bằng cách sử dụng các hương liệu và thành phần khác nhau bao gồm các loại thảo mộc, gia vị, pho mát, hương vị tự nhiên khác, hương vị nhân tạo và phụ gia. Khoai tây chiên chiếm thị phầnn lớn trong thị trường đồ ăn nhẹ và thực phẩm tiện lợi ở các nước phương Tây. Thị trường khoai tây chiên toàn cầu tạo ra tổng doanh thu 16,49 tỷ USD vào năm 2005. Con số thực tế chiếm 35,5% tổng thị trường đồ ăn nhẹ mặn trong năm đó (46,1 tỷ USD).

Lịch sử
Nguồn gốc
300px|nhỏ|phải|Một dĩa khoai tây lát mỏng nhà làm đây là hình thức sơ khai của sản phẩm khoai tây lát mỏng, do tự chế biến nên khoai tây được cắt lát thủ công, khi chiên còn bị phồng rộp lên trông không được mỏng lắm như các sản phẩm thị trường
Công thức sớm nhất được biết đến cho một thứ tương tự như khoai tây chiên ngày nay là trong cuốn sách The Cook's Oracle của William Kitchiner xuất bản năm 1817, cuốn sách bán chạy nhất ở Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Công thức của ấn bản năm 1822 cho "Khoai tây chiên cắt lát hoặc bào" có nội dung "gọt vỏ khoai tây lớn... gọt khoai theo vòng tròn, như bạn sẽ gọt chanh;lau khô chúng trong một miếng vải sạch và chiên chúng trong mỡ lợn hoặc mỡ gia cầm". Một cuốn sách của Anh năm 1825 về bộ môn ẩm thực của Pháp gọi chúng là "Pommes de Terre frites" (công thức thứ hai) và gọi những lát khoai tây mỏng được chiên trong "mỡ da ngỗng hoặc bơ được gạn sạch", để ráo dầu và rắc muối.Một bác sĩ người Anh, French Domestic Cookery, London: Thomas Boys, 1825, recipe 692, p. 238 Các công thức chế biến khoai tây chiên ban đầu ở Mỹ được tìm thấy trong cuốn Virginia House-Wife (1824) của Mary Randolph  và trong cuốn Cook's Own Book (1832) của N.K.M. Lee, cả hai đều trích dẫn rõ ràng liên quan đến Kitchiner, bác sĩ nhãn khoa người Anh, nhà phát minh ra kính thiên văn, nhạc sĩ nghiệp dư và đầu bếp.

Giai thoại
Một huyền thoại liên kết việc tạo ra khoai tây chiên ở Saratoga Springs, New York muộn hơn nhiều thập kỷ so với công thức đầu tiên được ghi lại. Vào cuối thế kỷ 19, một phiên bản phổ biến của câu chuyện cho rằng món ăn này do George Crum, một đầu bếp. tại Moon's Lake House, người đang cố gắng xoa dịu một khách hàng không hài lòng vào ngày 24 tháng 8 năm 1853. Khách hàng liên tục gửi lại khoai tây chiên kiểu Pháp mà anh làm, phàn nàn rằng chúng quá dày, đẫm dầu mỡ hoặc không đủ muối.

Quá chán nản, Crum thái vài miếng khoai tây thật mỏng, chiên cho giòn và nêm thêm muối. Trước sự ngạc nhiên của anh ấy, khách hàng yêu thích chúng. Ban đầu món ăn mới này được gọi là "Saratoga Chips", một cái tên tồn tại đến giữa thế kỷ XX. Một phiên bản của câu chuyện này đã được phổ biến trong một chiến dịch quảng cáo quốc gia năm 1973 của Công ty Giấy St. Regis, công ty sản xuất bao bì khoai tây chiên, tuyên bố rằng khách hàng của Crum là Cornelius Vanderbilt. Crum đã nổi tiếng là một đầu bếp vào thời điểm đó, và ông sở hữu một nhà hàng ven hồ vào năm 1860 mà ông gọi là Crum's House. Tên thương hiệu "Saratoga Chips" vẫn tồn tại cho đến ngày nay.

 Sản xuất
300px|nhỏ|phải|Dĩa khoai tây lát mỏng được chế biến công nghiệp
Vào thế kỷ 20, khoai tây chiên đã lan rộng ra ngoài các món ăn nhà hàng do đầu bếp nấu và bắt đầu được sản xuất hàng loạt để tiêu thụ tại nhà. Dayton, Công ty khoai tây chiên Mikesell có trụ sở tại Ohio, được thành lập vào năm 1910, được xác định là "công ty khoai tây chiên lâu đời nhất ở Hoa Kỳ". Thương hiệu Tri-Sum có trụ sở tại New England, được thành lập vào năm 1908 với tên gọi Leominster Potato Chip Company, tại Leominster, Massachusetts, tuyên bố là nhà sản xuất khoai tây chiên đầu tiên của Mỹ.

Tẩm ướp gia vị
Trong một ý tưởng bắt nguồn bởi Smiths Potato Crisps Company Ltd, được thành lập vào năm 1920, Frank Smith đóng gói khoai tây chiên kèm một gói muối trong túi giấy không thấm dầu, được bán quanh London. Mặt khác, miếng khoai tây chiên vẫn không có mùa vụ cho đến khi Joe "Spud" Murphy đổi mới, chủ sở hữu của công ty khoai tây chiên giòn Ailen Tayto, người vào những năm 1950 đã phát triển công nghệ thêm gia vị trong quá trình sản xuất. Sau một số thử nghiệm và sai sót, Murphy và nhân viên của mình Seamus Burke đã sản xuất khoai tây chiên tẩm gia vị đầu tiên trên thế giới: Phô mai & Hành tây và Muối & Giấm. Các công ty trên toàn thế giới đã tìm cách mua bản quyền đối với kỹ thuật của Tayto. Loại khoai tây lát mỏng đầu tiên được tẩm gia vị ở Hoa Kỳ, có vị thịt nướng đã được sản xuất và bán ra vào năm 1954. Năm 1958, Herr's Snacks  là công ty đầu tiên giới thiệu khoai tây chiên có vị thịt nướng ở Pennsylvania.

Túi đựng
Khoai tây chiên bán thời kỳ đầu thường được bán trong hộp thiếc hoặc được xúc ra từ các thùng thủy tinh trước cửa hàng và được giao bằng ngựa và xe ngựa. Túi khoai tây chiên ban đầu là giấy sáp với các đầu được ủi hoặc ghim lại với nhau. Ban đầu, khoai tây chiên được đóng gói trong thùng hoặc hộp thiếc, điều này khiến khoai tây chiên ở dưới đáy bị ôi thiu và vỡ vụn. Vào những năm 1920, nữ doanh nhân Laura Scudder, ở Monterey Park, California, bắt đầu yêu cầu các công nhân lấy giấy sáp về nhà để ủi thành dạng túi, đựng đầy khoai tây chiên tại nhà máy của cô  vào ngày hôm sau. Phương pháp tiên phong này giúp giảm tình trạng vỡ vụn và giữ cho khoai tây chiên tươi và giòn lâu hơn. Sự cải tiến này cùng với việc phát minh ra giấy bóng kính đã cho phép khoai tây chiên trở thành một sản phẩm đại chúng. Ngày nay, khoai tây lát mỏng được đóng gói trong túi nhựa, với khí nitơ được thổi vào trước khi niêm phong để kéo dài thời hạn sử dụng và bảo vệ khoai không bị vỡ vụn.

Chú thích
300px|nhỏ|phải|Khoai tây lát mỏng ăn kèm
300px|nhỏ|phải|Khoai tây lát mỏng như là một món ăn nhẹ
300px|nhỏ|phải|Khoai tây lát mỏng nhắm với rượu vang

Thể loại:Thức ăn nhẹ
Thể loại:Ẩm thực Hoa Kỳ
Thể loại:Món chiên ngập dầu
Thể loại:Phát minh của Hoa Kỳ
Thể loại:Ẩm thực Vương quốc Liên hiệp Anh
Thể loại:Giới thiệu năm 1822
Thể loại:Giới thiệu năm 1853
Thể loại:Món ăn khoai tây