Tiếng Uzbek

Tiếng Uzbek là một ngôn ngữ Turk và là ngôn ngữ chính thức của Uzbekistan. Nó có chừng 27 triệu người bản ngữ và là ngôn ngữ của người Uzbek ở Uzbekistan và những nơi khác tại Trung Á. Tiếng Uzbek thuộc nhóm Turk Đông (còn gọi là nhóm Karluk) của ngữ hệ Turk. Dù một phần lớn khối từ vựng tiếng Uzbek được thừa hưởng từ ngôn ngữ Turk nguyên thủy, nó cũng chịu ảnh hưởng từ tiếng Ba Tư, tiếng Ả Rập và tiếng Nga. Một nét khác biệt nổi bật ở tiếng Uzbek so với các ngôn ngữ Turk khác là sự biến đổi từ nguyên âm  thành .

 Tên 
Nội danh của tiếng Uzbek là  hay . Khi viết bằng chữ Kirin, cái tên đó trở thành  và ; còn khi ghi bằng chữ Ả Rập,  và .jg

 Số người nói 
Ước tính số người nói tiếng Uzbek thiếu nhất quán. Đại từ điển Thụy Điển Nationalencyklopedin ước tính số người nói là 26 triệu,"Världens 100 största språk 2007" ("The World's 100 Largest Languages in 2007"), Nationalencyklopedin
trong khi CIA World Factbook ước tính 25 triệu. Những nguồn khác ước tính số người nói tiếng Uzbek là 21 triệu ở Uzbekistan, 3,4 triệu ở Afghanistan, 900.000 ở Tajikistan, 800.000 ở Kyrgyzstan, 500.000 ở Kazakhstan, 300.000 ở Turkmenistan, và 300.000 ở Nga.

Phương ngữ
Tiếng Uzbek có nhiều phương ngữ, biến thiên theo từng vùng.

 Ngữ âm 

 Nguyên âm 
Tiếng Uzbek có tám âm vị nguyên âm, tuy chúng chỉ được thể hiện bằng sáu kí tự khi viết. Cả  và  được viết là "i", còn  và  đều được viết là "a":

 TrướcGiữaSau Đóng    Nửa đóng    Mở   

 Phụ âm 
 Môi Răng Chân răng Vòm Ngạc mềm Lưỡi gà Thanh hầu Mũi    Tắc/Tắc xát vô thanh   ()    () hữu thanh     Xát vô thanh      hữu thanh   ()  Tiếp cận   R 

 Ví dụ 
Điều 1 của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền
Tiếng Uzbek dùng mẫu tự LatinTiếng Uzbek dùng mẫu tự CyrillTiếng Việt Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari ila birodarlarcha muomala qilishlari zarur. Барча одамлар эркин, қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг бўлиб туғиладилар. Улар ақл ва виждон соҳибидирлар ва бир-бирлари ила биродарларча муомала қилишлари зарур. Mọi người sinh ra đều được tự do và bình đẳng về nhân phẩm và quyền. Mọi người đều được phú bẩm về lý trí và lương tâm và vì thế phải đối xử với nhau trên tinh thần bác ái.

Tiếng UzbekTiếng ViệtTiếng Thổ Nhĩ KỳUning akasi bu yil universitetni bitirdi.Năm nay anh trai cậu ấy tốt nghiệp đại học.Onun ağabeyi bu yıl üniversiteyi bitirdi.Uning yuzi qizardi.Cậu ta đỏ mặt. Onun yüzü kızardı.Men har haftada ikki soat dars olaman.Mỗi tuần tôi học bài hai giờ.Ben her hafta iki saat ders alıyorum.Bu mamlakatning aholisi baxtiyordir.Người dân nước này rất hạnh phúc.Bu memleketin ahalisi bahtiyardır.Bu ishni men muddatidan oldin bajardim.Tôi xong việc trước thời gian quy định.Bu işi ben müddetinden önce başardım.

 Tham khảo 

 Xem thêm 
 Danh sách ngôn ngữ
 Danh sách các nước theo ngôn ngữ nói
 Lars Johanson (1998) The History of Turkic. In Lars Johanson & Éva Ágnes Csató (eds) The Turkic Languages. London, New York: Rouiden & London, 1934, các trang 175–6
 Yuri Bregel "The Sarts in the Khanate of Khiva" Journal of Asian History Vol.12 (1978) các trang 146–9
 András J. E. Bodrogligeti: Modern Literary Uzbek – A Manual for Intensive Elementary, Intermediate, and Advanced Courses (München, Lincom 2002), 2 vols.
 William Fierman: Language planning and national development. The Uzbek experience (Berlin etc., de Gruyter 1991).
 Khayrulla Ismatulla: Modern literary Uzbek (Bloomington, Indiana University Press 1995).
 Karl A. Krippes: Uzbek–English dictionary (Kensington, Dunwoody 1996).
 Andrée F. Sjoberg: Uzbek Structural Grammar (The Hague, 1963).
A. Shermatov "A New Stage in the Development of Uzbek Dialectology" Essays on Uzbek History, Culture and Language Ed. Bakhtiyar A. Nazarov & Denis Sinor (Bloomington, Indiana) 1993 các trang 101–9
 Natalie Waterson (ed.): Uzbek–English dictionary (Oxford etc., Oxford University Press 1980).

 Liên kết ngoài 

 Ethnologue: Uzbek, Northern, Uzbek, Southern
 Classification of Turkic Languages: 
 English-Uzbek online, wap translator http://tr2.uz 
 Mark Dickens: Introduction to the Uzbek Language  (Oxus Communications)
 The Republic of Uzbekistan Cabinet of Ministers Resolution Concerning the Ratification of the Principal Orthographic Rules of the Uzbek Language (ngày 24 tháng 8 năm 1995)
 Uzbek alphabet (Omniglot)
 Paul Rodrigues: Uzbek language Materials 
 Uzbek Teachionary Word Sets 
 Nigora Azimova: Language Materials/Teaching/Learning Uzbek 
 English-Uzbek, Uzbek-English mobile dictionary http://tr2.uz/abc.jar 
 Uzbek English online dictionary http://zangorikema.com 
 Uzbek English online Dictionary http://www.ismanov.com
 A short English Uzbek Japanese phrasebook(renewal) incl. sound file
 Uzbek Cyrillic–Latin converter
 Uzbek to Turkish Translation  (Beta)

Thể loại:Người Uzbek
Thể loại:Ngữ hệ Turk
Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính
Thể loại:Bảng chữ cái Latinh cải biến
Thể loại:Ngôn ngữ tại Afghanistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Kazakhstan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Kyrgyzstan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Tajikistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Turkmenistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Uzbekistan
Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga
Thể loại:Ngôn ngữ tại Pakistan