Vua La Mã Đức

Vua của người La Mã (), hay Vua La Mã Đức (), là danh hiệu dành cho người cai trị Đế quốc La Mã Thần thánh sau khi người này được bầu đảm nhận chức trách bởi các Tuyển hầu tước của Đế quốc. Danh hiệu này là điều đảm bảo cho vị quân chủ được chọn có thể trở thành Hoàng đế La Mã Thần thánh, một danh hiệu mà trong thời Trung Cổ mang cả khía cạnh tôn giáo và phụ thuộc vào sự đăng quang bởi Giáo hoàng.

Ban đầu, danh hiệu này để chỉ bất kỳ người cai trị của Đế quốc khi chưa được Giáo hoàng tấn phong; danh hiệu này về sau để chỉ người thừa kế chính thức (như Hoàng thái tử ở thế giới Đông Á) đối với ngai vàng của Đế quốc trong giai đoạn giữa cuộc bầu cử ông ta (diễn ra lúc Hoàng đế trước còn tại vị) cho đến lúc đăng quang sau cái chết của vị Hoàng đế tiền nhiệm.

Các vị vua cai trị Đế quốc
Lịch sử và cách dùng
Kể từ sự đăng quang của Charlemagne vào Giáng Sinh năm 800, mặc nhiên xuất hiện một chức vị Hoàng đế được xem là cao hơn tất cả các nhà cai trị trên toàn Tây Âu. Người ta thừa nhận một quy tắc rằng, chức vị này không thể tách rời khỏi vai trò người bảo vệ Giáo hội Công giáo và mang tính thiêng liêng bởi sự tấn phong của Giáo hoàng, và do đó việc đăng quang ở Roma là bắt buộc để nhận danh hiệu hoàng đế. Tuy nhiên, thật khó khăn để cho một vị vua được bầu lên làm Hoàng đế có để tới Roma ngay lập tức để đăng quang. Giữa việc đắc cử và đăng quang có thể kéo dài vài năm; thậm chí vài vị vua chưa bao giờ đến được Roma cả.

Do đó cần một danh hiệu nào đó cho vị vua trong những năm trống đó, thích hợp cho vị thế của vị vua được bầu cũng như đảm bảo cho ông sẽ được bầu làm Hoàng đế trong tương lai, trong khi không vi phạm nguyên tắc Giáo hoàng tấn phong. Danh hiệu Quốc vương của người La Mã (Romanorum Rex) đôi khi được sử dụng bởi các quân chủ nhà Otto và đặc biệt bởi Hoàng đế Heinrich II để nhấn mạnh sự kế thừa Đế quốc La Mã thời cổ đại của Thánh chế La Mã, điều này luôn bị Đế chế Byzantine từ chối thừa nhận.

Quốc vương của người La Mã trở thành danh hiệu chính thức trong thời kỳ 1056-1084, khi Hoàng đế Heinrich IV, được bầu thành người cai trị Đế quốc, và Giáo hoàng Grêgôriô VII áp đặt danh hiệu Quốc vương của người Đức (Teutonicorum Rex) để nhắc nhở rằng quyền lực của Heinrich chỉ có tính chất địa phương mà không bao trùm Đế quốc. Để đáp lại, Heinrich bắt đầu thường xuyên sử dụng Vương hiệu Romanorum Rex cho tới lúc đăng quang năm 1084. Những người kế vị về sau tiếp nối cách thức này.

Tiến trình kế ngôi
Ứng viên là những người đứng đầu các Đại công quốc ở Đức, nhưng về sau nguyên tắc này bị giảm trừ (đã có các vương hầu ở các lãnh địa nhỏ và kể cả người nước ngoài đã từng đắc cử), chỉ còn lại điều kiện phải là đàn ông trưởng thành, theo Công giáo chính thống, và không nắm giữ chức vụ tôn giáo.

Ngôi vị được bầu bởi một hội đồng quý tộc Đức, được gọi là Tuyển hầu tước. Cuộc bầu chọn thông thường diễn ra ở Frankfurt. Vị tân vương đăng quang là Quốc vương của người La Mã sau đó ở Aachen.

Theo nghi thức, nhà vua có thể băng qua dãy Anpơ, tới Pavia hoặc Milan để nhận Vương miện Sắt của Lombardy để trở thành Quốc vương nước Ý. Cuối cùng, vị vua đó cần tới Roma được tuyên bố là Hoàng đế bởi Giáo hoàng. Không phải tất cả các Quốc vương của người La Mã đều tiến hành các bước trên, đôi khi bởi vì quan hệ thù nghịch với Giáo hoàng đương thời, khi khác vì gánh nặng tài chính cho một chuyến đi Roma, hoặc tình trạng chiến tranh ở Đức hoặc Italia ngăn cản điều đó. Trong những trường hợp như vậy, nhà vua giữ danh hiệu Quốc vương của người La Mã trong suốt thời trị vì của mình.

Thay đổi
Danh hiệu Quốc vương của người La Mã không còn dùng để chỉ người đứng đầu Đế quốc kể từ năm 1507, khi sau một dự định đi tới Roma bất thành, Hoàng đế Maximilian I được Giáo hoàng trao cho danh hiệu "Hoàng đế được bầu của người La Mã" (Electus Romanorum Imperator). Maximilian cũng nhân dịp này tự xưng danh hiệu mới, Quốc vương nước Đức (King in Germany; Germaniae Rex) nhưng không bao giờ dùng như danh hiệu chính.

Các nhà cai trị Đế quốc từ đó tự gọi mình là Hoàng đế mà không cần phải đi tới Roma hay xin sự ủng hộ của Giáo hoàng, ngay khi họ đăng quang ở Đức hay ngay sau Hoàng đế tiền nhiệm băng hà. Chỉ có một vị duy nhất, Charles Quint là được Giáo hoàng tấn phong.

Danh sách
Dưới đây là những vị Quốc vương của người La Mã đã cai trị Đế quốc mà không dưới quyền một ai cả, nhưng chưa được đăng quang là Hoàng đế.

 Nhà vua Trở thành VuaNgừng làm vua Khác Ngày Lý doOtto III  983  996  đã đăng quang Hoàng đế Heinrich II  1002  1014  đã đăng quang Hoàng đế Konrad II  1024  1027  đã đăng quang Hoàng đế  Heinrich III  1039  1046  đã đăng quang Hoàng đế  Heinrich IV  1056  1084  đã đăng quang Hoàng đế  Rudolf  25 Tháng Năm 1077  15 Oct 1080  chết  Vua đối lập Hermann  6 tháng Tám 1081  28 tháng Chín 1088  chết  Vua đối lập Heinrich V  1105  1106   đối lập với Heinrich IV 1106  1111  đã đăng quang Hoàng đế  Lothair III  1125  1133  đã đăng quang Hoàng đế  Konrad III  1127  1135  đối lập với Lothair 1138  1152  chết  Frederick I  1152  1155  đã đăng quang Hoàng đế  Heinrich VI  1190  1191  đã đăng quang Hoàng đế  Frederick II  1197  1197  thoái vị  Philip  1198  1208  chết  Otto IV  1198  1208   đối lập với Philip 1208  1209  đã đăng quang Hoàng đế  Frederick II  1212  1220  đã đăng quang Hoàng đế  Heinrich Raspe  22 Tháng Năm 1246  16 Tháng Hai 1247  chết  Vua đối lập William của Holland  1247  28 Tháng Một 1256  chết  Vua đối lập Konrad IV  1250  1254  chết  Richard của Cornwall  1257  1272  chưa bao giờ là người cai trị thực sự của Đức Alfonso của Castile  1257  1275   Vua đối lập với người trên, chưa bao giờ là người cai trị thực sự của Đức  Rudolph I  1273  1291  chết  Adolph  1292  1298  bị phế truất và bị giết  Albert I  1298  1308  chết  Heinrich VII  1308  1312  đã đăng quang Hoàng đế  Frederick Công bằng  1314  1322  đối lập với Louis IV1326  1330   đồng thời với Louis IV Louis IV  1314  1328  đã đăng quang Hoàng đế  Karl IV  1346  1347   đối lập với Louis V 1347  1355  đã đăng quang Hoàng đế  Wenceslaus  1378  1400  bị phế truất  Rupert  1400  1410  chết  Jobst của Moravia  1410  1411  chết  đối lập với Sigismund Sigismund  1410  1411 bầu lần hai  đối lập với Jobst1411  1433  đã đăng quang Hoàng đế  Albert II  1438  1439  chết  Frederick III  1440  1452  đã đăng quang Hoàng đế  Maximilian I  1493  1508  được thừa nhận danh hiệu Hoàng đế 

Người thừa kế được chỉ định
Đế quốc La Mã Thần thánh là một nền quân chủ bầu cử. Không ai có quyền hợp pháp để kế vị nếu đơn thuần chỉ vì có họ hàng với Hoàng đế đương thời. Tuy nhiên, các Hoàng đế có thể, và họ thường làm vậy, chọn một người thân (thường là con trai) được bầu để kế vị sau khi họ mất. Người thừa kế chính thức này mang danh hiệu "Quốc vương của người La Mã" (King of the Romans)Một nhà vua trẻ thường được chọn bởi nhà cai trị mang danh hiệu Hoàng đế. Chỉ có một trường hợp hy hữu trong những năm 1147-1150 khi có hai "Vua của người La Mã" (Vua Konrad III và người thừa kế với cùng danh hiệu, Heinrich Berengar). Từ thế kỷ 16 trở đi, nhà cai trị mang danh "Hoàng đế" từ lúc lên ngôi hay kế vị; "Vua của người La Mã" chỉ còn là danh hiệu của duy nhất người thừa kế chính thức.

Cuộc bầu cử diễn ra theo đúng hình thức bầu cử người tiền nhiệm (và là Hoàng đế tại vị), và về mặt lý thuyết điều này có nghĩa là cả hai người là những nhà cai trị ngang hàng đồng thời của Đế quốc. Tuy nhiên trong thực tế, quyền quản lý thực sự luôn nằm trong tay Hoàng đế, nhiều lắm chỉ một số trách nhiệm nào đó được ủy thác cho người thừa kế.

Danh sách
Dưới đây là các vị Quốc vương của người La Mã nằm dưới quyền một Hoàng đế La Mã Thần thánh:

 TênNgày lên ngôiNgày thôi chứcLý doHọ hàngHoàng đế đang trị vì Otto II  961  7 Tháng Năm 973  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 967)  con trai  Otto I Heinrich III  1028  4 Tháng Sáu 1039  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 1046)  con trai  Konrad II Heinrich IV  1053  5 Tháng Mười 1056  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 1084)  con trai  Heinrich III Konrad  1087  Tháng Tư 1098  bị phế truất  con trai  Heinrich IV Heinrich V  6 Tháng Một 1099  1105  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 1111)  con trai  Heinrich IV Heinrich Berengar  30 Tháng Ba 1147  1150  chết  con trai  Konrad III Heinrich VI  1169  10 Tháng Sáu 1190  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 1191)  con trai  Frederick I Frederick II  1196  28 Tháng Chín 1197  kế vị và thoái vị (chuyển sang nhiếp chính) 1197Vua được bầu (với sự đối lập) 1212Hoàng đế năm 1220  con trai  Heinrich VI Heinrich (VII)  1220  4 Tháng Bảy 1235  bị phế truất  con trai  Frederick II Konrad IV  1237  13 Tháng Mười hai 1250  thừa kế ngôi vua  con trai  Frederick II Wenceslaus  10 Tháng Sáu 1376  29 Tháng Mười một 1378  thừa kế ngôi vua  con trai  Karl IV Maximilian I  16 Tháng Hai 1486  19 Tháng Tám 1493  thừa kế ngôi vua (Hoàng đế năm 1508)  con trai  Frederick III Ferdinand I  5 Tháng Một 1531  3 Tháng Năm 1558  thừa kế ngôi Hoàng đế  em trai  Karl V Maximilian II  28 Tháng Mười một 1562  25 Tháng Bảy 1564  thừa kế ngôi Hoàng đế  con trai  Ferdinand I Rudolph II  27 Tháng Mười 1575  12 Tháng Mười 1576  thừa kế ngôi Hoàng đế  con trai  Maximilian II Ferdinand III  22 Tháng Mười hai 1636  15 Tháng Hai 1637  thừa kế ngôi Hoàng đế  con trai  Ferdinand II Ferdinand IV  31 Tháng Năm 1653  9 Tháng Bảy 1654  chết  con trai  Ferdinand III Joseph I  23 Tháng Một 1690  5 Tháng Năm 1705  thừa kế ngôi Hoàng đế  con trai  Leopold I Joseph II  27 Tháng Ba 1764  18 Tháng Tám 1765  thừa kế ngôi Hoàng đế  con trai  Franz I

Đế chế thứ nhất của Pháp
Khi Napoleon I có con trai và người thừa kế, Napoleon II, ông đã phục hồi danh hiệu Vua Roma và đặt cho con mình. Đứa trẻ thường được biết đến một cách thông tục bằng danh hiệu đó suốt cuộc đời ngắn ngủi của mình, dù sau 1815 cậu ta thường mang danh hiệu Công tước của Reichstadt.

Chú giải

Tham khảo
Bài này liên hệ với bài trên Wikipedia tiếng Đức mà đến lượt nó chủ yếu tham khảo ở:
H. Beumann: Rex Romanorum, trong Lexikon des Mittelalters (Từ điển thời Trung Đại, 9 tập, Munich-Zurich 1980-98), tập 7,mục 777.

be-x-old:Кароль рымлянаў

Thể loại:Vương vị nước Đức
Thể loại:Đế quốc La Mã Thần thánh
Thể loại:Hoàng đế La Mã Thần thánh
Thể loại:Vua La Mã Đức

br:Roue ar Romaned
ca:Rei dels Romans
de:Römisch-deutscher König
en:King of the Romans
es:Rey de Romanos
fr:Roi des Romains
ko:로마왕
hr:Rimsko-njemački kralj
it:Re dei Romani
ka:რომაელ-გერმანელთა მეფე
la:Rex Romanorum
nl:Koning van Duitsland
ja:ローマ王
no:Konge av romerne
pl:Władcy Niemiec
pt:Rei dos Romanos
ru:Римский король
sv:Romersk kung
th:พระมหากษัตริย์แห่งชนโรมัน