Tiếng ǀXam

ǀXam (/Kham) (), hay ǀXam Kaǃkʼe, là một ngôn ngữ Khoisan tuyệt chủng, thuộc ngữ hệ Tuu. Nó có quan hệ với tiếng Nǁng sắp tuyệt chủng. Đa số nghiên cứu về tiếng ǀXam do Wilhelm Bleek, một nhà ngôn ngữ người Đức, thực hiện. Ông đã nghiên cứu một dạng tiếng ǀXam ở Achterveld, và (với Lucy Lloyd) một dạng khác ở Strandberg và Katkop.Güldemann (2011)

 Tên gọi 
Vạch thẳng ở đầu từ "ǀXam" đại diện cho âm click răng. Chữ  kế tiếp là âm xát ngạc mềm vô thanh.

 Ngữ âm 

 Phụ âm 
Khi so với những ngôn ngữ Tuu khác như tiếng Taa, tiếng ǀXam có hệ thống phụ âm nhỏ hơn, nhất là về âm click, khi chỉ có tám loại âm click, ít hơn nhiều khi so với con số 18 ở tiếng Taa Đông !Xoon. Hệ thống phụ âm tiếng ǀXam được thể hiện trong bản dưới:
Phụ âm tiếng ǀXamRa ngoàiVào trong (hút) Môi Chân răng Vòm Ngạc mềm Thanh hầu Môi Răng Chân răng Cạnh VòmTăc tenuis ()        hữu thanh b     Tắc xát tống ra  ~     Bật hơi    k͡xCụmtenuis+/x/ tenuis+/k'/~/kx'/ tenuis+/kh/~/kx/  Mũi  hữu thanh       Xát vô thanh    Tiếp cậnhữu thanh~

 Trong thần thoại 
Wilhelm Bleek ghi nhận rằng một số nhân vật trong thần thoại ǀXam có lối nói riêng biệt, với sự thay đổi về cả kiểu click. Ví dụ, rùa trong thần thoại ǀXam khi nói dùng chủ yếu âm click đôi môi, ong cự dùng các cụm click răng và vòm, chó rừng còn có một âm click đôi môi cạnh hóa khác thường. Mặt trăng, thỏ rừng và thú ăn kiến có một âm click "không phát âm nổi".

 Trong tiêu ngữ Cộng hòa Nam Phi

Tiếng ǀXam là ngôn ngữ trong tiêu ngữ Cộng hòa Nam Phi:

Nghĩa nôm na của câu là "Những người khác nhau cùng đoàn kết" hay "đoàn kết trong đa dạng". Dịch nghĩa đen thì có nghĩa là những người khác nhau gặp nhau.Bushman Dictionary của Bleek ghi rằng !k'e e|xarra có nghĩa là "người lạ".

Chú thích

Liến kết ngoài
Bleek and Lloyd Archive of ǀxam and ǃkun texts online
A crowdsourcing project to transcribe the Bleek and Lloyd Collection 
South African coat of arms 

Thể loại:Ngôn ngữ tại Nam Phi
Thể loại:Ngôn ngữ tuyệt chủng