Châu Đốc (phường)

Châu Đốc là một phường thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa lý
Phường Châu Đốc có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Châu Phong, Hòa Lạc, Mỹ Đức, Vĩnh Hậu
Phía tây giáp Campuchia
Phía nam giáp phường Vĩnh Tế và xã Mỹ Đức 
Phía bắc giáp xã An Phú.

Phường Châu Đốc có diện tích 41,32 km², dân số năm 2024 là 97.438 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Lịch sử
Nguồn gốc của tên gọi Châu Đốc cho đến ngày nay vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi.
 Một số người cho rằng tên gọi này chỉ là cách nói trại ra một từ tiếng Khmer là Meàth Chruk,មាត់ជ្រូក IPA: /moatcruuk/ មាត់ /moat/: miệng sông, tiếng nói ជ្រូក /cruuk/: con heo. có nghĩa là mõm heo hoặc miệng sông có tiếng heo kêu.Cá nược là một loài động vật khá phổ biến tại khu vực sông Châu Đốc ngày xưa. Tiếng kêu của loài vật này rất giống với tiếng kêu của con heo nên người ta cũng gọi nó là cá heo.
 Hoặc nó được gọi theo tên trước đây của Cù lao Kết,Sla Kaet (ឃុំស្លាកែត), tức Cù lao cây Cau dại (aréquier sauvage). ស្លា (n) [slaa]: cây cau កើត [kaət]: (v): sinh ra, lớn lên (adj): phía Đông. nơi được hình thành bởi Sông Tiền và Sông Hậu, sông Naréa và Sông Vàm Nao. Người Khmer cũng gọi cù lao này là SlaKét (cây cau dại).
 Một vài người lại dựa vào những Hán tự dùng để viết chữ Châu Đốc (chữ Hán: 朱篤)朱 chu: màu đỏ; 篤 đốc: trung hậu, dốc sức, nguy cấp mà giải nghĩa.Ghi chú thêm về chữ Hán theo Đại Nam thực lục: Châu Đốc 朱篤, Châu Giang 朱江, Châu Thị Tế 朱氏濟, Châu Phú 周富.

Vùng Châu Đốc xưa thuộc đất Tầm Phong Long, năm 1757, được vua Chân Lạp Outey II dâng cho chúa Nguyễn để tạ ơn phục vị. Chúa Nguyễn Phúc Khoát sai tướng Trương Phúc Du và Nguyễn Cư Trinh quản lý, đặt ra ba đạo là Đông Khẩu ở xứ Sa Đéc, Tân Châu ở xứ Tiền Giang và Châu Đốc (朱篤道) ở xứ Hậu Giang.Đại Nam thực lục tiền biên. Trong 30 năm, lưu dân ở đây vẫn còn rất thưa thớt, thường xuyên bị quân Xiêm La - Chân Lạp xâm lấn, vì vậy, để tăng cường phòng thủ đạo Châu Đốc năm 1789, chúa Nguyễn Ánh đã cho xây dựng Thủ (đồn trại nhỏ) Đông Xuyên bên vàm rạch Tam Khê (trên địa bàn phường Long Xuyên, tỉnh An Giang ngày nay).

Sau khi lên ngôi, năm 1805, vua Gia Long đã đặt lại địa giới hành chính Châu Đốc thuộc trấn Hà Tiên, Châu Đốc lúc này gọi là Châu Đốc Tân Cương.

Năm 1808, đạo Châu Đốc thuộc huyện Vĩnh Định, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thanh, thuộc Gia Định Thành.

Năm 1815, triều Nguyễn cho xây thành Châu Đốc.

Đến thời Minh Mạng, năm 1825, đạo Châu Đốc được tách riêng khỏi trấn Vĩnh Thanh, lập thành trấn.

Năm 1831, vua Minh Mạng cho triệt phá thành (đồn) Châu Đốc cũ (1815), xây dựng thành Châu Đốc mới theo hình bát quái, ở phía đông đồn Châu Đốc cũ.
trái|nhỏ|220px|Châu Đốc và trấn Châu Đốc trong bản đồ Nam Kỳ vẽ năm 1838, trích từ An Nam Đại Quốc Họa Đồ của Taberd
trái|nhỏ|220px|Thành Châu Đốc trong bản đồ Nam Kỳ Lục Tỉnh (Basse Cochinchine)
Năm 1832, vua Minh Mạng cải cách hành chính, đổi trấn thành tỉnh. Trấn Châu Đốc được đổi thành tỉnh An Giang. Vua Minh Mạng cho đặt chức tổng đốc An Hà, lỵ sở tại thành Châu Đốc, cai quản 2 tỉnh An Giang và Hà Tiên (gồm phần lớn đồng bằng sông Cửu Long ngày nay). Địa bàn phường Châu Đốc ngày nay, lúc bấy giờ là vùng bao quanh thành Châu Đốc (sau đổi là thành An Giang), có địa bàn gần tương ứng với làng Châu Phú, nằm tại ngã ba sông Châu Đốc – Vĩnh Tế, ở phía bờ đông sông kênh Vĩnh Tế, thuộc tổng Châu Phú (周富), huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang; là khu vực thành tỉnh lỵ của tỉnh An Giang thời nhà Nguyễn (thành Châu Đốc khi đó nằm ở khoảng giữa của huyện Tây Xuyên, huyện này gồm cả phần đất nay thuộc đông nam tỉnh Takeo của Campuchia).

Sau khi chiếm được Nam Kỳ, năm 1868, thực dân Pháp đã tổ chức Nam Kỳ lục tỉnh thành 24 hạt Tham biện. Tỉnh An Giang cũ được chia làm 3, trong đó, hạt Châu Đốc (lỵ sở tại làng Châu Phú) trông coi hạt Long Xuyên (lỵ sở gần chợ Đông Xuyên) và hạt Sa Đéc (lỵ sở gần chợ Sa Đéc).

Năm 1900, hạt Châu Đốc được đổi thành tỉnh Châu Đốc, tỉnh lỵ nằm trên địa bàn làng Châu Phú thuộc tổng Châu Phú.

Năm 1917, thành lập quận Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc đến năm 1919 thì đổi tên thành quận Châu Phú, năm 1939 lại đổi lại tên Châu Thành. Lỵ sở của quận Châu Thành và tỉnh An Giang vẫn được đặt tại làng Châu Phú. Địa bàn phường Châu Đốc ngày nay gần tương ứng với các làng Châu Phú và Vĩnh Nguơn, đều thuộc tổng Châu Phú, quận Châu Thành, tỉnh An Giang.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ban hành Sắc lệnh số 143/VN.Sắc lệnh số 143/VN để "thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Theo đó, tỉnh Châu Đốc và tỉnh Long Xuyên được sáp nhập để thành lập tỉnh mới có tên là tỉnh An Giang. Lúc này ở vùng đất cả hai tỉnh Châu Đốc và Long Xuyên trước đó đều có quận Châu Thành cả. Tuy nhiên, do tỉnh lỵ tỉnh An Giang có tên là "Long Xuyên" và được đặt ở quận Châu Thành thuộc tỉnh Long Xuyên, cho nên quận Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc cũ được đổi tên là quận Châu Phú như ở giai đoạn 1919-1939. Lúc này, xã Châu Phú chỉ còn đóng vai trò duy nhất là quận lỵ quận Châu Phú do vai trò tỉnh lỵ của tỉnh An Giang được chuyển từ Châu Đốc sang Long Xuyên.
nhỏ|396x396px|Bản đồ tỉnh Châu Đốc năm 1973
Ngày 8 tháng 9 năm 1964, Thủ tướng chính quyền mới của Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 246/NV về việc quy định kể từ ngày 1 tháng 10 năm 1964 tái lập tỉnh Châu Đốc trên cơ sở các quận Châu Phú, Tân Châu, An Phú, Tri Tôn và Tịnh Biên cùng thuộc tỉnh An Giang trước đó. Lúc bấy giờ, xã Châu Phú thuộc quận Châu Phú vừa đóng vai trò là quận lỵ quận Châu Phú và đồng thời cũng là tỉnh lỵ Châu Đốc trong giai đoạn 1964–1975.

Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc:
 Hợp nhất tỉnh Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau và 2 huyện An Biên, Vĩnh Thuận (ngoại trừ 2 xã Đông Yên và Tây Yên) của tỉnh Rạch Giá thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (ngoại trừ huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng, tỉnh Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Hà, tỉnh Rạch Giá và huyện Thốt Nốt của tỉnh Cần Thơ thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Tiền, tỉnh Sa Đéc, tỉnh Kiến Tường thành một tỉnh, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.

Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc:
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt của tỉnh Long Xuyên), tỉnh Sóc Trăng thành một tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên.
 Hợp nhất tỉnh Long Châu Hậu (tỉnh An Giang cũ bao gồm tỉnh Long Xuyên (trừ huyện Thốt Nốt và tỉnh Châu Đốc) và phía Tây tỉnh Long Châu Tiền.
 Tỉnh Rạch Giá (bao gồm 3 huyện: Hà Tiên, Phú Quốc, huyện Châu Thành A của tỉnh Long Châu Hà) vẫn để thành tỉnh riêng.

Ngày 24 tháng 2 năm 1976, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban hành Nghị định số 3/NQ/1976 về việc:
 Hợp nhất tỉnh Cần Thơ (bao gồm cả huyện Thốt Nốt), tỉnh Sóc Trăng và thành phố Cần Thơ thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Hậu Giang.
 Hợp nhất tỉnh Kiến Phong và tỉnh Sa Đéc (trừ huyện Chợ Mới) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Đồng Tháp.
 Hợp nhất 5 huyện: Châu Phú, Châu Thành X, Huệ Đức Tịnh Biên, Tri Tôn và 3 thị xã: Châu Đốc, Long Xuyên, Tân Châu của tỉnh Long Châu Hà; 2 huyện: An Phú, Phú Tân của tỉnh Long Châu Tiền; huyện Chợ Mới của tỉnh Sa Đéc và tỉnh An Giang (trừ huyện Thốt Nốt) thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh An Giang.
 Tái thành lập thị xã Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang.
 Thành lập xã Châu Phú A và xã Châu Phú B thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở toàn bộ xã Châu Phú thuộc huyện Châu Phú.
 Hợp tỉnh Rạch Giá cũ và 3 huyện: Châu Thành A, Hà Tiên, Phú Quốc thuộc tỉnh Long Châu Hà thành một tỉnh mới, lấy tên là tỉnh Kiên Giang.

Ngày 27 tháng 1 năm 1977, UBND tỉnh An Giang ban hành Quyết định số 199/TC.UBQuyết định số 199/TC.UB năm 1977. về việc sáp nhập xã Vĩnh Nguơn thuộc huyện Châu Phú nhập vào thị xã Châu Đốc quản lý.

Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 181-CP về việc:
 Thành lập phường Châu Phú A thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở toàn bộ xã Châu Phú A.
 Thành lập phường Châu Phú B thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở toàn bộ xã Châu Phú B.
 Sáp nhập 1/2 ấp Châu Thới 1 và 1/2 ấp Châu Thới 2 của phường Châu Phú A thuộc thị xã Châu Đốc vào phường Châu Phú B (theo đường rãnh lòng kinh Vĩnh Tế, qua lòng kinh cầu số 4 đến giữa lộ núi Sam – Châu Đốc) quản lý.
 Thành lập xã Vĩnh Mỹ thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở ấp Châu Long 1, ấp Châu Long 6 của phường Châu Phú B thuộc thị xã Châu Đốc và ấp Mỹ Chánh 1, 1/2 ấp Mỹ Hòa (theo kinh đào thẳng ra sông Hậu Giang) của xã Mỹ Đức thuộc huyện Châu Phú.

Ngày 19 tháng 5 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 53/2003/NĐ-CP về việc:
 Thành lập phường Vĩnh Mỹ thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở 779,6 ha diện tích tự nhiên và 14.870 nhân khẩu của xã Vĩnh Mỹ.
 Thành lập xã Vĩnh Châu thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở phần còn lại 2.168,4 ha diện tích tự nhiên và 3.357 nhân khẩu của xã Vĩnh Mỹ.

Ngày 19 tháng 7 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP về việc:
 Thành lập phường Vĩnh Nguơn thuộc thị xã Châu Đốc trên cơ sở toàn bộ 947,30 ha diện tích tự nhiên và 7.489 nhân khẩu của xã Vĩnh Nguơn.
 Thành lập thành phố Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang trên cơ sở toàn bộ thị xã Châu Đốc.
 Các phường Châu Phú A, Châu Phú B, Vĩnh Mỹ, Vĩnh Nguơn và xã Vĩnh Châu thuộc thành phố Châu Đốc.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Theo đó, sáp nhập tỉnh Kiên Giang vào tỉnh An Giang.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025:
 Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1654/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh An Giang năm 2025. Theo đó, thành lập phường Châu Đốc thuộc tỉnh An Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số người của các phường Châu Phú A, Châu Phú B, Vĩnh Mỹ, Vĩnh Nguơn và một phần của xã Vĩnh Châu thuộc thành phố Châu Đốc.

Phường Châu Đốc có 41,32 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 97.438 người.

Văn hóa
 Đình Châu Phú nằm ở góc đường Trần Hưng Đạo – đường Nguyễn Văn ThoạiVốn là đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh (đền Lễ Công), do Nguyễn Văn Thoại xây dựng, là một trong 2 đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh tại tỉnh An Giang nhà Nguyễn, được nói đến trong Đại Nam nhất thống chí (đền Lễ Công còn lại là đền vốn đã từng nằm trên cù lao Cây Sao (cù lao Ông Chưởng) giữa sông Hậu, nay là cù lao Mỹ Hòa Hưng cũng là xã cùng tên của thành phố Long Xuyên)
 Đình Vĩnh Nguơn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Thể loại:Xã, phường biên giới Việt Nam – Campuchia