Lâm Hoành

Lâm Hoành (1824-1883), trước tên là Chuẩn, sau đổi là Hoành (cũng đọc là Hoằng);Về mặt chữ Hán, "Hoành" cũng đọc là "Hoằng", nên có sách ghi là "Lâm Hoằng" (giải thích của Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế, tr. 310). là quan nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người ở thôn Gia Bình, xã Gio An, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Thân thế ông không rõ, chỉ biết năm Đinh Mão (1867) đời Tự Đức, ông thi đỗ cử nhân.

Năm Tự Đức thứ 21 (Mậu Thìn, 1868), Lâm Hoành thi đỗ phó bảng (lúc 44 tuổi) cùng khoa với Nguyễn Thuật, Dương Khuê, Nguyễn Đình Tựu...

Ban đầu, ông được bổ làm Tri huyện Kim Thành (thuộc phủ Ninh Giang, tỉnh Hải Dương); sau được cử làm Quốc tử giám Tu nghiệp (1872), rồi lần lượt trải các chức: Biện lý bộ Lại, Tham biện Nội các sự vụ, Án sát sứ Nghệ An.

Năm Tự Đức thứ 31 (1878), sung ông làm Phó sứ sang Yên Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc ngày nay); khi về nước, đổi ông làm Hộ lý Tuần phủ Nam Ngãi (tức Quảng Nam và Quảng Ngãi), rồi làm Bố chính sứ Quảng Ngãi. Ở đây, gặp lúc đời sống khó khăn, ông xin vua chẩn cấp, cứu sống được rất nhiều người dân.Đại Nam chính biên liệt truyện (bản dịch, tr. 896).

Năm Tự Đức thứ 34 (1881), cử ông làm Hữu thị lang bộ Công, rồi thăng Thự Hữu Tham tri ở bộ này.

Năm Tự Đức thứ 36 (1883), sung ông làm Thuận An hải phòng Phó phòng luyện, sau khi nhà vua nghe ông tâu rằng "cửa biển Thuận An là cửa ngõ Kinh sư (Huế), việc phòng bị rất là quan yếu".

Tháng 8 (dương lịch) năm đó (lúc bấy giờ vua Tự Đức vừa mới mất, Hiệp Hòa lên nối ngôi), Hải quân thiếu tướng Courbert cùng với Toàn quyền Harmand đem tàu chiến vào đánh cửa Thuận An, từ ngày 15 đến ngày 18 tháng 8, thì Trấn Hải Thành vỡ. Theo Việt Nam sử lược thì ngay hôm ấy Lâm Hoành và Trần Thúc Nhẫn đã gieo mình xuống sông tự tử.Theo Việt Nam sử lược (tr. 534). Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam chép khác: "Ngày 20 tháng 8, quân Pháp chiếm đóng thành Trấn Hải. Ngay hôm ấy, Trần Thúc Nhẫn gieo mình xuống biển tử tiết cùng với Lâm Hoành và các nghĩa sĩ khác" (tr. 893). Đại cương lịch sử Việt Nam (Tập 2) kể tương tự: Chiều ngày 20, quân Pháp đổ bộ, đến tối hôm đó, thì chiếm toàn bộ Thuận An. Các quan Trấn thủ nơi đây, trong đó có Lâm Hoành hy sinh (tr. 55). Nếu tin theo đây, thì Lâm Hoành mất ngày 20 tháng 8 năm 1883, ở tuổi 59. Thông tin thêm: Sau khi Thuận An thất thủ, quân Pháp tiếp tục huy hiếp kinh thành Huế, buộc triều đình nhà Nguyễn sau đó phải ký Hòa ước Quý Mùi, 1883 với họ.

Sử nhà Nguyễn là Đại Nam chính biên liệt truyện, kể: 
Mùa thu năm ấy, nước Pháp đem binh thuyền đến đánh, (Lê) Sỹ cùng Thống chế Lê Chuẩn và Phó phòng luyện Lâm Hoành chia quân ra chống giữ, cầm cự nhau trong 2 ngày, tiếng súng không ngớt. Quân Pháp bèn chia nhau xuống những chiếc thuyền nhỏ bằng gỗ sam vào bờ, rồi theo lối đường Thái Dương ở phía sau (Trấn Hải Thành) đánh úp. Thành bị hãm, (Lê) Sỹ cùng (Lê) Chuẩn, (Lâm) Hoành và Chưởng vệ Nguyễn Trung đều bị chết...Đại Nam chính biên liệt truyện, tr. 769.

Năm 1884 đời Kiến Phúc, truy tặng Lâm Hoành chức Công bộ Thượng thư, đồng thời cho con ông là Lâm Hoàn làm Thự Biên tu (sau làm đến Lang trung bộ Công).

Hiện ở quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh có con đường mang tên Lâm Hoành.

Tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện. Bản dịch do nhà xuất bản Văn học ấn hành, 2004.
Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.
Đinh Xuân Lâm-Nguyễn Văn Khánh-Nguyễn Đình Lễ, Đại cương lịch sử Việt Nam'' (Tập 2). Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.
 Chú thích 

Thể loại:Quan lại nhà Nguyễn
Thể loại:Người tự sát
Thể loại:Phó bảng