Nguyễn Xuân Sanh

Nguyễn Xuân Sanh (1920 – 2020) là nhà thơ, dịch giả Việt Nam, được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001. Ông là người bắc nhịp cầu đầu tiên từ Thơ mới sang thơ hiện đại.
Tiểu sử
Nguyễn Xuân Sanh sinh ngày 16 tháng 11 năm 1920 tại Đà Lạt. Cha ông là một nhà nho ở Quảng Bình, sau di cư vào Đà Lạt, nên ông đã ra đời ở đây. Nguyễn Xuân Sanh học trung học và đại học ở Hà Nội.

Trước Cách mạng tháng Tám (1945), ông tham gia phong trào sinh viên yêu nước. Sau đó, trong chiến tranh kháng Pháp, ông tham gia Đoàn văn nghệ liên khu IV, phụ trách tạp chí Sáng tạo.

Từ năm 1950, ông ra Việt Bắc tham gia Ban chấp hành Hội Văn nghệ Việt Nam và Tiểu ban Văn nghệ của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Từ khi thành lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957), ông lần lượt được cử làm Ủy viên Ban chấp hành hội các khóa I, II và III.

Từ năm 1966 đến 1975, ông làm Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng những người viết văn Trẻ và làm Chủ tịch Hội đồng Văn học dịch...

Ông mất ngày 22 tháng 11 năm 2020 tại Hà Nội, hưởng thọ 100 tuổi. Ông là thi sĩ cuối cùng của phong trào Thơ Mới qua đời.

 Sự nghiệp 
Ông làm thơ sớm, năm 16 tuổi, đã có truyện thơ Lạc loài đăng nhiều kỳ trên báo.

Năm 1939, ông cùng với các văn nghệ sĩ cùng chí hướng sáng tạo, gồm các nhà văn, nhà thơ: Phạm Văn Hạnh, Nguyễn Xuân Sanh, Nguyễn Lương Ngọc; họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung và nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát thành lập nhóm Xuân Thu nhã tập. Đến tháng 6 năm 1942, thì nhóm ấy xuất được một tập sách có cùng tên là Xuân Thu nhã tập (do Xuân Thu thư lâu xuất bản), gồm một số bài thơ, văn xuôi triết lý và tuyên ngôn nghệ thuật của nhóm.Nguồn: Vũ Thanh, mục từ "Xuân thu nhã tập" trong Từ điển văn học (bộ mới), tr. 2103.

Ông đã có tới hai sáng tác được đưa vào sách giáo khoa: bài “Nhớ dừa” trong sách giáo khoa Tập đọc lớp 4 những năm 50 thế kỷ trước và bài “Cô giáo lớp em” trong sách giáo khoa Tiếng Việt tiểu học đầu những thập niên 2000.

Nguyễn Xuân Sanh không chỉ là người bắc nhịp cầu đầu tiên từ Thơ mới sang thơ hiện đại, ông còn có đóng góp lớn trong việc cách tân thơ, đào tạo nhiều nhà văn, dịch giả trẻ, giới thiệu nhiều tác gia văn học lớn của thế giới với bạn đọc trong nước.

Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001 với các tập thơ: Tiếng hát quê ta, Sáng thơ, Nghe bước xuân về, Đất nước và lời ca và Tuyển tập Nguyễn Xuân Sanh.

 Tác phẩm chính 

 Thơ 

 Xuân Thu Nhã Tập (thơ đồng chủ biên, 1942)
 Nhận ruộng (1945)
 Chiếc bong bóng hồng (1957)
 Tiếng hát quê ta (1955)
 Nghe bước xuân về (1961)
 Quê biển (1966)
 Sáng thơ (1971)
 Đảo dưa hấu (1974)
 Đất nước và lời ca (1978)
 Tuyển tập Nguyễn Xuân Sanh (1991)
 Đất thơm (tập thơ văn xuôi, viết 1940-1945, in 1995)
 Một vườn thơ năm châu (1997)

 Thơ dịch 

 Thơ Liên Xô (1962)
 Thơ Pêtôphi (1962)
 Thơ Inđônêxia (1964)
 Thơ Mickiêvich (1966)
 Thơ Enđrê Ađy (1977)
 Thơ Vapxarôp (1981)
 Thơ Victo Huygô (1986)
 Thơ Trantômer (Thụy Điển, 1993)
 Tuyển tập thơ Pháp (3 tập, 1989-1994)
 Thơ đương đại (1966)
 Thơ Bagriana (1994, dịch chung)
 Thơ Êluya (1995, dịch chung)

Ngoài ra, còn sáng tác thơ cho thiếu nhi.

 Vinh danh 

 Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật 2001
 Huân chương công trạng (1982) của Nhà nước Ba Lan.

 Giải thưởng văn học 

 Giải thưởng ngoại hạng Hội Nhà văn Việt Nam (1951-1952) cho tác phẩm “Anh hùng Trần Đại Nghĩa”

 Đánh giá 
{{pull quote|Trong Mắt thơ 1 (Phê bình phong cách thơ mới), tôi gọi Xuân Thu Nhã Tập (1942) là khúc hát Thiên Nga, tiếng kêu cuối cùng của con Phượng Hoàng, để từ đống tro hồi sinh một Thi Điểu mới. Và người bắc nhịp cầu đầu tiên trong thơ mới sang thơ hiện đại không ai khác là Nguyễn Xuân Sanh... Trích một đoạn thơ tiêu biểu của ông:
 Quỳnh hoa chiều đọng nhạc trầm mi
 Hồn xanh ngát chở dấu xiêm y
 Rượu hát bầu vàng cung ướp hương
 Ngón hường say tóc nhạc trầm mi
 Lẵng xuân
 Bờ giũ trái xuân sa
 Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà...
 (Buồn xưa)Bài thơ đọc một lần, hai lần... Ấn tượng khó hiểu, nhưng quyến rũ... Non chục năm sau, bằng một nhịp điệu mới của thơ không vần, bằng những hình ảnh lấy nguyên từ cảm giác đời sống, bằng một ngôn ngữ thuần khiết đời thường, Nguyễn Đình Thi đã làm nốt những điều Nguyễn Xuân Sanh bỏ lại, đưa thơ Việt tiến thêm một bước... Cuộc chạy tiếp sức của thơ Việt vào hiện đại còn chậm chạp và phải qua nhiều chặng, càng làm chúng ta nhớ đến người khởi động chặng đầu: 'Nguyễn Xuân Sanh với Buồn xưa'|tác giả=Đỗ Lai ThúyĐỗ Lai Thúy, Nguyễn Xuân Sanh với Buồn xưa đăng trên tạp chí Sông Hương số 164 tháng 10 năm 2002.|width=95%}}

 Chú thích 

Tham khảo
Nguyễn Văn Long, mục từ Nguyễn Xuân Sanh trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Tấn Long-Nguyễn Hữu Trọng, Việt Nam thi nhân tiền chiến (Quyển Hạ), phần nói về Xuân Thu nhã tập. Nhà xuất bản Sống mới, Sài Gòn, 1969.
Đỗ Lai Thúy, Nguyễn Xuân Sanh với Buồn xưa đăng trên tạp chí Sông Hương'' số 164 tháng 10 năm 2002. Bản điện tử 

Liên kết ngoài
Cấu trúc thơ, phần liên quan Nguyễn Xuân Sanh
Nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh: Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà 
Xem thêm
 Giải thưởng Nhà nước
 Danh sách Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật

Thể loại:Nhà thơ Việt Nam
Thể loại:Dịch giả Việt Nam
Thể loại:Người thọ bách niên Việt Nam
Thể loại:Giải thưởng Nhà nước