Vệ tinh tự nhiên của Sao Thổ

Các vệ tinh tự nhiên của Sao Thổ rất đa dạng, từ các tiểu vệ tinh nhỏ hơn  cho đến Titan khổng lồ, thậm chí còn lớn hơn cả Sao Thủy. Sao Thổ có 274
vệ tinh có quỹ đạo được xác nhận. Con số này không bao gồm hàng nghìn tiểu vệ tinh (moonlet) nằm bên trong vành đai dày đặc của Sao Thổ, cũng không bao gồm hàng trăm vệ tinh xa xôi tiềm năng cỡ vài kilômét đã được quan sát trong sự kiện che khuất. Sao Thổ có 7 vệ tinh có khối lượng đủ lớn để đạt đến trạng thái cân bằng thủy tĩnh, và các vành đai dày đặc với chuyển động quỹ đạo phức tạp của riêng mình. Đặc biệt đáng chú ý trong số các vệ tinh của Sao Thổ là Titan, vệ tinh lớn thứ hai trong Hệ Mặt Trời, với một khí quyển kiểu Trái Đất và một quan cảnh bao gồm các hydrocarbon và các mạng lưới sông khô, và Enceladus, phát ra các luồng khí và bụi và có thể ẩn giấu nước lỏng dưới vùng cực nam.

Các vành đai của Sao Thổ được tạo thành từ các vật thể có kích thước từ kính hiển vi đến các mặt trăng nhỏ rộng hàng trăm mét, mỗi vòng trên quỹ đạo riêng của nó quanh Sao Thổ. Do đó, không thể đưa ra một số lượng chính xác các vệ tinh của Sao Thổ, bởi vì không có ranh giới khách quan giữa vô số vật thể vô danh nhỏ tạo thành hệ vành đai của Sao Thổ và các vật thể lớn hơn được đặt tên là vệ tinh. Hơn 150 vệ tinh tự nhiên được nhúng trong các vòng đã được phát hiện bởi sự xáo trộn mà chúng tạo ra trong vật liệu vòng xung quanh, mặc dù điều này được cho là chỉ là một mẫu nhỏ trong tổng dân số của các vật thể đó.

Vẫn còn 211 vệ tinh tự nhiên chưa được đặt tên (tính đến tháng 3 năm 2025). Ngoại trừ vệ tinh chưa đặt tên là S/2009 S 1, tất cả chúng đều là những vệ tinh không đồng đều. Hầu hết các vệ tinh không đều sử dụng tên từ thần thoại Gallic, Norse và Inuit dựa trên các nhóm quỹ đạo của chúng.<

 Nhóm 
Các nhà khoa học phân loại các vệ tinh của Sao Thổ ra làm bảy loại. Khác hẳn với trường hợp của Sao Mộc, một vệ tinh của Sao Thổ có thể thuộc nhiều loại. Các loại vệ tinh của Sao Thổ gồm có:

 Loại "bảo vệ vòng đai" có quỹ đạo nằm sát ngoài, hay sát trong, hay ở giữa của vòng đai. Các vệ tinh ở sát ngoài hay sát trong của một vòng đai giới hạn phạm vi của vòng đai đó và làm cho ranh giới của nó rõ ràng hơn, trong khi các vệ tinh ở giữa một vòng đai tạo ra những khoảng hở ở trong giữa vòng đai. Các vệ tinh thuộc loại này gồm có: Pan, Atlas, Prometheus, Pandora, Epimetheus, Janus, S/2004 S3 và S/2004 S4 (hai vệ tinh mới được khám phá vào năm 2004 nên chưa có tên).

 Loại vệ tinh "lớn, bên trong" có quỹ đạo nằm giữa 200 ngàn và 450 ngàn km nếu kể từ tâm của Sao Thổ ra. Tuy tên gọi có chữ "lớn", loại này bao gồm vài vệ tinh nhỏ. Các vệ tinh thuộc loại này gồm: Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea, Methone, Pallene...

 Loại "quỹ đạo chung" là một nhóm vệ tinh nằm trên cùng một quỹ đạo nhưng ở cách xa nhau và có cùng một vận tốc nên không bao giờ va chạm. Tethys (xem loại "lớn, bên trong" ở trên) dùng chung một quỹ đạo với hai vệ tinh nhỏ tên là Telesto và Calypso; Dione (xem loại "lớn, bên trong" ở trên) dùng chung một quỹ đạo với hai vệ tinh nhỏ tên là Helene và Polydeuces.Trường hợp của Epimetheus và Janus (xem loại "bảo vệ vòng đai" ở trên) là trường hợp đặc biệt của loại này: cả hai lớn gần bằng nhau, có quỹ đạo riêng, và gần nhau vừa đủ để có thể va chạm, nhưng cứ vào khoảng 4 năm hai vệ tinh này đổi quỹ đạo với nhau để tránh va chạm.

 Loại vệ tinh "lớn, bên ngoài" có quỹ đạo nằm giữa 1 triệu và 3,5 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Thổ ra. Các vệ tinh thuộc loại này gồm: Titan, Hyperion và Iapetus. Loại này có thể gọi là một nhóm.

Các vệ tinh thuộc những loại trên là vệ tinh lớn với khối lượng đáng kể (ngoại trừ S/2004 S3, S/2004 S4, Methone và Pallene). Các vệ tinh còn lại là các vệ tinh nhỏ, thường thường bán kính chỉ vào khoảng 10 km (ngoại trừ Phoebe), có quỹ đạo ở ngoài 10 triệu km nếu kể từ tâm của Sao Thổ ra, mới được khám phá gần đây và được chia ra làm 3 nhóm:
 Nhóm Inuit bao gồm Kiviuq, Ijiraq, Paaliaq và Siarnaq.
 Nhóm Norse bao gồm Phoebe, Skathi, Mundilfari, Suttungr, Thrymr và Ymir.
 Nhóm Gallic bao gồm Albiorix, Erripao và Tarvos.

Trong các vệ tinh lớn, 8 vệ tinh tự quay một vòng chung quanh chính mình trong cùng một thời gian với một vòng chung quanh Sao Thổ nên luôn luôn có một mặt hướng về Sao Thổ và một mặt quay đi – giống như trường hợp của Mặt Trăng đối với Địa Cầu. Trong số các vệ tinh nhỏ, 6 vệ tinh đi ngược với chiều quay của Sao Thổ. Hầu hết các vệ tinh của Sao Thổ có cấu tạo pha trộn giữa băng và đá.

+ 18 vệ tinh lớn nhất của Sao ThổTênĐường kính củavệ tinh(km)Khối lượng củavệ tinh(kg)Bán kính củaquỹ đạo(km)Chu kỳ củaquỹ đạo(ngày)Pan203 × 1015133 5830,575Atlas30 (40 × 20)10 × 1015137 6700,6019Prometheus91 (145 × 85 × 62)270 × 1015139 3500,6130Pandora84 (114 × 84 × 62)220 × 1015141 7000,6285Epimetheus115 (144 × 108 × 98)560 × 1015151 4220,6942 SJanus178 (196 × 192 × 150)2,01 × 1018151 4720,6945 SMimas39238,0 × 1018185 5200,942422 SEnceladus49873,0 × 1018238 0201,370218 STethys1060622 × 1018294 6601,887802 STelesto29 (34 × 28 × 36)7 × 1015294 6601,887802Calypso26 (34 × 22 × 22)4 × 1015294 6601,887802Dione11201,05 × 1021377 4002,736915 SHelene33 (36 × 32 × 30)30 × 1015377 4002,736915Rhea15302,49 × 1021527 0404,5175 STitan5150135 × 10211 221 83015,94542Hyperion286 (410 × 260 × 220)17,7 × 10181 481 10021,27661Iapetus14601,88 × 1021 3 561 30079,33018 SPhoebe2204,00 × 101812 952 000−550,48 Chu kỳ của quỹ đạo mang dấu trừ (−) nếu vệ tinh đi ngược với chiều quay của Sao Thổ.S có nghĩa là chu kỳ quay của vệ tinh bằng đúng chu kỳ của quỹ đạo.

 Bảng thống kê 
Key† Major icy moons♠ Titan‡ Inuit group♦ Gallic group♣ Norse group
Các vệ tinh tự nhiên của Sao Thổ được liệt kê dưới đây theo bán kính trung bình quỹ đạo quay quanh hành tinh chính, từ gần đến xa. Vệ tinh có khối lượng đủ để có hình dạng cân bằng thủy tĩnh được in đậm, vệ tinh dị hình có nền màu đỏ, da cam và ghi.

 Thứ tự Nhãn Tên Phát âm (key)Hình Đường kính (km) Khối lượng( kg) Semi-major axis (km) Chu kỳ quỹ đạo (d)Negative orbital periods indicate a retrograde orbit around Saturn (opposite to the planet's rotation). Độ nghiêng quỹ đạo(°) To Saturn's equator Lệch tâmVị trí Năm phát hiện Khám phá bởi   S/2009 S 1  —           outer B Ring  2009  Cassini–Huygens  (moonlets)   50px|alt=A noisy image showing a few bright dots marked by circles.        Three 1000-km bands within A Ring  2006  Cassini–Huygens   Pan    50px|alt=A bright fuzzy band (rings of Saturn) is running from the left to right. In the center a bright irregularity shaped body is superimposed on its upper edge. A narrow grayish band, which là một part of the main band, partially covers the body.          in Encke Division  1990  M. Showalter   Daphnis    50px|alt=Two bright bands run from the left to right. In the narrow gap between them (Keeler gap), which has wavy edges, a small oblong object can be seen.             in Keeler Gap  2005  Cassini–Huygens   Atlas    50px|alt=An irregularly shaped body is half illuminated from the right. The terminator runs from the top to bottom. The body, which looks like a cone viewed from the vertex, is elongated in the direction perpendicular to the image.         outer A Ring shepherd  1980  Voyager 2   Prometheus    50px|alt=An irregularly shaped oblong body is fully illuminated. It is elongated in the direction from the right to left. Its surface is covered by craters. There is valley at the top.         inner F Ring shepherd  1980  Voyager 2   Pandora    30px|alt=An irregularly shaped body is half illuminated from the bottom. The terminator runs from the left to right. The surface is covered by numerous craters.         outer F Ring Shepherd  1980  Voyager 2   Epimetheus    50px|alt=A fully illuminated irregular body, which has a shape remotely resembling a cube. One vertex with a large crater is at the right side of the image pointing towards the light source. The body's surface consists of ridges and valleys and is covered by craters.         co-orbital  1977  J. Fountain, and S. Larson   Janus    50px|alt=An irregular body, whose outline looks like an approximate circle in this image. It is illuminated from the bottom-left. The terminator runs from the top-left to bottom-right. The surface is covered by craters.          co-orbital 1966  A. Dollfus   Aegaeon    50px|alt=There images of a ring's segment are stacked together from the right to left. They shows motion of a moon along the ring.              G Ring moonlet  2008   Cassini–Huygens   †Mimas    50px|alt=A spherical body is half illuminated from the left. The terminator runs from the top to bottom in the vicinity of the right limb. A large crater with a central peak sits on the terminator slightly to the right and above the center of the body. It makes the body look like the Death Star. There are numerous smaller craters.            1789  W. Herschel10   Methone    50px|alt=A dot in the glare of Saturn           Alkyonides 2004  Cassini–Huygens11   Anthe    50px|An animated image showing as a dot (right) moves around Saturn (left) outside the main rings (in the middle), which are viewed from a relatively low angle.             Alkyonides  2007  Cassini–Huygens12   Pallene    50px|alt=A dot in the glare of Saturn            Alkyonides  2004  Cassini–Huygens13   †Enceladus    50px|alt=A spherical body is half illuminated from the left. The terminator runs from the top to bottom in the vicinity of the right limb. In the center and at the top there are heavily cratered areas. The areas to the left and at the bottom have few craters and are intersected by lots of sinuous greenish grooves. The four prominent grooves at the bottom are Tiger stripes.          Generates the E ring  1789  W. Herschel14   †Tethys    50px|alt=A spherical heavily cratered body is illuminated from the bottom. The terminator runs from the left to right in the vicinity of the top limb. There is a wide curved graben running from the center of the body to the bottom. It is Ithaca Chasma.             1684  G. Cassini   Telesto    50px|A potato shaped body is illuminated from the right. The terminator runs from the top to bottom. There is a large crater at the bottom near the terminator. The body is elongated from the right to left.            vệ tinh Troia dẫn trước Tethys 1980  B. Smith, H. Reitsema, S. Larson, and J. Fountain    Calypso    50px|alt=An oblong reddish body is seen in this low resolution image.             vệ tinh Troia đi sau Tethys 1980  D. Pascu, P. Seidelmann, W. Baum, and D. Currie 17   †Dione    50px|alt=A spherical body is half illuminated from the right. The terminator is running from the top to bottom slightly to the left off the center. The central part of the body is smooth and has only a few craters. A heavily cratered terrain is near the right limb. A part of a large crater is intersected by the terminator in the lower-left corner. To the left of it there is a long crack running parallel to the terminator.             1684  G. Cassini   Helene    50px|alt=An irregularly shaped body illuminated from the left. Its surface is covered by numerous impact craters.              vệ tinh Troia dẫn trước Dione  1980  P. Laques and J. Lecacheux    Polydeuces    50px|alt=An small oblong body is barely resolved in this image.             vệ tinh Troia đi sau Dione  2004  Cassini–Huygens20   †Rhea    50px|alt=A spherical body is almost fully illuminated. The terminator is running near the top edge. The surface is covered by numerous craters. Two partially overlapping large craters can be seen above the center. One that is younger is above and to the right from the older one.               1672  G. Cassini21   ♠Titan    55px|alt=An orange spherical body is half illuminated from the right. The terminator is running from the top to bottom slightly to the left off the center. Both limb and terminator are fuzzy due to light scattering in the atmosphere.                  1655  C. Huygens22   †Hyperion    50px|alt=An irregularly shaped oblong body is illuminated from the left. The terminator is near the right limb. The body is elongated in the top-bottom direction. The surface is punctured by numerous impact craters, which make it look like a sponge or cheese.             in 4:3 resonance with Titan  1848  W. Bond G. Bond W. Lassell23   †Iapetus    54x54px            1671G. Cassini24   ‡Kiviuq               Inuit group 2000  B. Gladman, J. Kavelaars25   ‡Ijiraq               Inuit group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars26   ♣†Phoebe    50px|alt=An approximately spherical heavily cratered body is illuminated from the bottom-right. The terminator runs near the left and top limbs. There is huge crater at the top, which affects the shape, and another slightly smaller at the bottom.              Norse group 1899  W. Pickering27   ‡Paaliaq               Inuit group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars28   ♣Skathi               Norse (Skathi) Group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars29   ♦Albiorix               Gallic group 2000  M. Holman30    ♣S/2007 S 2  —               Norse group  2007  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna, B. Marsden31   ♦Bebhionn               Gallic group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna32   ♦Erriapus               Gallic group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars33   ♣Skoll               Norse (Skathi) group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna34   ‡Siarnaq               Inuit group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars35   ‡Tarqeq                Inuit group  2007  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna36    ♣S/2004 S 13  —              Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna37   ♣Greip              Norse group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna38   ♣Hyrrokkin              Norse (Skathi) group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna39   ♣Jarnsaxa              Norse group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna40   ♦Tarvos               Gallic group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars41   ♣Mundilfari              Norse group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars42    ♣S/2006 S 1  —             Norse (Skathi) group  2006  S. Sheppard, D.C. Jewitt, J. Kleyna43    ♣S/2004 S 17  —             Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna44   ♣Bergelmir              Norse (Skathi) group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna45   ♣Narvi              Norse (Narvi) group  2003  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna46   ♣Suttungr              Norse group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars47   ♣Hati              Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna48    ♣S/2004 S 12  —             Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna49   ♣Farbauti              Norse (Skathi) group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna50   ♣Thrymr               Norse group 2000  B. Gladman, J. Kavelaars51   ♣Aegir              Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna52    ♣S/2007 S 3  —               Norse group  2007  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna53   ♣Bestla              Norse (Narvi) group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna54    ♣S/2004 S 7  —             Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna55    ♣S/2006 S 3  —             Norse (Skathi) group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna56   ♣Fenrir              Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna57   ♣Surtur              Norse group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna58  ♣Kari              Norse (Skathi) group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna59   ♣Ymir               Norse group  2000  B. Gladman, J. Kavelaars60   ♣Loge              Norse group  2006  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna61   ♣Fornjot               Norse group  2004  S. Sheppard, D. Jewitt, J. Kleyna

 Ghi chú 

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 


T