Olympic Vật lý Quốc tế

Olympic Vật lý Quốc tế (tiếng Anh: International Physics Olympiad, viết tắt IPhO) là một kỳ thi Vật lý hàng năm dành cho học sinh trung học phổ thông. Đây là một trong những kỳ thi Olympic Khoa học Quốc tế. IPhO đầu tiên được tổ chức ở Warsaw, Ba Lan vào năm 1967.

Mỗi nước được cử một đoàn dự thi gồm tối đa năm học sinh và thêm hai lãnh đạo đoàn đã được lựa chọn ở cấp quốc gia. Các nhà quan sát cũng có thể đi cùng với đội tuyển quốc gia. Các học sinh cạnh tranh với tư cách cá nhân, và phải trải qua kỳ thi lý thuyết chuyên sâu và thi thực hành ở phòng thí nghiệm. Những nỗ lực của các thí sinh được ghi nhận bằng các giải thưởng là các huy chương vàng, bạc, đồng hoặc bằng danh dự.

Kỳ thi lý thuyết kéo dài 4 giờ đồng hồ và gồm 3 câu hỏi. Thông thường những câu hỏi này liên quan nhiều phần khác nhau. Kỳ thi thực hành diễn ra ở phòng thí nghiệm trong 5 giờ liên tục hoặc chia thành hai đợt với tổng thời gian là 5 giờ.

 Lịch sử 
Nhiều tháng trước khi diễn ra IPhO đầu tiên vào năm 1967, lời mời đã được gửi tới tất cả các nước Trung Âu. Lời mời được chấp nhận bởi Bulgaria, Tiệp Khắc, Hungary và România (năm nước gồm Ba Lan, nhà tổ chức kỳ thi). Mỗi đội gồm có ba học sinh trung học và kèm theo một giám sát viên. kỳ thi được sắp xếp diễn ra cùng với giai đoạn cuối Olympic Vật lý Ba Lan: một ngày dành cho các bài toán lý thuyết và một ngày thực hiện một thí nghiệm. Một sự khác biệt rõ ràng là những thí sinh đã phải chờ cho đến khi các script được đánh dấu xong. Trong thời gian chờ đợi ban tổ chức đã bố trí hai chuyến tham quan bằng máy bay đến Krak và Gdańsk. Tại IPhO lần đầu tiên này các thí sinh phải giải quyết bốn bài toán lý thuyết và một bài toán thực nghiệm.

Olympic lần thứ hai được tổ chức bởi Giáo sư Rezső Kunfalvi ở Budapest, Hungary, vào năm 1968. Tám quốc gia đã tham gia kỳ thi đó. Cộng hòa dân chủ Đức, Liên bang Xô Viết và Nam Tư đã tham dự. Một lần nữa, mỗi nước được đại diện bởi ba học sinh trung học và một giám sát viên. Trước IPhO lần thứ hai không lâu, một phiên bản sơ bộ Điều lệ và Chương trình (tiếng Anh: Syllabus = Chương trình học, khóa học, hay kế hoạch) đã được soạn thảo. Sau đó những tài liệu này đã được chấp nhận chính thức bởi Hội đồng quốc tế bao gồm các giám sát viên của các đoàn tham gia kỳ thi. Việc này đã diễn ra trong một cuộc họp đặc biệt tổ chức tại Brno, Tiệp Khắc, nhiều tháng sau khi IPhO lần thứ hai được tổ chức.

IPhO lần ba được sắp xếp bởi Giáo sư Rostislav Kostial ở Brno, Tiệp Khắc, vào năm1969. Lần này mỗi đội bao gồm năm học sinh và hai giám sát viên. kỳ thi ở Brno được tổ chức tuân theo Điều lệ chính thức đã được công nhận trước đó.

Olympic tiếp theo được tổ chức ở Moskva, Liên bang Xô Viết, vào năm 1970. Mỗi quốc gia được đại diện bởi sáu học sinh và hai giám sát viên. Trong suốt Olympic lần này nhiều thay đổi nhỏ được đưa vào Điều lệ.

Từ IPhO lần thứ năm được tổ chức ở Sofia, Bulgaria, vào năm 1971, mỗi đội bao gồm năm học sinh và hai giám sát viên. Vào năm 1978 và năm 1980, IPhO không được tổ chức. Điều này là do sự gia nhập của các nước phương Tây mà đầu tiên là Pháp. Ban đầu, các nước phương Tây tham dự đã từ chối chấp nhận nguyên tắc IPhO được tổ chức hai năm một lần tại một quốc gia khối phương Đông và phương Tây. Vì vậy, các nước thuộc khối phương Đông đã từ chối tổ chức Olympic các năm 1978 và 1980. Từ năm 1982 trở đi, kỳ thi Olympic hàng năm đã được khôi phục vì có các nước phương Tây tham gia đủ để chia sẻ gánh nặng. Hiện nay, các địa điểm tổ chức Olympic sẽ được quyết định cho năm kế tiếp. Sau khi gia nhập vào IPhO, mỗi quốc gia phải thông báo cho những thành viên khác trong vòng ba năm về sự sẵn sàng làm chủ nhà tổ chức IPhO của mình. Sau đó, quốc gia này sẽ được xếp vào danh sách chờ, mà danh sách này rất dài (vào thời điểm năm 2006 đã trải dài tới thập niên 2050). Việc tổ chức Olympic IPhO thất bại của một nước khi đến lượt mình sẽ dẫn tới việc nước đó bị trục xuất tạm thời ra khỏi IPhO. Điều này đã từng xảy ra với Pháp vào năm 1986.

 Quy chế kỳ thi 
Kỳ thi kéo dài hai ngày. Một ngày dành cho các bài toán lý thuyết (ba bài toán liên quan ít nhất bốn lĩnh vực vật lý đã được dạy trong trường trung học phổ thông, tổng số điểm là 30). Ngày còn lại dành cho các bài toán thí nghiệm (một hoặc hai bài toán, tổng số điểm là 20). Hai ngày này được cách ra bởi ít nhất một ngày nghỉ. Ở cả hai cuộc thi lý thuyết và thực hành thời gian giới hạn để giải quyết các bài toán là năm giờ. Mỗi đội gồm các học sinh đến từ các trường trung học thông thường (tổng hợp) hoặc các trường trung học kỹ thuật (không phải các trường cao đẳng hoặc đại học) hoặc đã tốt nghiệp nhưng chưa vào đại học, và phải có độ tuổi dưới 20. Thông thường mỗi đội bao gồm năm học sinh và hai giám sát viên.

 Phân bố huy chương 
Điểm số tối thiểu để được trao huy chương Olympic và bằng danh dự được chọn bởi nhà tổ chức dựa vào các quy tắc sau:
Huy chương Vàng được trao cho top 8% số thí sinh tham gia
Huy chương Bạc hoặc tốt hơn được trao cho top 25% số thí sinh tham gia
Huy chương Đồng được trao cho top 50% số thí sinh tham gia
Bằng danh dự hoặc tốt hơn được trao cho top 67% số thí sinh tham gia

Tất cả các thí sinh còn lại nhận giấy chứng nhận đã tham gia kỳ thi.

Thí sinh có điểm số cao nhất (thắng tuyệt đối) ngoài Huy chương Vàng còn nhận thêm giải đặc biệt.

Danh sách các địa điểm tổ chức thi IPhO, các cuộc thi đã và sẽ diễn ra
 Thứ tự
 Năm
 Nước chủ nhà
 Thành phố chủ nhà
 Người chiến thắng
 Điểm số
 Trang chủ 1
 1967
  Warsaw
  Sándor Szalay
 39/40
  2
 1968
  Budapest
  Tomasz Kręglewski Mojmír Simerský
 35/40
  3
 1969
  Brno
  Mojmír Šob
 48/48
  4
 1970
  Moskva
  Mikhaïl Volochine
 57/60
  5
 1971
  Sofia
  Karel Šafařík Ádám Tichy-Rács
 48.6/60
  6
 1972
  Bucharest
  Zoltán Szabó
 57/60
   1973
 Không tổ chức
  7
 1974
  Warsaw
  Jarosław Deminet Jerzy Tarasiuk
 46/50
  8
 1975
  Güstrow
  Sergey Korshunov
 43/50
  9
 1976
  Budapest
  Rafał Łubis
 47.5/50
  10
 1977
  Hradec Králové
  Jiří Svoboda
 49/50
   1978
 Không tổ chức
  11
 1979
  Moskva
  Maksim Tsipine
 43/50
   1980
 Không tổ chức
  12
 1981
  Varna
  Aleksandr Goutine
 47/50
  13
 1982
  Malente
  Manfred Lehn
 43/50
  14
 1983
  Bucharest
  Ivan Ivanov
 43.75/50
  15
 1984
  Sigtuna
  Jan de Boer Sorin Spânoche
 43/50
  16
 1985
  Portorož
  Patrik Španĕl
 42.5/50
  17
 1986
  Luân Đôn-Harrow
  Oleg Volkov
 37.9/50
  18
 1987
  Jena
  Catalin Malureanu
 49/50
  19
 1988
  Bad Ischl
  Conrad McDonnell
 39.38/50
  20
 1989
  Warsaw
  Steven Gubser
 46.33/50
  21
 1990
  Groningen
  Alexander H. Barnett
 45.7/50
  22
 1991
  Havana
  Timour Tchoutenko
 48.2/50
  23
 1992
  Helsinki
  Chen Han
 44/50
  24
 1993
  Williamsburg
  Zhang Junan  Harald Pfeiffer
 40.65/50
  25
 1994
  Bắc Kinh
  Yang Liang
 44.3/50
  26
 1995
  Canberra
  Yu Haitao
 95/100
  27
 1996
  Oslo
  Liu Yurun
 47.5/50
  28
 1997
  Ontario
  Mahdi Anvari
 47.25/50
  29
 1998
  Reykjavík
  Chen Yuao
 47.5/50
 1998 IPhO  30
 1999
  Padova
  Konstantin Kravtsov
 49.8/50
 1999 IPhO 31
 2000
  Leicester
  Lu Ying
 43.4/50
 IPHO2000 (via archive.org) 32
 2001
  Antalya
  Daniyar Nourgaliev
 47.55/50
  33
 2002
  Bali
  Đặng Ngọc Dương
 45.40/50
 ipho33 (via archive.org) 34
 2003
  Đài Bắc
  Pavel Batrachenko
 42.30/50
 ipho2003  35
 2004
  Pohang
  Alexander Mikhalychev
 47.70/50
 IPHO2004 (via archive.org) 36
 2005
  Salamanca
  Gábor Halász Lin Ying-hsuan
 49.50/50
 ipho2005  37
 2006
  Singapore
  Jonathan Pradana Mailoa
 47.20/50
 ipho2006.org 38
 2007
  Isfahan
  Choi Youngjoon
 48.80/50
 IPHO2007.ir (via archive.org) 39
 2008
  Hà Nội
  Tan Longzhi
 44.60/50
 IPHO2008 (via archive.org) 40
 2009
  Mérida
  Shi Handuo
 48.20/50
 ipho2009.smf.mx  41
 2010
  Zagreb
  Yu Yichao
 48.65/50
 ipho2010.hfd.hr  42
 2011
  Bangkok
  Hsu Tzu-ming
 48.50/50
 IPhO 2011 Thailand  43
 2012
  Tartu và Tallinn
  Attila Szabó
 45.80/50
 ipho2012.ee  44
 2013
  Copenhagen
  Attila Szabó
 47/50
 ipho2013.dk 45
 2014
  Astana
  Xiaoyu Xu
 41.20/50
 ipho2014.kz 46
 2015
  Mumbai
  Taehyoung Kim
 48.30/50
 ipho2015.in 47
 2016
  và 
 Zurich
  Mao Chenkai
 48.10/50
 ipho2016.org  48
 2017
  Yogyakarta
  Akihiro Watanabe
 Không công bố (dưới 40)
 ipho2017.id 49
 2018
  Lisbon
  Yang Tianhua
 46.8/50
 ipho2018.pt 50
 2019
  Tel Aviv
  Xiangkai Sun
 43.50/50
  2020
 Không thể tổ chức do ảnh hưởng của đại dịch Covid - 19. Thay vào đó, IdPhO 2020 do Nga tổ chức đã được tổ chức như một sự kiện được IPhO chứng thực  51
 2021
  Vilnius (hình thức trực tuyến)
  Kyungmin Kim
 46.25/50
  52
 2022
  Bern (hình thức trực tuyến)
  Guowei Xu
 43.20/50
  53
 2023
  Tokyo
  Bowen Yu
 45.20/50
  54
 2024
  Isfahan
  Zhang Xinrui
 46.38/50
  55
 2025
  Paris
  Lee Hyeokjoon
 43.20/50
  56
 2026
  TBD
 TBD
 TBD
  57
 2027
  TBD
 TBD
 TBD
  58
 2028
  TBD
 TBD
 TBD
 592029TBDTBDTBD602030TBDTBDTBD

List of venues 
Trong một số kì thi, Đài Loan dùng Trung Hoa Đài Bắc làm tên đội để tham gia kì thi.

Xem thêm
Thành tích đoàn Việt Nam tại Olympic Vật lý Quốc tế
Olympic Vật lý châu Á

 Tham khảo 

Liên kết ngoài
Trang chủ Olympic Vật lý Quốc tế: phiên bản cũ  và phiên bản hiện tại 
Website IPhO năm 1998
Website IPhO năm 1999
Website IPhO năm 2000 
Website IPhO năm 2002 
Website IPhO năm 2003 
Website IPhO năm 2004 
Website IPhO năm 2005 
Website IPhO năm 2006 
Website IPhO năm 2007 
Website IPhO năm 2008 
Website IPhO năm 2009 
Website IPhO năm 2010 

Thể loại:Sự kiện Vật lý
Thể loại:Cuộc thi khoa học
Thể loại:Vật lý học
Thể loại:Olympic Khoa học Quốc tế
Thể loại:Sự kiện thường niên