Thuần hóa

Thuần hóa là cách thức mà nhờ đó một số lượng động vật hoặc thực vật qua sự chọn lọc nhân tạo, trở thành lương thực dự trữ và chịu sự điều khiển của con người. Thực vật được thuần hóa chủ yếu để phục vụ nhu cầu thẩm mỹ trong và xung quanh nhà thường được gọi là cây cảnh, trong khi những loài được loài người thuần hóa để sản xuất thực phẩm với quy mô lớn thường được gọi là cây trồng.

Những giống-loài thuần hóa đã được làm quen thích ứng với con người qua nhiều thế hệ, nhằm phục vụ một mục đích nào đó của con người. Việc thuần hoá các loài động thực vật hoang dã của con người đã có từ rất lâu trên Trái Đất và có một tác động quan trọng đến môi trường, cả hướng tích cực lẫn tiêu cực.

Tổng quan
Hiện đang tồn tại cuộc tranh luận trong cộng đồng khoa học nhằm giải thích quá trình thuần hóa diễn ra như thế nào. Một số nhà nghiên cứu cung cấp bằng chứng cho rằng chọn lọc tự nhiên, nơi đột biến ngoài tầm kiểm soát của con người khiến một số cá thể của một loài tương thích hơn hay đồng hành với cuộc sống của con người. Những người khác chỉ ra rằng việc lựa chọn giống có kiểm soát có vai trò lớn trong việc thay đổi loài kết hợp với thuần hóa. Các loại này không loại trừ lẫn nhau và có khả năng là chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo đều đóng một vai trò trong quá trình thuần hoá trong suốt lịch sử. Dù bằng cách nào, một quá trình thuần hóa đều kết hợp nhiều yếu tố. Việc thuần hóa lúa mì là một ví dụ về điều này. Lúa mì hoang tự gieo hạt rơi xuống mặt đất khi đã chín, nhưng lúa mì đã thuần hóa vẫn còn hạt trên thân khi chín. Có bằng chứng rằng sự thay đổi quan trọng này là một kết quả của đột biến ngẫu nhiên. Hạt của cây lúa mì với đột biến này chỉ được thu hoạch và trở thành hạt giống cho vụ tiếp theo. Lúa mì này đem lại nhiều hữu ích hơn cho nông dân và trở thành cơ sở cho các chủng khác nhau của lúa mì thuần hóa.Zohary, D. & Hopf, M. (2000). Domestication of Plants in the Old World Oxford: Oxford Univ. Press.

 Xấp xỉ thời gian và địa điểm thuần hóa 
Bằng chứng khảo cổ gần đây ở Síp cho thấy việc thuần hóa loài mèo có lẽ từ 9500 TCN.

 LoàiThời gian Địa điểm Chó (Canis lupus familiaris)15000 TCNSee Origin of the domestic dogĐông Á và châu Phi Cừu (Ovis orientalis aries)giữa 9-11000 TCNTây Nam Á Dê (Capra aegagrus hircus)10000 TCN Melinda A. Zeder, Goat busters track domestication  (Physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), April 2000, .Iran Lợn (Sus scrofa domestica)9000 TCNGiuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L.  The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression., April 2000, .Cận Đông, Trung Quốc Bò (Bos primigenius taurus)8000 TCNSource: Laboratoire de Préhistoire et
Protohistoire de l'Ouest de la France  , .Ấn Độ, Trung Đông, và Châu Phi hạ Sahara Mèo (Felis catus)7500 TCN , domestication of the cat on Cyprus, National Geographic.Síp và Cận Đông Gà (Gallus gallus domesticus)6000 TCNWest B. and Zhou, B-X., Did chickens go north? New evidence for domestication, World’s Poultry Science
Journal, 45, 205-218, 1989, , 8 p. .Ấn Độ và Đông Nam ÁGuinea pig (Cavia porcellus)5000 TCNHistory of the Guinea Pig (Cavia porcellus) in South America, a summary of the current state of knowledgePeruLừa (Equus africanus asinus)5000 TCNBeja-Pereira, Albano et al., African Origins of the Domestic Donkey, Science 304:1781, ngày 18 tháng 6 năm 2004, cited in New Scientist, .Roger Blench,  .Ai CậpVịt (Anas platyrhynchos domesticus)4000 TCNTrung QuốcTrâu (Bubalus bubalis)4000 TCNẤn Độ, Trung QuốcNgựa (Equus ferus caballus)4000 TCNThe Domestication of the Horse; xem thêm Thuần hóa ngựaThảo nguyên Á-ÂuLạc đà một bướu (Camelus dromedarius)4000 TCNBán đảo Ả RậpLạc đà không bướu (Lama glama)3500 TCNPeruTằm/Ngài (Bombyx mori)3000 TCNTrung QuốcTuần lộc (Rangifer tarandus)3000 TCNNgaBồ câu (Columba livia)3000 TCNKhu vực Địa Trung HảiNgỗng (Anser anser domesticus)3000 TCNGeese: the underestimated speciesAi CậpLạc đà hai bướu (Camelus bactrianus)2500 TCNTrung ÁBò Tây Tạng (Bos grunniens)2500 TCNTây TạngBò banteng (Bos javanicus)Chưa xác địnhĐông Nam Á, Đảo JavaGayal (Bos gaurus frontalis)Chưa xác địnhĐông Nam ÁAlpaca (Vicugna pacos)1500 TCNPeruChồn sương (Mustela putorius furo)1500 TCN-Châu ÂuNgan bướu mũi/Vịt xiêm (Cairina momelanotus)Chưa xác địnhNam MỹGà PhiChưa xác địnhChâu PhiCá chépChưa xác địnhĐông ÁGà tây500 TCNMéxicoCá vàngChưa xác địnhTrung QuốcThỏ châu Âu1600 TCNChâu Âu

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 


 Discussion of animal domestication
 News story 
 Belyaev experiment 
 Use of Domestic Animals in Zoo Education
 The Initial Domestication of Cucurbita pepo in the Americas 10,000 Years Ago
 Cattle domestication diagram 
 Major topic "domestication": free full-text articles (more than 100 plus reviews) tại National Library of Medicine
 Why don't we ride zebras? 


Thể loại:Lịch sử nông nghiệp
Thể loại:Động vật đã được thuần hóa
Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình