Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn

Trạm trung chuyển xe buýt Bến Thành (hay Trạm trung chuyển xe buýt Hàm Nghi) là trạm trung chuyển hành khách công cộng lớn nhất, quan trọng nhất trong mạng lưới xe buýt tại Thành phố Hồ Chí Minh với 33 tuyến xe buýt đang tham gia lưu thông qua trạm, chiếm 23% hệ thống xe buýt toàn thành phố. Trạm được xây dựng bắt đầu từ năm 1956 thuộc quản lý của Bộ Công chánh và Giao thông. Sau khi đất nước thống nhất, trạm tiếp tục được sử dụng như nơi để trung chuyển xe buýt và được gọi là Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn từ năm 1977. Đến năm 2010, trạm được mở rộng tạm thời và di dời để thi công ga Bến Thành và tuyến số 1 của đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2017, trạm được di dời về đầu đường Hàm Nghi cho đến hiện tại.

Hiện nay, trạm trung chuyển cùng Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn, chợ Bến Thành, Công trường Quách Thị Trang (công viên 23 tháng 9) tạo thành một vòng cung có tâm là tượng đài Trần Nguyên Hãn.

 Tên gọi 
Cho đến trước ngày 1 tháng 10 năm 2013, trạm giữ tên gọi chính thức là Trạm Điều hành xe buýt Sài Gòn. Khi đầu bến của các tuyến được dời về bãi đậu xe buýt ở khu B Công viên 23 tháng 9, bộ phận trung tâm điều hành xe buýt cũng dời về đó. Vì thế, bãi xe Công viên 23 tháng 9 trở thành Trạm Điều hành xe buýt Sài Gòn mới, hay Ga hành khách xe buýt Sài Gòn. Mặc dù vậy, theo thói quen nhiều cơ quan báo chí vẫn sử dụng tên gọi 'Trạm điều hành Sài Gòn' khi đề cập đến trạm cũ.

Trạm đôi lúc được gọi tắt thành Trạm Bến Thành theo tên Chợ Bến Thành ở đối diện trạm. Sau khi được dời sang địa điểm mới, trạm cũng hay được gọi là Trạm Hàm Nghi hoặc Trạm trung chuyển Hàm Nghi, theo tên con đường đặt trạm.

 Lịch sử 
250px|nhỏ|Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn trước khi bị phá dỡ.
Trước năm 1975, Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn do Công quản Xe buýt Đô Thành trực thuộc Bộ Công chánh và Giao thông Việt Nam Cộng hòa quản lý và là trạm chính của hệ thống xe buýt trong địa phận Sài Gòn và tỉnh Gia Định. Trạm được xây dựng vào năm 1956 vào lúc mạng lưới xe buýt Sài Gòn được thành lập. Sau khi đất nước thống nhất, năm 1977, trạm chính thức đặt tên trạm điều hành xe buýt Sài Gòn. Từ đó, trạm trung chuyển xe buýt ở khu vực Bến Thành được nằm tại lề đường Lê Lai và đường Phạm Ngũ Lão. Sau đó năm 2008 được mở rộng thêm một bãi đậu xe nhỏ sau khi lấy một phần diện tích của công viên 23 tháng 9. Đến năm 2010, khu đất xung quanh đường Nguyễn Trãi – Lê Lai – Phạm Ngũ Lão và một đoạn đường mới mở khác để làm Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn. Theo quyết định của Ủy ban nhân dân Thành phố, Trạm này được xây dựng chỉ để phục vụ trong 2–3 năm. Việc di dời này được cho là nhằm để khởi công xây dựng tuyến số 1 của đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực vòng xoay Quách Thị Trang. Trạm trung chuyển xe buýt Bến Thành cũ cũng bị dỡ bỏ.

Đến đầu tháng 8 năm 2016, Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn chính thức bị dỡ bỏ và được di dời về phía đường Hàm Nghi nằm ở quận 1. Thành phố Hồ Chí Minh cũng tuyên bố sẽ sắp xếp lại 31 tuyến xe buýt đi từ trung tâm ra hướng các quận, huyện khác của Thành phố. Tổng cộng đã có khoảng 36 chuyến xe buýt phải thay đổi một số lộ trình do việc di dời. Các tuyến xe buýt cũ được di dời sang điểm mới vẫn được khẳng định sẽ hoạt động tại Trạm trung chuyển phía đường Hàm Nghi. Đến ngày 28 tháng 12 năm 2017, sau hai tháng thi công, Trung tâm vận tải hành khách công cộng Thành phố Hồ Chí Minh thuộc Sở Giao thông Vận tải Thành phố chính thức đưa vào phục vụ Trạm trung chuyển xe buýt trên đường Hàm Nghi. Tổng chi phí xây dựng trạm mới vào khoảng 8,5 tỷ đồng với diện tích 5.600 m2, dài 200 m và rộng 28 m. Trạm mới được thiết kế với 4 dãy nhà chờ dài 48 m và 8 dãy dài 6 m được chia thành 2 khu đón và trả khách. Để dành phần đường cho xe buýt, các phương tiện giao thông cũng bị cấm vào phần đường chính của Hàm Nghi từ đoạn Phó Đức Chính đến đoạn giao với đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Các phương tiện lưu thông qua đoạn này chỉ được di chuyển làn hỗn hợp nằm hai bên. Sau khi hoạt động lại ở trạm mới, tổng cộng có 33 tuyến lưu thông qua trạm, chiếm 23% hệ thống xe buýt toàn Thành phố. Trạm không chỉ được ghi nhận kết nối các tuyến xe buýt trong Thành phố mà còn kết nối với ga Bến Thành trong hệ thống đường sắt đô thị khi chỉ mất khoảng 2 phút đi bộ.

Vào cuối năm 2023, để diễn tập phòng chống cháy xảy ra tại ga Bến Thành, các tuyến xe buýt đã phải tạm dừng và thay đổi lộ trình một vài khoảng thời gian nhất định.

 Kiến trúc 
Sau khi xây dựng mới, trạm trung chuyển xe buýt có tổng diện tích 5.600 m2, dài 200 m và rộng 28 m với 4 dãy nhà chờ dài 48 m và 8 dãy nhà chờ dài 6 m. Các khu vực đón và trả khách được tách ra riêng biệt. Tổng cộng có 12 bảng điện tử nằm ở các nhà chờ nhằm thông báo và cung cấp số tuyến, cũng như thời gian tới của các tuyến xe buýt. Ngoài ra, 4 nhà vệ sinh công cộng tự động cũng được lắp đặt kết hợp sử dụng năng lượng mặt trời. Bên cạnh còn có hệ thống camera giám sát nhằm đảm bảo an ninh cùng bình chữa cháy.

Trên tuyến đường Hàm Nghi đoạn có trạm trung chuyển đã quy hoạch cho các loại ô tô di chuyển ở làn trong cùng. Đối với xe buýt đi đón và trả khách sẽ di chuyển ở hai làn giữa và gần khu vực dải phân cách. Về đêm, trạm trung chuyển đã trở thành địa điểm chụp ảnh của bộ phận giới trẻ. Nơi đây, cũng được một số bộ phận giới trẻ xem là nét đặc trưng của Thành phố Hồ Chí Minh.

 Tuyến xe buýt 
 Các điểm đón khách 
thế=Sơ đồ các điểm đón tuyến xe buýt.|nhỏ|577x577px|Sơ đồ các điểm đón tuyến xe buýt.
Trạm điều hành Sài Gòn hiện sở hữu 6 trạm chờ hành khách, được thiết kế dạng platform có thể được đánh dấu từ A đến F. Mỗi trạm chờ có chiều dài đủ để đón một lượng lớn xe buýt vào đón trả khách cùng lúc. Mỗi trạm này được đánh số như một trạm xe buýt riêng biệt.
Trạm chờMã trạmSố lượng điểm chờBến Thành A4Bến Thành B2Bến Thành C2Bến Thành D2Bến Thành E2Bến Thành F4

 Các tuyến xe buýt 

 Hướng về chợ Bến Thành 
+Danh sách các tuyến xe buýt Điểm chờTrạm trướcMã sốTên tuyếnTrạm sauHướngA1 Trường CĐKT Cao Thắngthế=không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cộng Hòa – Bến xe An Sương Khách sạn New WorldLượt vềkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Chợ Hiệp Thành Trường Cao Thắngkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Nhà BèA2 Trường CĐKT Cao Thắngkhông khung|giữa|30x30pxĐH Tôn Đức Thắng – Bến Thành – ĐH Văn Lang Khách sạn New Worldkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thới An Khách sạn New WorldA3109Bến Thành – Sân bay Tân Sơn Nhất152Khu dân cư Trung Sơn – Bến Thành – Sân bay Tân Sơn Nhất Khách sạn New WorldA4không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Đại học Quốc tế Khách sạn New Worldkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Bến xe Miền Đông mớiB1 Trường Cao Thắngkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thạnh Lộc30x30px|không khung|giữaBến Thành – Khu chế xuất Linh Trung – Đại học Quốc giakhông khung|giữa|30x30pxBến xe buýt Chợ Lớn – Đại học Giao thông Vận tảikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Chợ Long PhướcB2D4Vinhomes Grand Park – Bến ThànhLượt đikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thạnh LộcLượt về Bến Bạch Đằngkhông khung|giữa|30x30pxLê Hồng Phong – Đại học Quốc giaC1 Trường Cao Thắngthế=không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Bến xe buýt Chợ Lớn Trường Ernst ThalmannLượt đi Trường CĐKT Cao Thắng30x30px|giữa|không khungCảng Quận 4 – Bình Quới CalmetteLượt về Trạm trung chuyển trên đường Hàm Nghikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cách mạng tháng 8 – Bến xe An Sương Khách sạn New WorldLượt đi Trường Cao Thắng30x30px|giữa|không khungBến Thành – Nguyễn Văn Linh – Bến xe Miền Tây Khách sạn New WorldLượt vềC230x30px|giữa|không khungBến Thành – Bến xe buýt Quận 8không khung|giữa|30x30pxKhu dân cư Tân Quy – Bến Thành – Đầm Sen Khách sạn New WorldLượt đithế=không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Võ Văn Kiệt – Bến xe Miền Tây Khách sạn New WorldLượt vềkhông khung|giữa|30x30pxBến xe buýt Quận 8 – Bến Thành – Bến xe Miền Đông Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cần Giờ Khách sạn New World

 Hướng về Tôn Đức Thắng 
+Danh sách các tuyến xe buýt Điểm chờTrạm trướcMã sốTên tuyếnTrạm sauHướngD1 Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Đại học Quốc tế Chợ CũLượt đikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Bến xe Miền Đông mới109Bến Thành – Sân bay Tân Sơn Nhất Đền thờ Ấn Giáo, Pasteur Nguyễn Kim152Khu dân cư Trung Sơn – Bến Thành – Sân bay Tân Sơn Nhất Chợ CũD2 Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Chợ Hiệp Thành Nguyễn Kimkhông khung|giữa|30x30pxĐH Tôn Đức Thắng – Bến Thành – ĐH Văn Lang Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thới An Lê Thị Hồng Gấmkhông khung|giữa|30x30pxCảng Quận 4 – Bình Quới Khách sạn Golden Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cách mạng tháng 8 – Bến xe An Sương Trạm trung chuyển trên đường Hàm NghiE1không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thạnh Lộc Nam Kỳ Khởi Nghĩa Nguyễn Kimkhông khung|giữa|30x30pxBến xe buýt Quận 8 – Bến Thành – Bến xe Miền Đông Chợ Cũkhông khung|giữa|30x30pxLê Hồng Phong – Đại học Quốc gia Bến Bạch ĐằngE2không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Bến xe buýt Chợ Lớn Nam Kỳ Khởi NghĩaLượt về Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Thạnh LộcLượt đikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cộng Hòa – Bến xe An Sươngkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Khu chế xuất Linh Trung – Đại học Quốc gia Nguyễn Kimthế=không khung|giữa|30x30pxBến xe buýt Chợ Lớn – Đại học Giao thông Vận tải Chợ Cũkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Chợ Long Phước Nam Kỳ Khởi NghĩaF1 Trường Ernst ThalmannD4Vinhomes Grand Park – Bến Thành Bảo tàng Mỹ thuậtLượt về Nguyễn Kimkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Cần Giờ Chợ CũLượt điF2không khung|giữa|30x30pxKhu dân cư Tân Quy – Bến Thành – Đầm Sen Bảo tàng Mỹ thuậtLượt vềF3 Trường Ernst Thalmannkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Bến xe buýt Quận 8Lượt đikhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Võ Văn Kiệt – Bến xe Miền TâyF4không khung|giữa|30x30pxBến Thành – Nhà Bè Hồ Tùng MậuLượt đi Nguyễn Kimkhông khung|giữa|30x30pxBến Thành – Nguyễn Văn Linh – Bến xe Miền Tây Bảo tàng Mỹ thuật

 Xem thêm 
 Chợ Bến Thành
 Phố đi bộ Nguyễn Huệ
 Danh sách tuyến xe buýt Thành phố Hồ Chí Minh

 Chú thích 

 Ghi chú 

 Tham khảo 

Thể loại:Bến xe khách tại Thành phố Hồ Chí Minh