Wade-Giles

Wade – Giles (, ), đôi khi được viết tắt là Wade, là một phương pháp phiên âm tiếng Quan thoại (tiếng Hán phổ thông) bằng các ký tự Latinh. Người sáng tạo ra phương án này là Thomas Wade hồi giữa thế kỷ 19, và người hoàn thiện nó là Herbert Giles thể hiện trong từ điển Trung – Anh năm 1892.

Wade – Giles từng được sử dụng rộng rãi ở các nước nói tiếng Anh, được sử dụng trong một số cuốn sách tham khảo tiêu chuẩn và trong tất cả các sách về Trung Quốc xuất bản trước năm 1979.Krieger, Larry S.; Kenneth Neill, Dr. Edward Reynolds (1997). "ch. 4". World History; Perspectives on the Past. Illinois: D.C. Heath and Company. các trang 82. ISBN 0-669-40533-7. "This book uses the traditional system for writing Chinese names, sometimes called the Wade–Giles system. This system is used in many standard reference books and in all books on China published before 1979." Nó đã thay thế hệ thống latinh hóa Nam Ninh vốn từng phổ biến cho đến tận cuối thế kỷ 19. Ngày nay, đến lượt nó lại bị thay thế gần như hoàn toàn bởi phương án bính âm Hán ngữ do chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa xây dựng năm 1958. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều tên người và địa danh ở Đài Loan được phiên âm bằng Wade – Giles.

Các bảng dưới đây cho thấy cách Wade-Giles biểu âm cho mỗi âm Quan thoại (in đậm), cùng với ký hiệu phiên âm IPA tương ứng (ngoặc vuông), và các cách biểu diễn tương đương trong Chú âm và Bính âm Hán ngữ

 Tên viết tắt 
  Phụ âm song ngữ  Phụ âm thuộc môi | Phụ âm răng / Phụ âm phổi  Phụ âm retroflex Phụ âm Alveolo-palatal Phụ âm Velar Vô thanh  Giọng nói (ngữ âm)  Vô thanh Vô thanh! Vô thanh  Giọng nói (ngữ âm)  Vô thanh Giọng nói (ngữ âm) Âm mũi  m [m]ㄇ m  n [n]ㄋ n   Plosive Âm không được đánh giá caop [p]ㄅ b t [t]ㄉ d   k [k]ㄍ g Âm khát vọngpʻ [pʰ]ㄆ p tʻ [tʰ]ㄊ t   kʻ [kʰ]ㄎ k Âm liên kết  Âm không được đánh giá   ts [ts]ㄗ zch [ʈʂ]ㄓ zhch [tɕ]ㄐ j Âm khát vọng   tsʻ [tsʰ]ㄘ cchʻ [ʈʂʰ]ㄔ chchʻ [tɕʰ]ㄑ q Phụ âm  f [f]ㄈ fs [s]ㄙ ssh [ʂ]ㄕ shhs [ɕ]ㄒ xh [x]ㄏ h Phụ âm lỏng     l [l]ㄌ l j [ɻ~ʐ]ㄖ r  

Thay vì ts, ts ’và s, Wade – Giles viết tz, tz’ và ss trước ŭ . (bên dưới).

 Âm sau cùng 
Sau chót∅Trung gian∅ih/ŭ[ɨ]ㄭ15px -iê/o[ɤ]ㄜ ea[a]ㄚ aei[ei]ㄟ eiai[ai]ㄞ aiou[ou]ㄡ ouao[au]ㄠ aoên[ən]ㄣ enan[an]ㄢ anung[ʊŋ]ㄨㄥ ongêng[əŋ]ㄥ engang[aŋ]ㄤ angêrh[aɚ̯]ㄦ eri[i]ㄧ iieh[je]ㄧㄝ ieia[ja]ㄧㄚ ia iu[jou]ㄧㄡ iuiao[jau]ㄧㄠ iaoin[in]ㄧㄣ inien[jɛn]ㄧㄢ ianiung[jʊŋ]ㄩㄥ ionging[iŋ]ㄧㄥ ingiang[jaŋ]ㄧㄤ iangu[u]ㄨ uo/uo[wo]ㄛ/ㄨㄛ o/uoua[wa]ㄨㄚ uaui/uei[wei]ㄨㄟ uiuai[wai]ㄨㄞ uai un[wən]ㄨㄣ unuan[wan]ㄨㄢ uan uang[waŋ]ㄨㄤ uangü[y]ㄩ üüeh[ɥe]ㄩㄝ üe  ün[yn]ㄩㄣ ünüan[ɥɛn]ㄩㄢ üan  

Tham khảo

Liên kết ngoài
"Chinese Language Transliteration Systems – Wade–Giles[ Chinese Language Transliteration Systems – Wade–Giles]". UCLA film and television archive. http://web.archive.org/web/20070128065433/http://polaris.gseis.ucla.edu/skozerow/wadegiles.htm. Truy cập 2007-08-04. (Web archive)

Thể loại:Latinh hóa tiếng Trung Quốc