Hán Ai Đế

Hán Ai Đế (chữ Hán: 漢哀帝; 26 TCN – 1 TCN) tên thật là Lưu Hân (劉欣) là vị Hoàng đế thứ 13 của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông ở ngôi từ năm 7 TCN đến năm 1 TCN.

Thân thế
Lưu Hân là con của Định Đào Cung vương Lưu Khang, con trai Hán Nguyên đế, hoàng đế thứ 10 của nhà Hán - em ruột của Hán Thành Đế, hoàng đế thứ 11 của nhà Hán, tức là cháu gọi Thành Đế bằng bác. Mẹ ông là Đinh cơ. Do Hán Thành Đế không có con trai nên khi Lưu Hân mới 3 tuổi đã được cho vào cung, lập làm thái tử.

Năm 24 TCN, cha Lưu Hân là Lưu Khang qua đời, ông được lên kế tục làm Định Đào vương khi mới ba tuổi.

Năm 20 TCN, Lưu Hân cùng chú là Trung Sơn vương Lưu Hưng đến triều kiến Hán Thành đế. Lưu Hân tuân theo tông pháp đưa phó tướng, trung úy. Hán Thành đế hài lòng cho ông là kỳ tài, cộng thêm bà nội của ông là Định Đào vương thái hậu Phó thị có quan hệ tốt với Chiêu nghi Triệu Hợp Đức nên Hợp Đức xin Thành đế lập Lưu Hân làm thái tử. Thành đế vốn sủng ái Triệu Chiêu nghi nên nghe theo, phong người tôn thất khác là Sở Hiếu vương lên thay làm Định Đào vương, rồi giữ ông lại lập làm Hoàng thái tử.

 Cai trị 
Năm 7 TCN Thành Đế qua đời, tháng 4 năm đó, Lưu Hân được Hoàng thái hậu Vương Chính Quân lập lên ngôi tức là Hán Ai Đế. Khi đó ông 19 tuổi.

Ai đế tôn Vương thái hậu làm Thái hoàng thái hậu, tôn hoàng hậu của Thành đế là Triệu Phi Yến làm Hoàng thái hậu, tôn mẹ là Đinh cơ làm Cung hoàng hậu.

Giống như Thành Đế, Hán Ai Đế được đánh giá là hôn quân trong lịch sử Trung Quốc.Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 77 Triều đình Tây Hán đang suy sụp, Ai Đế chỉ ham tửu sắc không màng chính sự. Đặc biệt, ông còn sủng ái một nam cận thần tên là Đổng Hiền.

Thấy tình hình nghiêm trọng, Bào Tuyên dâng sớ lên Ai Đế nói rằng nhân dân đang gặp phải họa "bảy cái mất và bảy cái chết". Bảy cái mất là:Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 78
 Lụt lội
 Hạn hán mất mùa
 Thuế khóa nặng nề
 Lao dịch tăng
 Tham quan ô lại, cường hào nhiều
 Giặc cướp
 Quân địch quấy nhiễu

Bảy cái chết là:
 Quan lại tàn bạo giết dân
 Cai ngục giết phạm nhân
 Cường hào giết người vô tội
 Giặc cướp giết người lấy của
 Dân thù hận giết nhau
 Dân đói mà chết
 Bệnh tật chết nhiều người

Hán Ai Đế bỏ ngoài tai kiến nghị của Bào Tuyên, đày Tuyên đi làm lính thú.

 Qua đời 
Năm 1 TCN, Hán Ai Đế vì tửu sắc quá độ nên qua đời khi mới 24 tuổi, ở ngôi được 6 năm, được truy thụy hiệu là Hán Hiếu Ai hoàng đế táng tại Nghĩa Lăng. Trong thời gian ở ngôi, ông dùng 3 niên hiệu:
 Tuy Hòa (7 TCN) Đây vốn là niên hiệu của Hán Thành Đế, đến đây, Hán Ai Đế tiếp tục sử dụng từ tháng 4 đến tháng 12 năm 7 TCN
 Kiến Bình (6 TCN - 3 TCN).
 Nguyên Thọ (2 TCN - 1 TCN).
300px|nhỏ|Nghĩa Lăng ngày nay.
Trước khi Ai Đế lên ngôi, họ Vương nắm quyền chi phối triều đình. Khi Ai Đế được lập, các ngoại thích mới nhà Ai Đế gồm họ Phó, họ Phó nổi lên tranh chấp quyền lực khiến họ Vương phải rút đi. Nhưng lúc Ai Đế qua đời, họ Vương nhanh chóng đoạt lại quyền hành.

Ai Đế chết không có con nối dõi, Vương Mãng cho lập con của Trung Sơn Hiếu vương Lưu Hưng là Lưu Khản lên ngôi, là Hán Bình Đế.

 Gia đình 
 Tổ phụ: Hán Nguyên Đế Lưu Thích
 Tổ mẫu: Cung hoàng thái hậu Phó thị
 Sinh phụ: Cung hoàng Lưu Khang
 Sinh mẫu: Cung hoàng hậu Đinh thị
 Hậu phi:
 Hiếu Ai hoàng hậu Phó thị, cháu họ của Cung hoàng thái hậu Phó thị.
 Chiêu nghi Đổng thị (? - 1), em gái của sủng thần Đổng Hiền.

 Xem thêm 
 Hán Thành Đế
 Vương Mãng

 Tham khảo 
 Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội
 Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục
Hán thư, quyển 11, Hiếu Ai bản kỉ

 Chú thích 

Thể loại:Hoàng đế nhà Hán
Thể loại:Sinh năm 26 TCN
Thể loại:Mất năm 1 TCN
Thể loại:Vua thế kỉ 1 TCN
Thể loại:Mất thập niên 0 TCN
Thể loại:Người LGBT
Thể loại:Hoàng đế Tây Hán
Thể loại:Hoàng tộc đồng tính nam
Thể loại:Sinh năm 27 TCN
Thể loại:Hoàng tộc LGBT