Bảng mã IOC

Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) sử dụng ba ký tự tiêu biểu cho mã quốc gia và chùm ký tự này sẽ đại diện cho các vận động viên trong các kì Thế vận hội. Mỗi chùm ký tự đại diện cho ủy ban Olympic riêng biệt của các quốc gia tương ứng; nhưng cũng có thể trong các sự kiện quá khứ nó được dùng để đại diện cho liên hiệp các quốc gia hay tập thể và cá nhân không đại diện cho bất kì một quốc gia nào.

Bảng mã này có một vài điểm khác biệt so với bảng chuẩn ISO 3166-1 alpha-3. Trong một số tổ chức thể thao khác, chẳng hạn như FIFA hay Liên đoàn Thịnh vượng chung Anh, cũng dùng ký hiệu giống với bảng này.

 Lịch sử 

 Giai đoạn sơ khai (Trước 1952)  
Trong những kỳ Thế vận hội đầu tiên, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) chưa có một hệ thống mã hóa quốc gia thống nhất. Các báo cáo chính thức của mỗi kỳ đại hội thường sử dụng tên quốc gia đầy đủ hoặc các tên viết tắt tùy ý do ban tổ chức địa phương đặt ra bằng ngôn ngữ của nước sở tại. Ví dụ, tại Thế vận hội 1948, danh sách vận động viên được sắp xếp theo ngôn ngữ của nước chủ nhà Anh, dẫn đến việc thiếu tính đồng nhất trên toàn cầu.

 Chuẩn hóa hệ thống (1952 – 1972) 
Sự bùng nổ của truyền hình trực tiếp vào thập niên 1950 và 1960 đòi hỏi một hệ thống ký hiệu ngắn gọn, dễ nhận diện trên màn hình nhỏ.

 Thế vận hội Mùa đông 1956 và Mùa hè 1960 
IOC bắt đầu thử nghiệm các mã 3 chữ cái dựa trên tên quốc gia bằng tiếng Pháp, tiếng Anh hoặc tiếng Ý (như ROM cho Romania hay GIA cho Nhật Bản).

 Năm 1972 
Hệ thống mã 3 chữ cái chính thức được chuẩn hóa và công bố trong Sổ tay hướng dẫn của IOC. Tuy nhiên, danh sách này vẫn tiếp tục thay đổi dựa trên những biến động địa chính trị.

 Sự biến đổi theo địa chính trị 

 Sự tan rã của các khối bang 

 Liên Xô (URS) 
Sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, các quốc gia thành viên thi đấu dưới tên Đội tuyển Thống nhất (EUN) tại năm 1992 trước khi tách ra thành các mã riêng biệt như RUS, UKR, KAZ...

 Nam Tư (YUG) 
Mã này biến mất sau khi quốc gia này chia tách thành các nước như Serbia (SRB), Croatia (CRO), Slovenia (SLO)...

 Sự thống nhất quốc gia 

 Đức 
Từ năm 1956 đến 1964, hai miền Đức dùng chung mã EUA. Sau đó tách thành FRG (Tây Đức) và GDR (Đông Đức). Đến năm 1990, sau khi thống nhất, họ sử dụng mã duy nhất là GER.

 Việt Nam 
Trong giai đoạn chia cắt, Việt Nam Cộng hòa sử dụng mã VNM (hoặc RVN tùy thời điểm). Sau năm 1975, Việt Nam thống nhất và từ Thế vận hội 1980 chính thức sử dụng mã VIE.

 Các ủy ban Olympic hiện tại 

Trên toàn thế giới, có tổng cộng 206 ủy ban Olympic quốc gia thuộc 5 Hiệp hội Ủy ban Olympic - ANOC (chính thức) đang tham gia vào các sự kiện Thế vận hội. Bảng dưới đây cho biết mã riêng của từng quốc gia và một số ký hiệu mã từng được sử dụng, theo báo cáo qua các kì Đại hội. Cách dùng một số ký hiệu mã cũ được giải thích cụ thể trong mục riêng. Bảng mã này chỉ áp dụng cho Thế vận hội Mùa hè hoặc Mùa đông, diễn ra cùng năm, và được viết tắt thành "Hè" và "Đông".

 Mục lục: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V Y Z

Mã Chú thích  Khác A  AFG  ALB   ALG   AGR (Hè 1964), AGL (Hè 1968) AND   ANG   ANT   ARG   ARM   ARU   ASA   AUS   AUT   AZE   B  BAH   BAN   BAR   BAD (Hè 1964) BDI   BEL   BEN   DAY (Hè 1964), DAH (Hè 1968–Hè 1976) BER   BHU   BIH   BSH (Hè 1992) BIZ   HBR (Hè 1968–Hè 1972) BLR   BOL   BOT   BRA   BHR   BRU   BUL   BUR   VOL (Hè 1972–Hè 1984) C  CAF   AFC (Hè 1968) CAM   CAB (Hè 1965), KHM (Hè 1972–Hè 1976) CAN   CAY   CGO   CHA   CHD (Hè 1964) CHI   CIL (Đông 1956, Hè 1960) CHN  PRC (Hè 1952) CIV   IVC (Hè 1964), CML (Hè 1968) CMR   COD   COK (Hè 1968), ZAI (Hè 1972–Hè 1996) COK   COL   COM   CPV   CRC   COS (Hè 1964), CTC (Đông 1984) CRO   CUB   CYP   CZE   D  DEN   DAN (Hè 1960, Đông 1968), DIN (Hè 1968) DJI   DMA   DOM   E  ECU   EGY   RAU (Hè 1960, Hè 1968), UAR (Hè 1964) ERI   ESA   SAL (Hè 1964–Hè 1976) ESP   SPA (Đông 1956–Hè 1964, Đông 1968) EST   ETH   ETI (Hè 1960, Hè 1968) F  FIJ   FIG (Hè 1960) FIN   FRA   FSM   G  GAB   GAM   GBR   GRB (Đông 1956–Đông 1960), GBI (Hè 1964) GBS   GEO   GEQ   GER   ALL (Đông 1968), ALE (Hè 1968), FRG (Hè 1980–Hè 1988) GHA   GRE   GRN   GUA   GUT (Hè 1964) GUI   GUM   GUY   GUA (Hè 1960), GUI (Hè 1964) H  HAI   HKG  , Trung Quốc HOK (Hè 1960–Hè 1968) HON   HUN   UNG (Đông 1956, Hè 1960) I  INA   INS (Hè 1960) IND   IRI   IRN (Hè 1956–Hè 1988), IRA (Đông 1968) IRL   IRQ   IRK (Hè 1960, Hè 1968) ISL   ICE (Đông 1960, Hè 1964) ISR   ISV   ITA   IVB   J  JAM   JOR   JPN   GIA (Đông 1956, Hè 1960), JAP (Đông 1960) K  KAZ   KEN   KGZ   KIR   KOR   COR (Đông 1956, Hè 1960, Hè 1968, Hè 1972, Đông 2018) KOS   KSA   ARS (Hè 1968–Hè 1976), SAU (Hè 1980–Hè 1984) KUW   L  LAO   LAT   LBA   LYA (Hè 1964), LBY (Đông 1968) LBR   LCA   LES   LIB   LEB (Đông 1960, Hè 1964) LIE   LIC (Đông 1956, Hè 1964, Đông 1968) LTU   LIT (Đông 1992) LUX   M  MAD   MAG (Hè 1964) MAR   MRC (Hè 1964) MAS   MAL (Hè 1964–Hè 1988) MAW   MDA   MLD (Đông 1994) MDV   MEX   MGL   MON (Đông 1968) MHL   MKD   MLI   MLT   MAT (Hè 1960–Hè 1964) MNE   MON   MOZ   MRI   MTN   MYA   BIR (Hè 1960, Hè 1968–Hè 1988), BUR (Hè 1964) N  NAM   NCA   NCG (Hè 1964), NIC (Hè 1968) NED   OLA (Đông 1956), NET (Đông 1960), PBA (Hè 1960), NLD (Hè 1964), HOL (Hè 1968–Hè 1988) NEP   NGR   NGA (Hè 1964) NIG   NGR (Hè 1964) NOR   NRU   NZL   NZE (Hè 1960, Đông 1968) O  OMA   P  PAK   PAN   PAR   PER   PHI   FIL (Hè 1960, Hè 1968) PLE   PLW   PNG   NGY (Hè 1976–Hè 1980), NGU (Hè 1984–Hè 1988) POL   POR   PRK   NKO (Hè 1964, Đông 1968), CDN (Hè 1968) PUR   PRI (Hè 1960), PRO (Hè 1968) Q  QAT   R  ROU   ROM (Hè 1956–Hè 1960, Hè 1972–Đông 2006), RUM (Hè 1964–Hè 1968) RSA   SAF (Hè 1960–Hè 1972) RUS  OAR (Đông 2018), ROC (Hè 2020–Đông 2022) RWA   S  SAM   SEN   SGL (Hè 1964) SEY   SGP   SKN   SLE   SLA (Hè 1968) SLO   SMR   SMA (Hè 1960–Hè 1964) SOL   SOM   SSD   SRB   SRI   CEY (Hè 1960–Hè 1972) STP   SUD   SUI   SVI (Đông 1956, Hè 1960), SWI (Đông 1960, Hè 1964) SUR   SVK   SWE   SVE (Đông 1956, Hè 1960), SUE (Hè 1968) SWZ   SYR   RAU (Hè 1960), SIR (Hè 1968) T  TAN   TGA   TON (Hè 1984) THA   TJK   TKM   TLS  IOA (Hè 2000) TOG   TPE  Tên chính thức của Đài Loan tại Thế vận hội RCF (Hè 1960), TWN (Hè 1964–Hè 1968), ROC (Hè 1972–Hè 1976)TTO   TRT (Hè 1964–Hè 1968), TRI (Hè 1972–Hè 2012) TUN   TUR   TUV   U  UAE   UGA   UKR   URU   URG (Hè 1968) USA   SUA (Hè 1960), EUA (Hè 1968) UZB   V  VAN   VEN  VIE   VET (Hè 1964), VNM (Hè 1968–Hè 1976) VIN   Y  YEM   Z  ZAM   NRH (Hè 1964) ZIM   RHO (Hè 1960–Hè 1972)

 Các ủy ban Paralympic hiện tại 
Mã  MAC , Trung Quốc FRO 

 Các ủy ban Olympic không còn tồn tại 
 Mã còn sử dụng 
Những quốc gia dưới đây tuy không còn tồn tại nhưng mã viết tắt vẫn còn được sử dụng trong cơ sở dữ liệu của IOC để ghi nhận thành tích của các đội tuyển đại diện cho quốc gia đó.

Mã Khác AHO  nay là ,  Bonaire và  ANZ  BOH BWI ANT (Hè 1960, Hè 1968), WID (Hè 1964) EUA  GER (Hè 1956–Hè 1964) EUN FRG  ALL (Đông 1968), ALE (Hè 1968), GER (Hè 1972–Hè 1976) GDR  ADE (Hè 1968) RU1  ROC  là mã thay thế tạm thời của  trong giai đoạn bị cấm vì bê bối doping (2020–2022)  SCG  YUG (Hè 1996–Đông 2002) TCH  CSL (Đông 1956), CZE (Đông 1960), CSV (Hè 1960), CZS (Hè 1964), CHE (Hè 1968) URS  SOV (Đông 1968) VNM Việt Nam Cộng hòalà mã của  trong giai đoạn từ 1955 đến 1975 YUG  JUG (Hè 1956–Hè 1960, Đông 1968), YUS (Hè 1964) ZZX

 Mã cũ 
Mã Năm tồn tại Mã mớiGhi chú BIR  1948–1988 MYA  nay là  CEY 1948–1972 SRI nay là  DAH 1964–1976 BEN nay là  GUI 1948–1964 GUY nay là  HBR 1968–1972 BIZ nay là IHO Đông Ấn Hà Lan1934–1938INAnay là  KHM 1972–1976 CAM nay là  MAL 1956–1960 MAS tranh tài độc lập trước khi hợp nhất thành  năm 1963 NBO 1956 RAU 1960 EGY  nay tách ra thành  và SYRNRH1964ZAMnay là  RHO 1960–1972 ZIM nay là  ROC 1932–1976 TPE nay là  SAA 1952 GER tranh tài độc lập trước khi được tái nhập vào  năm 1957 UAR 1964 EGY nay là  VOL 1972–1984 BUR nay là  YAR 1984–1988 YEM tranh tài độc lập trước khi hợp nhất thành  năm 1990 YMD 1988 ZAI 1972–1996 COD nay là 
Hai mã được thay đổi theo cách gọi tên quốc gia:
 HOL được chuyển thành NED đại diện cho  trong kì Thế vận hội Mùa hè 1992, thay cho tên cũ là Holland.
 IRN được chuyển thành IRI đại diện cho  cũng trong kì Thế vận hội đó, phản ánh tên đầy đủ của nước này (Islamic Republic of Iran).

 Mã đặc biệt 
Mã  và Năm tồn tạiCOR2018EOR2020EUN1992IOPIOAIOC2010–2012MIX2010–OAR2018ROT2016ZZX1896–1904IPP1992IPAIPAAPI Đội tuyển Paralympic người tị nạnNPA2018RPC2020RPT
 ANZ hiện vẫn được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương IOC nhằm chỉ đội tuyển liên minh , là sự kết hợp giữa hai nước  và  trong các kì đại hội năm 1908 và 1912. Đến năm 1920, hai đội tách riêng ra.
 EUA được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương của IOC nhằm chỉ , là sự kết hợp giữa hai nước  và  trong khoảng thời gian 1956–1964. Và để đơn giản, trong các văn kiện của sáu kì đại hội ở thời điểm đó gọi đây là đội Đức.
 EUN được dùng ở hai kì đại hội năm 1992 cho , bao gồm chủ yếu là các vận động viên . Chỉ trừ các quốc gia vùng Baltic được thi đấu với tư cách độc lập từ năm 1992; mãi đến năm 1994 hoặc 1996, 12 nước còn lại trong liên bang (các nước tuyên bố tách khỏi sau đó) mới được tham gia độc lập.
 IOP được dùng cho các  vào năm 1992, mã đề xuất này dành cho các vận động viên đến từ , những người đã không thể đại diện cho đất nước mình vì lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc.
 IOA được dùng cho các  vào năm 2000, mã đề xuất này dành cho các vận động viên đến từ  vì khi đó ủy ban Olympic riêng của quốc gia này chưa được thành lập.
 ZZX được dùng trong cơ sở dữ liệu huy chương của  từ nhiều quốc gia như: , ...; đội tuyển này tham gia các kì đại hội năm 1896, 1900 và 1904.

 Xem thêm 
 Danh sách các Ủy ban Olympic quốc gia phân theo châu lục:
 Hiệp hội các Ủy ban Olympic quốc gia châu Phi
 Ủy ban Olympic quốc gia châu Đại Dương
 Hội đồng Olympic châu Á
 Tổ chức Thể thao Liên châu Mỹ
Ủy ban Olympic châu Âu
 Danh sách các quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa hè
 Danh sách các quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa đông
 Bảng mã FIFA
 ISO 3166-1: alpha-1, alpha-2 & alpha-3
 So sánh khác biệt giữa các bảng mã IOC, FIFA và ISO 3166

 Chú thích 

 Tham khảo 

























Mã IOC
Mã IOC
Thể loại:Ủy ban Olympic Quốc tế
Thể loại:Danh sách mã quốc gia
Thể loại:Danh sách Thế vận hội