Họ Dây gối

Họ Dây gối (danh pháp khoa học: Celastraceae, đồng nghĩa: Canotiaceae, Chingithamnaceae, Euonymaceae, Goupiaceae, Lophopyxidaceae và Siphonodontaceae trong hệ thống Cronquist), là một họ của khoảng 90-100 chi và 1.300-1.350 loài dây leo, cây bụi và cây gỗ nhỏ, thuộc về bộ Dây gối (Celastrales). Phần lớn các chi của họ này có mặt tại khu vực nhiệt đới, chỉ có chi Celastrus (dây gối), Euonymus và Maytenus là có sự phân bố rộng trong vùng có khí hậu ôn đới.

 Miêu tả 
Tên gọi Celastraceae lần đầu tiên do Thomas Baskerville sử dụng vào năm 1839.Thomas Baskerville. Affinities of Plants: with some observations upon progressive development. Taylor and Walton: Gower Street, London. (1839). Trong khoảng thời gian kể từ khi Baskerville lần đầu tiên định nghĩa bộ Celastrales cho tới thế kỷ 21 thì vẫn có các khác biệt lớn trong ý kiến về việc những gì nên đưa vào bên trong bộ và bên trong họ lớn nhất của bộ là họ Celastraceae. Họ Celastraceae là nhóm duy nhất luôn được mọi tác giả đặt trong bộ. Do tính mơ hồ và sự phức tạp trong định nghĩa nó nên họ Celastraceae đã trở thành một nền tảng "đống rác" cho các chi với mối quan hệ mơ hồ. Một vài chi từng được gán vào họ này với sự nghi vấn đáng kể về việc chúng có thực sự thuộc về họ này hay không. Bên cạnh đó, một vài chi mà đúng ra thuộc về họ này (Celastraceae) nhưng lại đã từng được đặt ở những nơi khác.

Vào cuối thế kỷ 20, hai chi Goupia và Forsellesia đã bị loại khỏi họ Celastraceae và khỏi bộ Celastrales. Goupia hiện nay trong bộ Malpighiales. Forsellesia hiện nay trong bộ Crossosomatales.Robert F. Thorne và Ron Scogin (1978). Forsellesia Greene (Glossopetalon Gray), a third genus in the Crossosomataceae (Rosinae, Rosales). Aliso 9(2):171-178. Chi này hiện vẫn là chủ đề tranh luận về việc tên gọi chính xác của nó là Forsellesia hay Glossopetalon.Victoria Sosa. "Crossosomataceae" trong: Klaus Kubitzki (chủ biên) The Families and Genera of Vascular Plants vol. IX. Springer-Verlag: Berlin, Heidelberg (2007)

Sau khi bị đặt ở những nơi khác, các chi Canotia, Brexia, Plagiopteron được phát hiện là thuộc về họ Celastraceae. Họ Hippocrateaceae được phát hiện là xếp lồng sâu bên trong phạm vi họ Celastraceae và vì thế nó không còn được coi là họ tách biệt nữa mà chỉ coi như một phần của họ này.

Năm 2000, Vincent Savolainen và ctv. đã phát hiện thấy 3 họ Lepidobotryaceae, Parnassiaceae và Celastraceae có mối quan hệ họ hàng gần họ cho rằng chúng nên là các bộ phận hợp thành của bộ Celastrales.Vincent Savolainen, Michael F. Fay, Dirk C. Albach, Anders Backlund, Michelle van der Bank, Kenneth M. Cameron, S.A. Johnson, M. Dolores Lledo, Jean-Christophe Pintaud, Martyn P. Powell, Mary Clare Sheahan, Douglas E. Soltis, Pamela S. Soltis, Peter Weston, W. Mark Whitten, Kenneth J. Wurdack và Mark W. Chase (2000). "Phylogeny of the eudicots: a nearly complete familial analysis based on rbcL gene sequences". Kew Bulletin 55(2):257-309. Họ cũng loại chi Lophopyxis ra khỏi bộ Celastrales. Lophopyxis hiện nay tạo thành một họ đơn chi trong bộ Malpighiales. Trong nghiên cứu DNA năm 2001, Mark Simmons và ctv xác nhận mọi kết quả trên, ngoại trừ vị trí của Lophopyxis và Lepidobotryaceae là những gì họ không lấy mẫu.Mark P. Simmons, Vincent Savolainen, Curtis C. Clevinger, Robert H. Archer, Jerrold I. Davis (2001). "Phylogeny of Celastraceae Inferred from 26S Nuclear Ribosomal DNA, Phytochrome B, rbcL, atpB, and Morphology". Molecular Phylogenetics and Evolution, 19(3):353-366. 

Năm 2006, Li-Bing Zhang và Mark Simmons đã tạo ra cây phát sinh loài của bộ Celastrales dựa trên DNA ribosome nhân và lạp lục.Li-Bing Zhang và Mark P. Simmons (2006). Phylogeny and Delimitation of the Celastrales Inferred from Nuclear and Plastid Genes. Systematic Botany 31(1):122-137,  Các kết quả của họ chỉ ra rằng Bhesa và Perrottetia đã bị đặt sai chỗ trong họ Celastraceae. Bhesa hiện nay thuộc bộ Malpighiales còn Perrottetia thuộc bộ Huerteales.Andreas Worberg, Mac H. Alford, Dietmar Quandt, Thomas Borsch (2009). Huerteales sister to Brassicales plus Malvales, and newly circumscribed to include Dipentodon, Gerrardina, Huertea, Perrottetia, and Tapiscia. Taxon 58 (thông cáo báo chí). Zhang và Simmons cũng thấy rằng Pottingeria và Mortonia có quan hệ họ hàng gần gũi với các họ Parnassiaceae và Celastraceae, nhưng không thuộc về cả hai họ này. Hai chi này vì thế chỉ thuộc bộ Celastrales. Họ thấy rằng Siphonodon và Empleuridium là các thành viên thật sự của họ Celastraceae, loại bỏ nghi vấn đáng kể về vị trí của chúng tại đây. Họ cũng chỉ ra rằng họ nhỏ Stackhousiaceae, bao gồm 3 chi, nên được gắn vào trong Celastraceae. Phần lớn các kết quả này đều được xác nhận trong cây phát sinh loài thứ hai của bộ Celastrales, do Mark Simmons và cộng tác viên tạo ra năm 2008.Mark P. Simmons, Jennifer J. Cappa, Robert H. Archer, Andrew J. Ford, Dedra Eichstedt, Curtis C. Clevinger (2008). "Phylogeny of the Celastreae and the relationships of Catha edulis inferred from morphological characters and nuclear and plastid genes". Molecular Phylogenetics and Evolution 48(2): 745-757.

Nicobariodendron sleumeri, thành viên duy nhất của chi này, vẫn tiếp tục là điều bí ẩn. Nó là cây gỗ nhỏ có trên quần đảo Andaman và Nicobar của Ấn Độ. Người ta biết rất ít về nó và nó chưa bao giờ được lấy mẫu cho thử nghiệm DNA. Nói chung người ta cho rằng nó thuộc về bộ CelastralesPeter F. Stevens (2001 trở đi). Angiosperm Phylogeny Website. Trong: Missouri Botanical Garden Website nhưng điều này không phải là sự chắc chắn.

 Phân loại 
GRIN chia họ này ra thành 4 phân họ, gọi là Celastroideae, Hippocrateoideae, Salacioideae, Stackhousioideae cùng một số chi chưa đặt trong phân họ nào.
 Phân họ Celastroideae 
 Acanthothamnus
 Allocassine
 Apatophyllum
 Bhesa? Hiện tại được APG III coi là thuộc họ Centroplacaceae trong bộ Malpighiales.
 Brassiantha
 Brexia
 Brexiella
 Canotia
 Cassine
 Catha (bao gồm cả Dillonia, Lydenburgia?)
 Celastrus (bao gồm cả Monocelastrus)
 Crocoxylon (bao gồm cả Pseudocassine). GRIN coi như là từ đồng nghĩa của Elaeodendron.
 Crossopetalum (bao gồm cả Myginda, Rhacoma)
 Denhamia
 Dicarpellum? APG coi như là từ đồng nghĩa của Salacia trong phân họ Salacioideae.
 Elaeodendron (bao gồm cả Lauridia, Telemachia)
 Empleuridium
 Euonymus (bao gồm cả Pragmotessara, Pragmotropa, Quadripterygium, Sphaerodiscus).
 Evonymopsis
 Fraunhofera
 Gloveria
 Glyptopetalum
 Goniodiscus
 Gyminda
 Gymnosporia? APG coi là từ đồng nghĩa của Maytenus.
 Hartogiella (bao gồm cả Hartogia). GRIN coi như là từ đồng nghĩa của Cassine.
 Hartogiopsis
 Hedraianthera
 Hexaspora
 Hypsophila
 Kokoona
 Lauridia? APG coi như là từ đồng nghĩa của Elaeodendron.
 Lophopetalum (bao gồm cả Solenospermum)
 Lydenburgia? APG coi như là từ đồng nghĩa của Catha.
 Maurocenia
 Maytenus (bao gồm cả Boaria, Gymnosporia, Moya?, Tricerma?)
 Menepetalum
 Microtropis (bao gồm cả Otherodendron, Paracelastrus)
 Monimopetalum
 Mortonia. Có lẽ không thuộc họ này.
 Moya ? APG coi như là từ đồng nghĩa của Maytenus.
 Mystroxylon
 Orthosphenia
 Paxistima (bao gồm cả Pachystima)
 Peripterygia
 Perrottetia? Nay được coi là thuộc bộ Huerteales.
 Platypterocarpus
 Plenckia (bao gồm cả Viposia)
 Pleurostylia (Cathastrum, Herya)
 Polycardia
 Psammomoya
 Pseudosalacia
 Ptelidium
 Pterocelastrus
 Putterlickia
 Quetzalia
 Robsonodendron?
 Rzedowskia
 Salaciopsis (bao gồm cả Lecardia)
 Salvadoropsis
 Sarawakodendron
 Scandivepres. GRIN coi như là từ đồng nghĩa của Acanthothamnus.
 Schaefferia
 Siphonodon (bao gồm cả Capusia)
 Tetrasiphon
 Torralbasia
 Tricerma? APG coi như là từ đồng nghĩa của Maytenus.
 Tripterygium
 Wimmeria
 Xylonymus
 Zinowiewia

 Phân họ Hippocrateoideae 
 Anthodon
 Apodostigma
 Arnicratea
 Bequaertia
 Campylostemon
 Cuervea
 Elachyptera
 Helictonema
 Hippocratea (bao gồm cả Hemiangium)
 Hylenaea
 Loeseneriella
 Prionostemma
 Pristimera
 Reissantia
 Semialarium
 Simicratea
 Simirestis
 Tristemonanthus
 Phân họ Stackhousioideae 
 Macgregoria
 Stackhousia
 Tripterococcus

 Phân họ Salacioideae 
 Cheiloclinium
 Peritassa
 Salacia (bao gồm cả Annulodiscus, Dicarpellum?, Johnia, Salacicratea)
 Salacighia
 Thyrsosalacia
 Tontelea

 Chưa xếp vào phân họ nào 
 Katafa
 Nicobariodendron
 Plagiopteron
 Họ Parnassiaceae 
Họ này có 2 chi như dưới đây:
 Lepuropetalon hay Lepuropetalum (bao gồm cả Cryptopetalum)
 Parnassia

Tuy nhiên có ý kiến cho rằng họ này nên được coi là một phần của họ Celastraceae và điều này đã được ghi nhận trong hệ thống APG III năm 2009.The Angiosperm Phylogeny Group, 2009, 1 tháng 1 năm 158.x/abstract An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III, Bot. J. Linnean Soc., 161(2):105-121,  Chi Parnassia dường như là đơn ngành và có quan hệ chị em với chi Lepuropetalon. Chi Parnassia, cùng với Mortonia và Perrottetia, là nằm trong nhánh có quan hệ chị em với phần còn lại.

 Tham khảo 

Liên kết ngoài
 Đại học Maryland: Cronquist Family Synonymy for Celastraceae