Vệ (nước)

Vệ (Phồn thể: 衞國; giản thể: 卫国) là một quốc gia chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Lãnh thổ nước này là vùng đất ngày nay thuộc miền bắc tỉnh Hà Nam và miền nam tỉnh Hà Bắc.

Nước Vệ khởi nguồn từ vùng đất phong của em trai cùng mẹ với Chu Vũ vương là Quản Thúc Tiên. Sau khi Quản Thúc Tiên làm loạn cùng Vũ Canh, Chu Công mới phong đất này cho một người em khác của Vũ vương là Khang Thúc Cơ Phong. Trong suốt thời gian tồn tại của mình, nước Vệ được xem là một chư hầu thân tín của Thiên tử nhà Chu. Năm 661 TCN, nước Vệ bị người Địch tàn phá; quân chủ Vệ Ý công bị giết. Sau nhờ Tề Hoàn công giúp đỡ, nước Vệ mới khôi phục song vĩnh viễn mất đi vị thế xưa. Cuối thời Xuân Thu, tại nước Vệ có 2 họ lớn chuyên quyền là họ Tôn và họ Ninh.

Nước Vệ vẫn tồn tại đến tận thời kì Nhà Tần thống nhất Trung Hoa. Năm 209 TCN, vị quân chủ cuối cùng của nước Vệ là Vệ Giác bị Tần Nhị Thế phế làm thứ dân, nước Vệ chính thức bị diệt.

Thành lập
Khang Thúc ban đầu được phong tại đất Khang (康; nay là tây bắc huyện cấp thị Vũ Châu, tỉnh Hà Nam).

Đất phong sau này của Vệ Khang Thúc vốn giáp với đất cũ nhà Ân, ban đầu được Chu Vũ vương phong cho em là Quản Thúc Tiên để canh chừng Vũ Canh - con trai Trụ Vương. Nhưng sau khi Vũ vương mất, Quản Thúc Tiên lại theo Vũ Canh nổi loạn chống nhà Chu. Chu Công Đán phụ chính cho Chu Thành vương mang quân dẹp loạn, giết Vũ Canh và Quản Thúc, lấy đất này phong cho Khang Thúc.

Khang Thúc lấy quốc hiệu là Vệ (衞), nguyên là tên vùng đất cũ của ông. Trong các tài liệu sử sách viết về nhà Chu thường thấy các từ như Khang hầu, Khang công, đều là để chỉ tới Cơ Phong hay hậu duệ của ông.

Thời Tây Chu
nhỏ|trái|300px|Giản đồ các nước lớn thời Xuân Thu             

Thời kỳ đầu của nhà Chu, Vệ Khang Thúc tuân thủ những điều Chu Công Đán nói với ông là "Khải dĩ Thương chính, cương dĩ Chu sách" (tuân theo chính trị nhà Thương nhưng áp dụng kỷ cương nhà Chu), dùng thể chế chính trị của nhà Thương nhưng triệt để thi hành pháp chế nhà Chu, vì thế đạt được những thành công nhất định.

Khi đó, nước Vệ được coi là phên dậu tin cậy của nhà Chu, Khang Thúc được nhà Chu tin dùng làm Tư khấu. Vì thế thực tế công việc nội bộ của Vệ đều do con trai của ông là Vệ Khang bá đảm nhận. Trước thời Chu Lệ vương, lịch sử nước Vệ được ghi chép rất ít.

Thời Đông Chu
Xuân Thu
Thời kỳ Chu Bình vương phải dời đô sang phía đông, Vệ Vũ công từng xuất binh phò trợ nhà Chu bình Nhung. Nước Vệ thời Vệ Vũ công là thời kỳ cường thịnh, đứng đầu các nước chư hầu, nhưng cũng từ thời kỳ Đông Chu trở đi, do nội loạn đã dần dần suy yếu.

Năm 661 TCN, nước Vệ bị người Địch tàn phá; quân chủ Vệ Ý công, một người ăn chơi trụy lạc cũng bị người Địch giết chết; nước Vệ mất. Được khoảng 5.000 di dân tại các nước Tống, nước Trịnh hỗ trợ, nước Vệ mới dời đô tới Tào (nay là phía đông huyện Hoạt, tỉnh Hà Nam). Sau nhờ được Tề Hoàn công viện trợ, năm 659 TCN dời đô tới Sở Khâu (nay là phía đông huyện Tuấn, địa cấp thị Hạc Bích, tỉnh Hà Nam), một lần nữa tái lập nước nhưng giờ đây chỉ còn là một tiểu quốc.

Thời Vệ Văn công, sức mạnh của nước này một phần nào được khôi phục. Vệ Thành công năm thứ nhất (629 TCN), do bị người Địch nhiều lần xâm lăng, quấy phá nên lại dời đô tới Khâu (nay là Bộc Dương, tỉnh Hà Nam), trải qua khoảng trăm năm chỉ chuyên tâm phát triển thì kinh tể mới bắt đầu phồn vinh. Cuối thời Xuân Thu, tại nước Vệ có 2 họ lớn chuyên quyền là họ Tôn và họ Ninh, quan hệ quân thần lại bất hòa.

Sau khi họ Tôn chạy sang nước Tấn, họ Ninh bị tiêu diệt thì trong nước Vệ lại xuất hiện sự kiện hai cha con Vệ Hậu Trang công và Vệ Xuất công tranh giành ngôi báu, làm cho tiềm lực của nước này bị giảm sút mạnh.

Chiến Quốc
Đến thời Chiến Quốc, nước Vệ cực kỳ suy yếu, liên tục bị các nước Triệu, Ngụy, Tề, Sở xâm lấn.

Năm 343 TCN, Ngụy Huệ Thành vương phế Vệ Thành hầu Cơ Sắc để lập hậu duệ xa của Vệ Linh công họ Tử Nam làm quốc quân nước Vệ. Năm 252 TCN, Ngụy giết Vệ Hoài quân, lập Vệ Nguyên quân là con rể Ngụy vương lên thay. Năm 241 TCN, nước Tần đánh Ngụy, lại lập họ Cơ làm Vệ chủ như cũ, dời đô đến đất Dã Vương (nay là Thẩm Dương, Hà Nam). Lúc này, Vệ trở thành phụ dung của nước Tần.

Năm 209 TCN, Vệ Giác bị Tần Nhị Thế phế, nước Vệ chính thức diệt vong.

Quân chủ nước Vệ 

Bảng dưới đây chủ yếu dựa theo Sử ký - Vệ thế gia là chính, có tham chiếu tới "Xuân Thu tả truyện chú" của Dương Bá Tuấn, "Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng" của Dương Khoan để chỉnh sửa, bổ sung.
 STT Hiệu quốc quân tính danh Số năm tại vị Khoảng thời gian Xuất thân, quan hệ Nguồn tài liệu  1  Vệ Khang Thúc  Cơ Phong   ~ 1040 TCN trở đi - ?  Con Chu Văn Vương, em cùng mẹ với Chu Vũ Vương  Vệ Khang Thúc thế giaSử ký-Vệ Khang Thúc thế gia 2  Vệ Khang bá"Cổ sử khảo" chép là Vệ Mưu bá  Cơ Đại"Thế bản" gọi là Khôn    Con Vệ Khang Thúc  3  Vệ Khảo bá     Con Vệ Khang bá  4  Vệ Tự bá     Con Vệ Khảo bá  5  Vệ Ốt bá"Thế bản" chép là Vệ Chí bá     Con Vệ Tự bá 6  Vệ Tĩnh bá     Con Vệ Thư bá  7  Vệ Trinh bá"Thế bản" chép là Vệ Cơ bá    ? - 867 TCN  Con Vệ Tĩnh bá  8  Vệ Khoảnh hầu   12  866 TCN - 855 TCN  Con Vệ Trinh bá  9  Vệ Ly hầu   42  854 TCN - 813 TCN  Con Vệ Khoảnh hầu  10  Vệ Cung bá  Cơ Dư  1  813 TCN  Con Vệ Ly hầu  11  Vệ Vũ công  Cơ Hòa  55  812 TCN - 758 TCN  Con Vệ Ly hầu, em Vệ Cộng bá  12  Vệ Trang công  Cơ Dương  23  757 TCN - 735 TCN  Con Vệ Vũ công  13  Vệ Hoàn công  Cơ Hoàn  16  734 TCN - 719 TCN  Con Vệ Trang công  14  Vệ quân Châu Dụ  Cơ Châu Dụ  Bị phế  719 TCN  Con Vệ Trang công, em Vệ Hoàn công  15  Vệ Tuyên công  Cơ Tấn  19  718 TCN - 700 TCN  Con Vệ Trang công, em Vệ Hoàn công  16  Vệ Huệ công  Cơ Sóc  4  699 TCN - 696 TCNLục quốc niên biểuLục quốc niên biểu chép là 699 TCN - 697 TCN  Con Vệ Tuyên công Thập nhị chư hầu niên biểuThập nhị chư hầu niên biểuTả truyện-Hoàn công năm thứ 16 17  Vệ quân Kiềm Mâu  Cơ Kiềm Mâu  8  696 TCN - 688 TCNLục quốc niên biểu chép là 696 TCN - 687 TCN  Con Vệ Tuyên công Tả truyện-Trang công năm thứ 6   Vệ Huệ công (lần 2)  Cơ Sóc  20 (31?)  688 TCN - 669 TCN</small>Lục quốc niên biểu chép là 686 TCN - 669 TCN  Con Vệ Tuyên công Tả truyện-Trang công năm thứ 6  18  Vệ Ý công  Cơ Xích  9  668 TCN - 660 TCN  Con Vệ Huệ công  19  Vệ Đái công  Cơ Thân  1  660 TCN  Cháu Vệ Tuyên công, con Vệ Chiêu bá Cơ Ngoan  20  Vệ Văn công  Cơ Hủy  25  659 TCN - 635 TCN  Con Vệ Chiêu bá, em Vệ Đái công  21  Vệ Thành công  Cơ Trịnh  35  634 TCN - 600 TCN  Con Vệ Văn công  22  Vệ quân Hà  Cơ Hà  Bị phế  632 TCN  Con Vệ Văn công, em Vệ Thành công  23  Vệ Mục công  Cơ Sắc  11  599 TCN - 589 TCN  Con Vệ Thành công  24  Vệ Định công  Cơ Tang  12  588 TCN - 577 TCN  Con Vệ Mục công  25  Vệ Hiến công  Cơ Khản  18  576 TCN - 559 TCN  Con Vệ Định công  26  Vệ Thương công  Cơ Thu</small>Hán thư gọi là DiễmTả truyện gọi là Phiếu  12  558 TCN - 547 TCN  Con Vệ Mục công, em Vệ Định côngHán thư cho là em Vệ Hiến công Hán thư-cổ kim nhân biểuTả truyện-Tương công năm thứ 6  Vệ Hiến công (lần 2)  Cơ Khản  3  546 TCN - 544 TCN  Con Vệ Định công  27  Vệ Tương công  Cơ Ác  9  543 TCN - 535 TCN  Con Vệ Hiến công  28  Vệ Linh công  Cơ Nguyên  42  534 TCN - 493 TCN  Con Vệ Tương công  29  Vệ Xuất công  Cơ Triếp  12  492 TCN - 480 TCN  Con Vệ [Hậu] Trang công  30  Vệ Trang công  Cơ Khoái Hội  3  480 TCN - 478 TCN  Con Vệ Linh công  31  Vệ quân Ban Sư  Cơ Ban SưTả truyện gọi là Bàn Sư  Bị phế  478 TCN Tả truyện coi là cháu của Vệ Tương công Tả truyện-Ai công năm thứ 17  32  Vệ quân Khởi  Cơ Khởi  1  477 TCN Sử ký ghi là con Vệ Linh công   Vệ Xuất công (lần 2)  Cơ Triếp  7 (21)  476 TCN - 470 TCNLục quốc niên biểu ghi là 476 TCN - 456 TCN  Con Vệ [Hậu] Trang công  33  Vệ Điệu công  Cơ Kiềm"Thế bản" ghi là Kiền, tên khác là Thích  5  469 TCN - 465 TCNLục quốc niên biểu ghi là 455 TCN - 451 TCN  Con Vệ Linh công  34  Vệ Kính công  Cơ Phất"Thế bản" gọi là Phí  33/19  464 TCN - 432 TCNLục quốc niên biểu ghi là 450 TCN - 432 TCN  Con Vệ Điệu công  35  Vệ Chiêu công"Thế bản" gọi là Vệ Nhiêu công  Cơ Củ"Thế bản" gọi là Chu  6  431 TCN - 426 TCN Con Vệ Kính công  36  Vệ Hoài côngLục quốc niên biểu ghi là Vệ Điệu công  Cơ Đản  11  425 TCN - 415 TCN  Con Vệ Chiêu công  37  Vệ Thận công  Cơ Đồi  32/42  414 TCN - 383 TCNLục quốc niên biểu ghi là 414 TCN - 373 TCN  Con công tử Thích, Thích là con Kính công Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 38  Vệ Thanh công</small>"Thế bản" ghi là Vệ Thánh công  Cơ Huấn"Thế bản" gọi là Trì  11  382 TCN - 372 TCNLục quốc niên biểu ghi là 372 TCN - 362 TCN  Con Vệ Thận công Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 39  Vệ Thành hầu  Cơ Sắc"Thế bản" gọi là Bất Thệ  29  371 TCN - 343 TCN"Niên biểu" ghi là 361 TCN - 333 TCN  Con Vệ Thanh công Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 40  Vệ Bình hầu  Tử Nam Kính  8  342 TCN - 335 TCNLục quốc niên biểu chép là 332 TCN - 325 TCN  Cháu 4 đời của Vệ Linh công. Vệ Linh công sinh con trai nhỏ là Cơ Dĩnh. Cơ Dĩnh sinh ra Tử Nam Di Mưu. Di Mưu sinh Tử Nam Cố. Cố sinh Vệ Bình hầu. Trước coi là con Vệ Thành hầu Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 41  Vệ Tự quânKỷ niên chép là Vệ Hiếu Tương hầu   42  334 TCN - 293 TCNLục quốc niên biểu chép là 324 TCN - 283 TCN  Con Vệ Bình hầu  Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 42  Vệ Hoài quân   39/31  292 TCN - 266 TCNLục quốc niên biểu chép là 282 TCN - 253 TCN  Con Vệ Tự quân Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 43  Vệ Nguyên quân   25 (theo thế gia)  266 TCN - 261 TCNLục quốc niên biểu chép là 252 TCN - 230 TCN  Con rể của con gái Ngụy An Li vươngSử ký chép là em Vệ Tự quânHán thư chép là em Vệ Hoài quânHán thư-cổ kim nhân biểuChiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng 44  Vệ quân Giác  Cơ Giác  33/21  261 TCN - 254 TCNLục quốc niên biểu chép là 229 TCN - 209 TCN  Nước Tần lập nênSử ký chép là con Vệ Nguyên quân Chiến Quốc sử liệu biên niên tập chứng

Ghi chú

Xem thêm
 Xuân Thu
 Chiến Quốc
 Chu Công
 Vũ Canh
 Ngụy (nước)

Liên kết ngoài
 Danh sách các vua nước Vệ