Tôn Thất Tiết

Tôn Thất Tiết (chữ Hán: 尊室節; sinh năm 1933 tại Huế) là một nhà soạn nhạc người Pháp gốc Việt thuộc dòng nhạc đương đại. Ông đồng thời cũng là một nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam.

 Sự nghiệp 
Năm 1958, Tôn Thất Tiết sang Paris, Pháp để theo học về soạn nhạc tại Học viện Âm nhạc Paris dưới sự hướng dẫn của 2 giáo sư danh tiếng là Jean Rivier và André Jolivet. Nhạc của ông là một sự hòa hợp giữa Đông và Tây phương. Tuy học nhạc Tây phương, ông vẫn tìm âm hưởng nhạc từ triết lý Á Đông, Kinh Dịch, Phật giáo và Ấn Độ giáo. Ngoài ra ông còn lấy cảm hứng từ trường phái lãng mạn của Thi ca Trung Quốc cổ điển, như của Lý Bạch và Vương Duy.

Năm 1993, ông thành lập Hiệp hội Âm nhạc Pháp – Việt (France – Vietnam Music Association) nhắm mục đích giúp phát triển âm nhạc dân tộc. Cuối năm 1994, nhóm các nhạc sĩ Việt Nam tại Pháp như Trần Văn Khê, Nguyễn Thiên Đạo đã bắt đầu chú ý đến việc phục hồi Nhã nhạc cung đình Huế và đã về Việt Nam để dàn dựng một chương trình âm nhạc cung đình.'Báu vật sống' của Nhã nhạc cung đình Huế Bằng nỗ lực cá nhân, ông cũng nhận bảo trợ cho các nghệ nhân nhã nhạc và ca trù, và nhờ sự góp sức của ông mà các nghệ nhân có dịp đi trình tấu tại Pháp, Thụy Sĩ, Bỉ, Áo, Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc...

Ông là nhà soạn nhạc cho 3 phim của đạo diễn Trần Anh Hùng là Mùi đu đủ xanh (1993), Xích lô (1995) và Mùa hè chiếu thẳng đứng (2000), ngoài ra là bộ phim Mùa len trâu (2004, đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh). Xích lô được trao giải thưởng George Delerue năm 1995 về nhạc phim hay nhất. Ngoài ra, ông cũng viết nhạc cho các đoạn trình tấu ballet của Régine Chopinot: Parole de feu (1995) và Danse du temps (1999).

Năm 2007, ông cộng tác với đoàn đồng ca Musicatreize ở Pháp, và soạn nhạc cho một ca kịch về cổ tích Việt Nam, thực hiện bởi Tam Quy ("L'arbalète Magique").

 Đời tư 
Năm 1977, ông định cư và nhập quốc tịch Pháp.

Con trai ông Tôn Thất An cũng là một nhạc sĩ và nhà soạn nhạc.

Tác phẩm 

Năm sáng tácTác phẩmĐịnh dạng, đối tượngBiểu diễn lần đầuNghệ sĩ biểu diễnĐịa điểmGhi ChúCông việc không ngày tháng / Œuvre non datée Chanan cho violin và piano Được sáng tác cho bộ sưu tập "Panorama"1965Năm bản nhạc cho kèn oboe và piano 1966ParisSonata cho độc tấu violin Bernard Fauchet 1966Multi cordiDàn nhạc dây1969Dàn nhạc thính phòng l'ORTF, André GirardTrụ sở của l'ORTF, Parisl'ORTF : Đài Phát thanh Truyền hình PhápString Quartet No. 2 Tứ tấu đàn dây1967Quartet Pro Musica 1967Ba Đoản KhúcBa đoạn nhạc cho Piano1970ParisIncarnations structurales
(Cấu trúc những sự hóa thân) sáo, cello (hoặc viola), đàn hạc 1970Trio NordmannParisVision IISáo và Piano1968Tứ đại cảnhSáo, kèn ô-boa, clarinette, basson, piano Henriette Puig-Roger, Tứ tấu nhạc cụ gió Parisl'ORTF, Paris 1969Hy vọng 267 Tù và kiểu Anh và Harpsichord1974Jean-Claude Malgoire, Danièle Salzer1970Hy vọng 14Tù và Anh, harpsichord và dàn nhạc dây1971Dàn nhạc de l'ORTF, André Girard Biennale de Paris1971Ngũ Hành 1Nhạc cụ cổ1973Florilegium Musicum de Paris, Jean-Claude MalgoireNhà hát Paris, buổi hòa nhạc của Domaine Musical1972Ái Vân 1đàn harpsichord 1972Blandine Verlet l'ORTF Ái Vân 2Bass recorder và đàn harpsichordJean-Claude Veilhan, Blandine Verlet1973Ngũ Hành 2Dàn giao hưởng1974Dàn nhạc l'ORTF, Edgar CosmaTưởng niệmSáo, bộ đôi đàn hạc, violaTam tấu Debussy, Jacqueline PierreLễ hội mùa hè Paris1974NiệmSáo giọng son và đàn hạcJacques Royer, Francis PierreLễ hội GargilesseVô viDàn nhạc dây1975Dàn nhạc Đài Phát thanh Pháp, André GirardĐài Phát thanh PhápẤn tượngDàn giao hưởng1975Alain Bancquart, Dàn nhạc Đài Phát thanh Pháp1976Chu Kỳ 1Tam tấu đàn dây1978Tam tấu dây ParisBảo tàng Guimet, Hiệp hội hợp tác của các nghệ sĩ biểu diễn và nhà soạn nhạc (A.C.I.C.)Chu Kỳ 2Ngũ tấu gió 1976Tứ tấu Ars Nova, Marius Constant Liên hoan d'Armagnac 1977Bao laClarinet độc tấu 1978Robert FontaineParisChu Kỳ 3Đàn Hạc1977Francis PierreLễ hội đầm lầy Chu Kỳ 4Tứ tấu bộ gõ1979Tứ tấu gõ ParisĐài Phát thanh Pháp, 1978Kiem aiDàn hợp xướng hỗn hợp, dàn hợp xướng thiếu nhi và dàn nhạc 1982Hợp xướng và dàn nhạc giao hưởng Đài Phát thanh Pháp, Jacques Mercier1980Images lointaines 2Giọng nữ cao và dàn nhạc 1981Michiko Hirayama, Dàn hợp xướng Lille, Cyril DiederichThành phố LilleTrung dzuong
(Trùng dương) Piano1981Terre-Feu Độc tấu Viola1971Theo AdamopoulosSaint-Gervais 1982Bois-Terre Cello1983Jean GroutPhòng trưng bày Ponchettes, lễ hội MancaTại NiceMétal-Terre-Eau violin 1983Charles FreyJeu des cinq éléments I
(Ngũ Hành 1)Violin và cello1983Charles Frey, Jean Grout Jeu des cinq éléments II
(Ngũ Hành 2) pha-gốt1982Alexandre OuzounoffĐài Phát thanh Pháp1983Chu kỳ 5Sáo và tape1983Sophie Cherrier ICRAM
(Viện nghiên cứu âm nhạc và âm thanh) 1984Le chant de l’espérance Dàn hợp xướng và hòa tấu nhạc cụ của trẻ em Jeu des cinq éléments III
(Ngũ hành 3) Tam tấu đàn dây, đàn hạc1985Frédérique Cambreling, tam tấu dây ParisĐài Phát thanh Pháp1985Concerto cho ViolinViolin1985Alain Meunier, Dàn nhạc Côte d'Azur của Cannes, Philippe BenderLễ hội Manca1986Chu kỳ 7Đàn hạc chính và hòa tấu nhạc cụ 1987Marie-Claire Jamet, dàn hòa tấu Intercontemporain, Kent Nagano Trung tâm Pompidou Strasbourg 85 Organ 1988Michel FischerĐài Phát thanh Pháp1987Dzao, 9 khúc dạo đầu của harpsichord Harpsichord1988Jory VinikourLễ hội mùa hè, ParisLes jardins d’autre monde Hòa tấu nhạc cụ1988Sylvie Beltrando, Luca Pfaff Trois intermezzi Ô-boa, bộ gõ, đàn hạc1988Doi dzien / Đối diện sáo tenor, băng (tape), 1991Marjolijn van Roon, lễ hội hòa nhạc DublinIrelandKimco sáo altoPrajna paramita Nhóm 6 giọng (hoặc hòa tấu giọng hát) và hòa tấu nhạc cụ1988Nhóm A sei voci, nhóm Alternance, Sandro Gorli. Lễ hội d’art sacré 1989Moments rituels I Saxophone tenor, bộ gõ và Synthesizer1990Préludes à un dialogue Bộ đôi guitar1989Cặp dồi Horreaux-Tréhard Đài Phát thanh pháp

 Từ năm 1990 
+NămTác phẩmViết choBiểu diễn lần đầuNghệ sĩĐịa điểm Ghi chú1990Jeu des cinq éléments IV
(Ngũ hành 4)Violin, cello, piano 1991Phong vũTứ tấu dâyLe chemin du Bouddha, ballet en 4 tableaux Dàn nhạc, hợp xướng1993Dàn nhạc quốc gia d'Île-de-France, Jacques MercierĐài Phát thanh PhápThe endless murmuring ICello, đàn hạcMarc-Didier Thirault, Corinne Le DuLễ hội mùa hè Gargilesse1992Thuy, lam...Vo Sáo, đàn hạcJudith Hall, Hugh WebbLuân Đôn, Vương quốc AnhMoments rituels II
(Những thời khắc nghi lễ) Nhóm saxophone1992Nhóm saxophone của LyonPesaro, Liên hoan saxophone thế giới1993Chu kỳ 6Hợp xướng 12 người1994Hợp xướng Đài Phát thanh Pháp, Guy ReibelSân khấu Gaveau, ParisTrois estampes bộ gõ, tam tấu sáoTam tấu Estampes Đài Phát thanh PhápXuan vuCello, pianoThe endless murmuring II Ô-boa, đàn hạcPatrick GalloisLễ hội Akiyoshidai , Nhật BảnMùi đu đủ xanh Nhạc phimPhim Mùi đu đủ xanhDialogue avec la nature Đôi guitar, dàn nhạc1995 (bản 1)Cặp đôiHorreaux-Tréhard, Dàn nhạc Caen, Olivier CuendotCaen1997 (bản 2) Horreaux-Tréhard, dàn nhạc Poitou-Charentes, Xavier RistThu phong Piano, Violin1995Adèle Auriol, Bernard Fauchet Paris1995Xích LôNhạc phimPhim Xích LôSuite chorégraphiqueNhóm nhạc1996Các nghệ sĩ độc tấu của dàn nhạc IntercontemporainTrung tâm Georges Pompidou The endless murmuring III Viola, ô-boa, đàn hạc1996Lang dzu Clarinet, Cello, violaLegends of the Southlands Giọng nữ cao, dàn nhạc, người dẫn chuyện1996Sylvaine Davené, Dàn giao hưởng quốc gia d'Île-de-France, Vincent BartheParoles du feu Dàn nhạc, balletRegine Chopinot Atlantic Ballet Nhà thờ Fromentin, La La Rochelle 1997Contemplation Viola (alto), dàn nhạc2008Bruno Pasquier, Dàn nhạc giao hưởng nhạc viện, Pierre-Michel DurandBoulogne-BillancourtImages furtives Cello, pianoLang dzu II Clarinet, viola, cello1998Mémoire de la rivièreTứ tấu dây1999Tứ tấu RosamundeMontpellier, Lễ hội khiêu vũ Montpellier Phần mở đầu của La danse du temps 1999Cycles du temps Lục tấu bộ gõ1999Nhóm bộ gõ của StrasbourgĐài Phát thanh PhápPhần thứ 2 của La danse du tempsTemps oublié Tốp ca, Synthesizer 1999Guy Reibel, tốp ca Đài Phát thanh PhápMontpellier, Lễ hội khiêu vũ MontpellierPhần 3 của La danse du tempsLa danse du temps Tứ tấu dây, bộ gõ, nhạc ballet, hợp xướng1999Ballet Atlantique Régine Chopinot La RochelleMùa hè thẳng đứngNhạc phimPhim Mùa hè thẳng đứngLa petite souris Đàn hạc2000Et la rivière chante l’éternitéTam tấu dây 2001Tam tấu dây ParisĐài Phát thanh Pháp2001Images du temps Đàn hạc, ban hòa nhạc2002Philippe Ferro, Ban hòa nhạc của vùng Trung tâmBeaugencyLes sourires de Bouddha Dàn hợp xướng thính phòng2001Dàn hợp xướng thính phòng Les ÉlémentsTarbesLe vent printanier Hợp tấu nhạc cụ2003Vô đề 1HarpsichordVô đề 2Đôi pianoJeu des cinq éléments V
(Ngũ hành 5)2003Ensemble Berlingot musique d'aujourd'hui Nantes
Ông là tác giả khoảng cách 50 tác phẩm đủ loại, trong đó có: 12 bản cho dàn nhạc, trong ấy có Tứ Đại Cảnh (1968), Hy Vọng (1971), Ngũ Hành (1973), Vô Vi (1974), Ấn Tượng (1974–75), Những Truyền Thuyết Đất Phương Nam (1996); 16 bản cho nhạc phòng, trong ấy có Niệm (1974), Chu Kỳ I, II (1976), III, IV (1977), Phong Vũ (1991), Xuân Vũ (1993); năm bản nhạc hát, trong ấy có Vang Bóng Thời Xưa (1969), Kiêm Ái (1978), Chu Kỳ VI (1993) Tuần lễ nhạc kịch Việt Nam hôm qua và hôm nay..

Ngoài những bản trên, còn những bản nhạc mang tên Pháp như Incarnations structurales (Cấu trúc những sự hóa thân, 1967), Terre–Feu (Đất–Lửa, 1981), Jeu des cinq Éléments (Ngũ hành, 1982), Moments rituels (Những thời khắc nghi lễ, 1992) trong số nhạc thính phòng, Prajna Paramita (Ba la mật da, 1988) trong số nhạc hát. Le chemin de Bouddha (Con đường Đức Phật, 1990–91) là một bản kịch múa.

 Giải thưởng 
Ông đã nhận nhiều giải thưởng như giải Lili Boulanger (1972) của Hội SACEM, giải Diễn đàn Quốc tế những Nhà soạn nhạc ở UNESCO (Tribune Internationale des Compositeurs à l’Unesco) (1975), giải Sáng tác của Bộ Văn hóa Pháp (1981).

Chú thích

Liên kết ngoài

Thể loại:Họ Tôn Thất
Thể loại:Người Huế
Thể loại:Nhạc sĩ gốc Việt
Thể loại:Nhà soạn nhạc Pháp
Thể loại:Tôn thất nhà Nguyễn
Thể loại:Người Pháp gốc Việt
Thể loại:Nhà soạn nhạc Việt Nam
Thể loại:Nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam