Hoàng Thi Thơ

Hoàng Thi Thơ (16 tháng 7 năm 1928 - 23 tháng 9 năm 2001) là một trong những nhạc sĩ lớn nhất của nền Tân nhạc Việt Nam. Một số bút danh khác của ông là Tôn Nữ Trà Mi, Tôn Nữ Diễm Hồng, Bích Khê và Triệu Phong.

 Cuộc đời 
Hoàng Thi Thơ sinh ngày 16 tháng 7 năm 1928 tại làng Bích Khê, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông thuộc dòng họ Hoàng Phủ, một dòng họ khoa bảng có tiếng tăm ở đất Quảng Trị.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Hoàng Thi Thơ gia nhập Đoàn Văn nghệ Quảng Trị như một diễn viên ca kịch nhạc do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba làm trưởng đoàn.

Tháng 12 năm 1946, Hoàng Thi Thơ khi đang tham gia tuyên truyền cùng nhạc sĩ Trần Hoàn ở Huế thì kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Sau khi Huế thất thủ, ông trở ra Vinh theo đề nghị của nhà thơ Lưu Trọng Lư. Tháng 5 năm 1947, ông bắt đầu làm báo, viết văn, trở thành phóng viên và biên tập viên cho tờ nhật báo Cứu quốc của Việt Minh. Tháng 9 năm 1948, ông trở lại Huế, tiếp tục hoàn thành chương trình trung học ở Trường Khải Định (về sau trường dời ra Hà Tĩnh và đổi tên thành Trường Huỳnh Thúc Kháng). Sau khi học xong Tú tài, tháng 10 năm 1950, ông vào đại học tại trường Dự bị đại học Liên khu 3 và 4 tại Thanh Hóa, theo khoa Văn-Triết.

Năm 1952, ông từ vùng kháng chiến tức Liên Khu Tư ở Thanh Hóa về Huế định xin gia đình người anh một số tiền để có thể đưa người yêu ra Hà Nội với mục đích theo học Văn Khoa ở đây. Tuy nhiên, theo một trang báo hải ngoại, 2 người anh của ông ở Huế đã bị Việt Minh nửa đêm lôi đi hành quyết vì vu cho tội thân Pháp. Lòng tin vào kháng chiến của Hoàng Thi Thơ do đó sụp đổ. Còn theo nhiều tờ báo khác trong nước, do nghe lời người thân khuyên nhủ, ông vào Nam để được an toàn. Ông quyết định vào Sài Gòn bắt đầu lại cuộc sống. Khi đi, ông dẫn theo 2 đứa cháu vừa mất cha, đó là Hoàng Kiều và Hoàng Thi Thao. Ở Sài Gòn ông dạy sinh ngữ Anh - Pháp ở các trường tư thục và theo nghề viết nhạc, hoạt động văn nghệ. Năm 1957, ông bắt đầu tổ chức những kỳ đại nhạc hội tại rạp Thống Nhất, Sài Gòn. Năm 1961, ông thành lập Đoàn Văn nghệ Việt Nam gồm hơn 100 nghệ sĩ tên tuổi và lưu diễn qua nhiều nước Á Châu cũng như nhiều thành phố trên thế giới: Vạn Tượng, Hồng Kông, Đài Bắc, Đông Kinh, Vọng Các, Ba Lê, Luân Đôn, Tân Gia Ba, Sénégal,... và nhiều nơi ở Hoa Kỳ. Năm 1967, ông thành lập tiếp Đoàn văn nghệ Maxim's, gồm 70 diễn viên ca-vũ-nhạc-kịch, tổ chức những chương trình ca vũ nhạc kịch đặc biệt tại nhà hàng Maxim's. Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ là người duy nhất được Bộ Thông tin và Tổng cục Chiến tranh Chính trị Việt Nam Cộng hòa nhiều lần cử thành lập và dẫn các đoàn văn nghệ Việt Nam sang châu Âu trình diễn.

Tháng 4 năm 1975, đoàn văn nghệ của ông đang lưu diễn ở Nhật Bản thì xảy ra sự kiện 30 tháng 4 năm 1975. Ông không thể trở về nước, từ đó phải sống lưu vong và định cư ở Hoa Kỳ. Ông được cấp phép về thăm Việt Nam hai lần kể từ năm 1993.

Sau năm 1975, tại Việt Nam, ông cùng với nhạc sĩ Phạm Duy là hai người bị cấm về nhân thân (cấm toàn bộ tác phẩm).Nếu thấy oan, Đàm Vĩnh Hưng có thể kiện của tác giả Nhật Lệ trên báo Lao động 22/2/2006, Vietbao đăng lại. Bài báo có nhắc đến việc Phạm Duy và Hoàng Thi Thơ bị cấm về nhân thân (nghĩa là cấm lưu hành toàn bộ tác phẩm) Đến đầu năm 2009, Cục Nghệ thuật Biểu diễn thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới cho phép phổ biến trở lại 6 bài của ông là Đường xưa lối cũ, Rước tình về với quê hương, Hình ảnh người em không đợi, Duyên quê, Túp lều lý tưởng, Múc ánh trăng vàng.

Ngày 23 tháng 9 năm 2001, ông qua đời tại nhà riêng ở Glendale, California trong khi chờ vợ làm một món cá mà ông thích. Ông được an táng tại vườn Vĩnh Cửu - nghĩa trang Peek Family, Quận Cam, California. Mộ của ông nằm ở nhà quàn Heritage Memorial Service, 17712 Beach Boulevard, Huntington Beach, California, Hoa Kỳ.

 Gia đình 
Thời kỳ đi kháng chiến, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đã có quan hệ tình cảm với Trương Tân Nhân, một người bạn học cùng trường. Về sau khi ông bỏ kháng chiến về thành và không thể trở lại, bà Tân Nhân lúc đó đã mang thai. Sau hiệp định Genève, bà ở lại miền Bắc và tiếp tục sự nghiệp ca hát. Người con trai của hai người mang tên Lê Khánh Hoài (lấy theo họ người chồng sau của bà), hiện đang hoạt động trong lĩnh vực kịch nghệ và điện ảnh tại Thành phố Hồ Chí Minh.Trường Kỳ, Hoàng Thi Thơ: đã 6 năm qua... - TiviTuansan.com, 28/10/2008

Tháng 9 năm 1957, ông lập gia đình với ca sĩ Thúy Nga (con gái nhiếp ảnh gia Nguyễn Giao) và sinh được bốn người con gồm ba trai và một gái. Trong đó, người con trưởng là Hoàng Thi Thi, vừa là nhạc sĩ vừa là kỹ sư. Ngoài ra, ông còn một người con nuôi là Hoàng Thi Thao (1945–2019), người cháu gọi ông bằng chú và cũng là người theo sát chân ông trong nhiều năm hoạt động văn nghệ. 

Ngoài ra, ông còn có một người cháu gọi ông bằng chú ruột, đó là tỷ phú Hoàng Kiều (con trai của ông Hoàng Hữu Nam).

 Sự nghiệp 
phải|nhỏ|Ban hợp ca do Hoàng Thi Thơ điều hành từng góp mặt trên đài truyền hình THVN thời Việt Nam Cộng hòa
 Âm nhạc 

Hoàng Thi Thơ sáng tác trên 500 ca khúc từ tình ca đến nhạc quê hương, dân ca đến nhạc thời trang, đoản khúc đến trường ca, nhạc cảnh đến nhạc kịch.

Khoảng năm 1972-1973, ông sử dụng thêm bút danh mới là Tôn Nữ Trà Mi và sáng tác một loạt ca khúc mà báo chí thời đó gọi là "đem lại cho làng tân nhạc Việt Nam luồng sinh khí mới và cảm hứng tân kỳ" như "Rước tình về với quê hương", "Việt Nam ơi ngày vui đã tới", "Ô kìa đời bỗng dưng vui", "Xây nhà bên suối", "Ngày vui lý tưởng"... Những ca khúc này đã quen thuộc với người Việt Nam cho đến tận nay.

Trong thời gian cộng tác với nhà hàng Maxim's (Sài Gòn), ông đã thực hiện những tiết mục ca nhạc kịch dã sử và sáng tác những ca khúc hào hùng như "Quang Trung đại phá quân Thanh" hoặc "Trưng Vương đại phá quân Đông Hán".

Năm 1955, Hoàng Thi Thơ sáng tác hai bài trường ca đầu tiên mang tên "Triều Vui Thế Hệ" & "Máu Hồng Sử Xanh". Năm sau, ông cho ra đời trường ca “Ngày Trọng Đại” và đến năm 1963 là "Tiếng Trống Diên Hồng".

Hoàng Thi Thơ còn là tác giả sách “Để Sáng Tác Một Bài Nhạc Phổ Thông” xuất bản vào năm 1953, dày 500 trang với những phần hướng dẫn về hòa âm, luật sáng tác...

Ông cũng là người đã nâng đỡ Sơn Ca và Họa Mi, đào tạo trở thành những nữ ca sĩ nổi tiếng.

Ngoài ra, trước năm 1975 tại Sài Gòn, ông có thực hiện loạt băng nhạc Hoàng Thi Thơ với những giọng ca thượng thặng thời đó.

 Nghiên cứu nghệ thuật múa 
Hoàng Thi Thơ cũng nghiên cứu các điệu múa. Ông được cho là người tiên phong xây dựng những điệu vũ vừa hiện đại vừa đậm chất dân tộc. Ông cùng với vũ sư Trinh Toàn và vũ sư Lưu Hồng đã có nhiều công trình hợp tác nghiên cứu và sáng tạo các điệu múa dân tộc: Vũ múa trống, Vũ lên đồng, Vũ múa nón, Múa xòe, Múa Koho...

 Nhạc kịch - điện ảnh 
Năm 1963, Hoàng Thi Thơ đạo diễn sáng tác vở nhạc kịch đầu tiên, mang tên "Từ Thức lạc lối bích đào". Lần lượt các năm 1964-68 là các vở khác ra đời như "Dương Quý Phi" (1964), "Cô gái điên" (1966), "Ả Đào say" (1968),...

Năm 1965, Hoàng Thi Thơ trở thành đạo diễn điện ảnh với cuốn phim đầu tiên là "Cô Gái Điên" quay thành phim từ nhạc kịch cùng tên của ông, do Trung tâm Điện ảnh Quốc gia sản xuất.

Năm 1969, ông đạo diễn cho phim "Người cô đơn" do chính ông sản xuất. Sau khi ra đến hải ngoại, Hoàng Thi Thơ vẫn tiếp tục làm đạo diễn cho một số phim video như "Chuyện Tình Buồn", "Tiếng Hát Trong Trăng", "Người Đẹp Bạch Hoa Thôn" và "Chiêu Quân Cống Hồ".

 Tác phẩm 
 Ca khúc 

 Nhan đề  Bút danh sử dụng  Năm sáng tác 2000 đêm đau thương    Ai buồn hơn ai  1964 Ai nhớ chăng ai  1956 Anh biết em đi chẳng trở vềCùng phổ thơ Thái Can nhưng khác với bài của nhạc sĩ Anh Bằng.   1959 Bài ca dân nghèo    Bài ca đoạn trường    Bài thơ cuối cùng   1964 Bài thơ hòa bình   Bài thơ má lúm đồng tiền   2000  Bài thơ tự do    Bài thơ xuân   1954 Bao giờ trở lại    Biết đâu tìm  Tôn Nữ Trà Mi 1959 Biết thuở nào nguôi    Bóng hồng Việt Nam    Các anh các chị   1958 Các anh về   1955 Cái trâm em cài  Tôn Nữ Diễm Hồng  1971 Cành hoa trước gió   Chiếc quạt Xuân Hương    Chiều cố đô   1959 Chiều mưa viễn xứ    Chiến sĩ hành  1969 Chim vàng trên nón sắt    Chủ nhật xám   1969  Chuyện tình cô lái đò bến Hạ  1974 Chuyện tình của người trinh nữ tên Thi  1970  Chuyện tình Lộng Ngọc   Chúng mình   Con bướm nhà em    Có ai trên đời mà không yêu (Con tim và nước mắt)    Cô gái mới   Còn nhớ hay quên   Cuộc đời này   Cung đàn tám hướng   Dậy thì    Diễm tình  Tôn Nữ Trà Mi  1973  Dù xa xôi vẫn thấy rất gần    Duyên quê   1955 Đám cưới trên đường quê  1973  Đành quên sao  Tôn Nữ Trà Mi  1960 Đẹp chiều thôn dã    Đẹp mấy mùa hoa    Đêm cuối cùng   1958Đêm qua mơ thấy Sài Gòn Điệu buồn dang dở   Điệu lý cò bay  1949 Đôi mái chèo trăng  Đôi người đôi ngả1981 Đời sầu của ve   1973 Đời buồn như liễu  Đời ta như chiếc lá vàng Đưa em qua cánh đồng vàng   Đưa em xuống thuyền  1974 Đừng nói với anh   1964 Đường xưa lối cũ   1959 Em là nữ hoàng  Tố Tâm & Hoàng Thi Thơ 1970 Em như làn mây  1990 Em về thăm lại quê anh   Gạo trắng trăng thanh  1956 Gặp lại người yêu  1974 Gặp nhau   1959 Gặp nhau giữa trời lưu lạc   Giã từ mẹ   1954 Giây phút chạnh lòng   1959 Giọt lệ bên bờ biển Đông   Giọt sầu từ lầu Hoàng Hạc   Giữa trời đất nước thân yêu   1960 Gót hồng trên con đường đất  Hát nữa đi em1959 Hình ảnh người em không đợi  Hoàng Thi Thơ - Tôn Nữ Trà Mi 1963 Hoa hồng một đóa   1994 Hoa nữ sinh  1955 Hỏi người còn nhớ đến ta  Tôn Nữ Trà Mi  1973Hỡi núi rừng Trường Sơn Khi người lính trẻ trở về quê hương   Khi tình yêu đến  Không đâu bằng quê hương ta Khúc hát chia tay   Kinh chiều  1969Kiếp tơ tằm   1959 Lá vàng tượng trắng trong vườn lục xâm   Lá thư về làng   1955Là người Việt Nam tôi vẫn nhớLittle Saigon Lời hát tạ ơn   Lời người bên kia Bến Hải (Những ai chưa về)   1956 Lời người ra đi   Lời người ở lại   1954 Lời thề của loài hoa trắng  Tôn Nữ Trà Mi 1969 Lúa vàng sao sáng  Luân vũ mùa thu Mái tranh chiều  1981 Màu hoa thiên lý   1960 Mặt trời lại sáng quê hương  Mấy nhịp cầu tre1956 Mối tình bất diệt   Mộng Hoàng, áo cưới hay khăn tang   Mộng hồng   Một lần cuối  1970 Một miếng trầu duyên   1954Một ngày buồn vĩnh biệt quê hươngMột ngày rồi lại một ngày Một thoáng em về   Mời lên hái đóa hoa rừng   Mùa thu Đông Kinh   1963 Múc ánh trăng vàng   1955 Mưa dọc đường quê  Nắng quê hương hay nắng quê người Nêu mình yêu nhau1981 Ngày buồn trôi qua ngày vui phải tới   Ngày em ra đi   1958 Ngày trọng đại (trường ca)   1960 Ngày vui lý tưởng   Ngập ngừng  1959 Người cô đơn (nhạc phim cùng tên)   Người nghệ sĩ mù   1958 Nhạc vọng thôn chiều   Nhớ thành đô   1963 Như cánh phù du   1973 Những giòng lệ rơi   Những ngày thơ mộng   1959 Những vòng hoa trắng   Nếu một ngày kia   1965 Niềm đau của Thúy   Ô kìa đời bỗng dưng vui   1973 Ôi chưa kịp nói với nhau một lời   Phố chiều   1958 Phút đầu tiên   1959Quang Trung đại phá quân Thanh Quê hương ta   Rồi một chiều kia   1959Rồi một ngày1970 Rong chơi cuối trời quên lãng   1974 Rước tình về với quê hương  1973 Ruộng lúa nương dâu   Sang ngang  1959 Sao  Bích Khê  Sống chết với nhau  Triệu Phong  Súng ơi   1954 Ta dạy cho con   Tà áo cưới   1960 Tại sao?   Tango nhớ   Tâm tình gửi Huế  Tôn Nữ Trà Mi  1960Tháng tư buồn Thiên đường của ta   Thôi chia ly từ đây  1964 Thôn trăng mở hội trăng tròn   1955 Thị trấn đìu hiu   Thục Lan, giọt nước mắt da vàng   Thúy   Tiễn nàng sang ngang   Tìm anh   1958Tìm em   1958 Tin ngày mai đến   Tin về đô thị   Tình anh   Tình anh tình em   Tình ca điên   Tình ca trên lúa  1972 Tình dang dở   Tình đêm liên hoan   1956 Tình gần tình xa   Tình hồng cho em số 1 (Tình hồng cho em) 1970 Tình hồng cho em số 2 (Đêm buồn)  1970 Tình hồng cho em số 3 (Kinh cầu tình yêu)  1970 Tình hồng cho em số 4 (Niềm đau của cát)  1970 Tình hồng cho em số 5 (Rồi một ngày)  1970 Tình hồng cho em số 6 (Lộng Ngọc)  1970 Tình hồng cho em số 7 (Tạ tình)  1970 Tình hồng cho em số 8 (Lệ buồn)  1970 Tình hồng cho em số 9 (Ru nhau)  1970 Tình hồng cho em số 10 (Góc trời của ta)  1970 Tình mùa hoa đào   1966 Tình sầu biên giới   1954 Tình ta với mình   Tình vỡ   Tình yêu tuyệt vời 2   Tóc thề chấm vai   2001 Tôi nhớ tên anh   1960 Tôi yêu Thúy  Tôi và người tôi yêu Trái tim Việt Nam  1974 Trăng đẹp trời Nam   Trăng rụng xuống cầu   1956 Trời quê hương ta xanh  Triệu Phong  Túp lều lý tưởng  Tôn Nữ Trà Mi  1970 Vần thơ thương nhớ  1959 Vết chân đà điểu   Việt Nam ơi ngày vui đã tới   Việt Nam như đóa hoa xinh  1974 Vũ khúc đồng quê   Vũ khúc yêu đời  1952 Xây nhà bên suối  Tôn Nữ Trà Mi 1973 Xe hoa một chiếc (Đàn lòng trăm cung) Tôn Nữ Trà Mi 1955Xin một vành khăn tang cho người đã chết Xinh quá xinh (Chiếc quạt thần tiên)Cho phù hợp phần biểu diễn có múa quạt của của nữ các sĩ Ý Nhi, Thái Hòa, Mai Vy,.. 
nên đã đổi tên thành Chiếc quạt thần thiên và thay một câu trong lời bài hát từ dáng hồng lả lơi gợi tình như ý thơ thành chiếc quạt lả lơi gợi tình như ý thơ.  Xuân chết trong lòng tôi   1949 Yêu mãi còn yêu   1958

 Băng nhạc 
Hoàng Thi Thơ 1: Rước tình về với quê hương

Hoàng Thi Thơ 2: Việt Nam như đóa hoa xinh

Hoàng Thi Thơ 3: Đưa em qua cánh đồng vàng

 Chương trình tôn vinh 
Khi ra nước ngoài, ông có thực hiện một số băng nhạc riêng và được Trung tâm Thúy Nga và Thế giới Nghệ thuật thực hiện video về chủ đề nhạc Hoàng Thi Thơ gồm Paris By Night 41: Hoàng Thi Thơ - Một đời cho âm nhạc, Paris By Night 47: Hoàng Thi Thơ 2 và Thế giới Nghệ thuật: Hoàng Thi Thơ - Một đời cho nghệ thuật.

 Chú thích 

Liên kết ngoài
Tưởng niệm nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ, Phần 2 - Trường Kỳ, 2007, VOA News



Thể loại:Nhạc sĩ nhạc vàng
Thể loại:Nhạc sĩ gốc Việt
Thể loại:Nhạc sĩ nhạc tình tự quê hương
Thể loại:Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Người Việt di cư tới Mỹ
Thể loại:Người Mỹ gốc Việt
Thể loại:Người Quảng Trị
Thể loại:Cục Tâm lý chiến, Tổng cục Chiến tranh Chính trị