Bò sát có vảy

Bộ Có vảy hay bò sát có vảy (danh pháp khoa học: Squamata) là một bộ bò sát lớn nhất hiện nay, bao gồm các loài thằn lằn và rắn. Các loài của bộ này được phân biệt do bộ da có vảy sừng (hay tấm sừng) của chúng. Chúng còn có đặc điểm là có xương vuông giúp di chuyển hàm trên và xương sọ. Điều này thấy rõ ở loài rắn khi chúng có thể há miệng rất rộng để nuốt con mồi.

Kích cỡ của chúng chênh lệch nhau nhiều nhất so với bò sát khác, loài nhỏ nhất chỉ có 16 mm chiều dài như ở tắc kè tí hon Jaragua (Sphaerodactylus ariasae) và loài dài nhất là 8 m như ở trăn anaconda (Eunectes murinus).

 Phân loại 
Phân loại cổ điển tách bộ Bò sát có vảy thành 3 phân bộ (bộ phụ) sau:

 Phân bộ Thằn lằn (Lacertilia), gồm các loài thằn lằn;
 Phân bộ Rắn (Serpentes), bao gồm các loài rắn;
 Phân bộ Amphisbaenia (thằn lằn giun).

Trong số này, các loài thằn lằn hợp thành nhóm cận ngành. Trong các hệ thống phân loại mới hơn thì tên gọi Sauropsida được dùng cho các loài bò sát và chim nói chung, và Squamata được chia ra như sau:

 Phân bộ Kỳ nhông (Iguania), bao gồm các loài kỳ nhông và tắc kè hoa.
 Phân bộ Scleroglossa
 Phân thứ bộ Tắc kè (Gekkota), các loài tắc kè, thằn lằn mù, thằn lằn không chân.
 Phân thứ bộ Thằn lằn rắn (Anguimorpha), các loài kỳ đà, thằn lằn rắn.
 Phân thứ bộ Scincomorpha, các loài thằn lằn bóng, thằn lằn châu Âu thông thường.
 Phân bộ Rắn (Serpentes), các loài rắn.
 Phân thứ bộ Alethinophidia, các loài rắn lục, trăn, rắn hổ mang, v.v.
 Phân thứ bộ Scolecophidia, các loài rắn mù.
 Phân bộ Amphisbaenia

Quan hệ giữa các cận bộ này vẫn còn chưa rõ ràng, mặc dù những nghiên cứu gần đây cho là một số họ động vật của bộ này có thể tạo thành một tập hợp các loài bò sát có nọc độc trên lý thuyết, ngành này bao gồm đa số (tới 60%) các loài bò sát có vảy. Được đặt tên là Toxicofera (bò sát có nọc độc), nó bao gồm các nhóm sau trong phân loại truyền thống:

 Phân bộ Serpentes (rắn)
 Phân bộ Iguania (tắc kè hoa, kỳ nhông, v.v.)
 Cận bộ Anguimorpha, bao gồm:
 Họ Varanidae (kỳ đà, rồng Komodo)
 Họ Anguidae (thằn lằn rắn, thằn lằn thủy tinh, v.v.)
 Họ Helodermatidae (quái vật Gila và thằn lằn đốm Mexico)

 Lịch sử tiến hóa 
 Sự sinh sản 
 Nọc độc 

 Các họ 
AmphisbaeniaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhAmphisbaenidaeGray, 1865thằn lằn giun nhiệt đớithằn lằn giun Darwin (Amphisbaena darwinii)BipedidaeTaylor, 1951thằn lằn giun Bipesthằn lằn đốm Mexico (Bipes biporus)RhineuridaeVanzolini, 1951thằn lằn giun Bắc Mỹthằn lằn giun Bắc Mỹ (Rhineura floridana)100pxTrogonophidaeGray, 1865 thằn lằn giun Cổ Bắc cực thằn lằn giun bàn cờ (Trogonophis wiegmanni)DiploglossaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhAnguidaeOppel, 1811thằn lằn rắnAnguis fragilis (Anguis fragilis)100pxAnniellidaeGray, 1852thằn lằn không chân châu Mỹthằn lằn không chân California (Anniella pulchra)100pxXenosauridaeCope, 1866thằn lằn cá sấuthằn lằn cá sấu Trung Quốc (Shinisaurus crocodilurus)100pxGekkotaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhDibamidaeBoulenger, 1884thằn lằn mù Dibamus nicobaricum -GekkonidaeGray, 1825tắc kèTắc kè đuôi dày (Underwoodisaurus milii)100pxPygopodidaeBoulenger, 1884thằn lằn không chânthằn lằn rắn Burton (Lialis burtonis) - IguaniaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhAgamidaeSpix, 1825nhông rồng có râu miền Tây (Pogona barbata)100pxChamaeleonidaeGray, 1825tắc kè hoatắc kè hoa đeo mạng (Chamaeleo calyptratus)100pxCorytophanidaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn đội mũBasiliscus plumifrons 100px CrotaphytidaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn báo hay thằn lằn có vòng cổthằn lằn có vòng cổ thông thường (Crotaphytus collaris)100pxHoplocercidaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn câykỳ nhông đuôi gậy (Hoplocercus spinosus) - Iguanidaekỳ nhôngkỳ nhông biển (Amblyrhynchus cristatus)100pxLeiosauridaeFrost và ctv., 2001 - kỳ nhông Darwin (Diplolaemus darwinii) - OpluridaeFrost & Etheridge, 1989kỳ nhông Madagasca Chalarodon (Chalarodon madagascariensis) - PhrynosomatidaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn không taithằn lằn không tai lớn (Cophosaurus texanus)100pxPolychrotidaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn anolisthằn lằn anolis Carolina (Anolis carolinensis) 100px TropiduridaeFrost & Etheridge, 1989thằn lằn đất tân nhiệt đới(Microlophus peruvianus)100pxPlatynotaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhHelodermatidaequái vật Gilaquái vật Gila (Heloderma suspectum)100pxLanthanotidaekỳ đà không taikỳ đà không tai (Lanthanotus borneensis) - Varanidaekỳ đàkỳ đà khổng lồ (Varanus giganteus)100pxScincomorphaHọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhCordylidaethằn lằn khoang thằn lằn khoang Warren (Cordylus warreni) 100pxGerrhosauridaethằn lằn mạthằn lằn mạ Sudan (Gerrhosaurus major)100pxGymnophthalmidaethằn lằn đeo kính -  -LacertidaeOppel, 1811thằn lằn chính thức hay thằn lằn bám tườngthằn lằn có mắt (Lacerta lepida)100pxScincidaeOppel, 1811thằn lằn bóngthằn lằn lưỡi xanh miền Tây (Tiliqua occipitalis) 100pxTeiidaethằn lằn cáothằn lằn cáo xanh (Tupinambis teguixin)100pxXantusiidaethằn lằn đêmthằn lằn đêm granit (Xantusia henshawi)100pxAlethinophidia HọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhAcrochordidaeBonaparte, 1831rắn rầm ri rắn rầm ri cá (Acrochordus granulatus)AniliidaeStejneger, 1907 rắn giả san hôrắn giả san hô (Anilius scytale)AnomochilidaeCundall, Wallach và Rossman, 1993.rắn xe điếu tí honrắn xe điếu Leonard (Anomochilus leonardi)AtractaspididaeGünther, 1858rắn lục đốmrắn lục Bibron (Atractaspis bibroni) BoidaeGray, 1825Cogger(1991), trang 23trăntrăn cây Amazon (Corallus hortulanus)100pxBolyeriidaeHoffstetter, 1946trăn đảo Roundtrăn đảo Round (Bolyeria multocarinata)ColubridaeOppel, 1811rắn nướcrắn cỏ (Natrix natrix)100pxCylindrophiidaeFitzinger, 1843rắn xe điếu châu Árắn trun (Cylindrophis ruffus)ElapidaeBoie, 1827rắn hổrắn hổ mang chúa (Ophiophagus hannah)100pxLoxocemidaeCope, 1861trăn Mexicotrăn Mexico (Loxocemus bicolor)100pxPythonidaeFitzinger, 1826trăntrăn hoàng gia (Python regius)100pxTropidophiidaeBrongersma, 1951trăn câytrăn lông mi miền Bắc (Trachyboa boulengeri) UropeltidaeMüller, 1832rắn đuôi khiên, rắn đuôi ngắnrắn đuôi khiên Cuvier (Uropeltis ceylanica)100pxViperidaeOppel, 1811rắn lụcrắn lục châu Âu (Vipera aspis)XenopeltidaeBonaparte, 1845rắn mốngrắn mống (Xenopeltis unicolor)100pxScolecophidia HọTên thường gọiLoài đặc trưngHình ảnhAnomalepidaeTaylor, 1939rắn mù hoàng hônrắn mù hoàng hôn (Liotyphlops beui)LeptotyphlopidaeStejneger, 1892rắn mù gầyrắn mù Texas (Leptotyphlops dulcis)100pxTyphlopidaeMerrem, 1820rắn giun, rắn mùrắn mù đen (Typhlops reticulatus)

 Hình ảnh 

 Chú thích 

Liên kết ngoài





 Squamata