Cá voi có răng

Tiểu bộ Cá voi có răng (danh pháp khoa học: Odontoceti) là một tiểu bộ thuộc phân thứ bộ Cá voi (Cetacea). Tiểu bộ này bao gồm các loài cá nhà táng, cá voi mỏ, các loài cá heo, cá hổ kình v.v. Đặc điểm những loài thuộc tiểu bộ này có là có răng, khác với tấm sừng của phân bộ Cá voi tấm sừng hàm (Mysticeti).

Theo các nghiên cứu hóa thạch thì cá voi tấm sừng trước kia cũng có răng, sau này mới tiến hóa thành tấm sừng, vì vậy để phân loại 2 phân bộ này các nhà khoa học không thể chỉ dựa vào răng mà phải so sánh nhiều đặc điểm khác nữa.

Cá voi có răng là những loài săn mồi nhanh nhẹn, thức ăn chủ yếu là cá, mực và có loài ăn thú biển.

 Giải phẫu 

Cá voi có răng chỉ có một lỗ phun nước trên đầu trong khi cá voi tấm sừng có 2 lỗ.

Để thích nghi với kiểu định vị bằng âm thanh (siêu âm), sọ của cá voi có răng đã trở nên không đối xứng.

Bộ não của chúng tương đối lớn, tuy nhiên bộ não chỉ phát triển từ khi chúng sử dụng cách định vị bằng âm thanh. Hai bán cầu não của cá voi có răng kết nối kém với bộ phận gọi là "quả dưa" ("melon"-nơi tiếp nhận phản xạ của sóng âm).

Dây âm thanh trong thanh quản của Cá voi có răng không còn nữa, thay vào đó âm thanh được phát ra từ hệ thống lỗ phun nước., ngoài ra chúng không còn khả năng về khứu giác cũng như không còn tuyết nước bọt.

Trừ cá nhà táng ra tất cả cá voi có răng đều nhỏ hơn các loài cá voi tấm sừng.
Loài có nhiều răng nhất là một số loài cá heo, có thể tới 100 chiếc răng, loài ít nhất là kỳ lân biển chỉ có duy nhất 1 chiếc răng ngà, còn các loài cá voi có mỏ chỉ có 1 đến 2 cặp răng ở con đực.
Có những loài như cá nhà táng không sử dụng răng để ăn mà chỉ sử dụng như vũ khí và để "tỏ tình".

 Định vị bằng âm thanh 
nhỏ|250 px|Cá heo xác định con mồi bằng sóng âm
Định vị bằng âm thanh là cực kì quan trọng đối với cá voi có răng.
Cá nhà táng sử dụng âm thanh tần số thấp (có thể là 50 kHz). Trong khi một số khác sử dụng băng tần hẹp với tần số cao (ví dụ các loài họ Phocoenidae, hay các loài chi Cephalorhynchus).

 Phân loại 
 Bộ Cetacea: Cá voi
 Phân bộ Odontoceti: Cá voi có răng
 Siêu họ Delphinoidea
 Họ Delphinidae: Họ Cá heo mỏ
 Phân họ Delphininae
 Chi Delphinus
 Cá heo mõm dài, Delphinus capensis
 Cá heo mõm ngắn, Delphinus delphis
 Cá heo Ả Rập, Delphinus tropicalis. Rice công nhận như một loài. MSW3 thì không.
 Chi Lagenodelphis
 Cá heo Fraser, Lagenodelphis hosei
 Chi Sousa
 Cá heo lưng bướu Thái Bình Dương hay cá heo trắng Trung Hoa, Sousa chinensis
 Cá heo lưng bướu Ấn Độ Dương, Sousa plumbea
 Cá heo lưng bướu Đại Tây Dương, Sousa teuszii
 Chi Stenella (đồng nghĩa: Clymenia, Micropia, Fretidelphis, Prodelphinus)
 Cá heo đốm nhiệt đới, Stenella attenuata
 Cá heo Clymene, Stenella clymene
 Cá heo vằn, Stenella coeruleoalba
 Cá heo đốm Đại Tây Dương, Stenella frontalis
 Cá heo Spinner, Stenella longirostris
 Chi Tursiops - Rice và MSW3 đồng thuận (nhưng không dứt khoát) về loài này, xem bài viết cụ thể về loài để có chi tiết.
 Cá heo mũi chai Ấn Độ Dương, Tursiops aduncus
 Cá heo mũi chai, Tursiops truncatus
 Phân họ Lissodelphininae
 Chi Cephalorhynchus (đồng nghĩa: Eutropia)
 Cá heo Commerson, Cephalorhyncus commersonii
 Cá heo Chile, Cephalorhyncus eutropia
 Cá heo Heaviside, Cephalorhyncus heavisidii
 Cá heo Hector, Cephalorhyncus hectori
 Chi Lissodelphis
 Cá heo đầu bò phương bắc, Lissodelphis borealis
 Cá heo đầu bò phương nam, Lissodelphis peronii
 Phân họ Orcininae
 Chi Feresa
 Cá hổ kình lùn, Feresa attenuata
 Chi Globicephala
 Cá voi đầu tròn vây ngắn, Globicephala macrorhyncus
 Cá voi đầu tròn vây dài, Globicephala melas
 Chi Grampus
 Cá heo Risso, Grampus griseus
 Chi Orcaella
 Cá heo sông Irrawaddy, Orcaella brevirostris
 Cá heo vây hếch Australia, Orcaella heinsohni. Phát hiện năm 2005, chưa được công nhận trong cả Rice lẫn MSW3 và đang được xem xét.
 Chi Orcinus (đồng nghĩa: Orca, Ophysia, Gladiator)
 Cá hổ kình, Orcinus orca
 Chi Peponocephala
 Cá voi đầu dưa, Peponocephala electra
 Chi †Platalearostrum (cá heo mõm tù)
 †Cá heo mõm tù Hoekman, Platalearostrum hoekmani
 Chi Pseudorca (đồng nghĩa: Neorca)
 Giả hổ kình, Pseudorca crassidens
 Phân họ Stenoninae
 Chi Sotalia (đồng nghĩa: Tucuxa)
 Cá heo Tucuxi, Sotalia fluviatilis, xem thông tin trong bài viết về loài này
 Cá heo Costero, Sotalia guianensis
 Chi Steno (đồng nghĩa: Glyphidelphis, Stenopontistes)
 Cá heo răng nhám, Steno bredanensis
 incertae sedis
 Chi Lagenorhynchus
 Cá heo hông trắng Đại Tây Dương, Lagenorhynchus acutus
 Cá heo mõm trắng, Lagenorhynchus albirostris
 Cá heo Peale, Lagenorhynchus australis
 Cá heo vằn chữ thập, Lagenorhynchus cruciger
 Cá heo hông trắng Thái Bình Dương, Lagenorhynchus obliquidens
 Cá heo sẫm màu, Lagenorhynchus obscurus
 Họ Monodontidae
 Phân họ Delphinapterinae
 Chi Delphinapterus
 Cá voi trắng, Delphinapterus leucas
 Phân họ Monodontinae
 Chi Monodon
 Kỳ lân biển, Monodon monoceros
 Họ Phocoenidae: Các dạng cá heo chuột
 Phân họ Phocoeninae
 Chi Neophocaena (đồng nghĩa: Meomeris)
 Cá heo không vây, Neophocaena phocoenoides
 Chi Phocoena (đồng nghĩa: Australophocaena, Acanthodelphis)
 Cá heo bốn mắt, Phocoena dioptrica
 Cá heo cảng, Phocoena phocaena
 Cá heo California, Phocoena sinus
 Cá heo Burmeister, Phocoena spinipinnis
 Phân họ Phocoenoidinae
 Chi Phocoenoides
 Cá heo Dall, Phocoenoides dalli
 Siêu họ Inioidea
 Họ Iniidae
 Chi Inia
 Cá heo sông Araguaia, Inia araguaiaensis
 Cá heo sông Bolivia, Inia boliviensis
 Cá heo sông Amazon, Inia geoffrensis
 Họ Pontoporiidae - MSW3 coi Pontoporia là thành viên của họ Iniidae
 Chi Pontoporia
 Cá heo La Plata, Pontoporia blainvillei
 Họ Lipotidae - MSW3 coi Lipotes là thành viên của họ Iniidae
 Chi Lipotes
 †? Cá heo sông Dương Tử, Lipotes vexillifer
 Siêu họ Physeteroidea
 Nhóm cơ sở
 Diaphorocetus †
 Acrophyseter †
 Zygophyseter †
 Brygmophyseter (= Naganocetus) †
 Aulophyseter †
 Livyatan †
 Họ Physeteridae: Họ Cá nhà táng
 Chi Physeter
 Cá nhà táng, Physeter macrocephalus
 Chi Orycterocetus †
 Chi Ferecetotherium †
 Chi Helvicetus †
 Chi Idiorophus †
 Chi Placoziphius †
 Chi Idiophyseter †
 Chi Physeterula †
 Họ Kogiidae - MSW3 coi Kogia là thành viên của họ Physeteridae
 Chi Kogia
 Cá nhà táng nhỏ, Kogia breviceps
 Cá nhà táng lùn, Kogia sima
 Kogia pusilla †
 Chi Aprixokogia †
 Chi Kogiopsis †
 Chi Praekogia †
 Chi Scaphokogia †
 Siêu họ Lipotoidea
 Siêu họ Platanistoidea: Cá heo sông
 Họ Platanistidae
 Chi Platanista
 Cá heo sông Ấn và sông Hằng, Platanista gangetica. MSW3 coi Platanista minor là một loài riêng biệt, với các tên gọi phổ biến tương ứng là cá heo sông Hằng và cá heo sông Ấn.
 Họ †Squalodontidae
 Chi †Eosqualodon
 Chi †Phoberodon
 Chi †Squalodon (đồng nghĩa muộn Arionius, Crenidelphinus, Kelloggia, Macrophoca, Rhizoprion, Phoca pedronii, Phocodon, Priscodelphinus validus, Smilocamptus)
 Chi †Tangaroasaurus
 Siêu họ Ziphioidea
 Họ Ziphidae, Cá voi mõm khoằm
 Phân họ Berardiinae
 Chi Berardius
 Cá voi mõm khoằm Arnoux, Berardius arnuxii
 Cá voi mõm khoằm Baird (Cá voi mũi chai Bắc Thái Bình Dương), Berardius bairdii
 Phân họ Hyperoodontidae
 Chi Hyperoodon
 Cá voi mũi chai phương bắc, Hyperoodon ampullatus
 Cá voi mũi chai phương nam, Hyperoodon planifrons
 Chi Indopacetus
 Cá voi mõm khoằm Longman (Cá voi mõm khoằm Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương), Indopacetus pacificus
 Chi Mesoplodon, Cá voi Mesoplodont
 Cá voi mõm khoằm Sowerby, Mesoplodon bidens
 Cá voi mõm khoằm Andrews, Mesoplodon bowdoini
 Cá voi mõm khoằm Hubbs, Mesoplodon carlhubbsi
 Cá voi mõm khoằm Blainville, Mesoplodon densirostris
 Cá voi mõm khoằm Gervais, Mesoplodon europaeus
 Cá voi mõm khoằm răng bạch quả, Mesoplodon ginkgodens
 Cá voi mõm khoằm Gray, Mesoplodon grayi
 Cá voi mõm khoằm Hector, Mesoplodon hectori
 Cá voi mõm khoằm Layard, Mesoplodon layardii
 Cá voi mõm khoằm True, Mesoplodon mirus
 Cá voi mõm khoằm Perrin, Mesoplodon perrini. Loài này được công nhận năm 2002 và liệt kê trong MSW3 nhưng không trong Rice.
 Cá voi mõm khoằm nhỏ, Mesoplodon peruvianus
 Cá voi mõm khoằm Stejneger, Mesoplodon stejnegeri
 Cá voi răng thuổng, Mesoplodon traversii
 Phân họ Ziphiinae
 Chi Tasmacetus
 Cá voi mõm khoằm Tasman (Shepherd's Beaked Whale), Tasmacetus shepherdi
 Chi Ziphius
 Cá voi mõm khoằm Cuvier, Ziphius cavirostris

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài