Man'yōgana

là một hệ thống chữ viết cổ sử dụng kanji (Hán tự) để diễn đạt tiếng Nhật. Hiện chưa rõ chính xác hệ thống chữ viết này được bắt đầu sử dụng vào thời gian nào, tuy nhiên chắc chắn vào giữa thế kỷ thứ 7 sau CN nó đã được đưa vào sử dụng. Tên "man'yōgana" có nguồn gốc từ Man'yōshū (Vạn diệp tập), một tuyển tập thơ tiếng Nhật được viết vào thời kỳ Nara bằng man'yōgana.

 Nguyên tắc 
Man'yōgana thường sử dụng kanji để biểu âm (shakuon 借音: "tá âm" tức mượn âm) hơn là biểu ý (shakkun 借訓: "tá huấn" tức "mượn nghĩa"). Nhiều từ kanji có thể được dùng để diễn đạt cùng một âm tiết, được tùy chọn phụ thuộc vào văn phong cụ thể. Ví dụ, bài thơ 17/4025 Man'yōshū được viết như sau:

 Man'yōgana 之乎路可良　 多太古要久礼婆　 波久比能海  安佐奈藝思多理　 船梶母我毛 Katakana シヲヂカラ　 タダコエクレバ　 ハクヒノウミ　 アサナギシタリ　 フネカヂモガモ Hiện đại 志雄路から　 ただ越え来れば　 羽咋の海　 朝凪したり　 船梶もがも Roman hóa Shiojikara  Tadakoekureba  Hakuhinoumi  Asanagishitari  Funekajimogamo

Các âm mo (母, 毛) và shi (之, 思) được biểu diễn bằng nhiều ký tự. Trong khi tất cả các tiểu từ và hầu hết các từ được diễn đạt theo ngữ âm (多太 ứng với tada, 安佐 ứng với asa), các từ umi (海) và funekaji (船梶) lại được diễn tả theo mặt ngữ nghĩa.

Trong một số trường hợp, những âm tiết đặc thù trong những từ đặc thù được biểu diễn nhất quán bằng những ký tự đặc thù. Cách dùng này có tên là Jōdai Tokushu Kanazukai. Điều này là cơ sở lịch sử về ngôn ngữ học cho quan điểm rằng một số âm sắc riêng biệt trong tiếng Nhật cổ được biểu diễn bởi các tập hợp ký tự khác nhau trong man'yōgana, đã hợp nhất từ thời gian đó.

 Các kiểu mẫu man'yōgana 
Ở hệ thống man'yōgana, mỗi ký tự kanji biểu đạt một số lượng các âm tiết khác nhau tùy từng kiểu mẫu, một số trong đó tương đối dễ hiểu, nhưng nhìn chung khá rắc rối và phức tạp.

 Shakuon kana (借音仮名 - tá âm giả danh), dựa trên cách đọc on'yomi
 Một ký tự diễn đạt một âm tiết
 Sử dụng toàn bộ: 以 (い), 呂 (ろ), 波 (は)
 Sử dụng một phần: 安 (あ), 楽 (ら), 天 (て)
 Một ký tự diễn đạt hai âm tiết: 信 (しな), 覧 (らむ), 相 (さが)
 Shakkun kana (借訓仮名 - tá huấn giả danh), dựa trên cách đọc kun'yomi
 Một ký tự diễn đạt một âm tiết
 Sử dụng toàn bộ: 女 (め), 毛 (け), 蚊 (か)
 Sử dụng một phần: 石 (し), 跡 (と), 市 (ち)
 Một ký tự diễn đạt hai âm tiết: 蟻 (あり), 巻 (まく), 鴨 (かも)
 Một ký tự diễn đạt ba âm tiết: 慍 (いかり), 下 (おろし), 炊 (かしき)
 Hai ký tự diễn đạt một âm tiết: 嗚呼 (あ), 五十 (い), 可愛 (え), 二二 (し), 蜂音 (ぶ)
 Ba ký tự diễn đạt hai âm tiết: 八十一 (くく), 神楽声 (ささ)
+Bảng man'yōgana+Một ký tự diễn đạt một âm tiếtNguyên âmkstnfmyrwgzdba阿安英足可何加架香蚊迦左佐沙作者柴紗草散太多他丹駄田手立那男奈南寧難七名魚菜八方芳房半伴倍泊波婆破薄播幡羽早者速葉歯万末馬麻摩磨満前真間鬼也移夜楊耶野八矢屋良浪郎楽羅等和丸輪我何賀社射謝耶奢装蔵陀太大嚢伐婆磨魔i1伊怡以異已移射五支伎岐企棄寸吉杵來子之芝水四司詞斯志思信偲寺侍時歌詩師紫新旨指次此死事准磯為知智陳千乳血茅二人日仁爾迩尼耳柔丹荷似煮煎比必卑賓日氷飯負嬪臂避臂匱民彌美三水見視御里理利梨隣入煎位為謂井猪藍伎祇芸岐儀蟻自士仕司時尽慈耳餌児弐爾遅治地恥尼泥婢鼻弥i2貴紀記奇寄忌幾木城非悲斐火肥飛樋干乾彼被秘未味尾微身実箕疑宜義擬備肥飛乾眉媚u宇羽于有卯烏得久九口丘苦鳩来寸須周酒州洲珠数酢栖渚都豆通追川津奴努怒農濃沼宿不否布負部敷経歴牟武無模務謀六由喩遊湯留流類具遇隅求愚虞受授殊儒豆頭弩夫扶府文柔歩部e1衣依愛榎祁家計係價結鶏世西斉勢施背脊迫瀬堤天帝底手代直禰尼泥年根宿平反返弁弊陛遍覇部辺重隔売馬面女曳延要遥叡兄江吉枝礼列例烈連廻恵面咲下牙雅夏是湍代田泥庭伝殿而涅提弟弁便別部e2気既毛飼消閉倍陪拝戸経梅米迷昧目眼海義気宜礙削倍毎o1意憶於應古姑枯故侯孤児粉宗祖素蘇十刀土斗度戸利速努怒野凡方抱朋倍保宝富百帆穂毛畝蒙木問聞用容欲夜路漏乎呼遠鳥怨越少小尾麻男緒雄吾呉胡娯後籠児悟誤俗土度渡奴怒煩菩番蕃o2己巨去居忌許虚興木所則曾僧増憎衣背苑止等登澄得騰十鳥常跡乃能笑荷方面忘母文茂記勿物望門喪裳藻与余四世代吉呂侶其期碁語御馭凝序叙賊存茹鋤特藤騰等耐抒杼

 Phát triển 
Các ký tự Kanji sử dụng trong man'yōgana sau này đã dẫn đến sự ra đời của hiragana và katakana. Hiragana được phát triển từ man'yōgana theo phong cách viết thảo; còn katakana được các nhà sư Phật giáo phát triển nên dựa trên các phần của các ký tự man'yōgana khi được dùng như một dạng tốc ký. Trong một số trường hợp, một ký tự man'yōgana này cho ra đời một ký tự hiragana ngày nay, nhưng một ký tự katakana có ngữ âm tương đương lại có nguồn gốc từ một ký tự man'yōgana khác; ví dụ, ký tự hiragana る (ru - rự) có nguồn gốc từ man'yōgana 留, trong khi ký tự katakana ル (ru - rự) lại bắt nguồn từ man'yōgana 流.

Việc sử dụng nhiều từ kanji diễn đạt cho một âm tiết cho ra đời hentaigana (変体仮名 - biến thể giả danh) một hình thức trước của hiragana. Hentaigana chính thức không được sử dụng từ những năm 1900.

Man'yōgana ngày nay vẫn còn xuất hiện trong một số tên địa danh ở Nhật Bản, đặc biệt như Kyūshū (九州). Một hệ thống tương tự man'yōgana, gọi là ateji (当て字), ngày nay vẫn tồn tại, với một số từ (gồm cả các từ mượn) được phát âm sử dụng kanji để biểu âm: ví dụ như, 倶楽部 (kurabu - câu lạc bộ), 珈琲 (kōhii - cà phê).

nhỏ|400px|trái|Katakana và các ký tự man'yōgana tương đương (những phần man'yōgana biến đổi thành katakana được tô đỏ)

+Bảng man'yōgana và katakana tương đương+Katakana (được nhóm thẳng đứng).+Những ký tự trong dấu ngoặc đơn là những ký tự cổ hoặc xuất hiện từ thời kỳ Minh Trị.Nguyên âmkstnhmyrwaa 阿 アka 加 カsa 散 サta 多 タna 奈 ナha 八 ハma 末 マya 也 ヤra 良 ラwa 和 ワii 伊 イki 機 キshi 之 シchi 千 チni 仁 ニhi 比 ヒmi 三 ミ(yi) 以 16px|イri 利 リ(wi) 井 ヰuu 宇 ウku 久 クsu 須 スtsu 川 ツnu 奴 ヌfu 不 フmu 牟 ムyu 由 ユru 流 ル(wu) 宇 于ee 江 エke 介 ケse 世 セte 天 テne 祢 ネhe 部 ヘme 女 メ(ye) 衣 16px|ヱre 礼 レ(we) 恵 ヱoo 於 オko 己 コso 曽 ソto 止 トno 乃 ノho 保 ホmo 毛 モyo 與 ヨro 呂 ロ(w)o 乎 ヲPhụ âmn 尓 ン

nhỏ|400px|trái|Sự phát triển thành hiragana từ man'yōgana

+Bảng man'yōgana và hiragana tương đương+Hiragana (được nhóm thẳng đứng).+Những ký tự trong dấu ngoặc đơn là những ký tự cổ hoặc xuất hiện từ thời kỳ Minh Trị.Nguyên âmkstnhmyrwaa 安 あka 加 かsa 左 さta 太 たna 奈 なha 波 はma 末 まya 也 やra 良 らwa 和 わii 以 いki 機 きshi 之 しchi 知 ちni 仁 にhi 比 ひmi 美 みri 利 り(wi) 為 ゐuu 宇 うku 久 くsu 寸 すtsu 川 つnu 奴 ぬfu 不 ふmu 武 むyu 由 ゆru 留 るee 衣 えke 計 けse 世 せte 天 てne 祢 ねhe 部 へme 女 めre 礼 れ(we) 恵 ゑoo 於 おko 己 こso 曽 そto 止 とno 乃 のho 保 ほmo 毛 もyo 与 よro 呂 ろ(w)o 乎 をPhụ âmn 无 ん

 Xem thêm 
 Tiếng Nhật
 Kana
 Kanji
 Hiragana
 Katakana
 Rōmaji
 Hentaigana
 Furigana
 Okurigana

Tham khảo

 Liên kết ngoài 
  Danh sách các man'yōgana 

Thể loại:Kana
Thể loại:Kanji
Thể loại:Hệ thống chữ viết tiếng Nhật
Thể loại:Thời kỳ Asuka
Thể loại:Thời kỳ Nara