Dương thức Thái cực quyền

Dương thức Thái cực quyền, Dương gia thái cực quyền hay Dương thị Thái cực quyền (楊式, 楊家, 楊氏 太極拳), là tên gọi lưu phái Thái cực quyền của dòng họ Dương, Trung Quốc. Xuất phát từ Trần thức Thái cực quyền, được Dương Lộ Thiền và con cháu xiển dương, phát triển hình thành hệ thống riêng và lưu truyền rộng rãi về sau, Thái cực quyền của dòng họ Dương trở thành một trong những chi phái Thái cực quyền lớn nhất.

Hiện nay, Dương thức Thái Cực quyền vẫn đang được giảng dạy khắp nơi trên thế giới tại những trung tâm đào tạo do Hoàng Tính Hiền (Huang Sheng Shyan) lập ra,Tiểu sử sơ lược về Hoàng Tính Hiền cùng với đó là những trung tâm Heaven Man Earth của Adam Mizner.Adam Mizner và trung tâm Heaven Man Earth Hiện đệ tử chân truyền (indoor student) của Dương thức Thái Cực quyền là Lương Đức Hoa (Liang De Hua) Phỏng vấn Lương Đức Hoa, dòng chính Dương gia Thái Cực quyền cũng đang giảng dạy tại Chiang Mai, Thái Lan và mở lớp học online.

Từ Dương gia Thái cực quyền cũng khai sinh Lý gia Thái cực quyền (Lijia Taiji Quan) do Lý Thụy Đông (Li Ruidong), Ngô thức Thái cực quyền do Ngô Toàn Hựu (1834-1942) là các đệ tử của Dương Lộ Thiền sáng lập.

Bài Thái cực quyền giản hóa 24 thế hiện đang được luyện tập phổ biến tại các câu lạc bộ dưỡng sinh trên toàn thế giới xuất phát từ các chiêu thức của Dương thức Thái cực quyền, được sáng tác vào thập niên 1950 ở Trung Quốc dưới sự chỉ định của Quốc gia Thể Ủy Trung Quốc. Tuy nhiên, tại các hệ thống trung tâm đào tạo Thái Cực quyền của những đệ tử Dương gia Thái Cực quyền thì các bài quyền truyền thống như Lão giá vẫn đang được giảng dạy cùng với những hệ thống bài tập cổ truyền của Thái Cực gồm nội công, trạm trang, phát kình, đẩy tay, áp dụng và vũ khí.

 Lịch sử 
Thái cực quyền của dòng họ Dương xuất xứ ban đầu từ các chiêu thức của Trần gia Thái cực quyền, được Dương Lộ Thiền (Yang Lu-ch'an hoặc Yang Luchan, 楊露禪, 1799-1872), đến con là Dương Kiện Hầu (Jianhou 楊健侯, 1839-1917) và cháu là Dương Trừng Phủ (Yang Chengfu 楊澄甫, 1883-1936) phát triển, bổ sung thêm thắt, hình thành một lưu phái riêng. Do Đại Cách mạng Văn hóa diễn ra tại Trung Quốc từ năm 1966 đến năm 1976 mà nhiều hệ phái Thái Cực bắt đầu rời khỏi Trung Quốc đên Đài Loan và các nước khác.

Hiện tại, Lương Đức Hoa (Liang De Hua) là đệ tử nhánh Dương thức Thái Cực quyền của Cố Lệ Sinh (Gu Lisheng 顾丽生, 1903-1978) đang truyền bá Dương thức Thái Cực quyền tại Thái Lan. Những võ sư của các hệ phái Dương thức Thái Cực quyền vẫn đang giảng dạy tại Đài Bắc, Đài Loan, Malaysia,... cùng các trung tâm đào tạo trên khắp Đông Nam Á.

 Đặc điểm 

Quyền thức của Dương thức Thái cực quyền mở rộng gọn gàng, cấu trúc chặt chẽ, thân pháp trung chính, động tác hòa thuận, nhẹ nhàng linh hoạt mà bình tĩnh lắng đọng. Phép luyện từ buông lỏng dẫn vào mềm mại, cương nhu tương tế, có phong cách đặc sắc riêng biệt.Thái cực quyền toàn tập, tập 2: Dương thức Thái cực quyền, Nhà xuất bản Đồng Nai, 2000, Trang 280 Quyền giá chia ra cao, vừa, thấp, người mới học có thể căn cứ vào tuổi tác, giới tính, thể lực và mục đích luyện tập mà chọn lựa quyền giá cao hay thấp.

Vì sự phổ biến của những bài quyền nhẹ nhàng mà người ta có thể thấy tại công viên dành cho người già dưỡng sinh (khó có thể phần biệt Thái Cực quyền dưỡng sinh hiện nay là thuộc Trần thức hay Dương thức), nên nhiều người nhầm tưởng Thái Cực quyền chỉ gồm những bài quyền nhẹ nhàng và dùng để dưỡng sinh. Dương thức Thái Cực quyền là một hệ thống võ thuật nội gia đẩy đủ gồm: những bài tập về năng lượng, nội công, trạm trang, phát kình, đẩy tay, các bài quyền và ứng dụng, các bài tập đẩy tay, đối luyện dành cho hai người,...

 Dương thức Thái cực quyền thập yếu 
Dương thức Thái cực quyền thập yếuTóm tắt từ Thái cực quyền toàn tập, đã dẫn, trang 285-289 (10 yếu lĩnh luyện tập Dương thức Thái cực quyền) bao gồm:
 Hư linh đỉnh kình: đầu cổ ngay thẳng, thần quán tại đỉnh, không vận sức mà phải tự nhiên.
 Hàm hung bạt bối: ngực hơi thóp vào để khí trầm đan điền (hàm hung), và khí dính ở lưng (bạt bối)
 Tùng yêu: buông lỏng eo, biến hóa hư thực của động tác đều tùy theo sự chuyển động của eo.
 Phân hư thực: tách biệt rõ rệt hư thực của động tác, thủ-bộ-cước pháp, trọng lượng dồn lên chân nào chân đó là thực, chân còn lại là hư. 
 Trầm kiên trụy chẩu: hai vai buông lỏng tự nhiên (trầm kiên), hai cùi chỏ cũng hạ thấp hướng xuống (trụy chẩu)
 Dụng ý bất dụng lực: toàn thân buông lỏng, không sử dụng kình lực vụng về cứng nhắc, lấy ý quán chỉ động tác. Ý đến thì khí đến và từ khí đến thì lực đến.
 Thượng hạ tương tùy: tức trên và dưới đều phải theo nhau. Tay động, eo động, chân động, nhãn thần theo đó mà động.
 Nội ngoại tương hợp: Khi khai cũng như khi hợp đều dựa trên cơ sở trong ngoài hợp nhất, từ thần thái cho đến cơ thể, trong đó thần là chủ soái và thân là để sai khiến.
 Tương liên bất đoạn: vận động liên miên như kéo tơ không gián đoạn.
 Động trung cầu tịnh: lấy tĩnh cai quản động, tuy động mà như tĩnh. Luyện càng chậm càng tốt, càng chậm càng khiến hô hấp sâu dài, khí trầm đan điền.

 Chiêu thức bài quyền 
Bài quyền của dòng họ Dương dưới đây với thứ tự danh xưng động tác theo bài do quyền sư nổi tiếng Dương Trừng Phủ biểu diễn và phân thế:
TTTên chiêu thứcTTTên chiêu thức (tiếp) 1Dự bị thứcThức dự bị 44Tiến bộ ban lan trùyBước tiến gạt ngăn chặn đấm 2 Khởi thếThế khởi đầu Thái cực quyền 45 Như phong tự bếNhư ngăn như chặn 3 Lãm tước vĩVuốt đuôi công 46 Thập tự thủTay chữ "thập" 4 Đơn tiênMột cây roi 47 Bảo hổ quy sơnÔm cọp về núi 5 Đề thủ thượng thếThế nâng tay lên 48 Tà đơn tiên 6 Bạch hạc lượng síHạc trắng xòe cánh 49 Dã mã phân tôngNgựa hoang lắc bờm 7 Tả lâu tất ảo bộBước nghịch (tay) quét đầu gối bên trái 50 Lãm tước vĩVuốt đuôi công 8 Thủ huy tỳ bàTay gẩy đàn tỳ bà 51 Đơn tiên 9 Tả hữu lâu tất ảo bộBước nghịch (tay) quét đầu gối trái phải 52 Ngọc nữ xuyên thoaThiếu nữ đưa thoi 10 Thủ huy tỳ bàTay gẩy đàn tỳ bà 53 Lãm tước vĩ 11 Tả lâu tất ảo bộ 54 Đơn tiên 12 Tiến bộ ban lan trùy 55 Vân thủ 13 Như phong tự bếNhư gió tự đóng 56 Đơn tiên 14 Thập tự thủTay chữ "thập" 57 Hạ thế 15 Bảo hổ quy sơnÔm hổ về núi 58 Kim kê độc lậpGà vàng một chân 16 Chẩu để khán trùyĐáy chỏ nhìn tay đấm 59 Tả hữu đảo niện hầu 17 Tả hữu đảo niện hầuĐuổi khỉ lui lại 60 Tà phi thức 18 Tà phi thứcThế bay xéo 61 Đề thủ thượng thế 19 Đề thủ thượng thế 62 Bạch hạc lượng sí 20 Bạch hạc lượng sí 63 Tả lâu tất ảo bộ 21 Tả lâu tất ảo bộ 64 Hải để châm 22 Hải để châmKim đâm đáy biển 65 Phiến thông bối 23 Phiến thông bốiQuạt mát lưng 66 Chuyển thân bạch xà thổ tínChuyển thân, rắn trắng nhả độc 24 Phiết thân chùyNém chùy 67 Ban lan chùy 25 Tiến bộ ban lan chùyTiến bước gạt tay chặn đấm 68 Lãm tước vĩ 26 Thượng bộ lãm tước vĩBước lên vuốt đuôi chim 69 Đơn tiên 27 Đơn tiên 70 Vân thủ 28 Vân thủTay mây 71 Đơn tiên 29 Đơn tiên 72 Cao thám mã đới xuyên chưởng 30 Cao thám mãXoa đầu ngựa 73 Thập tự thoáiBước lui hình chữ "thập" 31 Tả hữu phân cước 74 Tiến bộ chỉ đơn chùy 32 Chuyển thân đặng cước 75 Thượng bộ lãm tước vĩ 33 Tả hữu lâu tất ảo bộ 76 Đơn tiên 34 Tiến bộ tài chùyBước lên cắm chùy 77 Hạ thế 35 Phiên thân phiết thân chùy 78 Thượng bộ thất tinhBước lên bảy ngôi sao 36 Tiến bộ ban lan chùy 79 Thối bộ khóa hổBước lui khóa hổ 37 Hữu đặng cước 80 Chuyển thân bãi liênXoay người hai tay (quét qua tay), đá tạt lá sen 38 Tả đả hổ thứcThế đánh hổ bên trái 81 Loan cung xạ hổDương cung bắn hổ 39 Hữu đả hổ thứcThế đánh hổ bên phải 82 Tiến bộ ban lan chùy 40 Hồi thân hữu đặng cướcLùi thân đá bên phải 83 Như phong tự bế 41 Song phong quán nhĩHai luồng gió thổi vào tai 84 Thập tự thủ 42 Tả đặng cướcĐá bên trái 85 Thâu thế 43 Chuyển thân hữu đặng cướcChuyển thân đá bên phải 

 Kỹ thuật thôi thủ 
Kỹ thuật thôi thủ (đẩy tay) của dòng họ Dương bao gồm 2 dạng được lưu truyền phổ biến: Định bộ thôi thủ, Hoạt bộ thôi thủ, cùng các dạng khác được dạy tại các trung tâm đào tạo.

 Chú thích 

 Tham khảo 
 Thái cực quyền toàn tập, tập 2: Dương thức Thái cực quyền. Nhà xuất bản Đồng Nai, 2000. Từ trang 280 đến trang 426.
 Dương gia Thái Cực Quyền - Học viện Thái Cực
 5 cú đấm của Dương gia Thái Cực quyền

Thể loại:Thái cực quyền