Tiếng Tày

Tiếng Tày (tiểng Tày) là tiếng nói của người Tày, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Tiếng Tày có quan hệ gần gũi với tiếng Nùng, tiếng Tráng ở mức trao đổi trực tiếp được, và giao tiếp được với người nói tiếng Lào, tiếng Thái.

 Phân bố 
Người Tày có vùng cư trú truyền thống là Bắc bộ Việt Nam và tỉnh Quảng Tây Trung Quốc.

Tại Việt Nam người Tày có mặt ở các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Bắc Giang, Quảng Ninh, Phú Thọ, Lào Cai, Hòa Bình. Từ thế kỷ 20 đã di cư vào phía nam, cư trú nhiều ở Đắk Lắk, Lâm Đồng.

Tại Trung Quốc người Tày được xếp chung trong mục người Tráng.

Ngày nay người Tày di cư vào Tây Nguyên, nhiều phần phát âm theo người Việt vẫn bị pha trộn ít nhiều.

 Ngữ âm 
 Phụ âm 
MôiLợiNgạc cứngNgạc mềmThanh hầuthườngvòm hoáTắcvô thanh  bật hơihữu thanhhút vàoXátvô thanhhữu thanhcạnh lưỡiMũiRungTiếp cận

 Phương ngữ Tày Cao Bằng là phương ngữ duy nhất có các âm .

 Nguyên âm 
+ Nguyên âm đơn Trước Giữa Sau Đóng Nửa đóng Vừa Nửa mở Mở

+Nguyên âm đôiTrước Giữa Sau Đóng

 Cũng có ba bán nguyên âm  chủ yếu xuất hiện ở vị trí cuối âm tiết khi kết hợp với các nguyên âm khác.  thường được được xem như là các âm phụ âm .  đứng sau các nguyên âm trước  và các nguyên âm giữa .  đứng sau các nguyên âm sau  cũng như các nguyên âm trung tâm . Tuy nhiên,  chỉ đứng sau .

 Tones 
Tày Cao Bằng có sáu thanh điệu:
a̋a᷄áāàa᷆
 Quan hệ giữa tiếng Tày và một số ngôn ngữ khác 
+TàyPhénGiáyThái (Việt Nam)TrángXiêm (Thái Lan)LàoNghĩaPì noọngPì noọngPi nuốngPi noọngPei nuộngP'i noóngPhí noọnganh emTha vằnTha vằnTang vănTa vènTa ngổnTà vănTa vênMặt trờiBươnBươn Đươn bươnĐưên ĐươnĐươnTháng VàiVàiVảiKhoaiVàiKhoaiKhoaiTrâuThâyThấyXâyThayXơiThẩy ThayCái càyMìMì MiMì, miMìMi MiCóSlam/thamslamslamsamsamXảmXám3HảHảHáHá, hạhảhàHạ5

 Phương ngữ 
Các phương ngữ tiếng Tày bao gồm:Edmondson, Jerold A., Solnit, David B. (eds). 1997. Comparative Kadai: the Tai branch. Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics 124. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington.

 Tiếng Tày Bảo Lạc được nói ở huyện Bảo Lạc, phía Tây tỉnh Cao Bằng.
 Tiếng Tày Trùng Khánh được nói ở huyện Trùng Khánh, đông bắc tỉnh Cao Bằng.
 Tiếng Tày Bình Liêu, được nói ở huyện Bình Liêu, đông bắc tỉnh Quảng Ninh.
 Tiếng Thu Lao, phương ngữ tiếng Tráng Đại có lẽ nên được coi là một ngôn ngữ khác.

 Bộ chữ Tày Nùng 1961 
Trước đây tiếng Tày sử dụng chữ viết là chữ Nôm-Tày, dạng chữ này hiện giờ không còn được sử dụng và chỉ một số ít người còn biết viết loại chữ này

Ngày nay tại Việt Nam chữ quốc ngữ (chữ Latinh) được sử dụng viết tiếng Tày, và vấn đề phát âm của tiếng Tày theo chữ quốc ngữ không có sai là bao nhiêu.
 Phụ âm 
+Phiên âmChữVí dụNghĩa/ɓ/bbẻdê/k/ccáygàkkicòiqquaikhôn/k/kkhay tu mở cửa /z/ddúở/ɗ/đđođủ/f/ffạtrời/h/hhaitrăng/l/llănglưng/m/mmáchó/n/nrayruộng/r/rrằngổ/p/ppucua/s/xxútai/t/ttúcửa/v/vvàsải/ɲ/nhnhảcỏ/c/~/tɕ/chchảmạ/ŋ/ngngàvừng/tʰ/ththamắt/kʰ/khkhachân/pʰ/phphảivải/ɬ/slslamba/ɓj/bjbjoóchoa/mj/mjmjạctrơn/pj/pjpjacá/pʰj/phjphjanúi đánhững âm địa phương/t'/t't'ảsông/w/wwằnngày/j/jjathuốc/ɣ/ccầnngườiNhững âm mượn tiếng Việt/ /gigiờ/tʂ/trtrường/ʂ/s(học) sinh

 Nguyên âm 
+Phiên âmChữVí dụNghĩa/a/acacon quạ/ă/ămắnvững chắc/ə/~/ɤ/ơtơtơ lụa/ə̆/~/ɤ̌/âbânbay/ɛ/ebéncái mẹt/e/êmênthối, hôi/i/ipinăm (thời gian)/u/umulợn/ɨ/~/ɯ/ưmửmợ/ɔ/omỏnồi/o/ônồmsữa/iə/iê, ia1.niêng; 2.mìa1.diều; 2.vợ/uə/uô, ua1.tuống; 2.tua1.dây quai; 2.con/ɨə/~/ɯɤ/ươ, ưa1.nưới; 2.mừa1.mệt; 2.đi

 Các nguyên âm dài: i, u,ư...trong tiếng Tày Nùng sẽ được thể hiện bằng hai chữ cái, như: khiing (gừng), khuúp (đầy năm)
 Đánh dấu sắc (') các từ có kết cấu là âm tiết khép: hap (cách viết theo phương án không dấu) ---> háp (gánh)

TênDấuNétKhông dấu˧Dấu sắc◌́˧˥Dấu huyền◌̀˨˩Dấu hỏi◌̉˧˩˧Dấu nặng◌̣˧˨ˀ
Tiếng Tày không có thanh ngã, nên trong phương án chỉ dùng dấu ngã /◌̃/ để ghi các từ mượn từ tiếng Việt. Trong phương án không có ký hiệu để ghi thanh lửng, những từ mang thanh lửng đều được thể hiện bằng thanh hỏi /◌̉/.

 Tham khảo 

 Xem thêm 

Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam
Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Thái