Các dân tộc Turk

Các dân tộc Turk, được các sử liệu Hán văn cổ gọi chung là Đột Quyết (突厥), là các dân tộc nói các ngôn ngữ Turk,Turkic people, Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition, 2008. thuộc hệ dân Á Âu, định cư ở miền Bắc, Trung và Tây lục địa Á-Âu. Các dân tộc này có chung nhiều đặc trưng văn hóa và bối cảnh lịch sử ở các mức độ khác nhau. Các dân tộc Turk bao gồm người Kazakh, Uzbek, Kyrgyz, Uyghur, Azerbaijan, Turkmen, Tatar, Qashkai, Bashkir, Chuvash, Afshar và Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như các dân tộc từng tồn tại trong lịch sử như Bulgar, Kuman, Avar, Seljuk, Khazar, Ottoman, Mamluk và có thể cả Hung Nô."Timur ", The Columbia Encyclopedia, ấn bản lần thứ 6, 2001-05, Nhà in Đại học Columbia.Encyclopaedia Britannica, bài Consolidation & expansion of the Indo-Timurids, ấn bản trực tuyến, 2007.Turkic people, Encyclopædia Britannica, ấn bản hàn lâm trực tuyến, 2008

Xuất xứ của các dân tộc Turk là Trung Á. Nhưng khi ngôn ngữ Turk lan rộng tới các khu vực khác, thông qua di cư và xâm chiếm, thì hiện nay họ sinh sống ở khắp thế giới. Có khoảng 180 triệu người trên thế giới sử dụng các ngôn ngữ Turk như tiếng mẹ đẻ và 20 triệu người khác sử dụng các ngôn ngữ Turk như ngôn ngữ thứ hai. Những quốc gia độc lập của các dân tộc Turk là: Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, Thổ Nhĩ Kỳ, và Uzbekistan. Các vùng lãnh thổ trong quốc gia nơi các dân tộc Turk có quyền tự trị gồm: Bashkortostan, Tatarstan, Chuvashia, Khakassia, Tuva, Yakutia, Cộng hòa Altai, Altai Krai, Kabardino-Balkaria, và Karachay-Cherkessiađều thuộc Liên bang Nga, Khu tự trị dân tộc Uyghur Tân Cương của Trung Quốc, khu tự trị Gagauzia của Moldova. Ngoài ra, ở nước Cộng hòa Tự trị Krym của Ukraina là quê hương của người Tatar Krym. Ở một số địa phương của Iran, Iraq, Gruzia, Bulgaria, Cộng hòa Macedonia, Hy Lạp, Tajikistan, Afghanistan, và miền tây Mông Cổ cũng có nhiều người thuộc các dân tộc Turk định cư.

Một bộ phận lớn người các dân tộc Turk theo Hồi giáo. Ngoài ra còn có người theo Kitô giáo,Người Gagauz ở vùng châu thổ sông Danub, người Chuvash trong khu vực sông Volga và người Yakut cùng một số sắc tộc nhỏ gốc Turk khác tại Siberi là những người theo Chính thống giáo Đông phương Phật giáo,Người Tuvan ở Siberi và người Uighur Vàng tại tỉnh Cam Túc, Trung Quốc theo Phật giáo. Do thái giáo,Người Karaim ở Đông Âu theo Do thái giáo. Shaman giáo, Tengri giáo, thuyết vô thần, thuyết bất khả tri.

 Danh sách các nhóm sắc tộc 
Danh sách các dân tộc Turk ngày nayTên dân tộcDân sốCác nhà nước dân tộc được hình thànhTôn giáoTurk60.000.000–65.000.000, Hồi giáo Sunni, AleviAzerbaijan31.300.000, ,  (Liên bang Nga)Hồi giáo Shia, Hồi giáo SunniUzbek30.700.000Hồi giáo SunniKazakh15.193.000,  Bayan-Ölgii,  Châu tự trị dân tộc Kazakh Ili, Huyện tự trị dân tộc Kazak-Barköl, Huyện tự trị dân tộc Kazakh-Mori, Hồi giáo SunniDuy Ngô Nhĩ11.900.000 Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân CươngHồi giáo SunniTurkmen8.000.000Hồi giáo SunniTatar Volga6.200.000 (Liên bang Nga)Hồi giáo Sunni, Chính thống giáo Đông phươngKyrgyz6.000.000,  Châu tự trị dân tộc Kyrgyz KizilsuHồi giáo SunniBashkir1.700.000 (Liên bang Nga)Hồi giáo SunniChuvash1.500.000 (Liên bang Nga)Chính thống giáo Đông phương, Vattisen YalyTurk Khorasani1.000.000Không cóHồi giáo ShiaQashqai949.000Hồi giáo ShiaNgười Karakalpak796.000 (Uzbekistan)Hồi giáo SunniKumyk520.000 (Liên bang Nga)Hồi giáo SunniNgười Tatar Krym<500.000Krym (tranh chấp giữa Ukraina và Nga)Hồi giáo SunniYakut (Sakha)482.000 Cộng hòa Sakha hoặc Yakutia (Liên bang Nga)Chính thống giáo Đông phương, Tengri giáoKarachay346.000 (Liên bang Nga)Hồi giáo SunniTuva273.000 (Liên bang Nga)Phật giáo Tây Tạng, Tengri giáoGagauz126.000  Gagauzia (Moldova)Chính thống giáo Đông phươngBalkar112.000 (Liên bang Nga)Hồi giáo SunniNogai110.000 và  (Liên bang Nga)Hồi giáo SunniSalar104.000 Hạt tự trị dân tộc Salar-Tuần Hóa, Huyện tự trị dân tộc Bảo An, Đông Hương và Salar Tích Thạch SơnHồi giáo Sunni, Phật giáo Tây TạngKhakas75.000 (Liên bang Nga)Chính thống giáo Đông phương, Tengri giáoAltai74.000 (Liên bang Nga)Burkhan giáo, Tengri giáo, Chính thống giáo Đông phươngÄynu>60.000Không cóAleviKhalaj42.000Hồi giáo ShiaYugur13.000 Hạt tự trị dân tộc Yugur Túc NamPhật giáo Tây Tạng, Tengri giáoDolgan13.000viền|22x22px Huyện Taymyrsky Dolgano-Nenetsky (Liên bang Nga)Tengri giáo, Chính thống giáo Đông phươngKhoton10.000Không cóHồi giáo SunniNağaybäk8.000Chính thống giáo Đông phươngShor8.000Chính thống giáo Đông phương, Tengri giáoNgười Tatar Siberia6.000Hồi giáo SunniTelengit3.700Chính thống giáo Đông phương, Burkhan giáo, shamanismSoyot3.600Phật giáo Tây Tạng, Tengri giáoKumandin2.900Chính thống giáo Đông phương, Tengri giáoTeleut2.700Chính thống giáo Đông phương, Tengri giáoKaraite Krym2.000Hồi giáo KaraiteTubalar1.900Chính thống giáo Đông phương, shaman giáoKyrgyz Phú Dụ1.400Hồi giáo SunniChelkan1.100Chính thống giáo Đông phương,  Burkhan giáo, shaman giáoKrymchak1.000Do Thái giáo chính thốngTofalar800Tengri giáo, Chính thống giáo Đông phươngChulym355Chính thống giáo Đông phươngDukha282Tengri giáoTurk Ili177Hồi giáo Sunni

 Ngôn ngữ 

 Phân bố 
Ngữ hệ Turk bao gồm 30 ngôn ngữ, được nói trên một khu vực rộng lớn từ Tây Âu và Địa Trung Hải, cho tới Siberia và Mãn Châu và qua cả Trung Đông. Khoảng 170 triệu người trên thế giới có một ngôn ngữ Turk là ngôn ngữ đầu tiên;Turkic Language family tree entries provide the information on the Turkic-speaking populations and regions. và 20 triệu người khác thì sử dụng ngôn ngữ Turk như là một ngôn ngữ thứ hai. Trong số những người nói ngôn ngữ Turk, thì số lượng người nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, hay tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Tiểu Á chiếm phần lớn nhất, lên tới 40%. Hơn một phần ba trong số này là người Thổ Nhĩ Kỳ (Türk), sống chủ yếu ở Thổ Nhĩ Kỳ và các khu vực trước đây do Ottoman ở Nam, Đông Âu và Tây Á; cũng như là Tây Âu, lục địa Úc và châu Mỹ do nhập cư. Những người Turk còn lại tập trung ở Trung Á, Nga, khu vực gần dãy Kavkaz, Trung Quốc và miền Bắc Iraq.

 Bảng chữ cái 
nhỏ|Bản đồ mô tả sự phân bố của các dân tộc Turk.

 Lịch sử 

 Nguồn gốc 

 Các chứng cứ lịch sử trong thời kỳ đầu 

 Hung Nô (Thế kỷ 3 TCN – Thế kỷ 1 CN) 

 Người Hung (Thế kỷ 4 – 6 CN) 

 Mở rộng về vùng thảo nguyên 

 Göktürk – Hãn quốc Đột Quyết (5th–8th c.) 

 Người Bulgar, Hãn quốc Kim Trướng và Hãn quốc Sibir 

 Hồi Cốt (Thế kỷ 8 – 9) 

 Trung Á 

 Liên minh Kangar 

 Nhà nước Oghuz Yabgu (766–1055) 

 Mở rộng về Iran, Ấn Độ, Ả Rập và Tiểu Á 

 Ba Tư 

 Triều đại Ghaznavid (977–1186) 

 Đế quốc Seljuik 

 Đế quốc Timur 

 Các Hãn quốc Trung Á 

 Triều đại Afsharid (1736–1796) 

 Triều đại Qajar (1789–1925) 

 Nam Á 

 Thế giới Ả Rập 

 Tiểu Á – Ottoman 

 Hồi giáo hóa 

 Lịch sử hiện đại 

 Khảo cổ học 

 Các tổ chức quốc tế 

 TÜRKSOY 

 Tổ chức các nhà nước Turk 

 Nhân khẩu 

 Ẩm thực 

 Tôn giáo 

 Thần thoại Turk thời kỳ đầu và Tengri giáo 

 Cải giáo 

 Phật giáo 

 Hồi giáo 

 Kitô giáo 

 Thuyết vật linh 

 Người Turk Hồi giáo và người Turk không theo Hồi giáo 

 Thư viện ảnh 

 Tham khảo 

*
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Trung Quốc
Thể loại:Người Trung Á
Thể loại:Bộ lạc du mục Á-Âu