Lê Hy Tông

Lê Hy Tông (chữ Hán: 黎熙宗 15 tháng 3 năm 1663 – 3 tháng 4 năm 1716) tên húy là Lê Duy Cáp (黎維祫) hay Lê Duy Hiệp là vị vua thứ 10 của nhà Lê Trung hưng và thứ 21 của nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Ông được người đời ca ngợi là vị vua anh minh đức độ bậc nhất thời Lê Trung hưng.

Thân thế
Lê Duy Hiệp là con trai thứ tư của Lê Thần Tông với cung nhân Nguyễn Thị Ngọc Trúc hay Trịnh Thị Ngọc Trúc hay Trịnh Thị Ngọc Tấn, sinh ra sau khi vua cha đã mất (tháng 9 năm 1662) khoảng 5 tháng.

Theo ghi chép của Khâm định Việt sử thông giám cương mục, mẹ ông người xã Đông Khối, huyện Gia Định (tức huyện Gia Bình sau này), không phải tộc thuộc của họ Trịnh ở Sóc Sơn. Trước khi qua đời, Lê Thần Tông dặn Tây vương Trịnh Tạc trông nom giúp đỡ người con sắp ra đời.

Tháng 4 năm 1675, anh Duy Hiệp là Lê Duy Cối, tức vua Lê Gia Tông, qua đời khi mới 14 tuổi không có con nối. Trịnh Tạc lập Duy Hiệp lên làm vua

Làm vua
Lê Hy Tông lên ngôi từ tháng 6 năm 1675. Lúc này chiến tranh với họ Nguyễn ở miền nam đã chấm dứt, cả hai miền lo củng cố nội trị.

Công việc chính sự triều đình đều do các chúa Trịnh đảm nhận. Chúa Trịnh Tạc và người kế nghiệp sau đó là Trịnh Căn tập trung xây dựng Bắc Hà, dùng nhiều tướng văn võ có năng lực nên tình hình Đàng Ngoài khá ổn định, đời sống xã hội được chấn hưng sau nhiều năm chiến tranh.

Bộ Đại Việt sử ký toàn thư, công trình sử học của sử gia nhiều đời nhà Hậu Lê, được khắc mộc bản ban hành năm Chính Hòa thứ 18 (1697).

Sau 30 năm làm vua, tháng 3 năm 1705,Âm lịch. Lê Hy Tông nhường ngôi cho Thái tử Lê Duy Đường (tức Lê Dụ Tông), rồi lên làm Thái thượng hoàng. Thời kỳ Lê Hy Tông làm vua được đánh giá là thịnh trị nhất thời Lê trung hưng.Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng, sách đã dẫn, tr. 206. Sử gọi là Chính Hòa chi trị (正和之治).

Ông qua đời tháng 4 năm 1716, hưởng dương 54 tuổi, được an táng tại Phú Ninh lăng (富寧陵).

 Gia quyến 

 Cha: Lê Thần Tông
 Mẹ: Cung nhân Nguyễn Thị Ngọc Tấn.Tên ban đầu là Nguyễn Thị Ngọc Trúc,khi nhập cung do trùng tên với Trịnh hoàng hậu nên cung phu mới đổi thành Ngọc Tấn Bà là người làng Đông Côi, xã Gia Đông, phủ Thuận Thành, xứ Kinh Bắc (nay là thôn Đông Côi, xã Gia Đông, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh). Tương truyền bà là một cô gái rất xinh đẹp, nên khi Thần Tông vừa tuần du đến đây liền cho vời gọi bà đến gặp mặt. Khi trông thấy bà, nhà vua liền ưng ngay và đón vào cung làm phi.

 Hậu phi 
+Phi tầnSTTDanh hiệuTênSinh mấtChaGhi chú1Cung Nghi Chương Hoàng hậu Nguyễn Thị Ngọc Đệ
(阮氏玉第)? - ?Bà là sinh mẫu của vua Lê Dụ Tông.
Sau này được truy tôn làm Ôn Từ Hoàng thái hậu.

 Hậu duệ 
+Hoàng tửSTTDanh hiệuTênSinh mấtMẹGhi chú1Lê Dụ Tông
(黎裕宗) Lê Duy Đường
(黎维禟)1679-1731Nguyễn Thị Ngọc Đệ

(阮氏玉第)2Kính Dương vương Lê Duy Chúc
(黎维祝)1681-1739Tháng 12 năm 1738, Duy Mật cùng Duy Chúc, Duy Quý định đốt kinh thành để khởi sự, nhưng chưa kịp thi hành thì mưu kế đã bị tiết lộ, ba người lập tức bỏ trốn.
Lê Duy Mật và chú Duy Chúc chạy đến Nghi Dương (Kinh Môn, Hải Dương), Duy Quý chạy đến Cẩm Thủy (Quảng Hóa, Thanh Hóa). Ít lâu sau, cả Duy Chúc và Duy Quý đều lâm bệnh nặng và qua đời.
+Công chúaSTTDanh hiệuTênSinh mấtMẹGhi chú1Công chúaLê Thị Ngọc Đô
(黎氏玉杜)Hạ giá lấy Vị quận công Trịnh Liêu-con trai Thế tử Trịnh Vịnh.

Niên hiệu
Đời Hy Tông đặt hai niên hiệu là:
 Vĩnh Trị (1/1676 đến 9/1680)
 Chính Hòa (10/1680 đến 3/1705)

Xem thêm
 Lê Thần Tông
 Lê Gia Tông
 Trịnh Tạc
 Trịnh Căn

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nhà xuất bản Thanh niên

Ghi chú

Hy Tông, Lê
Thể loại:Thái thượng hoàng nhà Hậu Lê
Thể loại:Vua thiếu nhi Việt Nam
Thể loại:Sinh năm 1663
Thể loại:Mất năm 1716
Thể loại:Người Hà Nội
Thể loại:Vua nhà Hậu Lê