Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân đoàn 1, còn có tên hiệu là Binh đoàn Quyết thắng, từng là một quân đoàn của Quân đội nhân dân Việt Nam từ tháng 10 năm 1973 đến tháng 12 năm 2023. Đây là đơn vị cấp quân đoàn thực thụ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, được thành lập ngày 24 tháng 10 năm 1973 tại Ninh Bình. Vào cuối Chiến dịch Hồ Chí Minh, Quân đoàn 1 là đơn vị đánh chiếm Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, góp phần làm nên Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975. Cuối năm 2023, Quân đoàn 1 và Quân đoàn 2 hợp lại thành Quân đoàn 12.

Lịch sử
nhỏ|phải|200px|Thiếu tướng Lê Quang Hòa, chính ủy đầu tiên của Quân đoàn 1.
Năm 1972, sau đợt tập kích đường không trong Chiến dịch Linebacker II, Hoa Kỳ phải ký Hiệp định Paris 1973, theo đó năm 1973 Hoa Kỳ phải rút toàn bộ quân đội ở miền Nam Việt Nam về nước. Cùng lúc đó, tình hình quân sự tại Quân khu 4 của Quân đội nhân dân Việt Nam cũng đang bất lợi. Quân ủy Trung ương Việt Nam điều động một vài sư đoàn đang bị tổn thất nặng rút về phía Bắc để củng cố.

Tháng 10 năm 1973 Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đề nghị Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã phê chuẩn việc thành lập các quân đoàn chủ lực. Theo đó, ngày 24 tháng 10 năm 1973, tướng Võ Nguyên Giáp – Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Quân ủy Trung ương, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam ký quyết định số 142/QĐ–QP thành lập Quân đoàn 1 đóng quân trên địa bàn thị trấn Tam Điệp, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình.Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003) Ban chấp hành Đảng bộ gồm 7 ủy viên, do Lê Quang Hoà làm bí thư, Lê Trọng Tấn làm tư lệnh quân đoàn, phó bí thư và Hoàng Minh Thi ủy viên thường vụ.

Quá trình phát triển
Theo quyết định của Bộ Quốc phòng, cơ cấu tổ chức của Quân đoàn gồm: Bộ Tư lệnh Quân đoàn. Ba cơ quan quân đoàn: Bộ Tham mưu, Cục Chính trị, Cục Hậu cần. Các đơn vị khi thành lập: Sư đoàn 308 Bộ binh, Sư đoàn 312 Bộ binh, Sư đoàn 320B Bộ binh (sau đổi thành Sư đoàn 390), Sư đoàn 367 Phòng không, Lữ đoàn 202 Tăng–Thiết giáp, Lữ đoàn 45 Pháo binh, Lữ đoàn 299 Công binh và Trung đoàn 140 Thông tin.

Ngày 15 tháng 3 năm 1975, Quân đoàn 1 được lệnh di chuyển vào miền Nam Việt Nam sẵn sàng tham chiến. Trừ sư 308 ở lại miền Bắc Việt Nam làm nhiệm vụ phòng thủ phía bắc, toàn bộ quân đoàn vượt 1.789 km từ Bắc vào Nam theo đường Trường Sơn: tuyến Quốc lộ 1 – Đường 9 – qua Lao Bảo sang lãnh thổ Lào – về Kon Tum theo đường 14 qua Buôn Mê Thuột, đến ngày 14 tháng 4 năm 1975 vào đến Đồng Xoài – Phước Long chuẩn bị cho trận đánh cuối cùng. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, Quân đoàn 1 nhận nhiệm vụ từ bàn đạp Sông Bé, tấn công từ phía Bắc Sài Gòn, bao vây tiêu diệt đối phương ở Phú Lợi, Bến Cát, Bình Dương, Căn cứ Lai Khê, Tân Uyên; ngăn chặn Sư đoàn 5 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa rút về nội đô và vô hiệu hóa đơn vị này; tấn công đánh chiếm Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, các bộ tư lệnh binh chủng ở quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định; tổ chức một lực lượng tấn công hợp điểm với các quân đoàn khác tại Dinh Độc LậpLịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tập VIII. trang 404Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003). trang 89. Do phải hành quân gấp từ miền Bắc vào bằng mọi phương tiện thủy, bộ và đường không. Quân đoàn 1 bắt đầu tấn công chậm một ngày so với các đơn vị khác.Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003). trang 131

Ngày 29/11/2023, tại Ninh Bình, Bộ Quốc phòng tổ chức hội nghị tiếp nhận nguyên trạng các cơ quan, đơn vị thuộc Quân đoàn 1, Quân đoàn 2 và Phân viện 5 (Bệnh viện 7, Quân khu 3) về Quân đoàn 12.

 Lãnh đạo hiện nay 
(Đã kết thúc hoạt động)
 Tư lệnh:
 Chính ủy: 
 Tham mưu trưởng:
 Phó Tư lệnh:
 Phó Tư lệnh: 
 Phó Chính ủy:

Tổ chức bộ máy
 Cơ quan trực thuộc 
 Văn phòng
 Thanh tra
 Phòng Tài chính
 Phòng Khoa học Quân sự
 Phòng Thông tin Khoa học Quân sự
 Phòng Điều tra Hình sự
 Bộ Tham mưu 
 Cục Chính trị
 Cục Hậu cần
 Cục Kỹ thuật

 Đơn vị trực thuộc Quân đoàn 
 Sư đoàn Bộ binh 308 (Đoàn B08 Đoàn Quân Tiên Phong) tại Xuân Mai, Chương Mỹ, Hà Nội.
 Sư đoàn Bộ binh 312 (Đoàn B12 Đoàn Chiến Thắng) tại Phổ Yên, Thái Nguyên.
 Sư đoàn Bộ binh 390 (Đoàn B90 Đoàn Đồng Bằng) tại Bỉm Sơn, Thanh Hóa.
 Lữ đoàn Pháo binh 368 (Đoàn B68) tại Bỉm Sơn, Thanh Hóa.
 Lữ đoàn Phòng không 241 (Đoàn H41) tại Quỳnh Lưu, Nho Quan, Ninh Bình.
 Lữ đoàn Công binh 299 (Đoàn H99) tại Yên Thủy, Hòa Bình.
 Trường Quân sự Quân đoàn 1 tại Tam Điệp, Ninh Bình.
 Trường Trung cấp nghề số 14 tại Tam Điệp, Ninh Bình.

Trước đây, trong biên chế của Quân đoàn 1 còn có Lữ đoàn tăng - thiết giáp 202. Nhưng từ ngày 31/7/2023, lữ đoàn này được điều chuyển nguyên trạng về Binh chủng Tăng - Thiết giáp).

 Đơn vị trực thuộc Cục 
Tiểu đoàn Trinh sát đặc nhiệm 701 (Bộ Tham mưu).
Tiểu đoàn Cảnh vệ 702 (Bộ Tham mưu).
Tiểu đoàn Trinh sát pháo binh 703 (Bộ Tham mưu).
Tiểu đoàn Hóa học 21 (Bộ Tham mưu).
Tiểu đoàn Thông tin 140 (Bộ Tham mưu).
Bảo tàng Binh đoàn Quyết Thắng (Cục Chính trị).
Tiểu đoàn Vận tải 752 (Cục Hậu cần).
Kho K54 (Cục Hậu cần).
Bệnh xá cơ quan (Cục Hậu cần) tại Tam Điệp, Ninh Bình.
Tiểu đoàn Kho K256 (Cục Kỹ thuật).
Tiểu đoàn 879 (Cục Kỹ thuật).

 Tổ chức chung 

Thành tích
 Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1985).
 Huân chương Quân công hạng Nhất (2008)
 Trong binh đoàn có 55 tập thể và 46 cán bộ, chiến sĩ được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; binh đoàn và 2 tập thể được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh; 1 tập thể được tặng thưởng Huân chương Độc lập; 302 tập thể và cá nhân được tặng thưởng Huân chương Quân công và hơn 1.000 tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân chương Chiến công cùng nhiều phần thưởng khác.

Chỉ huy, lãnh đạo qua các thời kỳ

 Tư lệnh 
TTHọ tên  Năm sinh–năm mấtThời gianđảm nhiệmCấp bậc tại nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Lê Trọng Tấn(1914–1986)1973–1974Thiếu tướng (1961)Trung tướng (1974)Đại tướng (1984)Tổng tham mưu trưởngTư lệnh đầu tiên, Phó Tổng tham mưu trưởng kiêm chức2Nguyễn Hòa(1927–2014)1974–1979Thiếu tướng (1974)Trung tướng (1980), quyền Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Kế hoạch và Ngân sách Quốc hội khóa VIII3Lê Nam Phong(1927–2022)1979–1983Thiếu tướng (1984)Trung tướng (1988), Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2 (1987–1997)4Nguyễn Kiệm(1934–)1983–1988Thiếu tướng (1984)Trung tướng (1992)Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng (1992–1999)5Nguyễn Huy Hiệu(1947–)1988–1995Thiếu tướng (1987)Trung tướng (1995)Thượng tướng (2003)Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (1998–2011)Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (1973)6Đỗ Trung Dương(1946–)1995–1997Thiếu tướng (1995)Trung tướng (2002)Phó Tổng Tham mưu trưởng (1997–2006)7Nguyễn Khắc Nghiên(1951–2010)1997–1998Thiếu tướng (1997) Trung tướng (2002), Thượng tướng (2007)Tổng tham mưu trưởng (2006–2010)8Nguyễn Xuân Sắc1998–2002Đại táThiếu tướng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị.9Phan Khuê Tảo(1950–)2002–2004Thiếu tướng (2002)Chuẩn đô đốcPhó Tư lệnh Quân chủng Hải quân (2004–2010)10Nguyễn Quốc Khánh(1956–)2004–2005Thiếu tướng (2004)Trung tướng (2008)
Phó Tổng tham mưu trưởng (2009–2016)11Tô Đình Phùng(1955–2020)2005–2007Thiếu tướng (2005)Trung tướng (2010)
Cục trưởng Cục Quân huấn (2007–2010)Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng (2010–2015)12Trần Quốc Phú(1953–)2007–2009Thiếu tướng (2007)Trung tướng (2011)
Hiệu trưởng Trường Đại học Trần Quốc Tuấn (2009–2013)13Trần Anh Vinh(1954–)2009–2010Thiếu tướng (2009)Trung tướng (2013)
Cục trưởng Cục Tác chiến (2010–2014)14Phan Văn Giang(1960–)2010–2011Thiếu tướng (2009)Đại Tướng (2021)
Tư lệnh Quân khu 1 (2014–2016)Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng (2021–nay)15Nguyễn Tân Cương(1966–)2011–2013Thiếu tướng (2012)Thượng Tướng (2021)
Tư lệnh Quân khu 4 (11.2014–11.2018)Tổng tham mưu trưởng (2021–nay)16Trần Việt Khoa(1965–)2013–2015Thiếu tướng (2013)
Trung tướng (2017)
Thượng tướng (2021)Giám đốc Học viện Quốc phòng (2016–nay)Quân đoàn 1 tổng kết thực hiện nhiệm vụ năm 201317Trần Duy Giang2015–1.2018Thiếu tướng (2016)
Trung tướng (2020)Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (2017–nay)18Doãn Thái Đức(1966–)1.2018– 4.2020Thiếu tướng (2018)
Trung tướng (2022) Cục trưởng Cục Cứu Hộ– Cứu nạn Bộ Tổng tham mưu (2020)19Đỗ Minh Xương4.2020–12.2021Thiếu tướng (2020)Giám đốc Học viện Lục Quân Đà Lạt20Trương Mạnh Dũng 12.2021– 12.2023Thiếu tướng (2022) 

 Chính ủy, Phó tư lệnh Chính trị 

TTHọ tên  Năm sinh–năm mấtThời gianđảm nhiệmCấp bậc tại nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Lê Quang Hòa(1914–1993)1973–1974Thiếu tướng (1959)Trung tướng (1974)Thượng tướng (1986), Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam kiêm Tổng thanh tra Quân độiChính ủy đầu tiên, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị kiêm chức2Hoàng Minh Thi(1922–1981)1974–1979Thiếu tướng (1974)Thiếu tướng, Tư lệnh Quân khu 43Đỗ Mạnh Đạo(1929–2006)1980–1982Đại táTrung tướng (1989)Phó Tư lệnh về Chính trị Quân khu 3 (1985–1993)4Đỗ Trường Quân1982–1984Thiếu tướngPhó Tư lệnh Chính trị, Quân đoàn 15Hoàng Ngọc Chiêu1988–1993Thiếu tướngPhó Tư lệnh Chính trị, Quân đoàn 1
Cục trưởng Cục Chính trị BTĐU Bộ 
Tổng Tham mưu (1995 - 2000)

Chính ủy Học viện Hậu cần(2000-2004)6Vũ Xuân Sinh1993–1995Thiếu tướngHệ trưởng Hệ Quốc phòng (Học viện Quốc phòng)7Nguyễn Đức Sơn(1946–)1995–2000Thiếu tướng (1996)
Trung tướng (2004)Cục trưởng Cục Chính trị (2000–2006)8Ngô Lương Hanh(1950–)2000–2004Thiếu tướng (2000)
Trung tướng (2006)Chính ủy Học viện Hậu cần (2004–2010)9Mai Quang Phấn(1953–)2004–2005Thiếu tướng (2006)
Trung tướng(2010)
Thượng tướng (2014)Chính ủy Quân khu 4 (2005–2012)Phó Chủ nhiệm Tổng cục chính trị (2012–2016)10Đỗ Đức Tuệ(1954–)2005–2007Thiếu tướng (2006)
Trung tướng(2011)Chính ủy Học viện Quốc phòng(2009–2014)11Nguyễn Văn Động(1954–)2007–2008Thiếu tướng (2007)
Trung tướng (2011)Cục trưởng Cục Cán bộ (2008–2014)12Mai Văn Lý(1955–)2008–2014Thiếu tướng (2008)Trung tướng (2014)Phó Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra Quân ủy Trung ương (2014–2015)13Lương Đình Hồng(1963–)2014–2015Thiếu tướng (2014)
Trung tướng (2019)
Thượng tướng (2022)Trung tướng (2018)
Phó Chủ nhiệm UBKT Quân ủy Trung ương (2015–2017)Chính ủy Trường Đại học Trần Quốc Tuấn (2017–2018)Chính ủy Học viện Quốc phòng (2018–nay)14Nguyễn Văn Bổng(1966–)2015–2016Thiếu tướng (2015)
Trung tướng (2019)Cục trưởng Cục Tổ chức (2016–2017)Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng (2017–1.2020)
Chính ủy Quân chủng Hải quân (1.2020-nay)15Đỗ Văn Thiện(1966–)2016–2018Thiếu tướng (2016)
Trung tướng (2020)Chính ủyTrườngLục quân 1 (2018–12.2019)
Chính ủy Tổng cục Hậu cần (12.2019-nay)16Nguyễn Văn Hùng(1968)2018–2019Thiếu tướng (2018)
Trung tướng (2022)Chính ủy Học viện Hậu cần (2019–2022)
Phó Chủ nhiệm UBKT Quân ủy (2022-nay)17Nguyễn Đức Hưng(1970-)2019–nayThiếu tướng (2021)

 Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng 
TTHọ tên  Năm sinh–năm mấtThời gianđảm nhiệmCấp bậc tại nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Hoàng Đan(1928– 2003)1973–1974Đại tá (1973)Thiếu tướng (1977), Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và môi trường, Bộ Quốc phòng2Đỗ Trung Dương
(1945–2020)1987–1993Đại táTrung tướng (2002), Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam3Phùng Quang Thanh(1949–2021)1991Đại tá Đại tướng (2007), Bộ trưởng Bộ Quốc phòng4Nguyễn Khắc Nghiên(1951– 2010)1996–1997Đại tá Thượng tướng (2007), Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam5Trần Anh Vinh(1954–)2007–2008Đại táTrung tướng, Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng tham mưu6Phan Văn Giang(1960–)2008–2010Đại táThượng tướng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam7Nguyễn Tân Cương(1967–)2010–2011Đại táTrung tướng, Phó Tổng Tham mưu trưởng8Trần Việt Khoa(1965– )2011–2013Đại táGiám đốc Học viện Quốc phòng (Việt Nam) (2016–nay)9Trần Duy Giang
(1966–)2013–2015Đại táTư lệnh Quân đoàn 1 (2015–112.2017)
Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (1.2018–nay)10Doãn Thái Đức(1966–)2015–2018Đại táTư lệnh Quân đoàn 1 (2018–nay)11Đỗ Minh Xương2018– 4.2020Đại tá12Trương Mạnh Dũng4.2020- 12.2021Thiếu tướng (2022)13Nguyễn Trung Hiếu01.2022- nay

 Các tướng lĩnh khác 
 1979–1986, Đào Đình Sung, Thiếu tướng (1985), nguyên Phó Tư lệnh quân đoàn, Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng.

Chú thích

Liên kết ngoài
Quân đoàn 1 tập trung nâng cao sức mạnh chiến đấu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc 
 Nguyễn Hòa – Một trong những vị tướng Hà Nội chỉ huy hiệp đồng binh chủng 
 Tự hào Binh đoàn Quyết Thắng 

Quân đoàn 1
Thể loại:Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
1
Thể loại:Huân chương Quân công
Thể loại:Huân chương Hồ Chí Minh
Thể loại:Danh hiệu Việt Nam
Thể loại:Đơn vị quân sự thành lập năm 1973
Thể loại:Đơn vị quân sự giải thể năm 2023