Tư Mã (họ)

Tư Mã (chữ Hán: 司馬, Bính âm: Sima, Wade-Giles: Ssu-ma) là một họ của người Trung Quốc. Họ này là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính.

Dòng họ Tư Mã ngày nay rất ít, chỉ còn 30.000 người tại Trung Quốc và Việt Nam.
 Nguồn gốc 
Họ Tư Mã (司馬) có nguồn gốc cách đây khoảng hơn 2.700 năm. Thời Chu Tuyên Vương, Trình Bá Hưu Phụ (程伯休甫), hậu duệ của Trùng Lê (重黎), giữ chức Tư Mã, phụ trách quân đội quốc gia, hỗ trợ chính sự và bảo vệ đất nước, nắm giữ quyền lực to lớn. Trình Bá Hưu Phụ đã lập công lớn trong việc dẹp yên nước Từ, và được vua nhà Chu cho phép lấy chức quan làm họ. Từ đó, họ Tư Mã được hình thành.

Con cháu của Trình Bá Hưu Phụ, một phần theo thông lệ “lấy chức quan làm họ” nên mang họ Tư Mã; một phần khác “lấy quốc làm họ” theo cách truyền thống và mang họ Trình. Vì vậy, họ Tư Mã xuất phát từ họ Trình, và cả hai đều có chung tổ tiên. Hậu duệ của họ Tư Mã tôn Trình Bá Hưu Phụ làm thuỷ tổ của dòng họ.

 Phát triển dòng họ 
Họ Tư Mã ở Hà Nội (khu vực tại Trung Quốc cổ đại) đã lập ra hai triều đại trong lịch sử Trung Quốc là Tây Tấn và Đông Tấn, kéo dài qua 15 vị hoàng đế trong 156 năm, từ đó mở rộng ảnh hưởng của dòng họ Tư Mã. Tuy nhiên, do quyền lực hoàng gia của họ Tư Mã trong triều đại nhà Tấn dần suy yếu, các quý tộc mang họ Tư Mã lo sợ bị bức hại, nhiều người đã đổi sang họ khác.

Sau khi triều Đông Tấn sụp đổ, dòng họ Tư Mã bước vào giai đoạn phát triển ổn định. Theo quy luật lịch sử, các dòng họ kép thường được rút gọn thành họ đơn, nên họ Tư Mã được chuyển đổi thành nhiều họ khác như Tư (司), Mã (马), Đồng (同), Đồng (仝), Phùng (冯), Trình (程), v.v. Tuy nhiên, vẫn có một số nhánh giữ nguyên họ kép Tư Mã.

 Người Trung Quốc họ Tư Mã nổi tiếng 
 Tư Mã Nhương Thư, nhà quân sự thời Chiến Quốc
 Tư Mã Hân, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Cận, tướng nước Tần thời Chiến Quốc
Tư Mã Thác, tướng Tần thời Chiến Quốc
 Tư Mã Thượng, tướng nước Triệu thời Chiến Quốc
 Tư Mã Ngang, tướng Triệu thời Hán Sở
 Tư Mã Thiên, sử gia thời Tây Hán
 Tư Mã Tương Như, nhà văn thời Tây Hán
 Ba cha con Tư Mã Ý, Tư Mã Sư, Tư Mã Chiêu, đại thần nhà Ngụy thời Tam Quốc
 Các vua nhà Tấn bắt đầu từ Tư Mã Viêm (con của Tư Mã Chiêu)
 Tư Mã Trinh, sử gia thời Đường
 Tư Mã Quang, Thừa tướng thời nhà Tống, sử gia, tác giả Tư trị thông giám

 Tư Mã Nam, học giả, nhà báo, nhà bình luận xã hội người Trung Quốc.

Người Việt Nam họ Tư Mã nổi tiếng 
 Chờ cập nhật.

Xem thêm
 Họ phức người Hoa

Tham khảo

Thể loại:Họ người Trung Quốc
Thể loại:Họ kép