Hariphunchai

Hariphunchai, hoặc Haribhunjaya (tiếng Pali: Haripunjaya; Hán-Việt: Ha Lợi Bôn Sai 哈利奔猜) là một vương quốc cổ của người Môn tồn tại suốt nhiều thế kỷ tại nơi là miền Bắc Thái Lan ngày nay. Kinh đô của vương quốc này ở nơi nay là Lamphun. Theo các cuốn sử ký Camadevivamsa và Jinakalamali, thành phố được thành lập bởi một thầy tu tên là Suthep vào năm 661, và thủ lĩnh người Môn ở nơi nay là Lopburi cho con gái mình là Jamadevi làm hoàng hậu của Hariphonchai. Tuy nhiên, các bằng chứng khảo cổ cho thấy vương quốc này thành lập sớm nhất cũng chỉ có thể từ khoảng năm 750. Vào thời điểm ấy, khu vực miền Trung Thái Lan ngày nay là địa bàn của các thành bang Môn mà ngày nay gọi chung là Dvaravati. Hoàng hậu Jamadevi sinh đôi, người anh làm thủ lĩnh Lamphun, người em làm thủ lĩnh Lampang cạnh đó.

Các sử ký cho biết Đế chế Khmer đã mấy phen thất bại khi cố gắng thôn tính Hariphunchai trong thế kỷ 11. Không rõ là thời điểm mà các sử ký nói là sự thật hay chỉ là truyền thuyết, nhưng có một thực tế là các thành bang của người Môn ở Dvaravati đã bị Khmer thôn tính trong thời gian này. Đầu thế kỷ 13 là thời điểm mà Hariphunchai cực thịnh và sử ký nhắc đến các sự kiện trong thời gian đó chỉ nói đến việc xây dựng các công trình và về tôn giáo chứ không hề đề cập đến chiến tranh. Tuy nhiên, vào năm 1292, vương quốc Hariphunchai bị Vương quốc Lan Na của người Thái của thủ lĩnh Mengrai thôn tính, kinh đô bị tàn phá nặng nề.

các vua Haripunchai:
 Nữ hoàng Camadevi
 Hanayos
 Kumanjaraj
 Rudantra
 Sonamanjusaka
 Luân hồi sinh tử
 Padumaraj
 Kusadeva
 Nokaraj
 Dasaraj
 Gutta
 Sera
 Yuvaraj
 Brahmtarayo
 Muksa
 Traphaka
 Uchitajakraphad vua của Lavo
 Kampol
 Jakaphadiraj, King of Atikuyaburi
 Vasudev
 Yeyyala
 Maharaj, vua của Lampang
 Sela
 Kanjana
 Chilanka
 Phunthula
 Ditta
 Chettharaj
 Jeyakaraj
 Phatijjaraj
 Thamikaraj
 Ratharaj
 Saphasith
 Chettharaj
 Jeyakaraj
 Datvanyaraj
 Ganga
 Siribun
 Uthen
 Phanton
 Atana
 Havam
 Trangal
 Yotta
 Yip

Tham khảo

Swearer, Donald K. and Sommai Premchit. The Legend of Queen Cama: Bodhiramsi's Camadevivamsa, a Translation and Commentary. New York: State University of New York Press, 1998.

Xem thêm
 Dvaravati
 Các quốc gia Môn ở Myanmar

H
H
Thể loại:Cựu quốc gia châu Á
Thể loại:Chấm dứt năm 1292
Thể loại:Người Môn
Thể loại:Cựu vương quốc
Thể loại:Tỉnh Lamphun