Như Xuân (huyện)

Như Xuân là một huyện miền núi cũ nằm ở phía tây nam tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

 Địa lý 
Huyện Như Xuân nằm ở phía tây nam tỉnh Thanh Hóa, có vị trí địa lý:

 Phía bắc giáp huyện Thường Xuân
 Phía đông giáp huyện Như Thanh
 Phía tây giáp huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An
 Phía nam giáp huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An.

Huyện Như Xuân có diện tích tự nhiên 721,72 km²,
dân số năm 2019 là 66.240 người, mật độ dân số đạt 92 người/km²;
dân số năm 2022 là 76.827 người, mật độ dân số đạt 106 người/km².

Trên địa bàn huyện có 4 dân tộc sinh sống chủ yếu gồm: Thái, Kinh, Thổ, Mường. Dân cư sống dọc theo quốc lộ 45 và đường Hồ Chí Minh.

 Lịch sử 
Sau năm 1954, huyện Như Xuân có 16 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 16 xã: Bình Lương, Cán Khê, Cát Tân, Mậu Lâm, Phượng Nghi, Tân Bình, Thanh Kỳ, Thanh Lâm, Thanh Sơn, Thượng Ninh, Xuân Bình, Xuân Du, Xuân Khang, Xuân Thái, Xuân Thọ và Yên Thọ.

Ngày 4 tháng 9 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 232-NVQuyết định số 232-NV ngày 04/9/1964 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ..Theo đó: 
Chia xã Cát Tân thành 3 xã: Cát Tân, Cát Vân và Hóa Quỳ 
Chia xã Mậu Lâm thành 2 xã: Mậu Lâm và Phú Nhuận 
Chia xã Thanh Lâm thành 2 xã: Thanh Lâm và Thanh Phong 
Chia xã Thanh Sơn thành 2 xã: Thanh Sơn và Thanh Quân 
Chia xã Thượng Ninh thành 2 xã: Thượng Ninh và Yên Lễ 
Chia xã Xuân Khang thành 2 xã: Xuân Khang và Hải Vân 
Chia xã Xuân Thái thành 2 xã: Xuân Thái và Xuân Phúc.

Ngày 15 tháng 3 năm 1969, thành lập thị trấn nông trường Bãi Trành.Quyết định số 128-NV ngày 15 tháng 3 năm 1969 của Bộ Nội vụ về việc thành lập Thị trấn nông trường Bãi Trành trực thuộc huyện Như Xuân tỉnh Thanh Hoá.

Ngày 29 tháng 8 năm 1980: 
Chia xã Yên Thọ thành 2 xã: Yên Thọ và Yên Lạc
Chia xã Thanh Kỳ thành 2 xã: Thanh Kỳ và Phú Sơn 
Chuyển xã Phú Sơn về huyện Tĩnh Gia quản lý.

Ngày 2 tháng 10 năm 1981, chia xã Hóa Quỳ thành 2 xã: Hóa Quỳ và Xuân Quỳ.Quyết định số 102-HĐBT năm 1981

Ngày 14 tháng 12 năm 1984:Quyết định 163-HĐBT năm 1984 về việc phân vạch địa giới xã, thị trấn thuộc tỉnh Thanh Hóa 
Chia xã Thanh Kỳ thành 2 xã: Thanh Kỳ và Thanh Tân 
Chia xã Thanh Lâm thành 2 xã: Thanh Lâm và Thanh Xuân.

Ngày 29 tháng 2 năm 1988:Quyết định 19-HĐBT năm 1988 về việc phân vạch địa giới một số xã của các huyện Như Xuân và Quan Hóa thuộc tỉnh Thanh Hóa 
Chia xã Hải Vân thành 2 xã: Hải Long và Hải Vân 
Chia xã Xuân Phúc thành 2 xã: Xuân Phúc và Phúc Đường.

Ngày 14 tháng 9 năm 1989, thành lập thị trấn Yên Cát (thị trấn huyện lị huyện Như Xuân) trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Yên Lễ.Quyết định số 124-HĐBT ngày 14/9/1989 của Hội đồng Bộ trưởng.

Cuối năm 1995, huyện Như Xuân có thị trấn Yên Cát, thị trấn nông trường Bãi Trành và 30 xã: Bình Lương, Cán Khê, Cát Tân, Cát Vân, Hải Long, Hải Vân, Hóa Quỳ, Mậu Lâm, Phú Nhuận, Phúc Đường, Phượng Nghi, Tân Bình, Thanh Kỳ, Thanh Lâm, Thanh Phong, Thanh Quân, Thanh Sơn, Thanh Tân, Thanh Xuân, Thượng Ninh, Xuân Bình, Xuân Du, Xuân Khang, Xuân Phúc, Xuân Quỳ, Xuân Thái, Xuân Thọ, Yên Lạc, Yên Lễ, Yên Thọ.

Ngày 18 tháng 11 năm 1996, tách 16 xã: Thanh Kỳ, Thành Tân, Xuân Thái, Yên Lạc, Yên Thọ, Xuân Phúc, Phúc Đường, Xuân Thọ, Xuân Khang, Hải Long, Phú Nhuận, Mậu Lâm, Phượng Nghi, Xuân Du, Cán Khê và Hải Vân thành lập huyện Như Thanh. Huyện Như Xuân còn lại 1 thị trấn và 14 xã.Nghị định 72-CP năm 1996 về việc điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Quan Hoá, Như Xuân, Đông Sơn, Thiệu Yên thuộc tỉnh Thành Hóa

Ngày 5 tháng 8 năm 1999, thành lập xã Thanh Hòa trên cơ sở 9.187 ha diện tích tự nhiên và 1.813 nhân khẩu của xã Thanh Phong.

Ngày 9 tháng 1 năm 2004, giải thể thị trấn nông trường Bãi Trành để thành lập 2 xã Bãi Trành và Xuân Hòa.

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó:
Sáp nhập xã Yên Lễ vào thị trấn Yên Cát
Sáp nhập xã Xuân Quỳ vào xã Hóa Quỳ.

Sau sắp xếp, huyện Như Xuân có 1 thị trấn và 15 xã.

Xã, thị trấn thuộc huyện Như Xuân trước khi huyện bị giải thểTênDiện tích (km²)Dân số (người)Thị trấn (1)Yên Cát31,2710.072Xã (15)Bãi Trành25,566.063Bình Lương71,833.480Cát Tân15,903.107Cát Vân25,983.044Hóa Quỳ44,828.469Tân Bình38,603.120TênDiện tích (km²)Dân số (người)Thanh Hòa86,392.504Thanh Lâm34,473.388Thanh Phong29,353.576Thanh Quân41,065.789Thanh Sơn31,263.124Thanh Xuân36,903.031Thượng Ninh50,737.762Xuân Bình40,396.474Xuân Hòa117,233.824Nguồn: Phương án tổng thể sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 - 2025 của tỉnh Thanh Hóa

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, huyện Như Xuân bị giải thể do bỏ cấp huyện. Theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

 Sáp nhập thị trấn Yên Cát và xã Tân Bình thành xã Như Xuân
 Sáp nhập 3 xã Cát Tân, Cát Vân, Thượng Ninh thành xã Thượng Ninh
 Sáp nhập 3 xã Xuân Hòa, Bãi Trành, Xuân Bình thành xã Xuân Bình
 Sáp nhập 2 xã Bình Lương, Hóa Quỳ thành xã Hóa Quỳ
 Sáp nhập 3 xã Thanh Hòa, Thanh Lâm, Thanh Phong thành xã Thanh Phong
 Sáp nhập 3 xã Thanh Sơn, Thanh Xuân, Thanh Quân thành xã Thanh Quân.

 Kinh tế 
Tốc độ tăng trưởng GDP của Như Xuân là 7,6%/năm.
Thu nhập bình quân đầu người: 642 USD/năm.
Cơ cấu kinh tế: nông - lâm nghiệp 64%; công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp 15%; dịch vụ - thương mại 21%.

 Du lịch 
Như Xuân có nhiều địa điểm du lịch như thác Đồng Quan, chùa Yên Cát (Chùa Di Lạc), Đền Chín Gian, thác Cổng trời.

 Giáo dục 
Toàn huyện có 3 trường có cấp học trung học phổ thông: Trường THPT Như Xuân, Trường THPT Như Xuân II, Trường THCS&THPT Như Xuân.

 Địa phương kết nghĩa 
 Huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa
 huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An
 Huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

 Tham khảo 

 Xem thêm 

 Trang thông tin điện tử huyện Như Xuân. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2025 tại Wayback Machine.