Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân chủng Hải quân, hay còn gọi là Hải quân nhân dân Việt Nam, là một quân chủng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Hải quân nhân dân Việt Nam có 6 đơn vị: Tàu mặt nước, Hải quân đánh bộ, Tên lửa-Pháo bờ biển, Không quân Hải quân, Tàu ngầm, Đặc công Hải quân,... ngoài ra còn có các đơn vị bảo đảm, phục vụ như Thông tin, Rađa, Tác chiến điện tử, Công binh, Hóa học. Quân chủng bao gồm các cấp đơn vị: hải đội, hải đoàn, binh đoàn Hải quân đánh bộ, binh đoàn tàu mặt nước, binh đoàn tàu ngầm, binh đoàn không quân, tên lửa bờ và các binh đoàn bộ đội chuyên môn, các đơn vị kỹ thuật, hậu cần,....

 Lịch sử 
Những bước sơ khai

Ngay sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, chính quyền Việt Minh tại nhiều tỉnh ven biển đã tổ chức các đội dân quân bảo vệ bờ biển. Nhiều chi đội Vệ quốc quân được điều về chốt giữ trên những địa bàn xung yếu. Các đơn vị sự này, tùy theo địa phương, mang tên gọi "Thủy quân" hoặc "Hải quân", với biên chế không đồng đều, trang bị cũng không thống nhất, đều chịu sự chỉ huy trực tiếp của các chỉ huy quân sự địa phương. Như tại Đà Nẵng, có tổ chức thủy quân miền Nam Trung Bộ, lực lượng gồm khoảng 400 người. Tại Hải Phòng, Bộ Tư lệnh khu Duyên Hải tổ chức Ủy ban Hải quân Việt Nam, với lực lượng chiến đấu được tổ chức thành Đại đội Ký Con với quân số gần 200 người, phương tiện hoạt động gồm một tàu nhỏ mang tên Bạch Đằng và 3 ca nô có nhiệm vụ hoạt động ở cửa biển Hải Phòng và vùng ven biển Đông Bắc. Từ đầu tháng 9 năm 1945 đến giữa tháng 5 năm 1946, các đơn vị thủy quân địa phương này tổ chức đánh nhiều trận gây thiệt hại cho quân Pháp trong quá trình tìm cách tái chiếm Đông Dương. Nhiều đơn vị đã hoạt động cho đến Chiến tranh Đông Dương kết thúc.

Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, ngày 22 tháng 5 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 71/SL về Quân đội Quốc gia Việt Nam, chính thức thống nhất và chính quy hóa lực lượng quân sự quốc gia. Đến ngày 19 tháng 7 năm 1946, Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Huỳnh Thúc Kháng ra Quyết định số 125/QĐ thành lập trong Quân đội Quốc gia Việt Nam ngành Hải quân Việt Nam, đặt dưới quyền Bộ Quốc phòng về phương diện quản trị và Quân sự Ủy viên hội về phương diện điều khiển. Ngày 10 tháng 9 năm 1946, Chủ tịch Quân sự Ủy viên hội Võ Nguyên Giáp ra Nghị định số 103/NĐ thành lập "Cơ quan Hải quân" (sau gọi là Hải đoàn bộ), do một Hải đoàn trưởng điều khiển trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu. Nhiệm vụ của Hải đoàn bộ là tổ chức thủy đội tuần tiễu và phỏng thủ duyên hải, tập trung các nhân viên, bộ đội thủy quân đã có trong Quân đội Quốc gia Việt Nam và tuyển lựa cựu thủy binh để thành lập ngay một tổ chức Hải quân. Tuy nhiên, do tình hình chiến sự lúc đó, các quyết định trên đều chưa có điều kiện thực hiện. Đến đầu năm 1947, xét thấy không thể duy trì lực lượng hải quân, Bộ Tổng Chỉ huy Quân đội Quốc gia Việt Nam đã quyết định cho tháo gỡ máy móc, vũ khí, thiết bị và đánh đắm tàu để không lọt vào tay quân Pháp.

Ngày 8 tháng 3 năm 1949, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội quốc gia và Dân quân Việt Nam ra Nghị định số 604/QĐ, do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký, thành lập Ban Nghiên cứu Thủy quân thuộc Bộ Tổng tham mưu. Ông Nguyễn Văn Khương được cử làm Trưởng ban, ông Nguyễn Việt làm Chính trị viên và ông Trần Đình Vọng làm Phó ban. Cơ quan Ban Nghiên cứu Thủy quân đóng tại phố Giàn, bên bờ sông Chảy thuộc huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ.

Ban Nghiên cứu Thủy quân có 3 ban chuyên môn là: Hàng hải, Thông tin hàng hải, Điện cơ máy nổ và các bộ phận hành chính, quân sự, hậu cần. Nhiệm vụ của Ban Nghiên cứu Thủy quân là nghiên cứu phương án xây dựng và chiến đấu của lực lượng thủy quân, phù hợp với thực tiễn hiện tại (kháng chiến chống Pháp) và trong tương lai; tập hợp đội ngũ cán bộ, công nhân viên hải quân cũ (từng phục vụ trong chính quyền thuộc địa), tạo điều kiện xây dựng cơ sở ban đầu; tuyển mộ, huấn luyện đào tạo một đội ngũ thủy quân cách mạng, trẻ, có trình độ khoa học kỹ thuật hàng hải. Trước đó, khi nghe báo cáo và đề nghị thành lập Ban Nghiên cứu Thủy quân và mở lớp thủy quân của Bộ Tổng Tham mưu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị nhiệm vụ đầu tiên của Ban Nghiên cứu Thủy quân là huấn luyện xây dựng một đội du kích có khả năng hoạt động trên sông, rồi từ sông mới tiến ra biển khi có điều kiện.Hải quân nhân dân Việt Nam: Sự trưởng thành kỳ diệu

Tháng 2 năm 1950, khóa học thủy quân đầu tiên được khai giảng, gồm 180 học viên được tuyển chọn từ các đơn vị bộ binh, dân quân du kích vùng ven biển Đông Bắc, một số là học sinh các trường trung học ở Bắc Ninh, Bắc Giang, Phú Thọ, Vĩnh Yên, tổ chức thành một tiểu đoàn huấn luyện, do ông Trần Lưu Thông làm Tiểu đoàn trưởng. Đội ngũ giáo viên khoảng 10 người, đều là các nhân sự từng là thủy binh trong Hải quân Pháp hoặc trong ngành hàng hải Pháp. Cả Ban Nghiên cứu Thủy quân và tiểu đoàn huấn luyện mang phiên hiệu chung là Đội sản xuất 71.

Chương trình huấn luyện thủy quân bấy giờ gồm quân sự, chính trị, chuyên môn, trong đó tập trung huấn luyện một số nội dung kỹ thuật, chiến thuật của bộ binh chiến đấu trong môi trường sông biển như bắn súng trên tàu thuyền, trên ca nô, tập bơi, lặn, tập chèo thuyền, chèo xuồng, tập động tác đổ bộ (từ bờ lên thuyền và từ thuyền nhảy xuống tiếp cận bờ triển khai đội hình chiến đấu), tập sử dụng hải đồ, xác định vị trí tàu trên biển bằng phương pháp quan sát, đo đạc các mục tiêu địa văn và theo kinh nghiệm của nhân dân (nhìn trăng, sao, xem thủy triều, hướng gió...), học cách sử dụng các phương tiện thông tin đơn giản (cờ, đèn...). Trong điều kiện chiến tranh, các học cụ đều rất thô sơ và ít có điều kiện thực hành.

Khoảng vào tháng 5 năm 1950, Bộ Tổng Tham mưu ra chỉ thị chọn khoảng 100 học viên của Ban Nghiên cứu Thủy quân, đưa sang đảo Nào Cháu (Điều Thuận), một hòn đảo nằm ở phía đông bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc), bấy giờ dưới quyền quản lý chính phủ Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, đồng minh thân cận với chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, để học tập nâng cao trình độ. Bộ phận khung ở lại, chiêu sinh khoảng 100 học viên để đào tạo thủy quân khóa 2. Ngày 10 tháng 8 năm 1950, Đội Thủy binh 71 được thành lập dưới sự chỉ đạo của Ban Nghiên cứu Thủy quân, đóng quân tại làng Cò, gần phố Giàn, huyện Đoan Hùng (Phú Thọ).

Đến giữa tháng 4 năm 1951, khi khóa II vừa kết thúc được ít ngày, và các học viên học ở Trung Quốc trở về, do yêu cầu góp phần duy trì chiến tranh du kích ở vùng Đông Bắc và châu thổ duyên hải Bắc Bộ, Bộ Quốc phòng quyết định giải thể Ban Nghiên cứu Thủy quân và Đội Thủy binh 71. Phần lớn học viên khóa I và một số học viên khóa II được chuyển ra các vùng Hòn Gai, Hải Ninh, Quảng Yên, góp phần đẩy mạnh chiến tranh du kích ở các địa bàn ven biển. Một bộ phận học viên chuyển về Đại đoàn Công pháo 351 và các đại đoàn bộ binh đang trong quá trình xây dựng. Bộ phận lực lượng còn lại về nhận công tác ở các liên khu, Bộ Tổng tư lệnh, hoặc đi học ở Trường Lục quân Trần Quốc Tuấn.

Hình thành lực lượng Hải quân

Sau thắng lợi quyết định tại trận Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève, 1954 được ký kết, để chuẩn bị cho việc tiếp quản miền Bắc Việt Nam, đầu tháng 8 năm 1954, Bộ Quốc phòng đã điều động 7 nhân sự trước đây từng ở Ban Nghiên cứu Thủy quân và Đội Thủy binh 71 về Cục tác chiến để thành lập bộ phận nghiên cứu lực lượng bảo vệ vùng biển. Tháng 1 năm 1955, thêm 4 cán bộ được bổ sung. Ông Nguyễn Bá Phát, nguyên Tham mưu trưởng Liên khu 5, Phó sư đoàn trưởng Sư đoàn 308 được giao nhiệm vụ trực tiếp phụ trách bộ phận này. Bộ phận được giao 3 nhiệm vụ chính: Thăm dò cơ sở để tổ chức lực lượng tự sản xuất phương tiện tàu, thuyền; Nghiên cứu địa hình và tình hình trên vùng ven biển miền Bắc để xác định kế hoạch bố trí lực lượng bảo vệ bờ biển; Xây dựng đề án tổ chức, xây dựng lực lượng phòng thủ bờ biển.

Sau khi kiểm soát hoàn toàn miền Bắc Việt Nam, ngày 26 tháng 4 năm 1955, Bộ Quốc phòng đã thành lập Trường Huấn luyện bờ biển để đào tạo nhân sự cho việc quản lý trên 800 km dải bờ biển miền Bắc từ Móng Cái đến vĩ tuyến 17 (Quảng Trị). Chưa đầy 2 tuần sau, ngày 7 tháng 5 năm 1955, Bộ Quốc phòng - Tổng tư lệnh ra Nghị định số 284/NĐ-A thành lập Cục Phòng thủ bờ biển. Nhiệm vụ của Cục là giúp Bộ Tổng tư lệnh chỉ đạo bộ đội phòng thủ bờ biển; đào tạo cán bộ, nhân viên, thủy thủ; sản xuất các dụng cụ, phương tiện về thủy quân; xây dựng các thủy đội phòng thủ bờ biển rồi chuyển giao cho các liên khu (sau này là quân khu). Ông Nguyễn Bá Phát được cử làm phụ trách Cục. Về sau, ngày 7 tháng 5 được chọn làm ngày thành lập của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Sau khi thành lập, Cục Phòng thủ bờ biển quyết định tự đóng 20 tàu gỗ 20 tấn lắp máy ô tô làm phương tiện hoạt động, bên cạnh 36 thuyền buồm và lực lượng gồm 6 tiểu đoàn, xây dựng thành lực lượng tuần duyên. Ngày 24 tháng 8 năm 1955, Bộ Quốc phòng đã thành lập hai thủy đội Sông Lô và Bạch Đằng. Đây được xem là những đơn vị chiến đấu chính quy đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Ngày 24 tháng 1 năm 1959, Cục Phòng thủ bờ biển chuyển đổi thành Cục Hải quân trực thuộc Bộ Quốc phòng.Thành lập Cục Hải quân (theo Nghị định số 320/1959/NĐ của Bộ Quốc phòng) Tổ chức biên chế của Cục Hải quân  gồm 5 phòng (Tham mưu, Chính trị, Hậu cần, công trình và Đo đạc biển); 5 đơn vị trực thuộc: Trường Huấn luyện bờ biển (đổi thành Trường Huấn luyện hải quân), Đoàn 130, Đoàn 135, tiểu đoàn công binh 145 và Xưởng 46. Ngày 20 tháng 4 năm 1959, thành lập Đảng bộ Cục Hải quânTheo Quyết định số 35/QĐ của Tổng Quân ủy năm 1959 trực thuộc và đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Tổng Quân ủy.

Các đơn vị chiến đấu lần lượt cũng được thành lập như ngày 18 tháng 5 năm 1959, thành lập Đoàn 135 (sau này đổi thành 140), đơn vị tàu tuần tiễu; ngày 3 tháng 8 năm 1961, thành lập căn cứ Hải quân I và căn cứ Hải quân II.Theo Quyết định số 74/QP của Bộ Quốc phòng 3/8/1961

Từ sự kiện Quảng Khê đến sự kiện Vịnh Bắc Bộ

Đầu tháng 4 năm 1961, CIA phối hợp với Sở Khai thác địa hình thuộc Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa tổ chức cho điệp viên Ares thâm nhập miền Bắc Việt Nam bằng đường biển. Với lực lượng hải quân tuần tiễu còn non yếu của Hải quân nhân dân Việt Nam, tàu Nautilus 1 của CIA dễ dàng thâm nhập bờ biển Quảng Ninh. Sau đó, tàu CIA có thêm vài lần đưa điệp viên thâm nhập hoặc tiếp tế thành công. Trên cơ sở đó, CIA quyết định tổ chức tập kích vào căn cứ hải quân Quảng Khê của Hải quân nhân dân Việt Nam, nằm gần cửa sông Giang, thuộc tỉnh Quảng Bình. Mục tiêu là 3 chiếc tàu pháo thuộc lớp Swatow do Trung Quốc đóng. Trận tập kích diễn ra rạng sáng ngày 30 tháng 6 năm 1962, được đánh giá là thành công khi tiêu diệt được 2 tàu, nhưng cũng trả một giá rất đắt: toàn bộ thành viên tham gia tập kích đều bị giết hoặc bị bắt sống, tàu vận tải Nautilus 2 của bị tàu pháo T-161 của Hải quân nhân dân Việt Nam tiêu diệt, chỉ duy nhất một thành viên là Nguyễn Văn Ngọc thoát được.Vũ Đình Hiếu, Cuộc chiến bí mật. Nhà xuất bản Thời Đại, 2011. Tr. 29-32.

Ngày 3 tháng 1 năm 1964, Cục Hải quân đổi tên thành Bộ Tư lệnh Hải quânTheo Quyết định số 01/QP của Bộ Quốc phòng (ngày 03/1/1964)

Ngày 5 tháng 8 năm 1964, ngày đánh trả thành công chiến dịch Mũi Tên Xuyên - cuộc tập kích đầu tiên bằng không quân của Mỹ vào miền Bắc Việt Nam.VietNamNet, Ngày này năm xưa Thanh Niên, Quân chủng Hải quân đánh thắng trận đầu: Cuộc giáng trả đanh thép 40 năm trước , 04/08/2004

Ngày 13 tháng 4 năm 1966, thành lập Đoàn 126 (Đoàn Đặc công Hải quân nay là Lữ đoàn 126)

Đoàn tàu không số

Ngày 23 tháng 10 năm 1961, thành lập Đoàn 759 (Đoàn Vận tải Quân sự đường biển nay là Lữ đoàn 125).Theo Quyết định số 97/QP của Bộ Quốc phòng (ký ngày 23/10/1961) Nhiệm vụ chính của đơn vị này khi mới thành lập là bí mật vận tải vũ khí, cán bộ bằng đường biển (Đường Hồ Chí Minh trên biển) từ miền Bắc vào miền Nam chi viện cho Quân Giải phóng miền Nam chiến đấu trong Chiến tranh Việt Nam.

Thời kỳ đó, căn cứ của lữ đoàn là bến Bính (số hiệu là K20) ở Hải Phòng. Đơn vị sử dụng các tàu vận tải cỡ nhỏ thâm nhập miền Nam tại các căn cứ ở bến Sông Gianh (Quảng Bình), Sa Kỳ (Quảng Ngãi), Vũng Rô (Phú Yên), Lộc An (Bà Rịa - Vũng Tàu), Thạnh Phong (Bến Tre) và Vàm Lũng (Cà Mau).

Trong Chiến tranh Việt Nam, đơn vị đã sử dụng các tàu vận tải cỡ nhỏ để thâm nhập vào miền Nam. Mặc dù có số hiệu đầy đủ, song để giữ bí mật, các tàu này không sơn số hiệu lên thân tàu. Vì thế, những con tàu này được biết đến với tên gọi chung là Đoàn tàu Không số.

Sau năm 1975

Ngày 5 tháng 9 năm 1975, sáp nhập Trung đoàn 126, Trung đoàn 46 thành Lữ đoàn 126 Hải quân đánh bộ Theo Quyết định số 113/QĐ-QP của Bộ Quốc phòng ngày 5/9/1975

Ngày 13 tháng 9 năm 1975, tổ chức các đơn vị phòng thủ đảo.

Ngày 26 tháng 10 năm 1975, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 141/QĐ-QP thành lập 5 vùng duyên hải thuộc Bộ Tư lệnh hải quân.

Năm 1978 giải thể vùng 2 và đổi tên vùng duyên hải thành vùng hải quân.

Ngày 5 tháng 7 năm 1978, thành lập Trung đoàn 147 Hải quân đánh bộ nay là Lữ đoàn 147Theo Quyết định số 503/QĐ-QP của Bộ Quốc phòng ngày 5/7/1978

Ngày 23 tháng 6 năm 1979, thành lập Tiểu đoàn Tên lửa 679 trực thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân (nay là Lữ đoàn 679)Theo Quyết định số 543/QĐ-TM của Bộ Tổng Tham mưu ngày 23/6/1979

Ngày 14 tháng 3 năm 1988, Hải quân nhân dân Việt Nam đụng độ với Hải quân Trung Quốc tại đảo Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao.

Hiện đại hóa trong thời kỳ mới

Ngày 31 tháng 8 năm 1998, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam làm lễ ra mắt.

Tháng 11 năm 2008, lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam trở thành một lực lượng độc lập với Hải quân nhân dân Việt Nam.

Ngày 14 tháng 1 năm 2011, Bộ Quốc phòng ra Quyết định nâng cấp Bộ Chỉ huy Vùng Hải quân lên thành Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân

Ngày 3 tháng 7 năm 2013, thành lập Lữ đoàn Không quân hải quân 954, hình thành lực lượng không quân hải quân đầu tiên.Việt Nam lập Lữ đoàn Không quân hải quân 954

 Tổ chức chính quyền 
 Sơ đồ tổ chức 
giữa|1000x1000px

 Tổ chức chi tiết 
+Thứ tựĐơn vịNgày thành lậpTương đươngĐịa chỉGhi chú1Văn phòng Quân chủng10 tháng 9 năm 1974Sư đoàn38 Điện Biên Phủ, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.2Thanh tra Quân chủngSư đoàn3Ủy ban kiểm tra ĐảngSư đoàn4Phòng Tài chínhSư đoàn5Phòng Điều tra hình sự Quân chủngSư đoàn6Viện Kiểm sát Quân sự Quân chủngSư đoàn7Tòa án Quân sự Quân chủngSư đoànPhường Lý Tự Trọng, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.8Bộ Tham mưu24 tháng 1 năm 1959Quân đoàn9Cục Chính trị24 tháng 1 năm 1959Quân đoàn10Cục Hậu cần24 tháng 1 năm 1959Sư đoàn11Cục Kỹ thuật6 tháng 5 năm 1970Sư đoàn12Bộ Tư lệnh Vùng 1Quân đoànXã Tân Dương, thành phố Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.13Bộ Tư lệnh Vùng 2Quân đoànXã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.14Bộ Tư lệnh Vùng 3Quân đoànĐường Yết Kiêu, phường Thọ Quang, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng.15Bộ Tư lệnh Vùng 426 tháng 10 năm 1975Quân đoànBán đảo Cam Ranh, phường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.16Bộ Tư lệnh Vùng 5Quân đoànKP8, phường An Thới, thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang.17Học viện Hải quân26 tháng 4 năm 1955Quân đoàn30 Trần Phú, phường Vĩnh Nguyên, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.18Lữ đoàn Không quân 95415 tháng 9 năm 1984Lữ đoànPhường Cam Nghĩa, thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.19Lữ đoàn Đặc công Hải quân 12613 tháng 4 năm 1966Lữ đoànXã Trung Hà, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.20Lữ đoàn Tàu ngầm 18920 tháng 6 năm 2011Lữ đoànThành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.21Trung đoàn Đặc công tàu ngầm 1962 tháng 8 năm 1996Trung đoànThành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.22Trường Cao đẳng Kỹ thuật Hải quân12 tháng 2 năm 1979Sư đoàn1295A Nguyễn Thị Định, phường Cát Lái, thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh23Viện Kỹ thuật Hải quân8 tháng 5 năm 1978Sư đoànPhường Anh Dũng, quận Dương Kinh, thành phố Hải Phòng.24Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn15 tháng 3 năm 1989Binh đoàn Đường Lê Hồng Phong, phường Thành Tô, quận Hải An, thành phố Hải Phòng.

722 Điện Biên Phủ, Phường 22, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.Đã nâng cấp lên Binh đoàn 20 trực thuộc BQP25Công ty Hải Thành15 tháng 2 năm 1992Sư đoàn27C Điện Biên Phủ, phường Minh Khai, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng.26Lữ đoàn Công binh 8319 tháng 8 năm 1958Lữ đoàn1A Yết Kiêu, phường Thọ Quang, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng.27Lữ đoàn Công binh 1316 tháng 11 năm 1975Lữ đoàn

 Tổ chức chung 
Tổ chức Hải quân Nhân dân Việt Nam từ cao đến thấp như sau:
 Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân trực thuộc Bộ Quốc phòng;
 Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân (1, 2, 3, 4, 5);
 Lữ đoàn Hải quân;
 Trung đoàn Hải quân;
 Hải đoàn;
 Hải đội.

Về tổ chức cấp Hạm đội (tương đương cấp Quân đoàn ở Lục quân), trước đây vào những năm 1970, Hải quân nhân dân Việt Nam từng tổ chức một hạm đội tàu chiến cơ động mang phiên hiệu Hạm đội 171 trên cơ sở sáp nhập Trung đoàn 171 và Trung đoàn 175 vào ngày 10 tháng 10 năm 1975. Năm 1981, thực hiện chủ trương chấn chỉnh lực lượng, tinh giảm biên chế của Quân ủy Trung ương, Hạm đội 171 rút gọn lại thành một lữ đoàn cơ động của quân chủng mang phiên hiệu Lữ đoàn 171. Như vậy, hiện nay Hải quân nhân dân Việt Nam chỉ tồn tại tổ chức chiến dịch cấp Lữ đoàn là lớn nhất.

 Quân hàm hải quân 
Trước năm 1981, quân hàm cấp tướng của quân chủng hải quân chưa có tên gọi riêng. Từ năm 1981, quân hàm các cấp tướng trong hải quân mới có tên gọi riêng, theo cách gọi của Liên Xô: Đô đốc (tương đương Thượng tướng), Phó Đô đốc (tương đương Trung tướng), Chuẩn Đô đốc (tương đương Thiếu tướng), được quy định lần đầu tiên trong Luật sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam ban hành ngày 31 tháng 12 năm 1981. Về phù hiệu và cấp hiệu quân hàm xem bài Quân đội nhân dân Việt Nam và Quân hàm Quân đội nhân dân Việt Nam

Trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam chỉ có 2 sĩ quan Hải quân lên tới cấp Đô đốc là Giáp Văn Cương (phong năm 1988) và Nguyễn Văn Hiến (phong năm 2011).

Theo Luật sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam (2014): 
 Chỉ phong Đô đốc tương đương Thượng tướng khi Tư lệnh hoặc Chính ủy Quân chủng Hải quân Việt Nam kiêm một trong những chức vụ như: Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Tổng cục chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam. 
 Phó Đô đốc tương đương Trung tướng là bậc quân hàm cao nhất của quân nhân giữ chức vụ Tư lệnh và Chính ủy Quân chủng Hải quân. 
 Chuẩn Đô đốc tương đương Thiếu tướng là bậc quân hàm cao nhất của quân nhân giữ chức vụ Phó Tư lệnh và Phó Chính ủy Quân chủng Hải quân, Tư lệnh và Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân. Tham mưu phó Quân chủng Hải quân & Phó chủ nhiệm chính trị Quân chủng Hải quân.
 Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm Tư lệnh và Chính ủy Quân chủng Hải quân.

Từ năm 2019, các sĩ quan cấp tướng từ các cơ quan, quân chủng, binh chủng khác được điều chuyển về công tác ở quân chủng Hải quân thì quân hàm của họ vẫn sẽ gọi là Thiếu tướng, Trung tướng hay Thượng tướng và không cần phải gọi là Chuẩn đô đốc, Phó đô đốc hay Đô đốc theo cách gọi quân hàm Hải quân. Ví dụ như Trung tướng Nguyễn Văn Bổng, Chính ủy quân chủng Hải quân hiện nay do ông có thời gian làm Chánh văn phòng Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng. Trước đó, Thiếu tướng Lê Minh Thành, Phó tư lệnh Quân chủng PK-KQ, khi chuyển sang giữ chức vụ Phó tư lệnh Quân chủ Hải quân, vẫn được phiên cấp bậc Chuẩn đô đốc.
  Sĩ quanCấp hiệu120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120px120x120pxĐường viền thể hiện cấp bậc trên ống cổ tay áo centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75pxcentre|75x75px centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75px centre|75x75pxCấp bậc Quân hàmĐô đốcPhó Đô đốcChuẩn đô đốcĐại táThượng tá Trung táThiếu táĐại úyThượng úyTrung úy Thiếu úyChức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng/ Phó Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam/ Phó Chủ nhiệm Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam kiêm Tư lệnh/Chính ủy Quân chủng Hải quân. Tư lệnh và Chính ủy Quân chủng Hải quân. Tham mưu trưởng và Tham mưu phó Quân chủng Hải quân. 
 Phó Tư lệnh và Phó Chính ủy Quân chủng Hải quân.
 Tư lệnh và Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân.
 Chủ nhiệm và Phó Chủ nhiệm chính trị Quân chủng. Tham mưu phó Quân chủng Hải quân.
 Phó chủ nhiệm chính trị.
 Lữ đoàn trưởng và Chính ủy Lữ đoàn Hải quân.
 Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân.
 Phó Tư lệnh và Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân. Lữ đoàn phó và Phó Chính ủy Lữ đoàn Hải quân.
 Tham mưu phó Bộ Tư lệnh Vùng Hải quân. Tiểu đoàn trưởng/ Hải đoàn trưởng Hải quân.
 Chính trị viên Tiểu đoàn/Hải đoàn Hải quân. Tiểu đoàn phó/Hải đoàn phó.
 Chính trị viên phó Tiểu đoàn/Chính trị viên phó Hải đoàn.
  Học viên  Hạ sĩ quan Chiến sĩCấp hiệu98x98px95x95px95x95px96x96px95x95px95x95px40x40px40x40px40x40px40x40px40x40px Cấp bậcQuân hàmHọc viên Sĩ quanThượng sĩTrung sĩHạ sĩ Binh nhấtBinh nhì

 Tư lệnh qua các thời kỳ 
Xem bài: Tư lệnh Quân chủng Hải quân Nhân dân Việt Nam
 Chính ủy qua các thời kỳ 
STTHọ tênThời gian đảm nhiệmCấp bậcChức vụ cuối cùngGhi chú1Tạ Xuân Thu (1916-1971)1955-1967Thiếu tướng (1961)Chính ủy Học viện Quân sựTư lệnh kiêm Chính ủy Quân chủng Hải quân2Đoàn Phụng1967-1969Đại tá (1961)3Lương Tuấn Khang (1923-1994)1969-1970Trung tướng (1986)Chính ủy Quân khu Tả ngạn. Phó Tư lệnh về Chính trị Quân khu 3.4Hoàng Trà1970-1974Đại táThiếu tướng (1974)Phó Chủ nhiệm Chính trị Tổng cục Hậu cần.1975-19805Trần Văn Giang (1924-2016)1974-1975Đại tá (1974)
Chuẩn Đô đốc (1980)Phó Tư lệnh về Chính trị.1981-19841984-19876Lê Văn Xuân(1929-2003)1987-1995Chuẩn đô đốc (1984)Phó đô đốc (1992)Phó Tư lệnh về Chính trị.7Võ Nhân Huân(1946-1999)1995-1999Đại tá (1995)Chuẩn Đô đốc (1999)Quyền Tư lệnh Quân chủng Hải quân (1999-1999)Qua đời khi đang làm nhiêm vụ8Nguyễn Văn Tình(1945-)2000-2008Chuẩn đô đốc (2001)Phó Đô đốc (2004)Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (1969)9Trần Thanh Huyền(1952-)2008-2012Chuẩn Đô đốc (2006)Phó Đô đốc (2010)10Đinh Gia Thật(1957-)2012 - tháng 7 năm 2017Chuẩn Đô đốc (2011)Phó Đô đốc (9.2015)11Trần Hoài Trung(1965-)Tháng 7 năm 2017 - tháng 9 năm 2018Chuẩn đô đốc (2014)Phó Đô đốc (2018)Chính ủy Quân khu 7 (2018-nay)12Phạm Văn Vững2018-2019Chuẩn đô đốc (2016)Ngày 31 tháng 12 năm 2019 thôi giữ chức vụ Chính ủy Quân chủng Hải quân để chữa bệnh.13Nguyễn Văn Bổng(1966-)2020-2025Thiếu tướng (2015)Trung tướng (2019)Nguyên Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng14Nguyễn An Phong(1972-)2025-nayThiếu tướngPhó đô đốc (2025) Nguyên Cục trưởng Cục Tổ chức, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam 

 Tham mưu trưởng qua các thời kỳ 
Xem bài: Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân Nhân dân Việt Nam
Phó Tư lệnh qua các thời kỳ
STTHọ tênThời gian đảm nhiệmCấp bậcGhi chú1Nguyễn Dưỡng (1928 -?)1980 - 1990Chuẩn Đô đốc (1980)2Phạm Minh (1929 -?)1988 - 1993Chuẩn Đô đốc (1988)nguyên Tư lệnh Bộ Tư lệnh Vùng 1 Hải quân Nhân dân Việt Nam3Phan Khuê Tảo2004 - 2010Chuẩn Đô đốc (2002)nguyên Tư lệnh Quân đoàn 1 Quân đội nhân dân Việt Nam (2002-2004)4Lê Văn ĐạoChuẩn Đô đốc (2006)5Trần Đình Xuyên2008 - 2012Chuẩn Đô đốc (2008)6Nguyễn Viết Nhiên2009 - 2017Chuẩn Đô đốc (2009)7Nguyễn Văn Ninh2010 - 2016Chuẩn Đô đốc (2010) nguyên Cục trưởng Cục Kỹ thuật Quân chủng Hải quân, hiện nay là Tham mưu trưởng Tổng cục Kỹ thuật.8Lê Minh Thành2012 - 2018Chuẩn Đô đốc (2012),nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 370, Quân chủng Phòng không - Không quân.9Phạm Xuân Điệp2014 - 2018Chuẩn Đô đốc (2012)nguyên Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Nhân dân Việt Nam;

Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng (2015-2017).10Ngô Sĩ QuyếtTháng 5 năm 2015 - tháng 6 năm 2019Chuẩn Đô đốc (2012)nguyên Tư lệnh Vùng 3 Hải quân Nhân dân Việt Nam.11Nguyễn Trọng BìnhTháng 6 năm 2016 - tháng 1 năm 2017
Tháng 7 năm 2019 - tháng 9 năm 2019Chuẩn Đô đốc (2016)Phó Tổng Tham mưu trưởng (tháng 9 năm 2019 - nay).12Hoàng Hồng HàTháng 6 năm 2016 - 1 tháng 10 năm 2024Chuẩn Đô đốc (2016)nguyên Chủ nhiệm Kỹ thuật Quân chủng Hải quân.13Lương Việt HùngTháng 7 năm 2017 - 1 tháng 8 năm 2023Chuẩn Đô đốc (2015)nguyên Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Nhân dân Việt Nam.14Phạm Mạnh HùngTháng 9 năm 2018 - tháng 9 năm 2020Chuẩn Đô đốc (2017)nguyên Tư lệnh Vùng 5 Hải quân Nhân dân Việt Nam.15Phạm Như XuânTháng 5 năm 2019 - 1 tháng 3 năm 2025Chuẩn Đô đốc (2019)nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 372, Quân chủng Phòng không - Không quân.16Phan Tuấn HùngTháng 6 năm 2020- 1 tháng 7 năm 2025Chuẩn Đô đốc (2019)nguyên Tư lệnh Vùng 4 Hải quân Nhân dân Việt Nam.17Nguyễn Đình HùngTháng 2 năm 2023 - nayChuẩn Đô đốcnguyên Tư lệnh Vùng 4 Hải quân Nhân dân Việt Nam.18Đỗ Quốc Ân12 tháng 12 năm 2024 - nayChuẩn Đô đốcNguyên Chủ nhiệm Kỹ thuật Hải quân. 19Phạm Minh Tuấn24 tháng 4 năm 2025 - nayChuẩn Đô đốcNguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân. 20Lê Bá Quân18 tháng 5 năm 2025 - nayChuẩn Đô đốcNguyên Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Nhân dân Việt Nam.

 Phó Chính ủy qua các thời kỳ 
STTHọ tênThời gian đảm nhiệmCấp bậcGhi chú1Nguyễn Cộng Hòa2008-2011Chuẩn Đô đốc (tháng 1 năm 2008)nguyên Chủ nhiệm Chính trị Quân chủng Hải quân2Đinh Gia Thật2011-2013Chuẩn Đô đốc (2011)Chính ủy Quân chủng Hải quân3Nguyễn Ngọc Tương2013 - tháng 7 năm 2015Chuẩn Đô đốc (2012)

Trung tướng (2016)nguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân chủng Hải quân;

Phó Chính ủy Học viện Quốc phòng.4Đặng Minh Hải7/2015-12/2021Chuẩn Đô đốc (2013)nguyên Chủ nhiệm Chính trị Quân 
chủng Hải quân5Đỗ Văn Yên12/2021-nayChuẩn Đô đốcnguyên Chính ủy Vùng 2 Hải quân

 Các tướng lĩnh khác 
STTHọ tênCấp bậcGhi chú1Đỗ Viết CườngChuẩn Đô đốc (tháng 1 năm 2008)nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân2Nguyễn Văn KiệmChuẩn Đô đốcnguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân3Lê Kế LâmChuẩn Đô đốc nguyên Giám đốc Học viện Hải quân4Phạm Hồng ThuậnChuẩn Đô đốcnguyên Giám đốc Học viện Hải quân5Ngô Văn PhátChuẩn Đô đốcnguyên Chính ủy Vùng 5 Hải quân6Nguyễn Đức NhoChuẩn Đô đốc (2013)Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân7Nguyễn Thế ÂnChuẩn Đô đốcPhó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân8Mai Tiến TuyênChuẩn Đô đốcnguyên Chính ủy Vùng 2 Hải quân9Bùi Sỹ TrinhChuẩn Đô đốcnguyên Phó Chủ nhiệm chính trị Quân chủng10Phạm Thanh HóaChuẩn Đô đốcnguyên Chính ủy Vùng 4 Hải quân11Doãn Văn SởChuẩn Đô đốcNguyên Tư lệnh Vùng 5 Hải quân12Phạm Ngọc ChấnChuẩn Đô đốcnguyên Chủ nhiệm chính trị Quân chủng (2008 - 2012)13Nguyễn Tiến DũngChuẩn Đô đốcnguyên Chính ủy Vùng 3 Hải quân14Nguyễn Phong CảnhChuẩn Đô đốcChính ủy Vùng 2 Hải quân15Đỗ Minh TháiChuẩn Đô đốcPhó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân16Phạm Văn ĐiểnChuẩn Đô đốcnguyên Tư lệnh Vùng 1 Hải quân17Nguyễn Đức ThịnhChuẩn Đô đốcTư lệnh Vùng 4 Hải quân18Phạm Văn SơnChuẩn Đô đốcnguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị, Quân chủng Hải quân19Phạm Văn LuyệnChuẩn Đô đốcChính ủy Học viện Hải quân, Phó Chủ nhiệm chính trị Hải quân20Phạm Văn QuangChuẩn Đô đốcChính ủy Vùng 1 Hải quân, Phó Chủ nhiệm chính trị Hải quân21Lê Bá SổChuẩn Đô đốcPhó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân22Ngô Quang TiếnChuẩn Đô đốcnguyên Giám đốc Học viện Hải quân23Nguyễn Đăng NghiêmChuẩn Đô đốcnguyên Tổng Giám đốc Tân Cảng Sài Gòn24Đoàn Văn ChiềuChuẩn Đô đốcChủ nhiệm Chính trị, Quân chủng Hải quân25Nguyến Đức VượngChuẩn Đô đốcChính ủy Vùng 4 Hải quân26Đỗ Quốc ViệtChuẩn Đô đốcTư lệnh Vùng 3 Hải quân27Mai Trọng ĐịnhChuẩn Đô đốcChính ủy Vùng 3 Hải quân28Trần Ngọc QuyếtChuẩn Đô đốcTư lệnh Vùng 1 Hải quân, phó Tổng tham mưu Hải Quân29Nguyễn Văn LâmChuẩn Đô đốcGiám đốc Học viện Hải quân (2018)30Phạm Khắc LượngChuẩn Đô đốcnguyên Tư lệnh Vùng 2 Hải quân (2018)31Ngô Văn ThuânChuẩn Đô đốcChính ủy Vùng 5 Hải quân (2018), Phó Chủ nhiệm chính trị Hải quân, Chính úy Vùng 4 (2020)32Nguyễn Thế TốtChuẩn Đô đốcPhó Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân (2019)33Chu Ngọc SángChuẩn Đô đốcChính ủy Học viện Hải quân

 Trang bị 

 Binh chủng Tên lửa- Pháo bờ biển 
 Pháo xe kéo 
ImageModelTypeVariantQuantityOriginDetails200pxZiS-3Pháo dã chiến 76 mm Không xác địnhChủ yếu được dùng bởi các đơn vị phòng thủ bờ biển.200pxBS-3Pháo chống tăng 100 mm 250200pxM-46 Pháo dã chiến 130 mmM-47Type 59PTH130-K225B(bảo dưỡng, thay thế các bộ phận)Là loại lựu pháo chủ lực của quân đội, hiện đang được nghiên cứu để hiện đại hóa và cơ giới hóa. Đã sản xuất thành công đạn tăng tầm cho tầm bắn tối đa lên đến 40 km. Pháo phản lực 200pxEXTRAPháo phản lực dẫn đườngKhông xác địnhTầm bắn 150 km.Israel has delivered 20 EXTRA surface-to-surface guided rockets to Vietnam for coastal defence – Armyrecognition.com, 26 February 2016200pxACCULARPháo phản lựcTầm bắn 40 km.

 Tên lửa phòng thủ bờ biển 

ImageModelTypeVariantQuantityOriginNotes 200px4K51 RubezhHệ thống tên lửa chống hạm Tầm bắn 40 km, sử dụng để phòng thử bờ biển với các tên lửa P-15 Termit, P-21, and P-22 missile.frameless|200px|Redut coastal missile system (1)Redut-MHệ thống tên lửa chống hạm4K44 RedutTầm bắn 80 km ,sử dụng để phòng thử bờ biển với các tên lửa P-5 Pyatyorka.frameless|200pxVCM-BHệ thống tên lửa chống hạmÍt nhất 4 hệ thống đã sản xuấtTầm bắn từ 80 – 300 km, sử dụng để phòng thử bờ biển với các tên lửa VSM-01.frameless|200pxK-300P Bastion-PHệ thống tên lửa chống hạm10 hệ thốngTầm bắn 120 – 300 km, sử dụng để phòng thử bờ biển với các tên lửa P-800 Oniks missile.

 Tên lửa chống hạm 

Hình ảnhTrang bịChủng loạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiết frameless|200px Kh-35 Uran Tên lửa chống hạm Kh-35E  Kh-35EMV frameless|200px|VSM-01A (VCM-01M) 'Red River' of VCS-01 (VCM-B) 'Annamite Range' at VDE2024VCM-01Tên lửa chống hạm VSM-01a  VCM-01  VCM-02Tầm bắn ~80–300 km. Được phóng từ bệ phóng của hệ thống VCM-B.

Sản xuất nội địa bởi Viện Hàng không Vũ trụ Viettel(VTX). frameless|200px 3M-14/54 Club-S Tên lửa chống hạm 3M-54E/E1  3M-14E  91RE1/RE2  50 Trang bị cho tàu ngầm lớp Kilo.frameless|200pxP-5 PyatyorkaTên lửa chống hạmSS-N-3 ShaddockP-28P-28M Trang bị cho các tổ hợp 4K44 Redut. Một số chi tiết đã được nâng cấp. frameless|200px P-15 Termit Tên lửa chống hạmP-15  P-20  SS-N-2 Styx 20  frameless|200px P-800 Oniks Tên lửa chống hạmK-310 Yakhont 40 Trang bị cho tổ hợp phòng thủ bờ biển K-300P Bastion-P.

Binh chủng Tàu mặt nước

 Trang bị hiện tại 
Hình ảnhLớp tàuLoạiSố hiệuSố lượngNguồn gốcChi tiết Khinh hạmframeless|200px
(Project 11661E)Khinh hạm tên lửaĐinh Tiên Hoàng (HQ-011)Lý Thái Tổ (HQ-012)Trần Hưng Đạo (HQ-015)Quang Trung (HQ-016)4Các tàu HQ-015 và HQ-016 được trang bị vũ khí chống ngầm trong khi các tàu HQ-011 và HQ-012 không được trang bị. Được bảo dưỡng tại Nhà máy X52. 
Nhà chứa trực thăng được nâng cấp để tăng cường khả năng bảo vệ trực thăng khỏi các yếu tố thời tiết.

Giãn nước tối đa 2,500 tấn. border|frameless|200pxPetya-II/-III
(Project 159A/AE)Khinh hạm chống ngầmHQ-09 HQ-11HQ-13HQ-15HQ-175(nâng cấp)Được sửa đổi cấu trúc thượngt ầng sao cho giảm tiết diện radar, tăng khả năng tàng hình và được trang bị hệ thống tác chiến hiện đại hơhn gồm các hệ thống liên lạc, radar, cảm biến và sonar.

Giãn nước tối đa 1.150 tấn. Tàu hộ vệINS Kirpan (P44) entering Cam Ranh International Port, Vietnam|frameless|200pxKhukri (Project 25)Tàu hộ vệ tên lửaHQ-261Chuyển giao từ Ấn Độ.

Giãn nước tối đa 1.291 tấn.frameless|200pxPohang 
(Batch III)Tàu hộ vệ chống ngầm HQ-18HQ-202 (+1)(nâng cấp)Tàu hộ vệ chống ngầm chuyển giao từ Hàn Quốc Đã được đại tu nội địa. Hiện đã có 2 tàu được bàn giao và 1 tàu đang trong quá trình chuyển giao từ Hàn Quốc.

Giãn nước tối đa 1.220 tấn.frameless|200pxMolniya
(Project 1241.8)Tàu hộ vệ tên lửaHQ-375HQ-376HQ-377HQ-378HQ-379HQ-380HQ-382HQ-38386 chiếc được đóng tại Việt Nam bởi Xưởng đóng tàu Ba Son. 
Giãn nước tối đa 563 tấn. frameless|200pxTarantul-I
(Project 1241.RE)Tàu hộ vệ tên lửaHQ-371HQ-372HQ-373HQ-3744Giãn nước tối đa 549 tấn. border|frameless|200pxBPS-500Tàu hộ vệ tên lửaHQ-3811Đã trải qua quá trình đại tu và nâng cấp.Vì sao Việt Nam nâng cấp tàu tên lửa BPS-500? VTC NewsNga nâng cấp tàu tên lửa 'độc nhất' BPS-500 cho Việt Nam  Báo Người Đưa Tin
Giãn nước tối đa 520 tấn. Tàu pháo / Tàu tuần tra / Tàu phóng lôi / Tàu tên lửa frameless|TT-400TP gunboat|200pxTT-400TPTàu pháo / Tàu tuần traHQ-272HQ-273HQ-274HQ-275HQ-276HQ-2776Giãn nước tối đa 455 tấn. frameless|200pxSvetlyak 
(Project 10412)Tàu pháo / Tàu tuần traHQ-261HQ-263HQ-264HQ-265HQ-266HQ-2676Giãn nước tối đa 375 tấn. TP-01Tàu pháo / Tàu tuần traHQ-251HQ-2532Giãn nước tối đa 250 tấn. frameless|200pxTurya 
(Project 206M)Tàu phóng lôiHQ-331HQ-332HQ-333HQ-334HQ-3355Giãn nước tối đa 250 tấn. frameless|Project 205-ER missile boat|200pxOsa
(Project 205U)Tàu tên lửaHQ-354HQ-355HQ-356HQ-357HQ-358HQ-359HQ-360HQ-3618Giãn nước tối đa 235 tấn.Tàu quét mìnframeless|200pxYurka 
(Project 266)Tàu quét mìnHQ-851HQ-8522Giãn nước tối đa 540 tấn.frameless|200pxSonya 
(Project 1265)Tàu quét mìnHQ-861HQ-862HQ-863HQ-8644(nâng cấp)Đại tu tại nhà máy X-51, nâng cấp toàn bộ hệ thống cảm biến và điện tử.
Giãn nước tối đa 450 tấn. frameless|200pxYevgenya 
(Project 1258)Tàu quét mìn2Giãn nước 96 tấn.Tàu đổ bộ frameless|200pxLST-938Tàu đổ bộ chở tăngHQ-501HQ-5032(bảo dưỡng, nâng cấp)Thu được sau Kháng chiến chống Mỹ. Đại tu tại nhà máy X51.
Giãn nước tối đa 4,145 tấn.200pxDamen Stan Lander 5612Tàu Roll-on/roll-off / Tàu vận tảiHQ-526HQ-527HQ-528HQ-5294Giãn nước tối đa 1,480 tấn.  Hùng VuơngTàu Roll-on/roll-off / Tàu vận tảiHQ-521HQ-5222Giãn nước tối đa 1.410 tấn. frameless|The Libyan Polnochny class landing ship|200pxPolnocny-B
(Project 771)Tàu đổ bộ chở tăngHQ-511HQ-512HQ-5133Hiện đang được sao chép lại dưới tên gọi lớp VDC-01.
Giãn nước tối đa 834 tấn.  LCU 1466Tàu đổ bộHQ-551HQ-552HQ-553HQ-554HQ-555HQ-5566Thu giữ sau Kháng chiến chống Mỹ.

Giãn nước tối đa 392 tấn. frameless|200pxLCM-8Tàu đổ bộHQ-466HQ-467HQ-470HQ-4714-6Thu giữ sau Kháng chiến chống Mỹ.

Giãn nước tối đa 113,2 tấn. Tàu vận tải / Tàu hậu cầnK-122Tàu chở quânTrường Sa (HQ-571)1K-123Tàu bệnh việnKhánh Hòa-01 (HQ-561)1 Trường Sa Tàu vận tải / Tàu hậu cầnTrường Sa 01Trường Sa 02Trường Sa 03Trường Sa 04Trường Sa 08Trường Sa 14Trường Sa 16Trường Sa 19Trường Sa 20Trường Sa 21Trường Sa 2211  Giãn nước tối đa 1000 tấn.996Tàu vận tải / Tàu hậu cầnHQ-9961HQ-905Tàu tiếp dầuHQ-9051Giãn nước tối đa 3.000 tấn.Tàu cứu hộ cứu nạnDamen RGS 9316Tàu cứu hộ tàu ngầmYết Kiêu (HQ-927)1 (+1)Thiết kế bởi Damen và đóng bởi Nhà máy Z189.
Một chiếc khác đang được đóng bởi Nhà máy đóng tàu Sông Thu.

Giãn nước tối đa 3.950 tấn. FET 10-meter Submarine Rescue VehiclePhương tiện lặn cứu hộ 1 (+1)Được trang bị tàu cứu hộ lặn sâu,[32] thiết bị điều khiển từ xa dưới nước (ROV) và 2 xuồng cao tốc cỡ nhỏ. Tàu còn có buồng giảm áp và các cơ sở y tế trên boong được tăng cường. Perry® XLX-C Remotely Operated VehiclePhương tiện lặn không người lái1 (+1)HSV-6613Tàu khảo sát và nghiên cứuTrần Đại Nghĩa (HQ-888)1Thiết kế bởi Damen và đóng bởi xưởng đóng tàu Sông Thu.
Giãn nước tối đa 1.550 tấn.FC-624Tàu cứu hộ phản ứng nhanhHQ-9241Đóng tại xưởng đóng tàu X51 Shipyard.
Tải trọng tối đa 700 tấn.HQ-954Tàu cứu hộHQ-9541Tàu huấn luyệnframeless|200pxTàu huấn luyệnLê Quý Đôn (286)1

 Trang bị từng sử dụng 
Hình ảnhLớpLoạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtframeless|200pxKomarTàu tên lửaLoại biên vào thập niên 1980.200pxShantouTàu pháoSử dụng trong sự kiện Vịnh Bắc Bộ.200px P4 (Project 123-bis)Tàu phóng lôi12Dùng trong Kháng chiến chống Mỹ.frameless|200pxBarnegatTàu tuần tra01 1Thu được vào năm 1975.
Bị loại biên và tháo dỡ vào thập niên 2000s.View the annual editions of Jane's Vessel Fighting since 1976 to keep track of the status of PRVSN Phạm Ngũ Lão (HQ-01) in the Vietnam People's Navy as it is best understood in the West.200pxEdsalltàu hộ tống03 ex-Forster1Thu được vào năm 1975.frameless|200pxPointTàu tuần tra1Thu được vào năm 1975.
Tháo dỡ tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1987.200pxShershenTàu phóng lôiĐã cho nghỉ hưu, một phần chuyển cho Cảnh sát biển Việt Nam sử dụng

 Binh chủng Tàu ngầm 

 Trang bị hiện tại 
ImageModelTypeShipQuantityOriginNotesframeless|200pxKilo 
(Project 636.1)Tàu ngầm tấn côngHà Nội (HQ-182)  Thành phố Hồ Chí Minh (HQ-183)  Hải Phòng (HQ-184)  Khánh Hoà (HQ-185)  Đà Nẵng (HQ-186)  Bà Rịa-Vũng Tàu (HQ-187)6Đưa vào biên chế trong giai đoạn 2014–2017. Trang bị với các tên lửa Kalibr.
Giãn nước tối đa 2.350 tấn.YugoTàu ngầm cỡ nhỏ41  42  43 (TN-75)3Sử dụng bởi Trung đoàn 196 – Hải quân Nhân dân Việt Nam. Đã được đại tu và hiện đại hóa trong nước.
Trung đoàn 196 đã giới thiệu chiếc tàu ngầm mini nội địa thứ ba, mang tên TN-75. Thông số kỹ thuật chưa được công bố, nhưng nhiều khả năng là biến thể sao chép/nghiên cứu ngược từ tàu ngầm lớp Yugo. Tàu được Viện Kỹ thuật Hải quân thiết kế và Nhà máy X51 đóng mới.

Giãn nước khoảng 90-110 tấn đối với lớp Yugo.
Giãn nước 75 tấn đối với TN-75.frameless|200px|MiniUPluto PlusPhương tiện không người lái dưới nướcĐược triển khai cùng tàu quét mìn lớp Sonya nhằm mục đích rà phá mìn.

 Binh chủng Hải quân đánh bộ 
 Trang bị hiện nay 
Chủ loạiNguồn gốcLoạiSúng bộ binh:K-54Súng ngắnK-59AK-47Súng trường tấn côngAKMTAR-21IMI GalatzAKMSPhiên bản báng gập của AKMAPSSúng trường tấn công dưới nướcRPDSúng máy hạng nhẹRPKIMI NegevSTV-380Súng trường tấn côngSTV-215STV-022OPL-40Súng phóng lựuSVDSúng bắn tỉaPSLB41 (RPG-7)Súng chống tăngMatardorAGS-17Súng phóng lựuM79/M32, Phương tiện cơ giới quân sự hỗ trợ:PT-76Xe tăng lội nướcK-63BTR-60PBXe bọc thép lội nướcTàu đổ bộ lớp TCM T-4Tàu đổ bộTàu đổ bộ lớp PolnocnyTàu đổ bộ lớp LSTXuồng CQ

 Lực lượng đặc nhiệm hải quân 
 Trang bị hiện nay 
Vũ khí bộ binh:
  Makarov PM Súng ngắn 9x18 mm
  CZ-83 Súng ngắn 9x18mm/9x19mm
  AKM Súng trường tấn công 7,62x39mm
  AKMS Phiên bản báng gập của AKM
  APS Súng trường tấn công dưới nước
  CAR-15/M-18 Súng carbine 5,56x45mm
  RPK Súng máy hạng nhẹ 7,62x39mm
  SVD Súng bắn tỉa 7,62x54mm
  IMI Galatz Súng bắn tỉa 7,62x51mm
  RPG-7V Súng phóng lựu chống tăng (hay còn gọi là B-41)
  M-79 Súng phóng lựu chống bộ binh
  Milkor MGL Súng phóng lựu chống bộ binh.

Phương tiện cơ giới quân sự hỗ trợ:
  Xuồng cao tốc đổ bộ CQ
  Trực thăng vận tải/cứu hộ Mil Mi-171/Mi-17Sh

 Binh chủng Không quân Hải quân 
 Máy bay 
Hình ảnhMẫuChủng loạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtMáy bay cánh cố địnhframeless|200pxDHC-6 Twin OtterMáy bay tuần tra biểnDHC-6-400 MPA63 chiếc được trang bị radar ELM-2022A nhằm mục đích tuần tra biển và 3 chiếc được dùng với nhiệm vụ vận tải. Vận hành bởi Lữ đoàn 954.Trực thăngframeless|200pxEurocopter Super Puma (H225M)Trực thăng vận tải2Vận hành bởi Lữ đoàn 954.frameless|200pxKamov Ka-27Trực thăng săn ngầm8UAVframeless|200pxIAI HeronUAV tầm xaHeron Mk1Heron Mk23Phiên bản Heron Mk2 được trang bị radar ELM-2022 với mục đích tuần tra và chỉ thị mục tiêu. Vận hành bởi Lữ đoàn 954.200pxBoeing Insitu ScanEagleUAV trinh sát6200pxOrbiter 2UAV trinh sátMua từ Israel. Sử dụng để chỉ thị mục tiêu bởi Lữ đoàn Tên lửa bờ 685.

 Ngư lôi 

Hình ảnhMẫuChủng loạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtframeless|200pxVA-111 ShkvalNgư lôiShkval-ETrang bị cho tàu ngầm lớp Kilo.frameless|200pxType 53Ngư lôiSET-53SET-4053-65SET-53 dùng bởi khinh hạm săn ngầm Petya, trong khi phiên bản 53-65 sử dụng bởi tàu ngầm lớp Kilo và SET-40 dùng bởi tàu ngầm TN-75.
Một số phiên bản đã được sản xuất nội địa.frameless|200pxTE-2Ngư lôiTE-2-01Sử dụng bởi khinh hạm lớp Gepard.

 Thủy lôi 
  /  KMP Thủy lôi chạm nổ chống tàu mặt nước
  UĐM Thủy lôi từ trường chống tàu ngầm và tàu mặt nước.

Phong tặng
 Danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần 1, Lệnh số 316/KT-HĐNN, ngày 13 tháng 12 năm 1989. Lần 2 năm 2015. Lần 3 năm 2025.
 2 Huân chương Sao vàng: lần 1 (thành tích 30 năm xây dựng Quân chủng, Lệnh số 721/KT-HĐNN7 ngày 18 tháng 7 năm 1985). Lần 2 năm 2010.
 1 Huân chương Hồ Chí Minh (thành tích 20 năm xây dựng, trưởng thành và làm nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, ngày 18 tháng 3 năm 1979). Lần 2 năm 2025 (nhân dịp 70 năm thành lập Quân chủng).
 1 Huân chương Độc lập hạng Nhất (nhân kỷ niệm 45 năm ngày thành lập Hải quân nhân dân Việt Nam và thời kỳ Đổi mới), Lệnh số 166/KT-CTN ngày 4 tháng 5 năm 2000.
 1 Huân chương Độc lập hạng Nhì (thành tích 10 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân chủng, Lệnh số 9/LCT ngày 29 tháng 8 năm 1965).
 1 Huân chương Quân công hạng Nhất (thành tích 40 năm xây dựng và chiến đấu của Quân chủng, Lệnh số 580/KT-CTN ngày 10 tháng 12 năm 1984).
 1 Huân chương Quân công hạng Nhì (về thành tích xuất sắc trong chiến đấu đánh thắng trận đầu, Lệnh số 31/LCT ngày 7 tháng 8 năm 1964).
 1 Huân chương Quân công hạng Nhì thành tích làm nhiệm vụ chiến đấu ở Tây Nam và nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia, Lệnh số 286/HĐNN7 ngày 20 tháng 3 năm 1983).
 1 Huân chương Lao động hạng Ba.

Tham khảo
World Navies Today: Vietnam
Hình ảnh chiến hạm HQNHVN 
Hình chiếc hải phòng hạm mới (kiểu Gepard) đang hoàn thành tại Saint Petersburg - 10/2010

 Chú thích 

 Liên kết ngoài 
 Trang thông tin Quân chủng Hải quân trên báo Quân đội nhân dân điện tử


Thể loại:Huân chương Sao Vàng
Thể loại:Bộ Quốc phòng Việt Nam
Thể loại:Hải quân Việt Nam
Thể loại:Quân sự Việt Nam
Thể loại:Huân chương và huy chương Việt Nam
Thể loại:Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Thể loại:Khởi đầu năm 1955 ở Việt Nam