Đội tuyển bóng đá quốc gia Zambia

Đội tuyển bóng đá quốc gia Zambia () đại diện cho Zambia trong các giải bóng đá quốc tế và được điều hành bởi Hiệp hội bóng đá Zambia (FAZ). Trong những năm 1980, đội được gọi là KK 11, lấy theo tên Tổng thống sáng lập Kenneth Kaunda (“KK”), người lãnh đạo Zambia từ năm 1964 đến 1991. Sau khi đất nước chuyển sang chế độ đa đảng, đội tuyển được đặt biệt danh là Chipolopolo, nghĩa là “Những viên đạn đồng”. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là chức vô địch Cúp bóng đá châu Phi 2012 cùng với tấm huy chương bạc của Đại hội Thể thao toàn Phi 1999. Zambia cũng trở thành đội bóng thành công nhất ở Cúp COSAFA, vượt qua Zimbabwe sau khi giành chức vô địch vào năm 2023.

 Lịch sử 

 Thảm kịch Chuyến bay 319 của Không quân Zambia 
Bi kịch đã ập đến với đội tuyển Zambia khi chiếc máy bay quân sự (số hiệu: AF-319) chở đội sang Senegal để thi đấu vòng loại World Cup 1994 gặp nạn vào đêm ngày 27 tháng 4 năm 1993. Chuyến bay dự kiến dừng ba chặng để tiếp nhiên liệu. Tại điểm dừng đầu tiên ở Brazzaville, đã phát hiện sự cố động cơ của chiếc Buffalo DHC-5D thuộc Không quân Zambia. Dù vậy, chuyến bay vẫn tiếp tục. Vài phút sau khi cất cánh từ Libreville, Gabon (điểm dừng thứ hai), một trong các động cơ bốc cháy và ngừng hoạt động. Phi công, người vừa thực hiện một chuyến bay từ Mauritius hôm trước, vô tình tắt luôn động cơ còn lại đang hoạt động. Mất toàn bộ lực đẩy trong lúc đang tăng độ cao, máy bay lao xuống và rơi xuống biển, cách bờ chỉ 500 m. Toàn bộ 30 hành khách và phi hành đoàn, trong đó có 18 tuyển thủ Zambia, đều thiệt mạng trong vụ tai nạn này.

 1994–2012 
Ngày 3 tháng 6 năm 1994, tại Brussels, đội tuyển bóng đá Zambia phải chịu một trong những thất bại nặng nề nhất trong lịch sử khi để thua đội tuyển Bỉ với tỷ số 0–9. Tại Cúp bóng đá châu Phi 1996, Zambia thể hiện phong độ ấn tượng khi đứng đầu bảng đấu. Họ giành chiến thắng 5–1 trước Burkina Faso. Sau đó, Zambia tiếp tục đánh bại Sierra Leone 4–0 nhờ cú hat-trick của Kalusha Bwalya và bàn thắng của Mordon Malitoli, trước khi hòa không bàn thắng với Algeria. Bước vào vòng tứ kết, Zambia xuất sắc vượt qua Ai Cập với tỷ số 3–1 nhưng lại dừng bước ở bán kết sau thất bại 2–4 trước Tunisia. Trong trận tranh hạng ba, Zambia đánh bại Ghana 1–0 để giành vị trí thứ ba chung cuộc. Kalusha Bwalya trở thành cầu thủ xuất sắc nhất giải với 5 bàn thắng.

Giai đoạn từ năm 1998 đến 2006 là quãng thời gian khó khăn khi Zambia liên tiếp không vượt qua vòng bảng, ngoại trừ năm 2004 khi họ không thể giành quyền tham dự. Đến ngày 3 tháng 9 năm 2006, trên sân nhà, Zambia đạt được chiến thắng đậm nhất trong lịch sử khi đánh bại Djibouti với tỷ số 10–0. Tại Cúp bóng đá châu Phi 2008, Zambia xếp thứ ba ở vòng bảng sau khi thắng Sudan 3–0, hòa Ai Cập 1–1, và để thua Cameroon 1–5. Đến năm 2010, Zambia đứng đầu bảng đấu của mình và lọt vào tứ kết, nơi họ gặp Nigeria. Trận đấu kết thúc với tỷ số hòa và Zambia bị loại sau loạt sút luân lưu. Dù vậy, họ có 2 cầu thủ là Jacob Mulenga và Emmanuel Mbola được vinh danh trong Đội hình tiêu biểu của giải.

Năm 2012 đánh dấu giải đấu thành công nhất trong lịch sử bóng đá Zambia. Ở vòng bảng, họ đánh bại Senegal 2–1, hòa Libya 2–2 và thắng Guinea Xích Đạo 1–0 để giành ngôi đầu bảng. Ở vòng tứ kết, Zambia vượt qua Sudan với tỷ số 3–0, sau đó đánh bại Ghana 1–0 ở bán kết để giành quyền vào chung kết. Trong trận chung kết, Zambia đối đầu Bờ Biển Ngà và sau 120 phút hòa 0–0, họ đã giành chức vô địch châu Phi đầu tiên trong lịch sử sau loạt sút luân lưu đầy kịch tính.

Danh hiệu
nhỏ|phải|200px|Một cổ động viên Zambia tại sân vận động Độc lập ở Lusaka

 Vô địch Cúp COSAFA: 4
 Vô địch: 1997; 1998; 2006; 2013
 Á quân: 2004; 2005; 2007; 2009
 Hạng ba: 2003; 2008
 Vô địch Cúp CECAFA: 2
 Vô địch: 1984; 1991
 Á quân: 1976; 1977; 1978; 1988; 2006
 Hạng ba: 1973; 1974; 1981; 1992; 2013
 20px Cúp bóng đá châu Phi: 1
 Vô địch: 2012
 Á quân: 1974; 1994
 Hạng ba: 1982; 1990; 1996

 Thành tích quốc tế 

Là thuộc địa của Anh với tên gọi Bắc Rhodesia, Zambia không tham dự World Cup cũng như Cúp bóng đá châu Phi cho đến khi độc lập vào năm 1964.

 Giải vô địch bóng đá thế giới 
Vòng chung kếtVòng loạiNămKết quảHạng1930 đến 1962Không phải thành viên FIFAKhông phải thành viên FIFA 1966Không tham dựKhông tham dự 1970Không vượt qua vòng loại210166 1974104331911 1978631295 1982421162 1986621386 1990630376 19948512175 19988323108  2002105231611 2006127232111 20101033446 20146321114 20188422117 2022621389   2026620499   2030Chưa xác địnhChưa xác định 2034Tổng–––––––108492138162106

 Cúp bóng đá châu Phi 
Zambia đã có 1 lần giành chức vô địch châu Phi và 2 lần về đích ở vị trí á quân.
Vòng chung kếtVòng loạiNămKết quảHạng 1957 đến  1963Không phải thành viên của CAFKhông phải thành viên của CAF 1965Không tham dựKhông tham dự 1968 1970Không vượt qua vòng loại411298 1972420286 1974Á quân2nd5302974202117 1976Không vượt qua vòng loại4202136 1978Vòng bảng5th31113221*0122 1980Không vượt qua vòng loại411252 1982Hạng 33rd530273440062 1984Không vượt qua vòng loại201112 1986Vòng bảng7th301224211010 1988Rút luiRút lui 1990Á quân3rd531132430182 1992Tứ kết7th3102126411114 1994Á quân2nd5311726420102 1996Á quân3rd6411156430172 1998Vòng bảng10th311146642093  200013th302135651092 200214th301213832376 2004Không vượt qua vòng loại632165 2006Vòng bảng11th310236127231611 20089th311156632193 2010Tứ kết6th41125510334410  2012Vô địch1st6510936411112 2013Vòng bảng12th30302221*0111 201513th302123632162 2017Không vượt qua vòng loại614177 2019621387 20216213812 2023Vòng bảng20th3021236411126 2025Vượt qua vòng loại641174   2027Chưa xác địnhChưa xác định 2029Tổng1 danh hiệu19/35692719238370148773239212126

Thứ hạng ngoài bốn hạng đầu (không chính thức) dựa trên so sánh thành tích giữa những đội tuyển vào cùng vòng đấu
Tính cả những trận hoà ở vòng đấu loại trực tiếp phải giải quyết bằng sút luân lưu
Do đặc thù châu Phi, có những lúc tình hình chính trị hoặc kinh tế quốc gia bất ổn nên các đội bóng bỏ cuộc. Những trường hợp không ghi chú thêm là bỏ cuộc ở vòng loại

 Thế vận hội Mùa hè 

Zambia từng hai lần tham dự Thế vận hội Mùa hè, trong đó thành tích tốt nhất là vào đến tứ kết.
 (Nội dung thi đấu dành cho cấp đội tuyển quốc gia cho đến kỳ Đại hội năm 1988)
Thế vận hội Mùa hèVòng chung kết: 2NămVòngHạng1900 đến 1968Không tham dựlà thuộc địa của Anh1972 đến 1976Không vượt qua vòng loại 1980Vòng bảng15th3003261964 đến 1984Không vượt qua vòng loại 1988Tứ kết13th4211106Tổng cộng1 lần tứ kết2/1972141212

Đội hình
Các cầu thủ sau đây đã được triệu tập cho trận đấu thuộc vòng loại World Cup 2026 – bảng E khu vực châu Phi gặp Maroc vào ngày 8 tháng 9 năm 2025.

Số lần ra sân và số bàn thắng được thống kê tính đến ngày 25 tháng 3 năm 2025, sau trận gặp Nga.

Triệu tập gần đây

 Thảm hoạ rơi máy bay ở Gabon năm 1993 

Ngày 27 tháng 4 năm 1993, chiếc máy bay Buffalo DHC-5D của Không quân Zambia, chở toàn bộ đội bóng tới Sénégal tham dự trận đấu loại World Cup 1994 đã rơi ở gần thủ đô Libreville của Gabon, làm toàn bộ phi hành đoàn và hành khách gồm 30 người thiệt mạng. Trong số đó có 18 cầu thủ và 4 thành viên ban huấn luyện. 'Faulty plane' killed Zambia team (Sai lầm của phi hành đoàn đã giết chết đội tuyển Zambia) 

 Chú thích và tham khảo 

Liên kết ngoài
Đội tuyển bóng đá quốc gia Zambia  trên trang chủ của FIFA


Zambia