Bình Lục (huyện)

Bình Lục (平陸) là một huyện cũ nằm thuộc tỉnh Hà Nam cũ, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Bình Lục nằm ở phía đông nam của tỉnh Hà Nam, thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, nằm cách thành phố Phủ Lý khoảng 10 km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 67 km, có vị trí địa lý: 
Phía đông và phía bắc giáp huyện Lý Nhân
Phía tây giáp thành phố Phủ Lý, thị xã Duy Tiên và huyện Thanh Liêm
Phía nam giáp thành phố Nam Định, huyện Vụ Bản và huyện Ý Yên thuộc tỉnh Nam Định.

Diện tích tự nhiên của huyện Bình Lục là 154,9 km².

Trong địa bàn huyện có các con sông nhỏ như: sông Sắt, sông Liêm Phong (trên ranh giới với huyện Thanh Liêm),... đều là các sông nhánh của Sông Châu Giang và sông Đáy, thuộc hệ thống sông Hồng. Một đoạn ranh giới phía đông nam huyện là sông Sắt (đoạn từ xã Trung Lương trở về phía Đông còn được gọi tên khác là sông Bình Lục, sông Ninh Giang, sông Cái, sông Cầu Họ...).

 Hành chính 
Huyện Bình Lục có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao thị trấn Bình Mỹ (huyện lỵ) và 14 xã: An Đổ, An Lão, An Ninh, Bình An, Bình Nghĩa, Bồ Đề, Đồn Xá, Đồng Du, La Sơn, Ngọc Lũ, Tiêu Động, Tràng An, Trung Lương, Vũ Bản.

 Lịch sử 
Huyện Bình Lục thời phong kiến thuộc phủ Lý Nhân, trấn Sơn Nam. Trong huyện có xã Ngọc Lũ là một di chỉ khảo cổ nổi tiếng, nơi lưu giữ trống đồng Ngọc Lũ trước khi được giới khảo cổ phát hiện ra giá trị quý giá của nó năm 1901. Đây là di vật khảo cổ có giá trị và nguyên vẹn của nền văn hóa Đông Sơn. Ngoài chiếc trống đồng trên tại xã này, về sau còn phát hiện thêm 2 chiếc trống đồng nữa. Các trống đồng cùng loại được phát hiện tiếp theo tại các thôn Đại Vũ (trống Vũ Bị năm 1969), xã An Lão (trống An Lão năm 1985). Tổng cộng trống đồng có ở Bình Lục hoặc đã phát hiện tại Bình Lục là 6 chiếc.

Sau năm 1945, bỏ cấp phủ, gọi chung là huyện, huyện Bình Lục có 22 xã: An Đổ, An Mỹ, An Ninh, An Nội, Bình Nghĩa, Bình Thành, Bồ Đề, Bối Cầu, Đinh Xá, Đồn Xá, Đồng Du, Hòa Bình, Hưng Công, La Sơn, Mỹ Thọ, Ngọc Lũ, Quế Sơn, Tiêu Động, Tràng An, Trịnh Xá, Trung Lương, Vũ Bản.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH về việc phê chuẩn việc thành lập tỉnh Nam Hà trên cơ sở tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.

Ngày 29 tháng 1 năm 1966, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 24-NV về việc:
 Sáp nhập xã Bình Thành vào xã Tiêu Động.
 Sáp nhập thôn Vĩnh Tứ thuộc xã Hòa Bình vào xã Quế Sơn.
 Sáp nhập xóm Quang Trung thuộc xã Đồng Du vào xã Hưng Công.
 Sáp nhập thôn Ngọc Lâm thuộc xã Hưng Công vào xã Bối Cầu.

Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Ngày 18 tháng 12 năm 1976, Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Thủ tướng ban hành Quyết định số 1506/QĐ-TCCP về việc thành lập xã An Lão trên cơ sở xã Hòa Bình và xã Quế Sơn.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc sáp nhập 9 xã: Mỹ Thịnh, Mỹ Thuận, Mỹ Tiến, Mỹ Thành, Mỹ Hà, Mỹ Thắng, Mỹ Phúc, Mỹ Hưng, Mỹ Trung thuộc thành phố Nam Định vào huyện Bình Lục (các xã này vốn trước đó thuộc huyện Mỹ Lộc).

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 5-HĐBT về việc sáp nhập hai xã Mỹ Phúc và Mỹ Trung thuộc huyện Bình Lục vào thành phố Nam Định.

Ngày 13 tháng 2 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 26-HĐBT về việc thành lập thị trấn Bình Mỹ, thị trấn huyện lỵ huyện Bình Lục trên cơ sở 1,44 ha diện tích tự nhiên và 51 người của xã An Đổ; 164,48 ha diện tích tự nhiên và 947 người của xã An Mỹ; 90 ha diện tích tự nhiên và 573 người của xã Mỹ Thọ và 3,91 hécta đất của xã Trung Lương.

Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình.

Huyện Bình Lục có 28 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm thị trấn Bình Mỹ và 27 xã: An Đổ, An Lão, An Mỹ, An Ninh, An Nội, Bình Nghĩa, Bồ Đề, Bối Cầu, Đinh Xá, Đồn Xá, Đồng Du, Hưng Công, La Sơn, Mỹ Hà, Mỹ Hưng, Mỹ Thành, Mỹ Thắng, Mỹ Thịnh, Mỹ Thọ, Mỹ Thuận, Mỹ Tiến, Ngọc Lũ, Tiêu Động, Tràng An, Trịnh Xá, Trung Lương, Vũ Bản.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc:
 Chia tỉnh Nam Hà thành tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định.
 Sáp nhập 7 xã: Mỹ Hà, Mỹ Hưng, Mỹ Thành, Mỹ Thắng, Mỹ Thuận, Mỹ Thịnh, Mỹ Tiến thuộc huyện Bình Lục thuộc tỉnh Hà Nam vào thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định.

Huyện Bình Lục có 21 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm thị trấn Bình Mỹ và 20 xã: An Đổ, An Lão, An Mỹ, An Ninh, An Nội, Bình Nghĩa, Bồ Đề, Bối Cầu, Đinh Xá, Đồn Xá, Đồng Du, Hưng Công, La Sơn, Mỹ Thọ, Ngọc Lũ, Tiêu Động, Tràng An, Trịnh Xá, Trung Lương, Vũ Bản.

Ngày 23 tháng 7 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 89/NQ-CP về việc sáp nhập hai xã Đinh Xá và Trịnh Xá vào thành phố Phủ Lý.

Huyện Bình Lục còn lại thị trấn Bình Mỹ và 18 xã: An Đổ, An Lão, An Mỹ, An Ninh, An Nội, Bình Nghĩa, Bồ Đề, Bối Cầu, Đồn Xá, Đồng Du, Hưng Công, La Sơn, Mỹ Thọ, Ngọc Lũ, Tiêu Động, Tràng An, Trung Lương, Vũ Bản.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 829/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hà Nam (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, về việc sáp nhập hai xã Mỹ Thọ và An Mỹ vào thị trấn Bình Mỹ.

huyện Bình Lục có 1 thị trấn và 16 xã.

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1288/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Hà Nam giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Bình An trên cơ sở 3 xã: An Nội, Bối Cầu, Hưng Công.

Huyện Bình Lục có 1 thị trấn và 14 xã.

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định vào tỉnh Ninh Bình.

Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.

Văn hóa
Làng nghề
Đối với tất cả các huyện phía Nam đồng bằng sông Hồng nói chung, khi các khu hay cụm công nghiệp chưa phát triển thì những làng nghề, ngành nghề phụ của địa phương là động lực chính tạo thêm việc làm, thu nhập cũng như cơ sở để đánh giá sự phát triển kinh tế giữa các địa phương. Bình Lục có rất ít làng nghề (đang còn hoạt động sản xuất). Nhiều làng nghề nhóm đan lát, thêu ren gần như đã mai một; nhóm nghề chế biến lương thực, thực phẩm hoạt động ổn định; nhóm còn lại có giảm về số lao động nhưng vẫn được duy trì, huyện thuộc nhóm những huyện nghèo nhất ở đồng bằng sông Hồng. Các làng nghề và làng có nghề:
 Làng nghề dũa cưa Đại Phu (An Đổ)
 Nghề chế biến gỗ Bói Kênh (An Lão)
 Làng nghề nấu rượu Vọc (Vũ Bản)
 Nghề đan võng An Bài (Đồng Du)
 Nghề đan tre Gòi Thượng (Bình An)
 Làng nghề sừng mỹ nghệ Đô Hai (An Lão)
 Nghề đông y thôn An Thái (An Mỹ)
 Nghề thêu ren Bạch Xá (Đồng Du)
 Nghề chế biến gỗ Thượng Đồng (Trung Lương)
 Nghề làm nón Phù Tải (An Đổ)
Nghề chế biến gỗ xóm Cầu Gỗ (Đồng Du)
 Làng nghề bún bánh Cát Lại (Bình Nghĩa).

Giao thông
 Đường bộ có quốc lộ 21A, quốc lộ 21B chạy từ Thanh Liêm sang Nam Định theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, cắt ngang qua huyện. Ngoài ra còn có hai dự án đường vành đai 5 vùng thủ đô Hà Nội và đường cao tốc Phủ Lý – Nam Định đi qua đang được triển khai đầu tư xây dựng.
 Quốc lộ 38B nối từ Ninh Bình qua Hà Nam tới Hải Dương
 Đường sắt Thống Nhất Bắc – Nam chạy men theo quốc lộ 21.
 Đường thủy: có sông Châu Giang.

Danh nhân
 Nguyễn Khuyến
 Nguyễn Văn Kha
 Trần Tử Bình
 Trần Quốc Hương.

Chú thích

Tham khảo