Mèo Vạc (huyện)

Mèo Vạc là một huyện miền núi biên giới cũ thuộc tỉnh Hà Giang cũ, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Mèo Vạc có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp với Trung Quốc
Phía tây giáp huyện Đồng Văn và huyện Yên Minh
Phía nam giáp huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng.

Huyện Mèo Vạc có diện tích 574,18 km², dân số năm 2019 là 86.071 người, mật độ dân số đạt 150 người/km².

Huyện Mèo Vạc cùng với các huyện Yên Minh, Đồng Văn, Vị Xuyên là bị thiệt hại nặng trong 2 cuộc chiến tranh biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc. Huyện cũng là điểm sáng trong tinh thần đoàn kết dân tộc khi nhân dân xã Sơn Vĩ (hơn một nửa là dân tộc thiểu số) không sơ tán mà ở lại để chiến đấu và tiếp tế lương thực cho bộ đội.

Địa hình chủ yếu của huyện là núi đá vôi, có sông Nho Quế chảy qua. Đất nông nghiệp chiếm khoảng 12.100 ha. Sinh hoạt nông nghiệp là trồng trọt và khai thác các loại cây dược liệu, tam thất, hồ đào,... Ngành chăn nuôi có những gia súc bò, dê, ngựa. Có Quốc lộ 4C (con đường hạnh phúc).

Lịch sử
Ngày 13 tháng 12 năm 1962, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 328-NVQuyết định số 328-NV về việc đổi tên một số xã thuộc huyện Đồng Văn về việc:
Đổi tên xã Hòa Bình thành xã Mèo Vạc
Đổi tên xã Tự Do thành xã Cán Chu Phìn
Đổi tên xã Thống Nhất thành xã Pả Vi.

Ngày 15 tháng 12 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 211-CPQuyết định số 211-CP năm 1962 về việc thành lập huyện Mèo Vạc trên cơ sở tách 16 xã: Cán Chu Phìn, Giàng Chu Phìn, Hố Quáng Phìn, Khâu Vai, Lũng Chinh, Lũng Phìn, Lũng Pù, Mèo Vạc, Pả Vi, Pải Lủng, Sơn Vĩ, Sủng Máng, Sủng Trà, Sủng Trái, Thượng Phùng và Xín Cái thuộc huyện Đồng Văn.

Tháng 12 năm 1975, hợp nhất hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang thành tỉnh Hà Tuyên, Mèo Vạc là một huyện của tỉnh Hà Tuyên.

Ngày 14 tháng 5 năm 1981, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 185/1981/QĐ-CPQuyết định 185-CP năm 1981 điều chỉnh địa giới một số xã thuộc tỉnh Hà Tuyên về việc tách hai xóm Lùng Sư và Thèn Sư của Xín Cái để sáp nhập vào xã Thượng Phùng.

Ngày 21 tháng 10 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 179/HĐBT về việc:
Tách 3 xã: Niêm Sơn, Nậm Ban và Tát Ngà của huyện Yên Minh để sáp nhập vào huyện Mèo Vạc
Tách 3 xã: Hố Quáng Phìn, Sủng Trái và Lũng Phìn của huyện Mèo Vạc sáp nhập vào huyện Đồng Văn.

Năm 1991, khi tách trở lại thành Tuyên Quang và Hà Giang, Mèo Vạc trở lại là huyện của tỉnh Hà Giang,Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Quốc hội ban hành gồm 16 xã: Cán Chu Phìn, Giàng Chu Phìn, Khâu Vai, Lũng Chinh, Lũng Pù, Mèo Vạc, Nậm Ban, Niêm Sơn, Pả Vi, Pải Lủng, Sơn Vĩ, Sủng Máng, Sủng Trà, Tát Ngà, Thượng Phùng và Xín Cái.

Ngày 20 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 74/1999/NĐ-CPNghị định 74/1999/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập thị trấn và xã thuộc các huyện Mèo Vạc, Yên Minh, Quản Bạ, Bắc Quang, Hoàng Su Phì và thị xã Hà Giang, tỉnh Hà Giang về việc sáp nhập hai thôn Lùng Vái và Phố Mỳ của xã Sủng Trà thuộc huyện Mèo Vạc vào xã Mèo Vạc để thành lập thị trấn Mèo Vạc và xã Tả Lủng.

Ngày 9 tháng 8 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 104/2005/NĐ-CPNghị định số 104/2005/NĐ-CP của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính, thành lập phường, xã thuộc thị xã Hà Giang và huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang về việc thành lập xã Niêm Tòng trên cơ sở:
2.013,75 ha diện tích tự nhiên và 2.276 nhân khẩu của xã Niêm Sơn 
1.137,50 ha diện tích tự nhiên và 1.380 nhân khẩu của xã Khâu Vai.

Từ đó, huyện Mèo Vạc có 1 thị trấn và 17 xã, giữ ổn định cho đến nay.

Hành chính
Huyện Mèo Vạc có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Mèo Vạc (huyện lỵ) và 17 xã: Cán Chu Phìn, Giàng Chu Phìn, Khâu Vai, Lũng Chinh, Lũng Pù, Nậm Ban, Niêm Sơn, Niêm Tòng, Pả Vi, Pải Lủng, Sơn Vĩ, Sủng Máng, Sủng Trà, Tả Lủng, Tát Ngà, Thượng Phùng, Xín Cái.
Du lịch
 Chợ tình Khau Vai (27/3)
 Chợ chủ nhật 
 Nhà cổ Chúng Pủa
 Làng văn hoá dân tộc H'mong
 Làng Du lịch dân tộc Lô Lô
 Hẻm vực Tu Sản (sông Nho Quế)
 Đèo Mã Pì Lèng
 Con đường Hạnh Phúc (QL4C)
 Làng Văn Hóa Du lịch cộng đồng Dân tộc Mông, Thôn Pả Vi Hạ, Xã Pả Vi (Ngay chân đèo Mã Pi Lèng, hướng đi Mèo Vạc - Đồng Văn)
 Núi Cô Tiên - Vách đá trắng
 Hang Rồng - Tả Lủng
 Tượng đài thanh niên xung phong
 Làng Văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Giấy thôn Tát Ngà, xã Tát Ngà 
 Thác trắng (thôn Tát Ngà)
 Đài quan sát (thị trấn Mèo Vạc)
 Rừng đầu nguồn Sán Tớ
 Trang trại nuôi lợn đen (Bờ sông Nho Quế)
 Hầm rượu ông tiên (Thôn Ha Ái, Cán Chu Phìn)

Ẩm thực:
 Mèn mén
 Thắng cố (bò, dê, ngựa)
 Gạo khẩu mang
 Rượu ngô men lá.
 Mật ong bạc hà (Sản phẩm đạt 4* OCOP)
 Thịt bò vàng
 Ớt gió (siêu cay, siêu sạch, siêu thơm)
 Mác khén
 Óc chó
 Lê Sủng Máng.
 Mận
 Bột nghệ vàng, tinh bột nghệ (Xã Khâu Vai, Pải Lủng)
Thổ cẩm: 
+Dệt lanh của dân tộc mông
+Thêu của dân tộc Lô Lô

Đan lá quẩy tấu

Dụng cụ âm thanh khèn mông, đàn nhị dân tộc Giấy xã Nậm Ban

Đan nón lá chít: Xã Nậm Ban

Chú thích

Tham khảo
Khâu VaiXã có tên là Khau Vai, theo tiếng Tày, Nùng có nghĩa là "đèo gai". Vì các lý do không rõ, các văn liệu tiếng phổ thông viết thành Khâu Vai.

Thể loại:Huyện biên giới Việt Nam với Trung Quốc