Wisława Szymborska

Wislawa Szymborska, Maria Wisława Anna Szymborska (2 tháng 7 năm 1923 – 1 tháng 2 năm 2012) là nhà thơ người Ba Lan đoạt Giải Nobel Văn học năm 1996.

 Tiểu sử 
Wisława Szymborska sinh tại Bnin (nay là Kórnik, gần Poznan); năm 1929 gia đình chuyển đến Krakow. Bà học xong tiểu học năm 1935 và trung học năm 1941, khi Ba Lan còn bị Đức chiếm đóng. Trong một thời gian ngắn Szymborska làm công nhân đường sắt. Giai đoạn 1945–1947, bà học văn học Ba Lan và xã hội học tại Đại học Jagielloński. Năm 1945 bà khởi đầu sự nghiệp sáng tác với bài thơ Szukam słowa (Tôi tìm lời); năm 1952 in tập thơ đầu tiên Dlatego żyjemy (Vì lẽ này chúng ta đang sống) và được kết nạp vào Hội Nhà văn Ba Lan.

Phong cách thơ của Szymborska thời kì này mang tính hiện thực truyền thống, viết về chiến tranh, quân đội, tổ quốc. Năm 1957, Szymborska xuất bản tập thơ thứ ba Wolanie do yeti (Lời kêu gọi đối với người tuyết) được dư luận quan tâm (trong nguyên tác sử dụng từ "yeti" có nghĩa là "người tuyết", ám chỉ thủ lĩnh của "xứ tuyết" láng giềng). Thời kì này bà thường viết lối thơ tự do, đặc trưng cho các nhà thơ Tây Âu đương đại, nhưng thơ Szymborska không trừu tượng mà cụ thể và dễ hiểu.

nhỏ|phải|400px|Wisława Szymborska và các thành viên Hội Văn bút Ba Lan
Trong những năm 1953–1981, bà là biên tập viên thơ và là người viết xã luận trên tuần báo Życie Literackie (Đời sống văn học), các tiểu luận của bà về sau được tập hợp xuất bản dưới dạng sách tái bản nhiều lần. Trong khoảng 1952–1996, bà đã xuất bản 16 tập thơ. Ngoài ra, bà còn dịch thơ tiếng Pháp, tiếng Nga ra tiếng Ba Lan.

Szymborska được tặng nhiều giải thưởng văn học. Năm 1954 bà được tặng giải thưởng của thành phố Krakow; năm 1963 bà đoạt giải Văn học của Bộ trưởng Văn hóa Nghệ thuật Ba Lan; năm 1991 giải Goethe của Đức và năm 1995 giải thưởng Herder của Áo. Bà được trao bằng Tiến sĩ danh dự của Đại học Adam Mickiewicz tại Poznan (1995) và giải thưởng Hội Văn bút Ba Lan (1996). Năm 1996, Szymborska được trao giải Nobel cho "những tác phẩm thơ tái hiện chân thực một thế giới trong đó cái thiện và cái ác đan xen, giành giật nhau chỗ đứng cả lẫn trong tư duy và hành động của con người, thể hiện tấm lòng một công dân, một nghệ sĩ có nhân cách lớn và đầy trách nhiệm trước những thực trạng các giá trị tinh thần bị đảo lộn, trước nguy cơ suy đồi đạo đức trong cuộc sống hiện đại". Thơ của Wislawa Szymborska được dịch ra gần 40 thứ tiếng, trong đó có tiếng Việt.

 Tác phẩm 
 Dlatego zyjemy (Vĩ lẽ này chúng ta đang sống, 1952), thơ
 Pytania zadawane sobie (Những câu hỏi cho mình, 1954), thơ
 Wolanie do yeti (Lời kêu gọi đối với người tuyết, 1957), thơ
 Sols (Muối, 1962), thơ
 Sili (1965), thơ
 Poezje wybrane (Tuyển thơ, 1967), thơ
 Sto pociech (Một trăm trò hề, 1967), thơ
 Poezje (Thơ, 1970), thơ
 Wszelki wypadek (Trường hợp bất kì, 1972), thơ
 Tarsjusz i inne wiersze (Tarsius và những bài thơ khác, 1976), thơ
 Wielka liczba (Số lớn, 1976), thơ
 Ludzie na moscie (Những người trên cầu, 1985), thơ
 Wieczúr autorski (Buổi chiều của tác giả, 1992), thơ
 Koniec i poczatek (Kết thúc và mở đầu, 1993), thơ

 Hai bài thơ 
Tình yêu từ cái nhìn đầu tiên 

Cả hai người vẫn tin rằng 
tình cảm của họ bất ngờ, đột ngột 
lòng tin này rất đẹp 
nhưng sự hoài nghi còn tuyệt vời hơn. 

Họ cho rằng, nếu trước đó chưa từng quen 
thì đã không có gì xảy ra với họ. 
Thế sẽ nói gì những bậc thang, những hành lang, đường phố 
những nơi mà họ gặp nhau không chỉ một lần? 

Tôi muốn hỏi họ xem 
liệu họ còn có nhớ 
có thể, trong những vòng xoay cánh cửa 
họ từng đối mặt ra sao? 
Những lời "xin lỗi" khi va vào người nhau 
giọng "anh nhầm rồi" trong ống nghe điện thoại 
nhưng tôi biết câu trả lời như vậy. 
Không, họ chẳng nhớ gì. 

Mà họ sẽ ngạc nhiên nhiều hơn kia 
khi biết rằng đã từ lâu lắm 
với họ đang đùa giỡn 
một trường hợp ngẫu nhiên. 

Trường hợp này còn chưa sẵn sàng 
trở thành số phận 
xích họ lại gần, làm cho xa vắng 
chạy qua đường, né sang bên 
và tiếng cười khúc khích kìm nén. 

Đã từng có những dấu hiệu 
không quan trọng là đã chẳng hiểu ra 
có thể từ ba năm trước kia 
hay là, thứ ba tuần trước 
khi từ vai này sang vai khác 
một chiếc lá vương? 
Một thứ gì người này làm rơi người khác nhặt lên 
ai biết được, có thể là trái bóng 
trong bụi cây từ thuở thiếu niên. 

Đã có những chiếc chuông con và những tay cầm 
mà ở đó rất lâu trước lần gặp gỡ 
những dấu tay đã từng chồng lên. 
Hai chiếc va li trong kho để kề bên. 
Có thể, trong đêm có một giấc mơ giống hệt 
khi thức giấc thì đã vội vàng quên. 

Bởi vì mỗi sự mở đầu 
chỉ là một hồi kế tiếp 
và cuốn sách 
của cuộc đời luôn mở giữa chừng trang.

Ai đó yêu thơ

Ai đó –
có nghĩa: không mỗi người.
Không phải nhiều, mà là thiểu số.
Ngoại trừ những em trò nhỏ
và các nhà thi sĩ
trong nghìn người, may ra chỉ có hai.

Yêu –
như người đời yêu khoai tây với nấm
những lời khen, những sắc thái của hoàng hôn
với chiếc khăn nhỏ của mình
đứng trên chỗ của mình
trước khi đi ngủ dẫn ra đường con chó lớn.

Thơ –
thơ ca là gì thế?
Bao nhiêu câu trả lời
tôi từng nghe được về điều này.
Cũng may: chúng đều lời nhẹ
bởi nếu không, sao tôi viết những dòng này.

Bốn giờ sáng

Thời khắc từ đêm sang ngày
Thời khắc trở mình trằn trọc
Thời khắc của tuổi ba mươi.

Thời khắc, khi đất đai chối bỏ con người
Thời khắc bật lên trong giờ gà gáy
Thời khắc, khi ngôi sao tắt ngấm giữa trời
Thời khắc, thế sau ta có những gì còn lại?

Thời khắc lặng im
Thời khắc trống vắng
Tận cùng đáy của ngày đêm.

Lúc bốn giờ sáng chẳng có ai bình yên
Nếu bầy kiến lúc bốn giờ thanh thản
Ta mừng cho kiến. Và năm giờ sẽ đến
Nếu như ta sống tiếp cuộc đời mình.Nhà ga

Sự không có mặt của em đến thành phố N
Đã theo đúng thời gian biểu.

Em đã báo trước với anh
Bằng bức điện mà rồi em không gửi.

Và anh đã không kịp tới
Theo thời gian hẹn hò.

Con tàu đi vào đường thứ ba
Có rất nhiều người ra đón.

Trong đám đông, em hướng về phía cổng
Không có người đưa đón của mình.

Một vài người phụ nữ vội vàng
Nhìn theo em
Bước đi vội vã.

Có ai đấy chạy đến bên một người phụ nữ
Người này em không quen
Nhưng người phụ nữ nhận ra người đàn ông
Chỉ trong khoảnh khắc.

Họ hôn nhau thắm thiết
Không bằng nụ hôn của chúng mình
Và chiếc va li bị lấy cắp
Không phải là chiếc va li của em.

Nhà ga thành phố N
Đã trả thi rất giỏi
Về sự tồn tại khách quan.

Cái chung vẫn còn nguyên vẹn
Cái riêng đã hoàn thành
Theo như số trời định sẵn.

Và ngay cả lần hò hẹn
Cũng đã định trước rồi.

Nhưng, than ôi
Sau khi chúng mình có mặt.

Và thiên đường đã mất
Giống như chân lý cuộc đời.

Ở đâu, chứ không phải ở đây
Ở đâu, chứ không phải ở đây
Vang lên những lời thánh thót.

Trường hợp bất kỳ 

Đã xảy ra điều có thể 
Đã xảy ra điều phải xảy ra. 
Sớm hơn. Muộn màng hơn thế. 
Gần hơn. Xa hơn. 
Đã xảy ra – nhưng không phải với anh. 

Còn nguyên vẹn, bởi anh người đầu tiên. 
Còn nguyên vẹn, bởi anh người sau cuối. 
Bởi do mọi người. Bởi anh tự mình 
Bởi vì bên phải. Bởi vì bên trái 
Bởi vì bóng rơi. Bởi vì mưa xối 
Và bởi vì nắng đẹp, trời xanh. 

Thật may mắn, ở đó là rừng 
Thật may mắn, không một thân cây gỗ 
Thật may mắn, khe núi, đường ray, sự cách trở 
Milimét, phút giây và chỗ quay vòng 
Thật may mắn, cọng rơm bơi trên nước. 

Nhưng kết cục, thật khó mà nói được 
Tuy thế, dù sao, giá mà tay, chân 
Kẽ tóc chân tơ, theo mỗi bước chân 
Tránh khỏi trùng phùng cơ hội. 

Bởi thế, anh tồn tại? 
Mang ơn mỗi phút giây 
Lưới có một mắt. Còn anh ở trong mắt ấy 
Em không lặng im và chẳng ngạc nhiên lắm vậy 
Xin anh hãy nghe em 
Để vì em 
Con tim anh rộn ràng hãy đập.

Ba lời kỳ lạ

Tôi nhắc lại rằng thời gian không ở
Thì lời đầu tiên đã kịp đi qua.

Tôi thì thầm trời yên, lặng gió
Thì trở nên không lặng yên cho.

Tôi cẩn thận nói lời không cái gì
Thì có một cái gì bao la hiện rõ...

Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng

Tham khảo

Nhà thơ giải Nobel 1900 – 2006. Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, 2006.

 Liên kết ngoài 
 Poems of Wislawa Szymborska

Thể loại:Nhà thơ Ba Lan
Thể loại:Người đoạt giải Nobel Văn học
Thể loại:Người Ba Lan đoạt giải Nobel
Thể loại:Phụ nữ đoạt giải Nobel
Thể loại:Nữ nhà văn thế kỷ 21
Thể loại:Nữ nhà văn thế kỷ 20