Lausanne

| 
  |
  }}
| image_caption = {{#ifexpr:<5
  |Phong cảnh Lausanne nhìn từ trên cao
  |Phong cảnh Lausanne nhìn từ trên cao
  }}
| image_shield = CHE Lausanne COA.svg
| shield_link  = 
| shield_size  = 
| image_map               = 
| pushpin_map             = Thụy Sĩ#Bang Vaud
| pushpin_label_position  = 
| coordinates = 
| coor_pinpoint           =
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = Quốc gia
| subdivision_name        = Thụy Sĩ
| subdivision_type1       = Bang
| subdivision_name1       = Vaud
| subdivision_type2       = Huyện
| subdivision_name2       = Lausanne
| subdivision_type3       = Xã
| subdivision_name3       = 
| leader_title            = Hành pháp
| leader_name             = 
| leader_title1 = Thị trưởng 
| leader_name1 = Syndic (danh sách)Daniel Brélaz 
| leader_title2 = Nghị viện
| leader_name2 = 
| unit_pref               = Mét

| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 
| elevation_m             = 495
| elevation_point         = 
| elevation_max_point     = Jorat
| elevation_max_m         = 929,4
| elevation_min_point     = Hồ Geneva
| elevation_min_m         = 372
| population_footnotes    = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 2017-12-31
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = Les Lausannois
| population_demonyms     = 
| postal_code_type        = Mã bưu chính
| postal_code             = 1000-1018
| area_code_type          = Mã SFOS
| area_code               = 
| blank_name_sec1         = Địa phương trực thuộc
| blank_info_sec1         = Le Chalet-à-Gobet, Montblesson, Montheron, Ouchy, Vernand-Dessous, Vernand-Dessus, Vers-chez-les-Blanc
| blank1_name_sec1        = Giáp với
| blank1_info_sec1        = Bottens, Bretigny-sur-Morrens, Chavannes-près-Renens, Cheseaux-sur-Lausanne, Crissier, Cugy, Ecublens, Epalinges, Évian-les-Bains (FR-74), Froideville, Jouxtens-Mézery, Le Mont-sur-Lausanne, Lugrin (FR-74), Maxilly-sur-Léman (FR-74), Montpreveyres, Morrens, Neuvecelle (FR-74), Prilly, Pully, Renens, Romanel-sur-Lausanne, Saint-Sulpice, Savigny
| blank2_name_sec1        = Thành phốkết nghĩa
| blank2_info_sec1        = 
| website                 =   SFSO statistics
| footnotes               =
}}
Lausanne (phát âm ) là thành phố nói tiếng Pháp của Thụy Sĩ, tọa lạc bên bờ Hồ Geneva (tiếng Pháp: Lac Léman), nhìn ra Évian-les-Bains (Pháp) và có Dãy núi Jura về phía Bắc thành phố. Lausanne cách thành phố Genève 50 km về phía Đông Bắc. Thành phố này là thủ phủ của bang Vaud và của huyện Lausanne. Trụ sở của Ủy ban Olympic Quốc tế nằm ở Lausanne. Thành phố nằm giữa một vùng sản xuất rượu vang.

 Lịch sử 
nhỏ|250px|trái|Các cảnh quan Hồ Geneva và Alps thuộc Pháp
Người La Mã đã xây dựng một trại quân mà học gọi là Lousanna, tại địa điểm của một khu định cư của người Celt, gần địa điểm của Vidy và Ouchy ngày nay; trên ngọn đồi mà trê đó có một pháo đài gọi là 'Lausodunon' hay 'Lousodunon' (Đuôi 'y' thì phổ biến trong nhiều tên có nguồn gốc La Mã ở khu vực này, ví dụ như Prilly, Pully, Lutry,...vv).

Sau khi Đế chế La Mã sụp đổ, việc thiếu an ninh đã buộc Lausanne phải chuyển đến trung tâm hiện nay tại một địa điểm nhiều đồi và dễ phòng thủ hơn. Thành phố nổi lên từ doanh trại đã nằm dưới sự cai trị của Các công tước Savoy và Giám mục Lausanne. Sau đó nó thuộc Berne từ 1536 đến 1798 và một số kho báu văn hóa của nó, bao gồm các tấm khảm treo tại Đại giáo đường đã bị dỡ bỏ. Lausanne đã nhiều lần kiến nghị phục hồi chúng. Trong thời kỳ Chiến tranh Napoleon, địa vị của nó bị thay đổi. Năm 1803, nó đã trở thành thủ đô của canton của Thụy Sĩ mới được thành lập là Vaud mà theo canton này nó đã gia nhập Liên bang Thụy Sĩ. Từ thập niên 1950 đến thập niên 1970, một số lượng lớn người Italia, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha nhập cư vào đây và định cư phần lớn ở quận công nghiệp Renens và thay đổi cả nghị viên địa phương. Thành phố có truyền thống yên tĩnh nhưng thập niên 1960 và 1970 đã xảy ra một loạt các cuộc biểu tình của thanh niên bị cảnh sát chống lại và tạo ra sự xuất hiện của khẩu hiệu 'Lausanne đang chuyển động' (tiếng Pháp, "Lausanne bouge"). Đến thập niên 1990, thành phố này được xem là một trong những nơi có tỷ lệ nhiễm AIDS cao nhất châu Âu.

Một quyết định ngạc nhiên của thành phố có trụ sở của Ủy ban Olympic Quốc tế là theo cuộc trưng cầu dân ý năm 1992, công dân của nó lại phản đối đăng cai Thế vận hội mùa Đông. Giới quyền chức thành phố quá tin tưởng vào kết quả thuận của cuộc trưng cầu này đến mức họ đã chuẩn bị sẵn một tiệc champagne ăn mừng trước.

 Địa lý 
nhỏ|350px|phải|Lausanne và khác khu vực lân cận

Đặc điểm quan trọng nhất của khu vực xung quanh Lausanne là hồ Geneva (Lac Léman trong tiếng Pháp). Lausanne được xây dựng bên sườn dốc phía Nam của Cao nguyên Thụy Sĩ với sự chênh lệch độ cao khoảng 500 giữa bờ hồ tại Ouchy và rìa phía Bắc giáp vời Le Mont-sur-Lausanne và Epalinges. 
Ngoài đặc điểm địa hình nhìn chung dốc về phí Nam, trung tâm của thành phố là địa điểm của một con sông cổ Flon đã bị lấp từ thế kỷ 19. Con sông trước đây đã tạo thành một rãnh hẻm chạy băng qua giữa thành phố phía Nam của trung tâm phố cũ, nhìn chung dọc theo phố Rue Centrale hiện hữu, với nhiều cây cầu bắc qua chỗ lõm nối với các neighborhoods gần đấy.

Lausanne nằm giữa một khu vực giới hạn giữa một khu vực trồng nho rộng lớn Lavaux (về phía Nam) và la Côte (về phía Tây).

Dân số của khu vực Đại Lausanne (grand Lausanne) khoảng 250.000 (ước tính năm 2005).

 Giao thông 

nhỏ|Mô hình tỉ lệ 1/10 của métro M2 ở Lausanne. A front view of the m2 is also available.

 Giao thông công cộng 
Giao thông công cộng ở Lausanne bao gồm xe bus, métro, tàu thuyền (được vận hành bởi công ty TL  cùng với mạng lưới đướng sắt CFF nối liền các vùng lân cận và trên cả nước. Việc đi lại trong khu vực đô thị ở Lausanne là bằng xe bus 2 toa cỡ lớn.

Lausanne là thành phố đầu tiên của Thụy Sĩ đưa vào vận hành hệ thống métro bánh cao su, M2, chính thức hoạt động vào năm 2008. Kiểu métro này là một phiên bản có lộ trình ngắn hơn của métro 14 ở Paris.

 Đường bộ 
Lausanne được nối với Geneva và Zurich bởi đường cao tốc A1 nằm ở phía đông thành phố. Bên cạnh đó Lausanne còn có đường cao tốc A9 ở phía đông bắc đi qua Italy và Pháp.

 Giáo dục 
nhỏ|phải|Lâu đài Rumine, quảng trường Riponne
Lausanne là nơi quy tụ nhiều trường đại học cấp quốc tế:

 Đại học Lausanne (Université de Lausanne)
 Trường bách khoa liên bang Lausanne (EPFL)
 Học viện quản lý công nâng cao (IDHEAP)
 Học viện quốc tế về quản lý phát triển
 Học viện khách sạn Lausanne
 Nhạc viện Lausanne

 Văn hóa 
nhỏ|phải|Nhà thờ Đức bà Lausanne
nhỏ|Ouchy, cực Nam của thành phố
Dàn giao hưởng thành phố Lausanne (tiếng Pháp, "Orchestre de Chambre de Lausanne") và Dàn đồng ca thành phố Lausanne (tiếng Pháp, Ensemble Vocal de Lausanne) dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Michel Corboz tạo cho Lausanne một đời sống âm nhạc rất đa dạng và phong phú.

Hàng năm, cứ vào tháng 7, Lễ hội thành phố Lausanne (tiếng Pháp, Festival de la Cité") lại diễn ra từng bừng ở khu phố cổ. Bên cạnh đó còn có các lễ hội về điện ảnh và âm nhạc như Lausanne Underground Film and Music Festival, Đêm bảo tàng (tiếng Pháp, "La Nuit de Musées"), Lễ hội và cuộc thi âm nhạc tưởng nhớ nhạc sĩ thiên tài Bach (tiếng Pháp, "Le Festival et Concours Bach de Lausanne").

Lausanne cũng là cái nôi của ballet Béjart.

 Các viện bảo tàng 
Ở Lausanne có rất nhiều viện bảo tàng:
 Viện bảo tàng Olympic Lausanne
 Viện bảo tàng Elysée
 Fondation de l'Hermitage
 The Collection de l'Art Brut
 MUDAC (Viện bảo tàng của hội họa và nghệ thuật đương đại)
 Viện bảo tàng lịch sử thành phố Lausanne 
 Cabinet des Médailles cantonal
 http://www.dfj.vd.ch/serac/musee/rumine-arlaud.html 
 Espace des Inventions  (Science Center for Kids)
 Fondation Claude Verdan   - Musée de la main (Museum of the Hand)
 Vivarium de Lausanne 
 Quần thể kiến trúc Lausanne
 Khu thị chính thành phố Lausanne
 Viện bảo tàng bang Vaud về khảo cổ học và lịch sử
 http://www.beaux-arts.vd.ch/  (Cantonal Fine Arts Museum)
 Musée cantonal de Géologie   (Cantonal Geological Museum)
 Musée et jardins botaniques cantonaux (Cantonal Museum and Botanical Gardens)
 Viện bảo tàng Pully
 Musée romain de Lausanne-Vidy (Lausanne-Vidy Roman Museum)
 Musée de la Villa romaine de Pully (Pully Roman Villa Museum)
 Viện bảo tàng bang Vaud về sinh vật học
 Roseraie de la Vallée de la Jeunesse (Rosegarden)
 Etablissement horticole de la Bourdonnette - serres de la Ville (Horticultural Establishment of La Bourdonette - Municipal Glasshouses)
 Nhà thờ Đức Bà Lausanne, phục dựng bởi viollet-le-Duc.

 Âm nhạc 
 Bản giao hưởng số 4 của nhà soạn nhạc đương đại Leonardo Balada có phụ đề là 'Lausanne'.
 Le Romandie Le Romandie, live local and international bands, chủ yếu trình diễn rock'n roll.
 Les Docks Les Docks, live local and international bands.

 Thể thao 
Lausanne sẽ là nơi diễn ra Thế vận hội Trẻ Mùa hè 2020.

 Các cư dân nổi tiếng 
Lausanne là nơi sinh của:
 Umberto Agnelli, doanh nhân Ý
 David Bennent, Nam diễn viên
 Metropolitan Anthony (Bloom) của Sourozh
 François-Louis David Bocion, giáo viên Thụy Sĩ
 Johann Ludwig Burckhardt, nhà du lịch và Đông Phương
 Alejo Carpentier, nhà văn người Pháp
 Stéphane Chapuisat, cầu thủ
 Benjamin Constant, nhà tư tưởng, nhà văn, chính trị gia Pháp
 Aloise Corbaz, ngoài nghệ sĩ Thụy Sĩ
 Jean-Pascal Delamuraz, chính trị gia Thụy Sĩ
 Charles Dutoit, dẫn
 Egon von Furstenberg, thiết kế thời trang
 Eugène Grasset, trang trí nghệ sĩ Thụy Sĩ
 Bertrand Piccard, Thụy Sĩ bác sĩ tâm thần và người cởi khí cầu
 Charles Ferdinand Ramuz, nhà văn Thụy Sĩ
 Ubol Ratana, công chúa Thái Lan
 Théophile Steinlen, Art Nouveau họa sĩ và printmaker
 Elizabeth Thompson (Lady Butler), họa sĩ người Anh
 Bernard Tschumi, hiện đại kiến trúc sư, nhà văn, nhà giáo dục
 Félix Vallotton, họa sĩ
 Ali Hassan, nhà cách mạng
Người dân nổi bật
 Jean Anouilh, nhà biên kịch Pháp
 Ingvar Kamprad, người sáng lập của IKEA
 Alice Bailly, họa sĩ, nghệ sĩ đa phương tiện
 Maurice Béjart, biên đạo múa
 Coco Chanel, thiết kế thời trang
 Pierre de Coubertin, nam tước Pháp và IOC người sáng lập
 Victoria Eugenia của Battenberg, nữ hoàng của Tây Ban Nha
 Peter Carl Fabergé, nhà kim hoàn
 Oswald Heer, nhà địa chất và tự nhiên học Thụy Sĩ
 Stéphane Lambiel, con số vận động viên nam và 2 thời gian vô địch thế giới
 James Mason, diễn viên Anh
 Waldemar Mordecai Haffkine, nhà vi khuẩn Ukraina
 Auguste Piccard, nhà vật lý học Thụy Sĩ, nhà phát minh và thám hiểm
 Paloma Picasso, thiết kế thời trang
 Georges Simenon, nhà văn người Bỉ
 Karol Szymanowski, nhà soạn nhạc Ba Lan
 Eugène Viollet-le-Đức, kiến trúc sư Pháp
 Pierre Viret, nhà cải cách thần học Thụy Sĩ
 Serge Voronoff, Bác sĩ phẫu thuật
 Carl Gustav Emil Mannerheim
 Edward Gibbon, sử gia người Anh
 Han Chicony nhà văn
 Elder Costa, Brasil - nhà văn nổi tiếng Brazil
 Michel Mayor, nhà thiên văn vật lý Thuỵ Sĩ

 Các bức ảnh Lausanne 
Các bức ảnh Lausanne, chụp tháng 6 năm 2001:

Chú thích

 Liên kết ngoài 

 Trang web chính thức của thành phố Lausanne
 Trang nhà du lịch Lausanne
 Ảnh về Lausanne 
 Lucadea.com - Nhiều hình ảnh về Lausanne

Thể loại:Thành phố của Thụy Sĩ

Thể loại:Đô thị của bang Vaud
Thể loại:Khu dân cư trên Hồ Genève
Thể loại:Thủ phủ bang Thụy Sĩ
Thể loại:Di sản văn hóa quốc gia ở bang Vaud
Thể loại:Vaud