Thăng Bình (huyện)

Thăng Bình là một huyện cũ ven biển nằm ở phía đông tỉnh Quảng Nam, Việt Nam.

Địa lý
Huyện Thăng Bình nằm ở phía đông tỉnh Quảng Nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông
Phía tây giáp huyện Hiệp Đức và huyện Quế Sơn
Phía nam giáp thành phố Tam Kỳ và các huyện Phú Ninh, Tiên Phước
Phía bắc giáp huyện Duy Xuyên.

Huyện Thăng Bình có diện tích tự nhiên 384,75 km², dân số năm 2019 là 173.276 người, mật độ dân số đạt 450 người/km².

Điều kiện tự nhiên
Thăng Bình có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với độ ẩm trung bình năm vượt quá 80%, lượng mưa trung bình năm đạt 2.000 mm. Khí hậu chia thành 2 mùa rõ rệt trong năm. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 9 năm trước đến tháng 2 năm sau với những trận mưa có cường suất lớn, thời lượng mưa kéo dài gây úng ngập trên diện rộng các xã phía Đông của huyện. Mùa khô bắt đầu từ tháng 2 và kết thức vào tháng 8 với nắng nóng, độ ẩm thấp gây khô hạn. Thời tiết các xã vùng cát như Bình Sa, Bình Nam, Bình Hải, Bình Dương trở nên ngột ngạt vào mùa này.

Sông Ly Ly và sông Trường Giang là hai dòng sông chính chảy trên địa bàn huyện. Sông Ly Ly bị đổi dòng liên tục do ảnh hưởng của các trận lũ lớn, về mùa khô nước sông thường khô cạn. Sông Trường Giang đoạn chảy qua huyện bị người dân trong vùng be bờ nuôi tôm, thu hẹp đáng kể dòng chảy. Thăng Bình có 25 km đường bờ biển với nhiều bãi biển đẹp nhưng chưa được khai thác để phát triển du lịch.

Lượng mưa trung bình tháng của Thăng Bình các năm 2001-2004 (Đơn vị: mm)Năm 2001 Năm 2002 Năm 2003 Năm 2004 Tháng 1 44,5 32,7 22.0 67.8 Tháng 2 40.7 30.6 20.2 6.9 Tháng 3 92.5 37.0 37.5 9.5 Tháng 4 133.0 17.8 12.8 Tháng 5 272.8 285.0 110.3 43.7 Tháng 6 206.1 104.3 95.7 154.3 Tháng 7 36.1 30.2 12.7 244.1 Tháng 8 512.1 375.8 85.7 68.1 Tháng 9 107.9 526.9 476.0 328.6 Tháng 10 728.4 527.4 412.6 266.1 Tháng 11 307.3 470.2 295.2 258.1 Tháng 12 400.4 212.2 169.7 94.0 Cả Năm 2,750.8 2,865.3 1,747.5 1,375.1

Đất đai ở Thăng Bình chia làm nhiều vùng khác nhau: vùng ven biển chủ yếu là đất cát trắng; vùng đồng bằng trung du bán sơn địa và miền núi rừng rậm rạp, đất đai khô cằn, bạc màu hoặc bị đá ong hoá. Hiện nay diện tích gò đồi, núi trọc chiếm 2/5 diện tích đất đai của huyện.

Lịch sử
nhỏ|450px|phải|Địa danh Thăng Bình (tức Thăng Hoa phủ, 升華府) trong các bản đồ xứ Quảng Nam của tập bản đồ Toản tập An Nam lộ và tập bản đồ ''Thiên nam tứ chí lộ đồ thư''.
Trước 1430, Thăng Bình thuộc Cổ Lũy Động, một đơn vị hành chính của Chiêm Thành. Năm 1430, vùng đất này nằm dưới sự quản lý của nhà Hồ. Năm 1471 vua Lê Thánh Tông lập Đạo Thừa tuyên Quảng Nam. Năm 1490 Đạo Thừa tuyên Quảng Nam đổi thành xứ Quảng Nam, năm 1520 gọi là trấn Quảng Nam và năm 1602 Chúa tiên Nguyễn Hoàng đổi thành Dinh Quảng Nam, huyện Lệ Giang đổi thành huyện Lệ Dương; đến năm 1906 đổi thành Phủ Thăng Bình. Năm 1922, một số xã phía Tây Nam Phủ Thăng Bình được tách nhập với một số xã của phía Tây Phủ Tam Kỳ thành huyện mới là Tiên Phước. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, 5 xã phía Đông của Duy Xuyên được nhập vào Thăng Bình.

Sau năm 1975, huyện Thăng Bình thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, gồm 20 xã: Bình An, Bình Đào, Bình Định, Bình Dương, Bình Giang, Bình Hải, Bình Lâm, Bình Lãnh, Bình Nam, Bình Nguyên, Bình Phú, Bình Phục, Bình Quế, Bình Quý, Bình Sa, Bình Trị, Bình Triều, Bình Trung, Bình Tú và Thăng Phước.

Ngày 23 tháng 9 năm 1981, thành lập thị trấn Hà Lam (thị trấn huyện lỵ huyện Thăng Bình) trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Bình Nguyên.

Ngày 14 tháng 3 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 40-HĐBT. Theo đó:
Tách thôn Tú Trà của xã Bình Tú và 2 thôn Ngũ Xã, Gia Hội của xã Bình Phú để thành lập xã Bình Chánh
Chia xã Bình Đào thành 2 xã: Bình Đào và Bình Minh.

Ngày 31 tháng 12 năm 1985, hai xã phía tây: Bình Lâm và Thăng Phước chuyển sang trực thuộc huyện Hiệp Đức.

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, huyện Thăng Bình thuộc tỉnh Quảng Nam vừa được tái lập.

Ngày 8 tháng 3 năm 2007, chia xã Bình Định thành 2 xã: Bình Định Bắc và Bình Định Nam.

Ngày 24 tháng 10 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết số 1241/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2023–2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025).Nghị quyết số 1241/NQ-UBTVQH15 của UBTVQH về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2023–2025 Theo đó:
Sáp nhập xã Bình Chánh vào xã Bình Phú.
Sáp nhập hai xã Bình Định Bắc và Bình Định Nam trở lại thành xã Bình Định.

Huyện Thăng Bình có 1 thị trấn và 19 xã như hiện nay.

Hành chính

Huyện Thăng Bình có 22 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Hà Lam (huyện lỵ) và 19 xã: Bình An, Bình Đào, Bình Định, Bình Dương, Bình Giang, Bình Hải, Bình Lãnh, Bình Minh, Bình Nam, Bình Nguyên, Bình Phú, Bình Phục, Bình Quế, Bình Quý, Bình Sa, Bình Trị, Bình Triều, Bình Trung, Bình Tú.

STT Đơn vị hành chính cấp xã Diện tích (km²) Dân số năm 2019 (người) Mật độ dân số (người/km²) 1 TT. Hà Lam 11,70 17.425 1.489 2 Xã Bình Dương 20,50 7.239 353 3 Xã Bình Giang 17,13 8.237 481 4 Xã Bình Nguyên 7,27 6.888 948 5 Xã Bình Phục 18,10 9.261 512 6 Xã Bình Triều 12,63 9.545 756 7 Xã Bình Đào 11,50 7.239 630 8 Xã Bình Minh 11,80 8.472 718 9 Xã Bình Lãnh 19,23 5.169 269 10 Xã Bình Trị 19,86 5.356 270 11 Xã Bình Định 31,3 8.632 558 12 Xã Bình Quý 27 11.515 427 13 Xã Bình Phú 41,33 7.037 374 14 Xã Bình Tú 20 12.256 613 15 Xã Bình Sa 20,34 7.109 350 16 Xã Bình Hải 12,47 6.230 500 17 Xã Bình Quế 15,53 5.413 349 18 Xã Bình An 21,60 11.194 518 19 Xã Bình Trung 19,15 11.120 581 20 Xã Bình Nam 26,12 8.389 321Nguồn: Dân số đến 01 tháng 4 năm 2019 - Tỉnh Quảng Nam

Xã hội
Giáo dục
Có 5 trường trung học phổ thông (được quản lý bởi Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Nam):
THPT Tiểu La (thị trấn Hà Lam)
THPT Thái Phiên (thị trấn Hà Lam)
THPT Nguyễn Thái Bình (xã Bình Đào)
THPT Lý Tự Trọng (xã Bình Trị)
THPT Hùng Vương (xã Bình An).
STT Đơn vị hành chính cấp xã  Trường Trung học cơ sở  Trường Tiểu học  Trường MG-MN 1 TT. Hà Lam THCS Lê Quý Đôn  03: Kim Đồng, Lương Thế Vinh, Trần Quốc Toản 03: MN Hương Sen, MG Hà Lam, MN tư thục Tuổi Thần Tiên 2 Xã Bình Dương Trung học cơ sở Lê Đình Chinh TH Lê Văn Tám  MG Bình Dương 3 Xã Bình Giang Trung học cơ sở Quang Trung 02: Cao Bá Quát, Lương Định Của MG Bình Giang 4 Xã Bình Nguyên Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng TH Trưng Vương MG Bình Nguyên 5 Xã Bình Phục Trung học cơ sở Nguyễn Đình Chiểu TH Nguyễn Trãi MG Bình Phục 6 Xã Bình Triều Trung học cơ sở Ngô Quyền 02: Lê Hồng Phong, Đoàn Bường MG Bình Triều 7 Xã Bình Đào Trung học cơ sở Nguyễn Hiền TH Nguyễn Thị Minh Khai MG Bình Đào 8 Xã Bình Minh Trung học cơ sở Phan Đình Phùng TH Nguyễn Văn Cừ MG Bình Minh 9 Xã Bình Lãnh (miền núi) Trung học cơ sở Hoàng Hoa Thám TH Nguyễn Chí Thanh MG Bình Lãnh 10 Xã Bình Trị Trung học cơ sở Nguyễn Bá Ngọc TH Nguyễn Văn Trỗi MG Bình Trị 11 Xã Bình Định Trung học cơ sở Nguyễn Duy Hiệu TH Trần Cao VânTH Đinh Tiên Hoàng MG Bình Định 12 Xã Bình Quý Trung học cơ sở Trần Quý Cáp 02: Nguyễn Khuyến, Nguyễn Thành MG Bình Quý 13 Xã Bình Phú (miền núi) Trung học cơ sở Lê Lợi TH Trần Hưng ĐạoTH Ngô Gia Tự MG Bình Phú 14 Xã Bình Tú Trung học cơ sở Lý Thường Kiệt 02: Phù Đổng, Lê Độ MG Bình Tú 15 Xã Bình Sa Trung học cơ sở Chu Văn An TH MG Bình Sa 16 Xã Bình Hải Trung học cơ sở Hoàng Diệu TH Thái Phiên MG Bình Hải 17 Xã Bình Quế Trung học cơ sở Nguyễn Tri Phương TH MG Bình Quế 18 Xã Bình An Trung học cơ sở Phan Châu Trinh TH Võ Thị Sáu, TH Mạc Đỉnh Chi. MG Bình An, MG An Mỹ,An Thái, An Dưỡng,An Phước 19 Xã Bình Trung Trung học cơ sở Phan Bội Châu TH Nguyễn Du, TH Lê Lai MG Bình Trung 20 Xã Bình Nam Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm TH Hoàng Văn Thụ (4 phân hiệu)  MG Bình Nam

Văn hóa
Tại làng cổ Đồng Dương (xã Bình Định Bắc) có di tích Tháp Đồng Dương hay còn gọi là Phật viện Đồng Dương là một di tích quan trọng vào loại bậc nhất của Chăm Pa, gồm có hệ thống các tháp nằm gần nhau.

Lễ hội
Lễ hội lăng Bà ở chợ Được (xã Bình Triều) được tổ chức vào ngày 10, 11 tháng Giêng hàng năm. Ngoài ra còn có các lễ hội cầu ngư của ngư dân ven biển thuộc các xã Bình Minh, Bình Hải, Bình Dương.

Thăng Bình còn nổi tiếng với đặc sản là khoai lang Trà Đõa (Bình Đào). Đây là loại khoai được người dân trồng rất công phu, ngoài ăn tươi còn được chế biến thành khoai lang khô (xắt lát, phơi khô) để độn cơm hoặc nấu chè khoai với đường đen; khoai chà để ăn chơi trong mùa mưa (luộc chín, chà trên rổ và phơi khô để dành).

Hạ tầng
Có Quốc lộ 1, đường cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi và đường sắt Bắc Nam đi qua.

Hiện nay trên địa bàn huyện Thăng Bình đã và đang hình thành một số khu đô thị mới như khu đô thị An Bình, khu đô thị Bình Nguyên... phần lớn đều nằm ở thị trấn Hà Lam.
nhỏ|phải|300px|Thị trấn Hà Lam

Danh nhân
Nhà cách mạng
Tiểu La Nguyễn Thành
 Trung tướng Châu Văn Mẫn, Anh hùng lực lượng vũ trang, Tổng cục trưởng TC Chính trị CAND, cựu tù chính trị Côn Đảo.

Nhà văn, nhà báo
 Nguyên Ngọc
 Nguyễn Nhật Ánh
 Nguyễn Công Khế (cựu Tổng biên tập báo Thanh Niên).

Nhạc sĩ
Phan Văn Minh
Nguyễn Hoàng Bích.

Chú thích

Liên kết ngoài
Website UBND huyện

Thể loại:Huyện duyên hải Việt Nam