Bát quái

Bát quái (chữ Hán: 八卦) là 8 quẻ được sử dụng trong vũ trụ học Đạo giáo như là đại diện cho các yếu tố cơ bản của vũ trụ, được xem như là một chuỗi tám khái niệm có liên quan với nhau. Mỗi quẻ gồm ba hàng, mỗi hàng là nét rời (hào âm) hoặc nét liền (hào dương), tương ứng đại diện cho âm hoặc dương.

Bát quái có liên quan đến triết học thái cực và ngũ hành và cả ba đều của Kinh Dịch.CHEN, Xin (tr. Alex Golstein). The Illustrated Canon of Chen Family Taijiquan, INBI Matrix Pty Ltd, 2007. page 11. (accessed on Scribd.com, ngày 14 tháng 12 năm 2009.) Các mối quan hệ giữa các quẻ được thể hiện trong hai đồ hình là Tiên Thiên Bát Quái (先天 八卦) hay còn gọi là Phục Hy bát quái (伏羲 八卦), và Hậu Thiên Bát Quái (後天 八卦) hay còn gọi là Văn Vương bát quái. Bát quái được ứng dụng trong thiên văn học, chiêm tinh học, địa lý, phong thủy, giải phẫu học, gia đình, và những lĩnh vực khác.TSUEI, Wei. Roots of Chinese culture and medicine  Chinese Culture Books Co., 1989.ZONG, Xiao-Fan and Liscum, Gary. Chinese Medical Palmistry: Your Health in Your Hand, Blue Poppy Press, 1999.

Kinh Dịch của Trung Quốc cổ đại có 64 quẻ được tạo ra từ cách bắt cặp 8 quẻ của bát quái, và có những lời bình giải cho từng quẻ này.

+八卦 Bát Quái乾 Càn☰兌 Đoài☱離 Ly☲震 Chấn☳巽 Tốn☴坎 Khảm☵艮 Cấn☶坤 Khôn☷Thiên/Trời Trạch/Đầm/Hồ Hỏa/Lửa Lôi/Sấm Phong/Gió Thủy/Nước Sơn/Núi Địa/Đất天 Tiān 澤(泽) Zé 火 Huǒ 雷 Léi 風(风) Fēng 水 Shuǐ 山 Shān 地 Dì

Nguồn gốc
nhỏ|Sơ đồ hình thành bát quái.
Bát quái có thể hình thành từ 2 nguồn. Đầu tiên là từ triết lý âm dương. Những mối tương quan trong triết lý này được cho là của Phục Hy, như sau:
無極生有極、有極是太極、太極生兩儀、即陰陽;兩儀生四象: 即少陰、太陰、少陽、太陽、四象演八卦、八八六十四卦Vô cực sanh hữu cực, hữu cực thị thái cực; Thái Cực sanh lưỡng nghi, tức âm dương; Lưỡng nghi sanh tứ tượng: tức thiếu âm, thái âm, thiếu dương, thái dương; Tứ tượng diễn bát quái, bát bát lục thập tứ quái.

Nguồn thứ 2 là từ Văn Vương nhà Chu: "Khi thế giới bắt đầu, đã có trời và đất. Trời phối hợp với đất sinh ra tất cả mọi thứ trong thế giới. Trời là quẻ Càn và đất là Khôn. Sáu quẻ còn lại là con trai và con gái của họ."

Bát quái có liên quan đến ngũ hành, được các nhà phong thủy và y học cổ truyền Trung Quốc sử dụng. Ngũ hành gồm kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Quái khảm (nước) và quái ly (lửa) tương ứng trực tiếp với hành thủy và hành hỏa. Hành thổ tương ứng với quái Khôn (địa) và Cấn (núi). Hành mộc tương ứng với quái Tốn (gió) và Chấn (sấm). Hành kim tương ứng với quái càn (trời) và đoài (đầm).

Có tất cả tám bát quái (八卦):

 Hình bát quái Giá trị nhị phân Tên Ý nghĩa: WilhelmWilhelm, R. & Baynes, C., (1967): "The I Ching or Book of Changes", With foreword by Carl Jung, Introduction, Bollingen Series XIX, Princeton University Press, (1st ed. 1950) Hình ảnh trong tự nhiên (pp.l-li) Phương hướng(p. 269) Mối quan hệ gia đình (p. 274) Bộ phận cơ thể (p. 274) Tính chất (p. 273) Giai đoạn/Trạng thái (pp.l-li) Linh vật (p. 273) 1  ☰  111  乾Càn  sáng tạo thiên (trời)天 tây bắc  cha  đầu  cứng, mạnh, khỏe  sáng tạo  馬mã (ngựa) 2  ☱  110  兌Đoài  vui sướng trạch (đầm, hồ)澤 tây con gái út  miệng  dễ chịu  thanh bình  羊dương (con dê) 3  ☲  101  離Ly  bám lấy hỏa (lửa)火 nam con gái thứ  mắt  soi sáng, sự phụ thuộc  bám lấy, sự rõ ràng, thích nghi  雉trĩ (con chim trĩ) 4  ☳  100  震Chấn  khơi dậy lôi (sấm sét)雷 đông con trai trưởng  chân dịch chuyển có tác động  khởi đầu 龍Long (rồng) 5  ☴  011  巽Tốn  dịu dàng phong (gió)風 đông nam con gái trưởng  bắp đùi thông suốt (hiểu rõ)  sự len vào một cách dễ chịu  雞kê (con gà) 6  ☵  010  坎Khảm  không đáy  thủy (nước)水 bắc con trai thứ  tai nguy hiểm đang chuyển động  豕thỉ (con heo) 7  ☶  001  艮Cấn  vững chắc sơn (núi)山  đông bắc  con trai út  tay  thư giãn, đứng vững  hoàn thành  狗cẩu (con chó) 8  ☷  000  坤Khôn  tiếp thu địa (đất)地 tây nam mẹ bụng hết lòng (tận tụy), dễ tính  dễ tiếp thu 牛ngưu (con trâu)

Bát quái đồ

Tiên Thiên Bát Quái
nhỏ|275px|Tiên Thiên Bát Quái đồ.

卦名Tên quẻ自然Tự nhiên季节Mùa性情Tính tình家族Gia đình方位Phương hướng意義Ý nghĩaHạ Sáng tạo 父 Cha南 NamNăng lượng mở rộng, bầu trời. Xem thêm, thiên.Hạ Dịu dàng長女 Trưởng nữ/Con gái đầu西南 Tây NamNhẹ nhàng xuyên qua, lùa qua, thấm qua - tính linh hoạt.Thu Sâu sắc中男 Thứ nam/Con trai thứ西 TâyNguy hiểm, sông chảy cuồn cuộn, vực thẳm, Mặt Trăng.Thu Tĩnh lặng 少男 Thiếu nam/Con trai út西北 Tây BắcSự tĩnh lặng, không thay đổi.Đông Nhường nhịn 母 Mẹ北 Bắc Năng lượng tiếp thu, có tính khuất phục. Xem thêm, địa.Đông Kích động長男 Trưởng nam/Con trai đầu東北 Đông BắcKích thích, cách mạng, bất hòa.Xuân Trung thành 中女 Thứ nữ/Con gái thứ東 ĐôngChuyển động nhanh, rạng rỡ, mặt trời.Xuân Hân hoan 少女 Thiếu nữ/Con gái út東南 Đông NamNiềm vui, sự hài lòng, trì trệ, ứ đọng, tù hãm.
Bát Nhân Đại Gia: Một gia đình có tám người;Bố Mẹ, ba con gái ba con trai xen kẽ nhau, đó là một gia đình đặc biệt.

Hậu Thiên Bát Quái

卦名Tên quẻ自然Tự nhiên季节Mùa性情Nhân cách家族Gia đình方位Phương hướng意義Ý nghĩaHạ Đeo bámThứ nữ 中女南 NamChuyển động nhanh, rạng rỡ, mặt trời.Hạ Dễ tiếp thuMẹ 母西南 Tây NamNăng lượng tiếp thu, thứ mà sinh ra.Thu Vui sướngCon gái út 少女西 TâyNiềm vui, sự thỏa mãn, sự trì trệ.Thu Sáng tạoCha 父西北 Tây BắcNăng lượng mở rộng, bầu trời.Đông Không thăm dò đượcThứ nam/con trai thứ 中男北 BắcNguy hiểm, sông chảy cuồn cuộn, vực thẳm, Mặt Trăng.Đông Làm thinhCon trai út 少男東北 Đông BắcSự tĩnh lặng, không thay đổi (bất biến).Xuân Khiêu khíchTrưởng nam/con trai tưởng 長男東 ĐôngSự kích thích, cách mạng, chia rẽ (phân ly).Xuân Hiền lành, dịu dàngTrưởng nữ/Con gái đầu 長女東南 Đông NamSự thâm nhập nhẹ nhàng, sự linh hoạt.
Bát Nhân Đại Gia: Một gia đình có tám người;Bố Mẹ, ba con gái ba con trai xen kẽ nhau, đó là một gia đình đặc biệt.
Chú thích

Thể loại:Kinh Dịch
Thể loại:Thuật ngữ tiếng Trung Quốc
Thể loại:Chủ nghĩa tượng trưng
Thể loại:Vũ trụ học Đạo giáo