Không lực Việt Nam Cộng hòa

Không lực Việt Nam Cộng hòa (, RVNAF) là lực lượng không quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Tiền thân là những phi cơ ném bom nhỏ và cũ do quân đội Liên hiệp Pháp chuyển giao cho Quân đội Quốc gia Việt Nam sau khi rút khỏi Việt Nam, sau đó dần được bổ sung cải tiến bằng những phi cơ tối tân, hiện đại do Hoa Kỳ cung cấp, trở nên ngày càng mạnh mẽ về số lượng cùng hỏa lực trên không. Không quân đã đóng vai trò quan trọng trong việc yểm trợ Bộ binh Việt Nam Cộng hòa trên mặt đất.

Vào năm 1972, Không lực Việt Nam Cộng hòa là lực lượng không quân lớn thứ 6 trên thế giới về số lượng máy bay, chỉ sau Hoa Kỳ, Liên Xô, Trung Quốc, Pháp và Tây Đức.

Lúc cao điểm Không lực Việt Nam Cộng hòa có tới trên 2.300 máy bay và trực thăng các loại, tức là còn nhiều máy bay hơn không quân các cường quốc đương thời như Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản... Tuy nhiên khi so sánh với Không quân Hoa Kỳ thì Không lực Việt Nam Cộng hòa chỉ có Không quân chiến thuật để hỗ trợ tiền tuyến mà không có Không quân chiến lược (cụ thể là pháo đài bay B-52). Đồng thời lực lượng này bị Hoa Kỳ kiểm soát và khống chế việc chỉ huy các chiến dịch, khiến phi cơ chỉ có thể hoạt động giới hạn tại Nam Việt Nam, không được phép thực hiện những phi vụ oanh tạc sâu trong lãnh thổ miền Bắc Việt Nam cũng như 2 nước láng giềng là Lào và Campuchia. Sau khi để mất các đảo trong Hải chiến Hoàng Sa về phía Trung Quốc, Nguyễn Văn Thiệu đã lên kế hoạch huy động không lực Việt Nam Cộng hòa oanh tạc Hoàng Sa để chiếm lại nhưng sau đó bị hủy bỏ do phía Mỹ ngăn chặn. Trong Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, cùng với sự sụp đổ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, lực lượng không quân cũng chính thức tan rã.

Trong số 2.750 máy bay và trực thăng các loại của Không lực Việt Nam Cộng hòa (toàn bộ do Hoa Kỳ trang bị), chỉ có 308 chiếc sống sót qua chiến tranh (240 chiếc bay thoát sang Thái Lan hoặc ra tàu sân bay Mỹ, 68 chiếc được gửi về Mỹ, hơn 2.440 chiếc còn lại đã bị bắn rơi, phá hủy hoặc bị tịch thu. Trong số đó, 877 chiếc máy bay và trực thăng đã bị Quân đội Nhân dân Việt Nam tịch thu vào năm 1975.

Lược sử hình thành và phát triển
Lực lượng không quân Việt Nam Cộng hòa được hình thành từ một số phi công người Việt được tuyển chọn bay cùng với các phi công Pháp với tư cách là sĩ quan của quân đội Pháp. Khi Quốc gia Việt Nam, được thành lập, các sĩ quan người Việt này được chuyển sang cơ cấu Quân đội Quốc gia.

Bản thân Tổng tham mưu trưởng Quân đội Quốc gia Việt Nam Nguyễn Văn Hinh cũng xuất thân là một sĩ quan phi công, vì vậy, ông rất chú trọng việc xây dựng Lực lượng Không quân. Tháng 6 năm 1951, một cơ quan phụ trách về ngành Không quân trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Quốc gia Việt Nam được thành lập với tên gọi là Ban Không quân, ban đầu chỉ làm nhiệm vụ phụ trách Phi đội Liên Lạc. Trên thực tế, các phi công người Việt chỉ làm nhiệm vụ bay cùng với các phi công Pháp trong các phi vụ. Các chức vụ chỉ huy và Phi công chính đều là sĩ quan Pháp. Ngay cả chức vụ Trưởng ban Không quân, kiêm Phụ tá Không quân cho Tổng tham mưu trưởng cũng là sĩ quan Pháp.

Tháng 4 năm 1952, thành lập Trung tâm Huấn luyện Không quân tại Nha Trang nhưng vẫn do các sĩ quan Pháp đảm nhiệm Chỉ huy trưởng và trực tiếp huấn luyện. Năm 1953, thành lập thêm 2 phi đội Quan Sát và Trợ Chiến tại Tân Sơn Nhứt và Nha Trang. Năm 1954, Ban Không quân được đổi thành Phòng Không quân.

Năm 1955, Không quân Pháp bàn giao lại cho Không quân Quốc gia Việt Nam khoảng 25 vận tải cơ C-47, 2 Phi đoàn quan sát L-19 và 25 Khu trục cơ cánh quạt F8F Bearcat lỗi thời.Phạm Phong Dinh, tr. 374 Tháng 7 năm 1955, lần đầu tiên một người Việt được giữ chức vụ Phụ tá Không quân là Trung tá Nguyễn Khánh. Giai đoạn đầu ngành Không quân chỉ được quy định với quân số 40 sĩ quan, 120 hạ sĩ quan và 500 binh sĩ.

Đệ Nhất Cộng hòa
nhỏ|150x150px|Dấu tròn của Không lực Việt Nam Cộng hòa thời Đệ Nhất Cộng hòa

Sau cuộc trưng cầu dân ý tháng 10 năm 1955, Thủ tướng Ngô Đình Diệm tuyên bố thành lập Việt Nam Cộng hòa. Lực lượng Không quân Quốc gia Việt Nam cũng được đổi tên thành Không quân Việt Nam Cộng hòa. Thiếu tá Trần Văn Hổ, đương kim Phụ tá Không quân, được thăng Trung tá, và trở thành Tư lệnh đầu tiên của Quân chủng Không quân Việt Nam Cộng Hòa.

Năm 1957, theo chương trình hợp tác viện trợ, một phái đoàn Không quân Hoa Kỳ sang nghiên cứu tình hình để soạn thảo kế hoạch huấn luyện cho Không quân Việt Nam Cộng hòa. Nhiều sĩ quan, hạ sĩ quan được tuyển chọn sang tu nghiệp tại các trường Không quân Hoa Kỳ. Các phi trường Tân Sơn Nhất, Biên Hòa, Đà Nẵng được xây dựng mở rộng. Trung tâm Huấn luyện Không quân Nha Trang cũng được xây dựng quy mô hơn, nhằm đào tạo tại chỗ các khóa hoa tiêu và quan sát viên, và các khóa đào tạo chuyên viên để bổ sung cho các đơn vị.

Tháng 9 năm 1959, một Phi đội đầu tiên gồm 6 phi cơ A-1 Skyraider (Thiên tướng) được Hoa Kỳ chuyển giao cho Không quân Việt Nam Cộng hòa. Sau đó trong vòng 1 năm có thêm 25 chiếc Skyraider khác được bàn giao tại Căn cứ Không quân Tân Sơn Nhứt. Năm 1960, Phi đoàn 1 Khu trục cơ được thành lập và bắt đầu hoạt động từ Bến Hải đến Cà Mau để yểm trợ cho Bộ binh Việt Nam Cộng hòaPhạm Phong Dinh, tr. 375

Năm 1961, chương trình trợ giúp của Hoa Kỳ có tên Farm Gate đã đưa các loại phi cơ cánh quạt huấn luyện T28, Oanh tạc cơ hạng nhẹ B26 và vận tải cơ C.47 cùng khoảng 124 sĩ quan và 228 quân nhân Hoa Kỳ sang giúp huấn luyện. Các hệ thống hướng dẫn và kiểm soát không lưu được thiết lập tại các phi trường Tân Sơn Nhứt, Đà Nẵng và Pleiku. Liên đoàn 1 Không vận đầu tiên được thành lập với Trung tá Nguyễn Cao Kỳ được chỉ định làm Liên đoàn trưởng. Hoa Kỳ cũng trao cho Không quân Việt Nam Cộng hòa thêm 16 Vận tải cơ hạng trung C.123 trong tháng 12 năm 1961.

Ngày 26 tháng 2 năm 1962, hai phi công Phạm Phú Quốc và Nguyễn Văn Cử trên đường bay huấn luyện đã đột ngột bay trở lại dội bom mưu toan giết chết Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm. Ngay lập tức Tổng thống Ngô Đình Diệm ra lệnh đình chỉ vô hạn định các phi vụ chiến đấu.Phạm Phong Dinh, tr. 378 Cũng vì lý do này mà đương kim Tư lệnh Không quân là Đại tá Nguyễn Xuân Vinh bị thất sủng, phải xin giải ngũ với lý do sang Hoa Kỳ học ngành Tiến sĩ Không gian.

Năm 1962, các đơn vị Không quân tác chiến và Yểm trợ tác chiến được tăng lên cấp Không đoàn tại mỗi vùng Chiến thuật: Không đoàn 41 (căn cứ ở Đà Nẵng), Không đoàn 62 (Pleiku), Không đoàn 23 (Biên Hòa), Không đoàn 33 (Tân Sơn Nhất), Không đoàn 74 (Cần Thơ)Lịch sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Tổng hội cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa tại Úc châu;

Đệ Nhị Cộng hòa
Sau cuộc "Chỉnh lý" lên nắm quyền, tướng Nguyễn Khánh thực hiện một số cải tổ trong Quân đội. Ngoài việc đặt ra thêm cấp bậc Chuẩn tướng, ông còn cho thay đổi tên gọi "Quân đội Việt Nam Cộng hòa" thành "Quân lực Việt Nam Cộng hòa". Danh xưng Không Lực Việt Nam Cộng Hòa cũng được sử dụng chính thức từ lúc đó.

Năm 1965, Không lực Việt Nam Cộng hòa có thêm các Phi đoàn Khu trục cơ A-37 Dragonfly và sau đó là các Phi đoàn Không vận cánh quạt loại lớn Lockheed C-130 Hercules và trực thăng CH-47 Chinook.

Ngày 3 tháng 2 năm 1965, một Phi đoàn gồm 24 chiếc A-1H Skyraider do Thiếu tướng Nguyễn Cao Kỳ chỉ huy cất cánh từ Căn cứ Không quân Đà Nẵng và tham gia vào Chiến dịch Mũi tên lửa (Flaming Dart) do Hoa Kỳ vạch định, tấn công các địa điểm ở phía bắc Vĩ tuyến 17Phạm Phong Dinh, tr. 382

Ngày 11 tháng 2 năm 1965, Đại tá Nguyễn Ngọc Loan, Tư lệnh phó Không lực Việt Nam Cộng hòa, làm Phi đoàn trưởng 28 chiếc Skyraider của Việt Nam Cộng hòa cùng với 28 chiếc F100 của Không quân Hoa Kỳ mở cuộc tấn công thứ hai vào lãnh thổ phía bắc Vĩ tuyến 17. Trong đợt này phi công Phạm Phú Quốc bị bắn rơi trên bầu trời miền Bắc Việt NamPhạm Phong Dinh, tr. 384

Vào năm 1965, Không lực Việt Nam Cộng hòa có 12.000 quân, đến 1966 là 16.000 quân. Bao gồm 5 không đoàn chiến thuật, 1 không đoàn tiếp vận. Trung tâm huấn luyện trong nước duy nhất đặt tại Nha Trang.

Năm 1967, Không Lực Việt Nam Cộng hòa có thêm 1 Phi đoàn Khu trục trang bị phản lực cơ F-5. Số hiệu của các đơn vị cấp Phi đoàn được cải tổ xếp thành 3 số. Theo đó, chữ số đầu trong 3 chữ số của đơn vị cấp phi đoàn được dùng để chỉ công dụng của phi đoàn đó: số 1 là liên lạc, số 2 là trực thăng, số 3 là đặc vụ, số 4 là vận tải, số 5 là khu trục, số 7 là quan sát, số 8 là máy bay cường kích, và số 9 là huấn luyện.

Năm 1970, với đà phát triển nhanh của Không Lực Việt Nam Cộng Hòa, các Không đoàn Chiến thuật phát triển thành 4 Sư đoàn không quân, tác chiến hỗ trợ cho 4 Vùng Chiến thuật. Năm 1971, Sư đoàn 5 Không quân được thành lập và trở thành Lực lượng Không quân Trừ bị của Bộ Tổng Tham mưu. Năm 1972, thành lập thêm tại Quân khu 2 Sư đoàn 6 chịu trách nhiệm vùng trời chiến trường Cao nguyên Trung phần.

Ở thời điểm 28/1/1973, Không Lực Việt Nam Cộng hòa có 2.073 máy bay các loại: 79 A-1, 248 A-37, 66 C-119G/K, 32 C-130, 239 O-1, 35 O-2, 24 T-37, 10 U-6, 85 U-17, 19 C-123, 56 C-7, 76 C-47, 24 T-41, 70 CH-47, 859 UH-1, 151 F-5 A/B/E

Tính đến cuối năm 1974, Không lực Việt Nam Cộng hòa có tổng số quân lên tới 62.583, trong đó có 6.788 phi công; tổng số máy bay lên tới 1.850 chiếc, trong đó có 260 máy bay tiêm kích, số còn lại là máy bay ném bom, trinh sát, vận tải và trực thăng. Chất lượng máy bay cũng cải tiến (thay F-5A bằng F-5E).

Năm 1975, Không lực Việt Nam Cộng hòa có 5 Sư đoàn Không quân tác chiến (20 Phi đoàn Khu trục cơ với khoảng 550 phi cơ A-1H Skyraider, A-37 Dragonfly, và F-5, 23 Phi đoàn Trực thăng với khoảng 1.000 trực thăng UH-1 Iroquois và CH-47 Chinook, 8 Phi đoàn quan sát với khoảng 200 phi cơ O-1 Bird Dog, O-2 Skymaster, và U-17), 1 Sư đoàn Vận tải (9 Phi đoàn vận tải với khoảng 150 phi cơ C-7 Caribou, C-47 Skytrain, C-119 Flying Boxcar, và C-130 Hercules), 1 Không đoàn Tân trang Chế tạo, 4 Phi đoàn hỏa long (attack squadron) với các phi cơ Fairchild AC-119, Lockheed AC-130. Ngoài ra còn có các Phi đoàn Trắc giác (tình báo kỹ thuật), Phi đoàn Quan sát, và Biệt đoàn Đặc vụ 314.

Tổ chức
Quân số vào lúc cao điểm là trên 60.000 quân nhân với hơn 2.000 phi cơ các loại.Phạm Phong Dinh, tr. 19
SttĐơn vịAnh ngữChú thích<center> 1<center> Bộ Tư lệnh<center> Air CommandĐặt tại Tân Sơn Nhất, Sài Gòn<center> 2<center> Sư đoàn<center> Air DivisionTừ 2 Không đoàn trở lên<center> 3<center> Không đoàn<center> WingTừ 2 Liên đoàn trở lên<center> 4<center> Liên đoàn<center> GroupTừ 2 Phi đoàn trở lên<center> 5<center> Phi đoàn<center> SquadronGồm nhiều Phi đội hay Phi tuần<center> 6<center> Phi đội<center> FlightTừ 4 đến 6 Phi cơ<center> 7<center> Phi tuần<center> Section (Detail)Từ 2 đến 3 Phi cơ

Sư đoàn, Không đoàn và Phi đoàn
Số hiệu của các Phi đoàn gồm có 3 chữ số. Theo đó, chữ số đầu trong 3 chữ số của phi đoàn được dùng để chỉ công dụng của Phi đoàn đó và được quy định như sau:

Ngành Quan sát: 110, 112, 114...
Ngành Trực thăng: 211, 213, 215...
Ngành Đặc nhiệm: 312,314, 316...
Ngành Vận tải: 413, 415, 417...

Ngành Khu trục: 514, 516, 518...
Ngành Oanh tạc: 615, 617...
Ngành Không thám: 716, 718...
Ngành Huấn luyện: 918, 920...

Bộ chỉ huySư đoànKhông đoànCăn cứ(Sân bay)Phi đoànPhi cơ sử dụng<center> Bộ Tư lệnh(Tân Sơn Nhất)<center> Sư đoàn 1(Đà Nẵng)<center> Không đoànChiến thuật 41<center> Đà NẵngPhi đoàn Liên lạc 110MS 500 CriquetO-1 Bird Dog U-17A/B Skywagon<center> Đà NẵngPhi đoàn Liên lạc 120 O-1 Bird DogU-17A/B Skywagon <center> Đà NẵngPhi đoàn Vận tải 427C-7 Caribou <center> Tân Sơn NhấtPhi đoàn Do thám 718EC-47D DakotaPhi đoàn Hỏa long 821AC-119K Stinger<center> Không đoànChiến thuật 51<center> Đà NẵngPhi đoàn Trực thăng 213UH-1 Phi đoàn Trực thăng 233Phi đoàn Trực thăng 239Phi đoàn Trực thăng 247CH-47 Chinook<center> Nha TrangPhi đoàn Trực thăng 253UH-1 <center> Đà NẵngPhi đoàn Trực thăng 257<center> Không đoànChiến thuật 61<center> Đà NẵngPhi đoàn Khu trục 516A-37B Dragonfly<center> Đà NẵngPhi đoàn Khu trục 528Phi đoàn Khu trục 538F-5A/B Freedom Fighter Phi đoàn Khu trục 550A-37B Dragonfly <center>Sư đoàn 2(Nha Trang)<center> Không đoànChiến thuật 62<center> Nha TrangPhi đoàn Liên lạc 114O-1 Bird DogU-17A/B SkywagonPhi đoàn Trực thăng 215UH-1 Phi đoàn Trực thăng 219H-34 ChoctawUH-1 Biệt đội Tải thương 259CUH-1 Phi đoàn Vận tải 817AC-47D Spooky<center> Không đoànChiến thuật 92<center> Phan RangBiệt đội Tải thương 259DUH-1 <center> Nha TrangPhi đoàn Khu trục 524 A-37B Dragonfly <center> Phan RangPhi đoàn Khu trục 534Phi đoàn Khu trục 548<center> Sư đoàn 3(Biên Hòa)<center> Không đoànChiến thuật 23<center> Biên HòaPhi đoàn Liên lạc 112MS 500 CriquetO-1 Bird DogU-17A/B Skywagon<center> Biên HòaPhi đoàn Liên lạc 124O-1 Bird DogU-17A/B SkywagonO-2A Skymaster <center> Biên HòaPhi đoàn Khu trục 514A-1 SkyraiderPhi đoàn Khu trục 518<center> Không đoànChiến thuật 43<center> Biên HòaPhi đoàn Trực thăng 221UH-1Phi đoàn Trực thăng 223Phi đoàn Trực thăng 231Phi đoàn Trực thăng 237CH-47 ChinookPhi đoàn Trực thăng 245UH-1Phi đoàn Trực thăng 251Biệt đội Tải thương 259E<center> Không đoànChiến thuật 63<center> Biên HòaPhi đoàn Khu trục 522F-5A/B Freedom FighterRF-5A Freedom FighterPhi đoàn Khu trục 536F-5A/B Freedom FighterF-5E Tiger IIPhi đoàn Khu trục 540F-5A Freedom FighterF-5E Tiger IIPhi đoàn Khu trục 542F-5A Freedom Fighter Phi đoàn Khu trục 544<center> Sư đoàn 4(Cần Thơ)<center> Không đoànChiến thuật 64<center> Bình ThủyPhi đoàn Trực thăng 217UH-1 Phi đoàn Trực thăng 249CH-47 ChinookPhi đoàn Trực thăng 255UH-1Biệt đội Tải thương 259FUH-1H<center> Không đoànChiến thuật 74<center> Bình ThủyPhi đoàn Liên lạc 116O-1 Bird DogU-17A/B SkywagonPhi đoàn Liên lạc 122Phi đoàn Khu trục 520A-37B Dragonfly Phi đoàn Khu trục 526Phi đoàn Khu trục 546<center> Không đoànChiến thuật 84<center> Bình ThủyPhi đoàn Trực thăng 211UH-1 <center> Sóc TrăngPhi đoàn Trực thăng 225Phi đoàn Trực thăng 227<center> Bình ThủyBiệt đội Tải thương 259H<center> Sóc TrăngBiệt đội Tải thương 259I<center> Sư đoàn 5(Sài Gòn)<center> Không đoànChiến thuật 33<center> Tân Sơn NhấtBiệt đội Tải thương 259GUH-1HBiệt đoàn Đặc vụ 314C-47U-17A/B SkywagonUH-1DC-6BAero CommanderPhi đoàn Vận tải 415C-47Phi đoàn Quan sát 716T-28A TrojanEC-47D DakotaU-6A BeaverRF-5A Freedom FighterPhi đoàn Quan sát 720RC-119<center> Không đoànChiến thuật 53<center> Tân Sơn NhấtBiệt đội Tải thương 259 UH-1Phi đoàn Vận tải 413C-119 Flying BoxcarPhi đoàn Vận tải 421C-123 Provider Phi đoàn Vận tải 423Phi đoàn Vận tải 425Phi đoàn Vận tải 435C-130A Phi đoàn Vận tải 437Phi đoàn Hỏa long 819AC-119G ShadowPhi đoàn Hỏa long 820<center> Sư đoàn 6(Pleiku)<center> Không đoànChiến thuật 72<center> PleikuPhi đoàn Liên lạc 118O-1 Bird DogU-17A/B SkywagonO-2A SkymasterPhi đoàn Trực thăng 229UH-1 Phi đoàn Trực thăng 235Biệt đội Tải thương 259BPhi đoàn Khu trục 530A-1 Skyraider <center> Không đoànChiến thuật 82<center> Phù CátPhi đoàn Trực thăng 241CH-47 ChinookPhi đoàn Trực thăng 243UH-1 Biệt đội Tải thương 259APhi đoàn Vận tải 429C-7 Caribou Phi đoàn Vận tải 431Phi đoàn Khu trục 532A-37B Dragonfly <center>Trung tâmHuấn luyện<center>Nha TrangPhi đoàn Huấn luyện 912T-6G TexanPhi đoàn Huấn luyện 918T-41 MescaleroPhi đoàn Huấn luyện 920T-37UH-1 Huey <center> Không đoàn Tân trangChế tạo<center>Biên Hòa

Bộ Tư lệnh và các đơn vị trực thuộc tháng 4/1975Họ tên, cấp bậc, chức vụ chỉ huy Quân chủng và các đơn vị trực thuộcSttHọ và tênCấp bậcChức vụChú thích <center> 1<center> Trần Văn MinhVõ khoa Thủ Đức K1Hoa tiêu Quan sát K2
|<center> Trung tướng
|<center> Tư lệnh
|
|-
|<center> 2
|<center> Võ Xuân LànhVõ khoa Thủ Đức K1<center> Thiếu tướng<center> Tư lệnh phó<center> 3<center> Võ DinhVõ bị Đà Lạt K3
|rowspan= "4"|<center> Chuẩn tướng
|<center> Tham mưu trưởng
|
|-
|<center> 4
|<center> Đặng Đình LinhVõ khoa Nam Định<center> Tham mưu phó Kỹ thuật<center> 5<center> Từ Văn BêVõ bị Không quân Pháp
|<center> Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huyKỹ thuật và Tiếp vận
|
|-
|<center> 6
|<center> Nguyễn Ngọc OánhVõ bị Đà Lạt K3<center> Chỉ huy trưởngTrung tâm Huấn luyện<center> 7<center> Nguyễn Văn NgọcVõ khoa Thủ Đức K1
|rowspan= "13"|<center> Đại tá
|<center> Tham mưu phó Hành quân
|
|-
|<center> 8
|<center> Đinh Văn ChungVõ bị Đà Lạt K3<center> Tham mưu phóChiến tranh Chính trị<center> 9<center> Nguyễn Khắc NgọcVõ khoa Nam Định
|<center> Tham mưu phó Tiếp vận
|
|-
|<center> 10
|<center> Nguyễn Văn BaVõ bị Đà Lạt K4<center> Tham mưu phó Nhân viên<center> 11<center> Vũ Văn ƯớcVõ bị Đà Lạt K3
|<center> Trưởng phòng Hành quân
|
|-
|<center> 12
|<center> Huỳnh Minh QuangVõ khoa Thủ Đức K2<center> Trưởng khối Hành chánh<center> 13<center> Hà Dương HoánVõ khoa Thủ Đức K3
|<center>Tham mưu phó Tài chính & Thống kê
|
|-
|<center> 14
|<center> Nguyễn Hữu ThônVõ khoa Thủ Đức K1<center> Trưởng khối Nhân viên<center> 15<center> Đặng Hữu HiệpVõ khoa Nam Định
|<center> Phụ tá An ninh Quân đội
|
|-
|<center> 16
|<center> Cao Thông MinhVõ khoa Nam Định<center> Phụ tá Truyền tin Điện tử<center> 17<center> Lê Minh LuânTrường Sĩ quanBảo Chính đoàn
|<center> Trưởng Khối Kế Hoạch Chiến Lược và Chiến Thuật
|
|-
|<center> 18
|<center> Phạm Duy ThânVõ khoa Thủ Đức K3<center> Phụ tá Truyền tin<center> 19<center> Đào Huy NgọcVõ khoa Thủ Đức K1
|<center> Chỉ huy Tổng Hành dinh
|
|-
|<center> 20
|<center> Nguyễn Đức KhánhVõ bị Không quân Pháp<center> Chuẩn tướng<center> Tư lệnh Sư đoàn 1<center> 21<center> Nguyễn Văn LượngVõ khoa Nam Định
|<center> Tư lệnh Sư đoàn 2
|Tư lệnh phó: Đại tá Phan Quang Phúc
|-
|<center> 22
|<center> Huỳnh Bá TínhVõ khoa Thủ Đức K1<center> Tư lệnh Sư đoàn 3<center> 23<center> Nguyễn Hữu TầnVõ khoa Nam Định
|<center> Tư lệnh Sư đoàn 4
|
|-
|<center> 24
|<center> Phan Phụng TiênVõ khoa Nam Định<center> Tư lệnh Sư đoàn 5Tư lệnh phó: Đại tá Đinh Thạch On<center> 25<center> Phạm Ngọc SangVõ khoa Thủ Đức K1
|<center> Tư lệnh Sư đoàn 6
|Tư lệnh phó: Đại tá Lưu Đức Thanh
|-
|}

Tư lệnh qua các thời kỳ
{|class= "wikitable"
|-
!width= "1%" |Stt
!width= "24%" |Họ và tên
!width= "14%" |Cấp bậc khi nhậm chức
!width= "12%" |Tại chức
!Chú thích
|-
|<center> 1
|<center> Nguyễn Khánh 
|<center> Trung tá
|<center> 1955
|Phụ tá cho Tổng Tham mưu trưởng, Phụ trách Không quân. Cấp bậc sau cùng: Đại tướng.
|-
|<center> 2
|<center> Trần Văn Hổ (KQ)Võ bị Huế K1 <center> Thiếu tá<center> 1955-1957Tư lệnh đầu tiên. Sinh năm 1928 tại Chợ Lớn, tên quốc tịch Pháp là Paul. Được thăng vượt cấp từ Trung úy lên Thiếu tá, Trung tá (1955) và Đại tá (1956).<center> 3<center> Nguyễn Xuân VinhVõ khoa Nam ĐịnhVõ bị KQ Pháp K1
|rowspan= "2"|<center> Trung tá
|<center> 1957-1962
|Sinh năm 1930 tại Yên Bái. Thăng cấp Đại tá (1961). Thất sủng sau Vụ đánh bom Dinh Độc Lập 1962. Xin giải ngũ sang Hoa Kỳ du học, về sau là Tiến sĩ Vật lý phục vụ trong ngành Khoa học Không gian của Hoa Kỳ.
|-
|<center> 4
|<center>Huỳnh Hữu HiềnVõ khoa Nam Định <center> 1962-1963Sinh năm 1930. Thăng cấp Đại tá (1963). Năm 1964 giải ngũ chuyển sang làm phi công Hàng không Dân dụng.<center> 5<center> Đỗ Khắc MaiVõ khoa Nam Định K1
|rowspan= "3"|<center> Đại tá
|<center> 1963
|Được thăng vượt cấp từ Thiếu tá lên Đại tá (1963).
|-
|<center> 6
|<center> Nguyễn Cao KỳVõ khoa Nam ĐịnhMarrakeck Bắc Phi<center> 1963-1967Tháng 12/1963, Quyền Tư lệnh Không quân đến tháng 3/1964 chính thức Tư lệnh, tháng 7/1964 kiêm Chỉ huy trưởng Không đoàn 83 Đặc nhiệm (tức Biệt đoàn 83 Thần Phong). Năm 1965 giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Hành pháp Trung ương (Thủ tướng) nhưng vẫn kiêm Tư lệnh Không quân đến 1967. Cấp bậc sau cùng: Thiếu tướng.<center> 7<center> Trần Văn Minh<center> 1967-1975Cấp bậc sau cùng: Trung tướng. Trong QLVNCH có hai Trung tướng cùng họ và tên, nên để phân biệt mỗi ông có một biệt danh đi kèm với tên: Minh Lục quân và Minh Không quân. Tướng Minh Lục quân sinh năm 1923, năm 1965 giữ chức vụ Tổng Tư lệnh Quân lực (Tổng Tham mưu trưởng), hơn tướng Minh Không quân 9 tuổi và được thăng cấp Trung tướng (1957) trước tướng Minh Không quân 11 năm.8<center> Nguyễn Hữu Tần<center> Chuẩn tướng<center> 1975Tư lệnh Sư đoàn 4 Không quân đồng thời là quyền Tư lệnh Không quân sau cùng (Ngày 29/4/1975) 

Tướng lãnh xuất thân từ Không quân VNCH
{|class= "wikitable"
|-
!width= "1%" |Stt
!width= "18%" |Họ tên
!width= "13%" |Cấp bậc
!width= "11%" |Năm phong cấp
!width= "18%" |Quá trìnhThăng cấp
!Chú thích
|-
|<center> 1
|<center> Trần Văn Minh
|<center> Trung tướng
|<center> 1968
|Thiếu tá (1958)Trung tá (1960)Đại tá (1965)Chuẩn tướng (1967)Thiếu tướng (1968)
|Chỉ huy phó căn cứ KQ Đà NẵngChỉ huy trưởng Không đoàn 62Tư lệnh phó Không quânTư lệnh Không quânTư lệnh Không quân
|-
|<center> 2
|<center> Nguyễn Cao KỳVõ khoa Nam Định
|rowspan= "4"|<center> Thiếu tướng
|<center> 1964
|Thiếu tá (1960)Trung tá (1962)Đại tá (1963)Chuẩn tướng (1964) 
|Chỉ huy trưởng Liên đoàn Vận tảiChỉ huy trưởng Liên đoàn Vận tảiTư lệnh KQTư lệnh KQ
|-
|<center> 3
|<center> Nguyễn Ngọc LoanV.khoa Thủ Đức K1
|<center> 1968
|Thiếu tá (1959)Trung tá (1963)Đại tá (1965)Chuẩn tướng (1966)
|Phụ tá Tham mưu trưởng KQTư lệnh phó/Tham mưu trưởng KQGiám đốc Nha ANQĐTổng Giám đốc CSQG
|-
|<center> 4
|<center> Võ Xuân Lành
|<center> 1969
|Thiếu tá (1964)Trung tá (1965)Đại tá (1967)Chuẩn tướng (1969)
|Chỉ huy trưởng Phi đoàn 514, Biên HòaChỉ huy trưởng TTHL KQ Nha TrangTư lệnh phó Không quânTư lệnh phó Không quân
|-
|<center> 5
|<center> Nguyễn Huy ÁnhVõ bị KQ Pháp
|<center> 1972Truy thăng
|Thiếu tá (1963)Trung tá (1965)Đại tá (1970)Chuẩn tướng (1971)
|Chỉ huy Phi đoàn 211Chỉ huy trưởng Không đoàn 74Tư lệnh Sư đoàn 4 KQTư lệnh Sư đoàn 4 KQ
|-
|<center> 6
|<center> Lưu Kim CươngVõ bị KQ Pháp
|rowspan= "12"|<center> Chuẩn tướng
|<center> 1968Truy thăng
|Thiếu tá (1964)Trung tá (1966)Đại tá (1968)
|Chỉ huy trưởng Không đoàn 74Chỉ huy trưởng Không đoàn 33Chỉ huy trưởng Yếu khu Tân Sơn Nhất
|-
|<center> 7
|<center> Võ Dinh
|<center> 1972
|Thiếu tá (1955)Trung tá (1959)Đại tá (1967)
|Chỉ huy Căn cứ KQ số 1 Nha TrangPhụ tá Thanh tra tại Bộ Tư lệnh KQTham mưu phó tại Bộ Tư lệnh KQ
|-
|<center> 8
|<center> Đặng Đình Linh
|<center> nt
|Thiếu tá (1962)Trung tá (1965)Đại tá (1970)
|Chỉ huy phó Căn cứ Tân Sơn NhứtTrưởng khối Không cụ tại Bộ Tư lệnh KQTham mưu phó Tiếp vận Không quân
|-
|<center> 9
|<center> Nguyễn Văn Lượng
|<center> nt
|Thiếu tá (1963)Trung tá (1967)Đại tá (1970)
|Liên đoàn trưởng Khoá sinhPhụ tá Chỉ huy trưởng TTHL KQTư lệnh Sư đoàn 2 KQ
|-
|<center> 10
|<center> Nguyễn Ngọc Oánh
|<center> nt
|Thiếu tá (1960)Trung tá (1962)Đại tá (1969)
|Chỉ huy trưởng TTHL KQChỉ huy trưởng TTHL KQChỉ huy trưởng TTHL KQ
|-
|<center> 11
|<center> Phan Phụng Tiên
|<center> nt
|Thiếu tá (1964)Trung tá (1966)Đại tá (1968)
|Tùng sự tại Bộ Tư lệnh KQChỉ huy trưởng Phi đoàn Vận tảiChỉ huy trưởng Yếu khu Tân Sơn Nhất
|-
|<center> 12
|<center> Huỳnh Bá Tính
|<center> nt
|Thiểu tá (1965)Trung tá (1968)Đại tá (1971)
|Chỉ huy trưởng Phi đoàn Quan sát số 2Tư lệnh phó Sư đoàn 3 KQTư lệnh Sư đoàn 3 KQ
|-
|<center> 13
|<center> Lê Trung TrựcVõ bị KQ Pháp
|<center> nt
|Thiếu tá (1957)Trung tá (1960)Đại tá (1964)
|Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh KQChỉ huy trưởng Căn cứ Tân Sơn NhấtTư lệnh phó KQ
|-
|<center> 14
|<center> Từ Văn Bê
|<center> 1974
|Thiếu tá (1963)Trung tá (1966)Đại tá (1968)
|Chỉ huy trưởng Không đoàn Kỹ thuậtChỉ huy trưởng Không đoàn Kỹ thuậtChỉ huy trưởng Kỹ thuật và Tiếp vận KQ
|-
|<center> 15
|<center> Nguyễn Đức Khánh
|<center> nt
|Thiếu tá (1965)Trung tá (1965)Đại tá (1970)
|Chỉ huy Phi đoàn Khu trụcTư lệnh Không đoàn 41 Chiến thuậtTư lệnh Sư đoàn 1 KQ
|-
|<center> 16
|<center> Phạm Ngọc Sang
|<center> nt
|Thiếu tá (1957)Trung tá (1959)Đại tá (1969)
|Phi công trưởng của Tổng thống DiệmTrưởng khối HL trường Sĩ quan KQTrưởng phòng Nghiên cứu Bộ Quốc phòng
|-
|<center> 17
|<center> Nguyễn Hữu Tần
|<center> nt
|Thiếu tá (1965)Trung tá (1968)Đại tá (1972)
|Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Hành quân KQTham mưu phó tại Bộ Tư lệnh KQTư lệnh Sư đoàn 4 KQ
|-
|}

Trang bị
nhỏ|phải|<center>Phi cơ F-5C tại Căn cứ Không quân Biên Hòa năm 1971 
nhỏ|phải|<center>Phi cơ 4400th CCTS T-28 đang bay trên bầu trời
nhỏ|phải|<center>Phi cơ quan sát O-1 thuộc Phi đoàn Liên lạc 112/Không đoàn 23 tại Căn cứ Không quân Biên Hòa 1971 
nhỏ|phải|<center>Phi cơ A-1H thuộc Phi đoàn Khu trục cơ 520 tại Căn cứ Không quân Bình Thủy, Cần Thơ 
nhỏ|phải|<center>Phi cơ Cessna U-17A tại Căn cứ Không quân Nha TrangPhi cơ Hỏa long (thuật ngữ mà Không Lực Việt Nam Cộng hòa gọi loại Phi cơ cường kích)
Douglas A-1 Skyraider 
Cessna A-37 Dragonfly
Douglas AC-47 Spooky
Fairchild AC-119G Shadow
Fairchild AC-119K StingerOanh tạc cơ
Douglas A-26 Invader - nhận được trong chương trình Farm Gate
Martin B-57 Canberra - Không quân Hoa Kỳ cho mượn để dùng cho huấn luyện - chưa bao giờ được Không Lực Việt Nam Cộng Hòa khai triển cho tác chiếnKhu trục cơ
Grumman F8F Bearcat
Northrop F-5A/B/C Freedom Fighter
Northrop F-5E Tiger IIPhi cơ quan sát và thám thính
Douglas RC-47 Dakota
Northrop RF-5A Freedom Fighter
Cessna L-19/O-1A Bird Dog
Cessna O-2A Skymaster
Morane-Saulnier MS 500 CriquetTrực thăng
Aérospatiale AS-318 Alouette II
Aérospatiale AS-319 Alouette II
Bell UH-1 Iroquois/Huey
Sikorsky H-19 Chickasaw
Sikorsky H-34 Choctaw 
Boeing CH-47 ChinookPhi cơ huấn luyện
Pazmany PL-1 
North American T-6 Texan
North American T-28 Trojan - nhận được trong chương trình Farm Gate
Cessna T-37 Tweet
Cessna T-41 MescaleroPhi cơ đa dụng và vận tải
L-26 Aero Commander 
de Havilland Canada C-7 Caribou
Beechcraft C-45 Expeditor
Douglas C-47 Dakota
Douglas DC-6/C-118 Liftmaster 
Fairchild C-119 Flying Boxcar 
Fairchild C-123 Provider 
Lockheed C-130 Hercules
Dassault MD 315 Flamant 
de Havilland Canada U-6 Beaver 
Cessna U-17A/B Skywagon
Republic RC-3 Seabee
nhỏ|Trực thăng vũ trang UH-1 Gunship trong một chuyến bay trinh sát năm 1971CASA C212 Aviocar

Vào thời điểm 28/1/1973, Không Lực Việt Nam Cộng hòa có 2.073 máy bay các loại: 79 A-1, 248 A-37, 66 C-119G/K, 32 C-130, 239 O-1, 35 O-2, 24 T-37, 10 U-6, 85 U-17, 19 C-123, 56 C-7, 76 C-47, 24 T-41, 70 CH-47, 859 UH-1, 151 F-5 A/B/E

Ghi chú

Chú thích

Sách tiếng Việt

 Phạm Phong Dinh (tháng 6 năm 1998), Quân lực Việt Nam Cộng hòa trong máu lửa, Tủ sách Vinh Danh.

Sách tiếng Anh


Đọc thêm


Liên kết

Các đơn vị Quân lực Việt Nam Cộng hòa 


Thể loại:Không quân Việt Nam
Thể loại:Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Đơn vị quân sự Việt Nam Cộng hòa
Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Chấm dứt năm 1975 ở Việt Nam
Thể loại:Khởi đầu năm 1955 ở Việt Nam
Thể loại:Đơn vị quân sự thành lập năm 1955
Thể loại:Đơn vị quân sự giải thể năm 1975