Đồng (tiền Việt Nam Cộng hòa)

Đồng đã từng là tiền tệ của Việt Nam Cộng hòa (Nam Việt Nam) từ năm 1953 đến ngày 2 tháng 5 năm 1978. Một đồng được chia thành 100 xu. Nó khác với loại tiền "đồng" Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam sử dụng sau này.

Lịch sử
Năm 1953, chi nhánh Việt Nam của Viện Phát hành Quốc gia Việt, Miên, Lào (tiếng Pháp: Institut d'Emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Vietnam) đã phát hành các giấy bạc có hai tên gọi trên đó là piastre và đồng. Đồng thời, hai chi nhánh khác có dàn xếp tương tự với riel ở Campuchia và kíp ở Lào. Tiền Đồng lưu hành ở những khu vực của Việt Nam không nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng cộng sản, tức trên lãnh thổ miền nam Việt Nam xét vào năm 1954.
nhỏ|200px|phải|Tờ tiền giấy mệnh giá 1000 đồng với hình Ngân hàng Quốc gia Việt Nam

Năm 1955, các tờ giấy bạc đồng độc lập thực sự đã được Ngân hàng Quốc gia Việt Nam phát hành. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, đồng tiền Việt Nam Cộng hòa vẫn còn được sử dụng cho tới ngày 22 tháng 9 năm 1975.

Hối suất

 Hối suất chính thức USD: Đồng VNCH Năm Hối suất 1953  1: 35 1960  1: 73,5 1966  1: 80 1970  1: 277,75 1972  1: 550 1975  1: 700
Việc kiểm soát hối suất giữa tiền Việt Nam Cộng hòa và các ngoại tệ thuộc Viện Hối đoái, một cơ quan tự trị thuộc Bộ Tài chánh.Foreign Areas Studies Division. Tr 418 Hối suất được quy định vào năm 1953 là 1 đồng = 0,2857 USD, tức là 1 USD = 35 đồng.Smith, Harvey et al. tr 402 Giá trị tiền sau đó giảm dần trong khi lượng tiền lưu hành tăng từ 6,78 tỷ đồng vào năm 1955 lên thành 27,4 tỷ đồng vào cuối năm 1964. Hối suất chính thức sang thập niên 1960 tăng thành 1 USD = 73,5 đồng trong khi giá thị trường ở khoảng 1 USD = 130-180 đồng.Smith, Harvey et al. tr 407 Tỷ lệ chính thức do Viện Hối đoái điều chỉnh, cho phép một số đối tượng chuyển ngân ở giá thấp hay giá cao tùy thuộc vào diện ưu tiên. Ví dụ như công ty nhập cảng sữa bò cho trẻ em thì được giá hời trong khi hãng nhập cảng xe hơi thì phải chịu giá chính thức.Huỳnh Văn Lang. Ký ức Huỳnh Văn Lang. 2009. Năm 1966 hối suất tăng thành 1 USD = 80 đồng tuy nhiên cho một số đối tượng kinh tế thì áp dụng 1 USD = 118 đồng. Tỷ lệ này giữ nguyên cho dù tình hình kinh tế suy thoái và sang năm 1970 giá chợ đen có khi lên tới 1 USD = 400 đồng.

Tháng Mười năm 1970 chính phủ Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam cho điều chỉnh lại hối suất chính thức, giảm giá trị một đồng thành 1 USD = 277,75 đồng (kèm 38 đồng phụ đảm và thuế)Lâm Thanh Liêm. "Dân-số Việt-Nam Cộng-hòa". Khoa-học Nhân-văn. 2 Tháng 8, 1973. Tr 182 tức 1 đồng = 0,036 USD cho một số chuyển ngân ngoại tệ."Business in Vietnam". Viet Nam Magazine. Vol IV. No. 2, 1971. tr 25

Năm 1972 kinh tế càng khó khăn cùng lúc chiến cuộc khốc liệt trong Mùa Hè Đỏ lửa, chính phủ phá giá đồng tiền với mục đích kích thích xuất cảng. Hối suất tăng vụt lên thành 1 USD = 600 đồng. Ngành xuất cảng khởi sắc nhưng giá trị mãi lực và lợi tức của người dân giảm mạnh. Đến năm 1975, năm cuối cùng của chính thể Việt Nam Cộng hòa thì 1 USD = 700 đồng.Clarke, Jeffrey J. Advice and Support: The Final Years, 1965-1973. Washington, DC: U.S. Army Center of Military History, 1988. tr 503

Tiền kim loại

Năm 1953, tiền kim loại các mệnh giá 10, 20, 50 xu đã được đưa vào lưu thông. Năm 1960, có thêm tiền kim loại mệnh giá 1 đồng; sau đó là 10 đồng năm 1964, 5 đồng năm 1966 và 20 đồng năm 1968. 50 đồng được đúc năm 1975 nhưng chưa kịp lưu hành thì Việt Nam Cộng hòa sụp đổ; toàn bộ tiền bị hủy bỏ dưới dạng kim loại phế thải, rất hiếm tiền xu này còn tồn tại. 

Các tiền kim loại đã phát hành có thể tạm chia ra 5 Seri.
Seri đầu tiên Mặt trước Mặt sau Mệnh giá Đường kính Vật liệu Mặt trước Mặt sau Năm đúc  100px  100px  10 su  23 mm  Nhôm  Ba người phụ nữ, "Quốc gia Việt Nam" (State of Vietnam)  Cây lúa, "Việt Nam"  1953 100px  100px  20 su  27 mm 100px  100px  50 xu  31 mm  Hai con rồng, "Việt Nam"

Seri thứ hai Mặt trước Mặt sau Mệnh giá Đường kính Vật liệu Mặt trước Mặt sau Năm đúc  100px  100px  50 su  31 mm  Nhôm  Ngô Đình Diệm, "Việt Nam Cộng Hòa" (Republic of Vietnam)  Cây tre  1960 100px  100px 1 đồng  23 mm  Đồng nickel

Seri Thứ ba Mặt trước Mặt sau Mệnh giá Đường kính Vật liệu Mặt trước Mặt sau Năm đúc  100px 100px  50 xu  30 mm  Nhôm  Ngô Đình Diệm, "Việt Nam Cộng Hòa" (Republic of Vietnam)  Cây tre  1963 100px  100px   1 đồng  23 mm  Đồng nickel  "Việt Nam Cộng Hòa", mệnh giá Cây lúa  1964 100px  100px   5 đồng  25 mm (lớn nhất)Viền gợn sóng vỏ sò  Cây lúa, "Ngân Hàng Quốc gia Việt Nam" (National Bank of Vietnam)  1966-1970 100px100px  10 đồng  26 mm  Cây lúa  1964-1967

Seri Thứ tư Mặt trước Mặt sau Mệnh giá Đường kính Vật liệu Mặt trước Mặt sau Năm đúc  100px  100px  1 đồng  23 mm  Thép mạ nickel  "Việt Nam Cộng Hòa", mệnh giá Cây lúa  1971   5 đồng  25 mm (lớn nhất)Viền gợn sóng vỏ sò  Cây lúa, "Ngân Hàng Quốc gia Việt Nam" (National Bank of Vietnam) 100px  100px   10 đồng  26 mm  Cây lúa 1968-1970 100px  100px  20 đồng  30 mm (lớn nhất)Dodecagon  Người nông dân, "Ngân Hàng Quốc gia Việt Nam"  1968

Seri Thứ năm (seri F.A.O.)  Mặt trước Mặt sau Mệnh giá Đường kính Vật liệu Mặt trước Mặt sau Năm đúc    1 đồng  23 mm  Nhôm  "Việt Nam Cộng Hòa", mệnh giá Cây lúa, khẩu hiệu chương trình F.A.O.  1971   10 đồng  26 mm  Thép mạ đồng thau  "Việt Nam Cộng Hòa" và "Ngân hàng Quốc gia Việt Nam", mệnh giá   Người nông dân, khẩu hiệu chương trình F.A.O  1974  100px   100px  20 đồng  30 mm (lớn nhất)Dodecagon  Thép mạ nickel  "Việt Nam Cộng Hòa", mệnh giá Người nông dân, khẩu hiệu chương trình F.A.O  1968 x100px  50 đồng  25 mm  "Việt Nam Cộng Hòa" và "'Ngân hàng Quốc gia Việt Nam", mệnh giá  Người nông dân, khẩu hiệu chương trình F.A.O  1975

 Tiền giấy 
Thời Đệ Nhị Cộng hòa loạt tiền giấy lưu hành mang mệnh giá: 20 đồng, 50 đồng, 100 đồng, 200 đồng, 500 đồng và 1000 đồng.Sales, Jeanne M. Guide to Viet-Nam. Sài Gòn: American Women's Association of Saigon, 1974.

 Hình tiền giấy Việt Nam Cộng hòa 

 Chú thích 

 Tham khảo 

Smith Harvey et al. Area Handbook for South Vietnam. Washington, DC: US Government Printing Office, 1967.
Foreign Areas Studies Division. US Army Area Handbook for Vietnam. Washington, DC: Special Operations Research Office, 1962.

Xem thêm
Lịch sử kinh tế Việt Nam Cộng hòa

Thể loại:Đơn vị tiền tệ Việt Nam
Thể loại:Kinh tế Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Lịch sử kinh tế Việt Nam
Thể loại:Lịch sử Việt Nam Cộng hòa
Thể loại:Chấm dứt năm 1978
Thể loại:Khởi đầu năm 1953 ở Liên bang Đông Dương
Thể loại:Khởi đầu năm 1953 ở Việt Nam