Họ Dền

Họ Dền hay họ Giền (danh pháp khoa học: Amaranthaceae) là một họ chứa khoảng 160-180 chi với khoảng 2.050-2.500 loài. Phần lớn các loài là cây thân thảo hay cây bụi nhỏ; rất ít loài là cây gỗ hay dây leo.

Họ này phổ biến rộng khắp thế giới, nhưng chủ yếu được tìm thấy tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, mặc dù có nhiều loài thuộc về các khu khu vực ôn đới mát.

Trong hệ thống APG II năm 2003 (không thay đổi từ hệ thống APG năm 1998), họ này được đặt trong bộ Cẩm chướng (Caryophyllales). Nó bao gồm cả các loài trước đây đặt trong họ Rau muối (Chenopodiaceae). Các loài trong họ Rau muối cũ được nhiều người biết đến là củ dền, củ cải đường, rau muối, lê mạch và rau bina. Các khác biệt cơ bản giữa họ Amaranthaceae (nghĩa hẹp) và Chenopodiaceae là các cánh hoa và nhị hoa thường hợp nhất thành một cấu trúc vòng.

Trước khi hợp nhất cả họ Chenopodiaceae thì họ Amaranthaceae (nghĩa hẹp) chỉ chứa khoảng 65 chi và khoảng 900 loài. Phần lớn trong số các loài này có mặt tại khu vực nhiệt đới của châu Phi và Bắc Mỹ. Một vài loài bị coi là cỏ dại, nhưng các loài khác thì lại được coi là các loại cây cảnh phổ biến trong vườn, đặc biệt là các loài từ các chi Alternanthera, Amaranthus, Celosia, và Iresine. Các thành viên đáng chú ý có rau dền và cỏ lăn. Nhiều loài trong họ này là cây chịu mặn, phát triển tốt tại các khu vực đất mặn.

Lá của các loài trong họ này là lá đơn, có thể mọc đối hay so le, các mép lá nhẵn hay hơi có khía và chúng không có các lá kèm. Trong phần lớn các trường hợp, hoặc là có sự tập hợp ở gốc hay ở ngọn các lá.

Các hoa hoặc là mọc đơn hoặc mọc thành cụm dạng xim hoa, cành hoa hay chùy hoa. Thông thường chúng là hoa hoàn hảo (lưỡng tính) và đối xứng tỏa tia. Một số ít loài có hoa đơn tính. Các hoa có 4-5 cánh hoa, thông thường kết nối với nhau và có khoảng 1-5 nhị hoa. Nhụy hoa dạng dưới bầu có 3-5 lá đài kết nối với nhau.

Quả có thể là quả bế, quả hạch, hay quả nang nứt theo đường vòng, ít thấy dạng quả mọng.

 Các chi 
 Achyranthes L.: ngưu tất
 Achyropsis (Moq.) Hook.f.
 Acroglochin Schrad. ex Schult. (bao gồm cả Lecanocarpus)
 Aerva Forssk.
 Agathophora (Fenzl) Bunge
 Agriophyllum M.Bieb.
 Alexandra Bunge
 Allenrolfea Kuntze (bao gồm cả Spirostachys?)
 Allmania R.Br. ex Wight
 Allmaniopsis Suess.
 Alternanthera Forssk. (bao gồm cả Brandesia, Mogiphanes, Telanthera): rau rệu
 Amaranthus L. (bao gồm cả Acanthochiton, Acnida, Montelia):rau dền
 Anabasis L.
 Anthochlamys Fenzl
 Aphanisma Nutt. ex Moq.
 Archiatriplex G.L.Chu
 Arthraerua (Kuntze) Schinz
 Arthrocnemum Moq.
 Arthrophytum Schrenk
 Atriplex L. (bao gồm cả Armola, Blackiella, Halimus, Haloxanthium, Morrisiella, Neopreissia, Obione, Pachypharynx, Proatriplex)
 Axyris L. (bao gồm cả Eurotia)
 Babbagia F.Muell.
 Bassia All. (bao gồm cả Chenolea, Chenoleoides, Cyrilwhitea, Echinopsilon, Sclerobassia)
 Beta L.: củ dền đỏ, củ cải đường
 Bienertia Bunge ex Boiss.
 Blutaparon Raf.
 Borsczowia Bunge
 Bosea L. (bao gồm cả Rodetia)
 Brachylepis C.A.Mey.
 Calicorema Hook.f.
 Camphorosma L.
 Celosia L.: mào gà
 Centema Hook.f.
 Centemopsis Schinz (bao gồm cả Robynsiella)
 Centrostachys Wall.
 Ceratocarpus L. (bao gồm cả Ceratoides)
 Chamissoa Kunth
 Charpentiera Gaudich.
 Chenopodium L. (bao gồm cả Baolia, Meiomeria, Neobotrydium, Scleroblitum): rau muối
 Choriptera Botsch.
 Chionothrix Hook.f.
 Climacoptera Botsch.
 Corispermum L.
 Cornulaca Delile
 Cremnophyton Brullo & Pavone
 Cyathobasis Aellen
 Cyathula Blume
 Cycloloma Moq.
 Dasysphaera Volkens ex Gilg
 Deeringia R.Br. (bao gồm cả Cladostachys)
 Didymanthus Endl.
 Digera Forssk. (bao gồm cả Pseudodigera)
 Dissocarpus F.Muell.
 Dysphania R.Br.
 Einadia Raf.
 Enchylaena R.Br.
 Eremophea Paul G.Wilson
 Eriochiton (R.H.Anderson) A.J.Scott
 Eriostylos C.C.Towns.
 Esfandiaria Charif & Aellen
 Exomis Fenzl ex Moq.
 Fadenia Aellen & C.C.Towns.
 Fredolia (Coss. & Durieu ex Bunge) Ulbr.
 Fremontia Torr. (Sarcobatus Nees)??
 Froelichia Moench
 Froelichiella R.E.Fr.
 Girgensohnia Bunge
 Goerziella Urb.
 Gomphrena L. (bao gồm cả Bragantia, Philoxerus)
 Grayia Hook. & Arn. (bao gồm cả Eremosemium)
 Guilleminea Kunth (bao gồm cả Brayulinea, Gossypianthus)
 Gyroptera Botsch.
 Hablitzia M.Bieb.
 Halanthium K.Koch (bao gồm cả Gamanthus)
 Halarchon Bunge
 Halimione Aellen
 Halimocnemis C.A.Mey. (bao gồm cả Halotis)
 Halocharis Moq.
 Halocnemum M.Bieb.
 Halogeton C.A.Mey. (bao gồm cả Micropeplis)
 Halopeplis Bunge ex Ung.-Sternb.
 Halosarcia Paul G.Wilson
 Halostachys C.A.Mey. ex Schrenk
 Halothamnus Jaub. & Spach (bao gồm cả Aellenia)
 Haloxylon Bunge (bao gồm cả Iljinia)
 Hammada Iljin
 Helicilla Moq.
 Hemichroa R.Br.
 Henonia Moq.
 Herbstia Sohmer
 Hermbstaedtia Rchb.
 Heterostachys Ung.-Sternb. (bao gồm cả Spirostachys?)
 Holmbergia Hicken
 Horaninovia Fisch. & C.A.Mey.
 Indobanalia A.N.Henry & B.Roy (bao gồm cả Banalia)
 Irenella Suess.
 Iresine P.Browne (bao gồm cả Dicraurus)
 Kalidiopsis Aellen
 Kalidium Moq.
 Kirilowia Bunge (bao gồm cả Londesia)
 Kochia Roth (bao gồm cả Bushia)
 Krascheninnikovia Gueldenst.
 Kyphocarpa (Fenzl ex Endl.) Lopr.
 Lagenantha Chiov.
 Lagrezia Moq. (bao gồm cả Apterantha)
 Leucosphaera Gilg
 Lithophila Sw.
 Lopriorea Schinz
 Maireana Moq. (bao gồm cả Duriala)
 Malacocera R.H.Anderson
 Manochlamys Aellen
 Marcelliopsis Schinz (bao gồm cả Marcellia)
 Mechowia Schinz
 Microcnemum Ung.-Sternb.
 Microgynoecium Hook.f.
 Monolepis Schrad. (bao gồm cả Micromonolepis)
 Nanophyton Less.
 Nelsia Schinz
 Neobassia A.J.Scott
 Neocentema Schinz
 Nitrophila S.Watson
 Noaea Moq. (bao gồm cả Rhaphidophyton)
 Nothosaerva Wight
 Nototrichium (A.Gray) W.F.Hillebr.
 Nucularia Batt.
 Nyssanthes R.Br.
 Ofaiston Raf.
 Oreobliton Durieu
 Pachycornia Hook.f.
 Panderia Fisch. & C.A.Mey.
 Pandiaka (Moq.) Hook.f.
 Patellifolia A.J.Scott, Ford-Lloyd & J.T.Williams (bao gồm cả Patellaria)
 Petrosimonia Bunge
 Pfaffia Mart. (bao gồm cả Hebantha)
 Piptoptera Bunge
 Pleuropetalum Hook.f. (bao gồm cả Melanocarpum)
 Pleuropterantha Franch.
 Polycnemum L.
 Polyrhabda C.C.Towns.
 Pseudogomphrena R.E.Fr.
 Pseudoplantago Suess.
 Pseudosericocoma Cavaco
 Psilotrichopsis C.C.Towns.
 Psilotrichum Blume (bao gồm cả Psilostachys)
 Ptilotus R.Br. (bao gồm cả Dipteranthemum, Trichinium)
 Pupalia Juss.
 Quaternella Pedersen
 Rhagodia R.Br.
 Rosifax C.C.Towns.
 Roubieva Moq.
 Roycea C.A.Gardner
 Salicornia L.
 Salsola L. (bao gồm cả Caroxylon, Caspia, Darniella, Eremochion, Hypocylix, Muratina, Physandra)
 Saltia R.Br. ex Moq. (bao gồm cả Psilodigera)
 Sarcocornia A.J.Scott
 Sclerolaena R.Br. (bao gồm cả Coilocarpus)
 Sclerostegia Paul G.Wilson
 Seidlitzia Bunge ex Boiss.
 Senniella Aellen
 Sericocoma Fenzl
 Sericocomopsis Schinz
 Sericorema (Hook.f.) Lopr.
 Sericostachys Gilg & Lopr.
 Sevada Moq.
 Siamosia K.Larsen & Pedersen
 Spinacia L.
 Stelligera A.J.Scott
 Stilbanthus Hook.f.
 Suaeda Forssk. ex Scop. (bao gồm cả Brezia, Calvelia, Dondia, Lerchia)
 Suckleya A.Gray
 Sympegma Bunge
 Tecticornia Hook.f.
 Tegicornia Paul G.Wilson
 Teloxys Moq.
 Theleophyton (Hook.f.) Moq.
 Threlkeldia R.Br. (bao gồm cả Osteocarpum)
 Tidestromia Standl. (bao gồm cả Cladothrix)
 Traganopsis Maire & Wilczek
 Traganum Delile
 Trichuriella Bennet (bao gồm cả Trichurus)
 Volkensinia Schinz (bao gồm cả Kentrosphaera)
 Woehleria Griseb.
 Zuckia Standl.

 Tham khảo 

 Kai Müller và Thomas Borsch - Phylogenetics of Amaranthaceae based on matK/trnK sequence data - Evidence from parsimony, likelihood and Bayesian analyses. Annals of the Missouri Botanical Garden 92 (1): 66–102.