Họ Tóc tiên

Họ Tóc tiên (danh pháp khoa học: Ruscaceae) là một họ thực vật có hoa thuộc bộ Măng tây (Asparagales). Họ này bao gồm một số chi mà trước đây người ta đưa vào họ Loa kèn (Liliaceae), chẳng hạn như trong hệ thống Cronquist, hoặc là được phân chia trong các họ như Convallariaceae (lan chuông), Dracaenaceae (huyết giác) và Nolinaceae (phong nữ Trung Mỹ), Eriospermaceae hay Ruscaceae s.s..

Hệ thống APG II năm 2003 khuyến cáo đưa nó vào trong họ Măng tây (Asparagaceae), nhưng cho phép công nhận một cách tùy ý như là một họ đơn ngành; đây là thay đổi so với hệ thống APG năm 1998 vì khi đó nói chung người ta không công nhận họ này. Do chi Ruscus là chi điển hình của họ này, nhưng lại không có mặt tại Việt Nam nên trong bài này sẽ dùng tên gọi họ Tóc tiên làm chính, mặc dù tên khoa học của chi cỏ tóc tiên là Liriope, chứ không phải là Convallaria (linh lan) để có tên gọi khoa học cho họ là Convallariaceae, như một số tài liệu về thực vật học tại Việt Nam vẫn gọi nó là họ Tóc tiên. Các tên gọi khác có thể cũng hay được dùng là họ Mạch môn, họ Mạch đông.

Hệ thống APG III năm 2009 không công nhận họ này mà đưa nó vào trong họ Măng tây (Asparagaceae) như là phân họ Nolinoideae, dựa theo chi điển hình là Nolina.

Các chi
Aspidistra: tỏi rừng, tỏi đá, tri chu bão đản (tên Trung Quốc, nghĩa là nhện ôm trứng)
Beaucarnea
Calibanus
Campylandra: khai khẩu tiễn (tiếng Trung)?
Comosperma
Convallaria: linh lan (lan chuông)
Danae
Dasylirion
Disporopsis: hoàng tinh cách (hoàng tinh hoa trắng), trúc căn thất (tiếng Trung)
Dracaena: huyết giác, thiết mộc lan, bồng bồng, long huyết thụ
Eriospermum
Gonioscypha
Heteropolygonatum
Liriope: cỏ tóc tiên (sơn mạch đông, thổ mạch môn)
Maianthemum: vũ hạc thảo (tiếng Trung)
Nolina: phong nữ Trung Mỹ
Ophiopogon: mạch môn, mạch đông, duyên giai thảo
Peliosanthes: pêli, cầu tử thảo
Polygonatum: hoàng tinh (hoàng tinh vòng, hoàng tinh hoa đỏ)
Reineckea: sốt rét lá nhỏ, cỏ cát tường
Rohdea: vạn niên thanh
Ruscus: giả diệp thụ
Sansevieria: lưỡi hổ, hổ vĩ lan
Semele
Speirantha: bạch tuệ hoa
Theropogon: hạ tu thảo
Tricalistra
Tupistra: khai khẩu tiễn (tiếng Trung)?

Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Lưu ý
Những loài hoàng tinh ở đây không phải là cây hoàng tinh (tức là cây dong hay cây bình tinh) với danh pháp Maranta arundinacea thuộc Họ Dong (Marantaceae), bộ Gừng (Zingiberales)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Germplasm Resources Information Network: Ruscaceae 
Convallariaceae (họ Linh lan) , Dracaenaceae (họ Huyết dụ) , Eriospermaceae , Nolinaceae (họ Phong nữ) , Ruscaceae  trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi), Các họ thực vật có hoa 
Liliaceae trong Thực vật Bắc Mỹ


Tóc tiên, họ