Út Trà Ôn

Út Trà Ôn (1919–2001) là nghệ sĩ cải lương tài danh. Ông tên thật là Nguyễn Thành Út, tên thường gọi trong gia đình là Mười Út (vì ông là người con thứ 10 và cũng là con út). Ông được sinh ra tại ấp Đông Phú, làng Đông Hậu, quận Trà Ôn, tỉnh Cần Thơ (nay là huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long). Ông là một Phật tử, có pháp danh Pháp Thiện.

 Tiểu sử 

 Thời niên thiếu 
Lúc ông còn nhỏ, cha mẹ mất sớm nên ông phải ra đồng từ 13 tuổi. Cày sâu cuốc bẫm nhọc nhằn, ông lấy ca hát làm niềm vui giữa cái nắng oi ả nơi đồng ruộng. Giọng hát ngọt ngào thiên phú của ông được bạn bè yêu thích và đến tai dân làng, nên mỗi khi có Hội cúng Kỳ Yên, ông được ban nhạc lễ nhờ đứng ra xướng danh cho hương chức hội tề cúng lễ.

Sau đó, ông học hát tại làng quê. Quê hương của ông cũng là một vùng đất nổi tiếng với nghệ thuật cải lương.

Năm 1937, Mười Út được người quen giới thiệu với Đài phát thanh Sài Gòn và từ đó chính thức có nghệ danh Út Trà Ôn. Giọng ca truyền cảm, ấm áp, chân thành, đậm chất miền Tây Nam Bộ của ông được giới thiệu trên làn sóng điện đã nhanh chóng được đông đảo thính giả yêu chuộng. Bản vọng cổ đầu tiên ông ca trên đài là bản Thức trót canh thâu". Với niềm đam mê nghệ thuật và khả năng ca diễn xuất sắc, Út Trà Ôn thường xuyên góp tiếng hát cho Đài phát thanh, thu âm cho các hãng băng đĩa. Đặc biệt, với giọng ca đặc biệt của mình, ông đã góp phần nâng cao uy tín cho hãng đĩa ASIA với bài vọng cổ Tôn Tẫn giả điên gồm có 20 câu, là một sáng tác của vị Yết-Ma (tu sĩ Phật giáo).

Năm 1942, ông lần lượt biểu diễn cho các gánh cải lương như: Hề Lập, Thanh Long, Tiến Hóa, Mộng Vân, Sao Mai, Thanh Minh...

Năm 1954, ông lập gánh hát Kim Thanh, đây là lần đầu tiên ông làm bầu một đại bang danh tiếng lừng lẫy lúc bấy giờ và cho đến ngày nay vẫn còn nhiều nghệ sĩ cao tuổi nhắc đến. Lúc ấy, đại bang này có nhiều nghệ sĩ tên tuổi lớn ví dụ như: Thanh Tao, Kim Chưởng, Thúy Nga cùng làm giám đốc.

 Đệ nhất danh ca 
Năm 1959, soạn giả Viễn Châu sáng tác nên bài Tình anh bán chiếu. Nội dung bài ca chỉ là tâm sự của một thanh niên làm nghề bán chiếu phải lòng một cô gái đặt mua. Khi anh trở lại giao chiếu như đúng hẹn thì cô gái đã sang ngang mà có biết đâu anh bán chiếu đã thầm thương trộm nhớ. Nhưng cũng chính vì đơn giản mà dễ đi vào lòng người, nhất là nó được thể hiện qua giọng ca tuyệt vời của Út Trà Ôn.

Khi đĩa hát Tình anh bán chiếu được phát hành đã tạo nên một làn sóng. Bài ca thâm nhập vào mọi ngõ ngách ở miền Nam, từ các nhóm đờn ca tài tử cho đến tiểu thương, quân đội, công chức... đều mê và mang ra đến miền Trung, miền Bắc.

Năm 1960, Út Trà Ôn cộng tác với đoàn Thủ Đô (chủ nhân của đoàn này là ông Phan Văn Bản và đồng thời là chủ nhân của hãng dĩa Hoành Sơn). Năm 1962, ông và người bạn thân là nghệ sĩ Hoàng Giang (cũng là tên tuổi lớn) lập gánh Thống Nhứt, rồi cộng tác với các đoàn như: Dạ Lý Hương, Thái Dương, Quốc Thanh, Hương Dạ Thảo, Phương Bình, Thanh Hải, Tân Hoa Lan, Kim Chung,...

 Sau năm 1975 
Sau giải phóng, ông cộng tác với đoàn cải lương Sài Gòn 1, Trần Hữu Trang và sau đó là Sân khấu Tài Năng hay còn gọi là đoàn 2-84.

Ông từ trần ngày 13 tháng 8 năm 2001 tại Thành phố Hồ Chí Minh, an táng tại Chùa Nghệ Sĩ, Quận Gò Vấp. Hưởng thọ 82 tuổi.
Mộ Út Trà Ôn tại nghĩa trang chùa Nghệ Sĩ, Gò Vấp|nhỏ

 Kỹ thuật ca diễn 
Cụ thể, giọng ca của NSND Út Trà Ôn rất đặc biệt, ca đoạn giữa câu vọng cổ rất dài. Ai nghe kỹ sẽ thấy được tiếng thở dài trong từng câu ca, dù câu ca chỉ có vài chữ nhưng vẫn rất dài. Bên cạnh đó, với chất giọng đồng rặt thuộc loại quý hiếm, âm vực rộng, đạt độ du dương uyển chuyển nhờ bề dày tôi luyện. Bộ nhịp chắc nịch như đúc khuôn nên mặc tình thao túng khung nhạc mà không sợ rớt nhịp. Điều này khiến nhiều người rất thích và mê nghe Út Trà Ôn.

 Khen tặng 
Năm 1988, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.

Năm 1997, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân và Huy chương Vì sự nghiệp sân khấu vì những đóng góp của ông cho nghệ thuật cải lương.

Các vai diễn nổi bật

Cải lương
Vở diễnTác giảVaiCung đàn trên sông lạnhThu An – Phong AnhBạt TùngCuốn theo chiều gióNguyên ThảoGiang Thạch KỳĐời cô LựuTrần Hữu TrangVõ Minh ThànhNgười ven đôMinh Khoa – Nguyễn Gia NghiêmTám KhỏeKiều Nguyệt NgaNgọc CungKiều côngKhi hoa anh đào nởHà Triều – Hoa PhượngTô Điền SơnNạn con rơiTrần HàÔng PhúNgao Sò Ốc HếnNguyễn Thành Châu (Năm Châu)Trùm SòNgười khách lạNguyên ThảoChu Kiếm ThôngSân khấu về khuyaNguyễn Thành Châu (Năm Châu)Quốc SơnTuyệt tình ca (Ông cò Quận 9)Ngọc Điệp – Hoa PhượngÔng cò HươngQuân vương và thiếpNSND Viễn Châu – Thể Hà VânDương Bất HảoThuyền ra cửa biểnPhong Anh – Yên TrangDiệp Chấn PhongThái tử A Xà ThếNhư Tâm – Dương Kinh ThànhĐức Thế TônThằng điên vùng bến HạYên Lang – Nguyên ThảoXuyên HạNhân quả (Chuyện hai quả cân)Dương Kim Thành – Hoàng Song ViệtChú Mười

 Ca cảnh, chặp cải lương 
Chặp cải lương là một câu chuyện được kể lại, trong đó có nhiều người kể bằng cách đối đáp, có từng đoạn ca xen kẽ những đoạn nói lối hay ngâm thơ nối kết lại với nhau.
TênTác giảVaiCon đường chính giácXuyên Vân TửĐạo sĩDây chuông oan nghiệp (Chuyện tình Lan và Điệp)Ngọc Sơn – Yên SơnHòa thượngĐức Phật Thích CaNSND Viễn ChâuThái tử Tất-đạt-đa (Siddhartha)Lưu Bình – Dương LễNSND Viễn ChâuLưu BìnhMẹ đợi mùa thươngXuân PhátAnh línhNgười đẹp Trữ La thônNSND Viễn Châu – Thể Hà VânNgũ Tử TưNhớ 20 năm trướcTrần HàChâu PhaNước mắt anh tôiNSND Viễn ChâuAnh haiQuan Công tha Tào (Huê Dung Đạo)NSND Viễn ChâuQuan CôngSương khuya lạnh lùngHà Triều – NSND Viễn ChâuCha của LinhTình người phu xeNSND Viễn ChâuNgười phu xeThích Ca tầm đạoNSND Viễn ChâuThái tử Tất-đạt-đa (Siddhartha)

 Các bài tân cổ, vọng cổ nổi tiếng 

Bằng giọng hát ấm và ngọt, nghệ sĩ Út Trà Ôn nổi tiếng với rất nhiều bài vọng cổ. Ông được khán giả ái mộ với những vở cải lương. Rất nhiều bài vọng cổ cho đến ngày nay vẫn còn đọng lại ít nhiều ký ức và tình cảm trong lòng người mộ điệu:

 Vọng cổ 
TênTác giảHát vớiCười đờiĐơn caTôn Tẫn giả điênDạ cổ hoài langĐây là bản vọng cổ nhịp 2 (nhịp đôi)Cao Văn LầuSầu vương biên ảiĐây là bản vọng cổ nhịp 16Thái Thụy PhongĐài hoa dâng BácTrần Nam DânTháng Mười ngôi sao đỏTrần Nam DânVề lại với sông TràHồng MãoBa giờ khuyaNSND Viễn ChâuBốn lá thư xuânNSND Viễn ChâuChiếc nón bài thơNSND Viễn ChâuĐờiNSND Viễn ChâuKhương thượng điếu ngưNSND Viễn ChâuGánh nước đêm trăngNSND Viễn ChâuMồ em PhượngNSND Viễn ChâuÔng lão chèo đòNSND Viễn ChâuTình anh bán chiếuNSND Viễn ChâuKim Mao Sư Vương Tạ TốnNSND Viễn ChâuThư xuân ngoài chiến tuyếnNSND Viễn ChâuTiếng chuông chùa Xá LợiNSND Viễn ChâuTrụ Vương thiêu mìnhNSND Viễn ChâuViếng mộ Tần Thủy HoàngNSND Viễn ChâuTình phụ tửQuy SắcBạn đờiNSƯT Thành ĐiểnGánh chè khuyaThu AnNSƯT Út Bạch LanMưa lạnh Thảo Cầm ViênNSND Viễn ChâuNSƯT Ánh HồngSương khói rừng khuyaNSND Viễn ChâuNSND Ngọc GiàuKiều Phong – A TỷYên TrangNSND Bạch TuyếtNúm ruột quê hươngHải ĐăngGái Tầm VuThành QuanNgọc BíchTiếng tơ lòngHải ĐăngBảo Linh

 Tân cổ giao duyên 
TênTác giảHát vớiTân nhạcCổ nhạcChuyến đò vĩ tuyếnLam PhươngNSND Viễn ChâuĐơn caVĩnh biệtLam PhươngNSND Viễn ChâuPhương YếnAi ra xứ lạnhThúc ĐăngYên SơnNgọc Bích

Gia đình
Út Trà Ôn lập gia đình với bà Nguyễn Thị Bích Thủy (1931–2016) và có 7 người con, riêng có Bích Phượng là theo nghiệp ca hát. Dòng nhạc cô thể hiện là những làn điệu dân ca Nam Bộ.

 Vinh danh 
Với nhiều đóng góp cho sân khấu cải lương, tên ông đã được đặt cho một con đường ở Quận 9 (nay là Thủ Đức). Bên cạnh đó, tên của ông cùng với 8 nghệ sĩ được Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất đặt tên đường.

 Chú thích 

 Thể loại 

Thể loại:Nghệ sĩ cải lương
Thể loại:Người Vĩnh Long
Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Thể loại:Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Thể loại:Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Thể loại:Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Thể loại:Huy chương Vì sự nghiệp sân khấu