Quân chủng Phòng không – Không quân, Quân đội nhân dân Việt Nam

Quân chủng Phòng không – Không quân là một trong ba quân chủng của Quân đội nhân dân Việt Nam trực thuộc Bộ Quốc phòng, Quân chủng có nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ không phận, mặt đất và biển đảo Việt Nam; cứu trợ, tìm kiếm cứu nạn và các nhiệm vụ khác .

Quân chủng Phòng không – Không quân đảm nhiệm cả nhiệm vụ của bộ đội phòng không quốc gia và của không quân. Đây là lực lượng nòng cốt quản lý, bảo vệ vùng trời, bảo vệ các mục tiêu trọng điểm quốc gia, bảo vệ nhân dân đồng thời tham gia bảo vệ các vùng biển đảo của Tổ quốc. Lực lượng Phòng không – Không quân có thể độc lập thực hiện nhiệm vụ hoặc tham gia tác chiến trong đội hình quân binh chủng hợp thành. Quân chủng làm tham mưu cho Bộ Quốc phòng chỉ đạo xây dựng lực lượng phòng không lục quân và không quân thuộc các quân chủng, binh chủng, ngành khác. Lực lượng không quân vận tải ngoài nhiệm vụ vận chuyển phục vụ chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu còn tham gia các hoạt động cứu trợ thiên tai và phát triển kinh tế.

Lịch sử hình thành
Sự ra đời của đơn vị pháo phòng không đầu tiên
 Cho đến tận năm 1950, dù phần nào có những lực lượng mạnh để thực hiện tiến công chiến lược, các đơn vị của Quân đội nhân dân Việt Nam vẫn gần như bất lực trước các hoạt động trinh sát hoặc tấn công từ trên không của người Pháp. Ngày 9 tháng 3 năm 1949, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp ra quyết định thành lập Ban Nghiên cứu Không quân thuộc Bộ Tổng Tham mưu để nghiên cứu các phương pháp chống trả.
 Chỉ đến khi sau Chiến dịch Biên giới thu đông 1950, Quân đội nhân dân Việt Nam bắt đầu có được những viện trợ quý giá từ chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, trong đó có những khẩu đội súng phòng không 12,7 mm. Lực lượng Không quân Pháp sau những bất ngờ đầu tiên, vẫn duy trì được ưu thế. Tuy nhiên, không lâu sau, tháng 5 năm 1951, người Việt đã cho thành lập Đại đội 612, đơn vị phòng không đầu tiên sử dụng 4 khẩu 37 mm. Ban Nghiên cứu Không quân được giải thể và hầu hết cán bộ của Ban được chuyển thuộc vào đơn vị phòng không đang được thành lập. Đến đầu năm 1953, họ đã có 8 tiểu đoàn phòng không, với 500 súng máy phòng không 12,7mm và 4 pháo cao xạ 37 mm.
 Ngày 1 tháng 4 năm 1953, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhân danh Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã ký quyết định số 06/QĐ thành lập Trung đoàn Pháo cao xạ 367.Trung đoàn có 6 Tiểu đoàn pháo Cao xạ 37mm, nên được lấy phiên hiệu là 367. Đây là Trung đoàn pháo Cao xạ chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ban chỉ huy Trung đoàn đầu tiên gồm Lê Văn Tri – Trung đoàn trưởng, Nguyễn Quang Bích – Trung đoàn phó, Đoàn Phụng – Chính ủy, Ngô Từ Vân – Phó chính ủy. Ngày 1 tháng 4 cũng trở thành ngày truyền thống của lực lượng Phòng không Việt Nam.
 Sau 8 tháng huấn luyện tại Trung Quốc, ngày 1 tháng 12 năm 1953, toàn bộ đội hình Trung đoàn cùng khí tài đã về nước và tập kết ở tây bắc thị xã Tuyên Quang. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung đoàn 367 trong đội hình Đại đoàn Công Pháo 351 đã góp phần không nhỏ vào việc hạn chế sự tấn công từ trên không cũng như việc tiếp tế, chuyển quân của người Pháp.

Hình thành Bộ Tư lệnh phòng không và Cục Không quân

 Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Đại đoàn Công pháo 351 được giải thể. Bộ Tổng tư lệnh ra Nghị định số 34/NĐA nâng cấp Trung đoàn Phòng không 367 lên thành Đại đoàn pháo cao xạ hỗn hợp 367 trực thuộc Bộ chỉ huy Pháo binh vào ngày 21 tháng 9 năm 1954. Kiện làm Đại đoàn trưởng, Đoàn Phụng làm Chính trị ủy, Lê Văn Tri làm Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng. Đại đoàn được biên chế các cơ quan tham mưu, chính trị, cung cấp và ba trung đoàn 681, 685, 689, trang bị pháo 88mm và 40mm. Theo quyết định của Bộ Tổng tham mưu, để giữ bí mật lực lượng, các trung đoàn 681, 685, 689 được gọi là các tiểu đoàn 12, 13, 14.Đến năm 1958, trung đoàn 681 đổi tên thành trung đoàn 220, trung đoàn 685 đổi tên thành trung đoàn 250, trung đoàn 689 đổi thành trung đoàn 240. Sau khi được tổ chức và huấn luyện ở Vai Cầy, Thái Nguyên, đêm ngày 16 tháng 12 năm 1955, Đại đoàn 367 hành quân về tiếp quản Hà Nội.
 Bên cạnh đó, ngày 3 tháng 3 năm 1955, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 15/QĐA thành lập Ban nghiên cứu Sân bay trực thuộc Tổng Tham mưu trưởng. Ông Trần Quý Hai, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 325, được cử làm Trưởng ban. Ngày này về sau được lấy làm ngày thành lập Không quân Nhân dân Việt Nam. Một năm sau đó, liên tục các đoàn cán bộ, chiến sĩ thuộc Ban nghiên cứu sân bay được cử đi nước ngoài học tập. Ngày 26 tháng 1 năm 1956, Việt Nam tiếp nhận 5 máy bay đầu tiên do Trung Quốc viện trợ gồm 2 Li-2 và 3 Aero 45. Ngày 24 tháng 2 năm 1956, 2 đoàn học viên lái máy bay gồm Đoàn học máy bay tiêm kích MiG-17, gồm 50 học viên, do Phạm Dưng làm Đoàn trưởng và Đoàn học máy bay ném bom Tu-2, gồm 30 học viên, do Đào Đình Luyện làm Đoàn trưởng, học tại Trường Không quân số 2 ở Trường Xuân, Trung Quốc.Về sau, Đào Đình Luyện chuyển sang làm Đoàn trưởng Đoàn học máy bay MiG-17 và Phạm Dưng làm Đoàn trưởng Đoàn học máy bay Tu-2 Trong Đoàn học Tu-2 có sáu học viên dẫn đường trên không (chuyên dẫn đường trên các loại máy bay và trực thăng) đầu tiên là: Đinh Huy Cận, Lê Thế Hưng, Nguyễn Văn Kính, Lê Liên, Lương Nhật Nguyễn và Nguyễn Cảnh Phiên.
 Ngày 21 tháng 3 năm 1958, Trung đoàn radar cảnh giới đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam được thành lập với tên gọi Trung đoàn đối không cần vụ 260.Đến tháng 9 năm 1960, Trung đoàn đổi phiên hiệu thành Trung đoàn ra đa tình báo 300, từ tháng 5 năm 1961 mang tên Trung đoàn ra đa 291 (còn gọi là Đoàn Ba Bể). Nay thuộc Sư đoàn Phòng không 365. Cùng ngày hôm đó, Bộ Quốc phòng cũng ra Nghị định 047/NĐ thành lập Bộ Tư lệnh Phòng không trên cơ sở của Sư đoàn Phòng không 367 và Trung đoàn đối không cần vụ. Trong những năm sau đó, các trung đoàn pháo phòng không được thành lập, trang bị các loại pháo 57 mm và 100 mm. Bên cạnh đó, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ được đi học sử dụng vũ khí tên lửa phòng không tại các trung tâm huấn luyện quân sự của Liên Xô ở Leningrad, Kiev, Odessa, Minsk... để chuẩn bị cho việc hình thành các đơn vị tên lửa phòng không sau này.
 Ngày 24 tháng 1 năm 1959, Bộ Quốc phòng ra nghị định thành lập Cục Không quân trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu trên cơ sở hợp nhất các tổ chức và lực lượng của Ban Nghiên cứu sân bay và Cục Hàng không dân dụng Việt Nam. Đại tá Đặng Tính được bổ nhiệm làm Cục trưởng, Thượng tá Hoàng Thế Thiện làm Chính ủy, Trung tá Hoàng Ngọc Diêu làm Tham mưu trưởng.
 Sau một năm huấn luyện, ngày 1 tháng 3 năm 1959, Trung đoàn đối không cần vụ 260 bắt đầu phát sóng. Ngày này về sau được lấy làm ngày truyền thống của Bộ đội Ra-da.

 Ngày 22 tháng 4 năm 1959, Cục Không quân ra quyết định thành lập Đại đội bay gồm: Ban chỉ huy đại đội, 3 Chủ nhiệm Dẫn đường, Thông tin và Máy (kỹ thuật hàng không); 1 trung đội bay Il-14, 1 trung đội bay Li-2, 1 trung đội bay An-2 và 1 trung đội máy gồm tất cả nhân viên kỹ thuật trên không (cơ giới) và mặt đất của các loại máy bay.
 Ngày 1 tháng 5 năm 1959, Trung đoàn không quân vận tải đầu tiên, Trung đoàn 919, được thành lập. Đến ngày 20 tháng 8, Trung đoàn Huấn luyện không quân 910 cũng được thành lập.Tuy Trung đoàn 919 tổ chức lễ thành lập ngày 1 tháng 5 nhưng tới ngày 30 tháng 9 năm 1959, Bộ Quốc phòng mới chính thức ra nghị định số 429/NĐ thành lập cả Trung đoàn 919 và 910.
 Ngày 1 tháng 5 năm 1960, 6 sĩ quanGồm Nguyễn Văn Chuyên, Trần Quang Kính, Bùi Quang Liên, Đào Ngọc Ngư, Trần Hán Thức và Trần Kim Tuấn. và một chiến sĩ Lê Thành Chơn được triệu tập về Trường Văn hóa quân đội ở Lạng Sơn để ôn văn hóa và học tiếng Trung Quốc, chuẩn bị để đào tạo sĩ quan dẫn đường (hoa tiêu) trong lực lượng không quân. Cuối năm 1961, toàn bộ các học viên dẫn đường tốt nghiệp và về nước.
 Ngày 30 tháng 5 năm 1963, Trung đoàn không quân tiêm kích 921, mật danh là Đoàn Sao Đỏ, được thành lập tại Trung Quốc, do Trung tá Đào Đình Luyện làm Trung đoàn trưởng, Thiếu tá Đỗ Long làm Chính ủy, Thiếu tá Trần Mạnh làm Trung đoàn phó, Thiếu tá Trần Văn Thọ làm Tham mưu trưởng.Theo Quyết định số 18/QĐ, thay mặt Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Trung tướng Hoàng Văn Thái, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng ký. Tuy nhiên, mãi đến ngày 6 tháng 8 năm 1964, trung đoàn mới trở về nước.
 Ngày 10 tháng 7 năm 1963, một đơn vị đặc biệt mang phiên hiệu Trung đoàn 228B (trùng tên với trung đoàn cao xạ 228 để giữ bí mật) được thành lập. Về thực chất đây là đơn vị các cán bộ nòng cốt để xây dựng Trung đoàn tên lửa phòng không đầu tiên.

Thành lập Quân chủng
 Quân chủng Phòng không – Không quân Việt Nam được thành lập ngày 22 tháng 10 năm 1963 trên cơ sở sáp nhập Bộ Tư lệnh Phòng không và Cục Không quân.
 Ngày 7 tháng 1 năm 1965, Bộ Quốc phòng ra quyết định số 03/QĐ-QP thành lập Trung đoàn cao xạ 236 (Đoàn Sông Đà). Thực chất, đây là trung đoàn tên lửa phòng không đầu tiên thuộc Bộ tư lệnh Phòng không – Không quân. Các cán bộ của trung đoàn đều từ đoàn 228B chuyển sang.
 Ngày 6 tháng 8 năm 1964, trung đoàn tiêm kích 921 trở về nước. Sau 1 năm huấn luyện, ngày 3 tháng 4 năm 1965, trung đoàn xuất kích đánh thắng trận đầu, bắn rơi 2 máy bay F-8 của Hải quân Mỹ. Ngày hôm sau, tiếp tục bắn hạ thêm 2 máy bay F-105 của Không quân Mỹ.
 Ngày 22 tháng 4 năm 1965, lập Trung đoàn tên lửa 238 (Đoàn Hạ Long) được thành lập. Ngày 19 tháng 5 năm 1965, thành lập Bộ Tư lệnh Phòng không Hà Nội (từ tháng 3 năm 1967 đổi là Sư đoàn Phòng không 361) và Bộ Tư lệnh Phòng không Hải Phòng (từ tháng 3 năm 1967 đổi là Sư đoàn Phòng không 363).
 Ngày 20 tháng 7 năm 1965, thành lập Trung đoàn thông tin 26.
 Ngày 4 tháng 8 năm 1965, Trung đoàn Không quân tiêm kích thứ 2 là Trung đoàn 923, mật danh Đoàn Yên Thế, được thành lập, gồm 2 đại đội 17 phi công MiG-17, do Trung tá Nguyễn Phúc Trạch làm Trung đoàn trưởng, Trung tá Nguyễn Ngọc Phiếu làm Chính ủy. Không quân Việt Nam được trang bị thêm một số máy bay MiG-17F có bộ phận tăng lực.
 Ngày 13 tháng 11 năm 1965, thành lập Trung đoàn tên lửa 257 (Đoàn Cờ Đỏ). Nay thuộc Sư đoàn Phòng không 361.
 Ngày 29 tháng 4 năm 1966, thành lập Trung đoàn radar 293, thuộc Sư đoàn Phòng không 361.
 Ngày 19 tháng 5 năm 1966, thành lập Trung đoàn Công binh 28, do Nguyễn Phú Cầu làm Trung đoàn trưởng.
 Ngày 30 tháng 5 năm 1966, thành lập 3 trung đoàn tên lửa phòng không 261 (Đoàn Thành Loa), 263, 267, thuộc Bộ Tư lệnh Quân chủng. Nay thuộc Sư đoàn Phòng không 367.
 Ngày 15 tháng 6 năm 1966, thành lập Bộ Tư lệnh Phòng không Quân khu 4.
 Ngày 21 tháng 6 năm 1966, thành lập Sư đoàn Phòng không 367. Tiền thân là trung đoàn pháo cao xạ 367, thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1953, chuyển thành Đại đoàn pháo cao xạ 367 ngày 21 tháng 9 năm 1954, trước đây thuộc Bộ Tư lệnh Pháo binh, sau này tách ra đặt dưới sự chỉ đạo của Bộ Tư lệnh Phòng không (1958).
 Ngày 23 tháng 6 năm 1966, thành lập Bộ Tư lệnh Phòng không Hà Bắc, đến 16 tháng 3 năm 1967 đổi tên thành Sư đoàn Phòng không 365.
 Ngày 23 tháng 3 năm 1967, thành lập các Binh chủng Radar, Tên lửa Phòng không và Không quân.
nhỏ|MiG-21 trên đường băng
 Ngày 24 tháng 3 năm 1967, Sư đoàn Không quân Thăng Long (phiên hiệu là Sư đoàn 371) tức Bộ tư lệnh Không quân được thành lập, gồm các trung đoàn 921, 923, 919 và đoàn bay Z. Đây là Sư đoàn Không quân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
 Tháng 1 năm 1968, thành lập Sư đoàn Phòng không 375 thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 4.
nhỏ|Sư đoàn Phòng không 375, phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, Đà Nẵng.
 Ngày 27 tháng 5 năm 1968, thành lập Sư đoàn Phòng không 377.
 Tháng 3 năm 1972, thành lập Trung đoàn Không quân thứ 3, Trung đoàn 927 (Đoàn Lam Sơn).
 Ngày 29 tháng 3 năm 1973, thành lập Sư đoàn Phòng không 673 tại Bình – Trị – Thiên, hiện là Lữ đoàn Phòng không 673, trực thuộc Quân đoàn 12.

 Tách – nhập Quân chủng 

 Trong thời gian từ 16 tháng 5 năm 1977 đến 3 tháng 3 năm 1999, Quân chủng Phòng không – Không quân tách ra thành hai Quân chủng Phòng không và Không quân riêng biệt. Việc chia tách này do được áp dụng theo mô hình tổ chức lực lượng của Liên Xô, một quốc gia vốn có lãnh thổ rộng lớn và tiềm lực quân sự mạnh, nên bộc lộ không phù hợp với đặc thù Việt Nam, vốn có lãnh thổ nhỏ hẹp và tiềm lực quân sự còn nhỏ. Chính vì vậy, sau khi Liên Xô tan rã, mô hình 2 quân chủng cũng không còn phù hợp, cần tinh giản và gọn nhẹ trong bộ máy quản lý, điều hành. Từ tháng 3 năm 1999, hai Quân chủng lại được sáp nhập trở về Quân chủng Phòng không – Không quân như trước tháng 5 năm 1977.

 Lãnh đạo hiện nay 

 Tổ chức Đảng 
Quân chủng Phòng không – Không quân được tổ chức thành Bộ tư lệnh Quân chủng, các đơn vị chiến đấu; khối bảo đảm; khối nhà trường và các đơn vị kinh tế. Bộ Tư lệnh quân chủng có Tư lệnh và các Phó Tư lệnh; Chính uỷ và Phó Chính uỷ, các cơ quan đảm nhiệm các mặt công tác quân sự; công tác đảng, công tác chính trị; kỹ thuật; hậu cần và các đơn vị trực thuộc. Quân chủng có các sư đoàn không quân, sư đoàn phòng không và một số đơn vị không quân trực thuộc là các đơn vị chiến đấu chủ yếu.

Năm 2006, thực hiện chế độ Chính ủy, Chính trị viên trong Quân đội. Theo đó Đảng bộ trong Quân chủng PK – KQ bao gồm:
 Đảng bộ Quân chủng PK – KQ là cao nhất.
 Đảng bộ các Cục chuyên ngành, Sư đoàn thuộc Quân chủng PK – KQ (tương đương cấp Sư đoàn)
 Đảng bộ các đơn vị cơ sở trực thuộc Cục chuyên ngành, Sư đoàn (tương đương cấp Tiểu đoàn, Trung đoàn)
 Chi bộ các bộ phận thuộc đơn vị cơ sở (tương đương cấp Đại đội)

 Tổ chức chính quyền 
+#Đơn vịNgày thành lậpTương đươngĐịa chỉGhi chú1Văn phòng Quân chủng10/09/1974 ()Sư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội2Thanh tra Quân chủngSư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội3Ủy ban kiểm tra ĐảngSư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội4Phòng Tài chínhSư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội5Viện Kiểm sát Quân sự Quân chủng
Viện trưởng: Đại tá Phạm LâmSư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội6Phòng Điều tra hình sự Quân chủng
Trưởng phòng: Đại tá Phạm Việt Trung
(Sinh năm 1974,quê quán:Nam Định)
Phó trưởng phòng: Trung tá Nguyễn Đăng HùngSư đoànSố 9, Lê Trọng Tấn, Hà Nội7Bộ Tham mưu
Tham mưu trưởng: Thiếu tướng Bùi Đức Hiền

Phó Tham mưu trưởng:
Thiếu tướng Nguyễn Phụng Tuấn(1967)
Đại tá Tạ Minh Hưng
Đại tá Vũ Hồng Điệp (1970) (Bí thư Đảng ủy Bộ Tham mưu Quân chủng)
Đại tá Trần Mạnh Cường(1970)
Đại tá Nguyễn Thành Sơn(1976)Quân đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội8Cục Chính trị
Chủ nhiệm: Thiếu tướng Hoàng Văn Lâu
Sinh năm 1967
Phó Chủ nhiệm:

 Thiếu tướng Ngô Quốc Chung (1968,Bí thư Đảng ủy Cục Chính trị Quân chủng)
 Đại tá Phạm Chí Thành
 Đại tá Nguyễn Hữu Toàn
 Đại tá Nguyễn  Ngọc Bảo (1970)Quân đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội9Cục Hậu cần-Kỹ thuật
Cục trưởng: Đại tá Nguyễn Quang Luyến

Chính ủy: Đại tá Hoàng Văn ChiếnSư đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội10Cục Phòng không Lục quânQuân đoànSố 172, Trường Chinh, Hà Nội11Sư đoàn Phòng không 361 (Đoàn Phòng không Hà Nội)19 ngày 5 năm 1965
()Sư đoàn63A Lê Văn Lương, Trung Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội.Phụ trách khu vực Hà Nội.12Sư đoàn Phòng không 363 (Đoàn Phòng không Hải Phòng)19 ngày 5 năm 1965
()Sư đoànTrần Nhân Tông, Nam Sơn, Kiến An, Hải Phòng.Phụ trách khu vực Hải Phòng và vùng Đồng Bằng Sông Hồng13Sư đoàn Phòng không 365 (Đoàn Phòng không Hà Bắc)23 ngày 6 năm 1966
()Sư đoànTân Hưng, Lạng Giang, Bắc Giang.Phụ trách khu vực Đông Bắc Bộ14Sư đoàn Phòng không 367 (Đoàn Phòng không Thành phố Hồ Chí Minh)21 ngày 9 năm 1954
()Sư đoàn19A Cộng Hòa, Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh.Phụ trách khu vực TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ15Sư đoàn Phòng không 375 (Đoàn Phòng không Đà Nẵng)7 ngày 2 năm 1968
()Sư đoàn224 Lê Trọng Tấn, Cẩm Lệ, Đà Nẵng.Phụ trách khu vực Đà Nẵng và vùng Trung Trung Bộ16Sư đoàn Phòng không 377 (Đoàn Phòng không Khánh Hòa)27 ngày 5 năm 1968
()Sư đoànĐường Trần Nguyên Hãn, Cam Ranh, Khánh Hòa.Phụ trách khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên17Sư đoàn Không quân 371 (Đoàn Không quân Thăng Long)24 ngày 3 năm 1967
()Sư đoàn Tiên Dược, Sóc Sơn, Hà Nội.Phụ trách không phận Bắc Bộ18Sư đoàn Không quân 372 (Đoàn Không quân Hải Vân)30 ngày 10 năm 1975
()Sư đoàn81 Duy Tân, Hải Châu,Đà Nẵng.Phụ trách không phận Miền Trung và Tây Nguyên19Sư đoàn Không quân 370 (Đoàn Không quân Biên Hòa)30 ngày 10 năm 1975
()Sư đoàn18D Cộng Hòa, Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh.Phụ trách không phận Nam Bộ20Lữ đoàn Không quân 918 (Đoàn Không quân Hồng Hà).Lữ đoànQuận Long Biên, TP Hà Nội21Lữ đoàn Công binh 28 (Đoàn Công binh 19/5)Lữ đoànPhường Minh Khai, quân Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội22Lữ đoàn Thông tin 26Lữ đoàn179 Trường Chinh, Thanh Xuân, Hà Nội23Học viện Phòng không - Không quânQuân đoànKim Sơn, Sơn Tây, Hà Nội24Trường Sĩ quan Không quânSư đoànCổng 3, đường Biệt Thự Nha Trang, Khánh Hòa25Trường Cao đẳng Kỹ thuật Phòng không - Không quânLữ đoànThanh Mai, Thanh Oai, Hà Nội.26Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quânSư đoàn166 Hoàng Văn Thái, Thanh Xuân, Hà Nội.27Viện Y học Phòng không - Không quânSư đoàn225 Trường Chinh, Khương Thượng, Hà Nội28Tổng công ty Xây dựng Công trình Hàng không ACCSư đoàn178, đường Trường Chinh, Đống Đa, Hà Nội

14 đường Lam Sơn, Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh29Công ty Thiết kế và Tư vấn xây dựng công trình hàng không (ADCC)Sư đoàn180 Trường Chinh, Đống Đa, Hà Nội.30Nhà máy A2902/12/1993 ()Sư đoànKP. 4, Đường Trần Quốc Toản, Bình Đa, Biên Hoà, Đồng Nai

 Tư lệnh qua các thời kỳ 

 Chính ủy qua các thời kỳ 

 Quân chủng Phòng không (1958–1962) 
Thứ tựHọ tênCấp bậcThời gian đảm nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Đoàn PhụngĐại tá1958–1962

 Quân chủng Phòng không – Không quân (1962–1977) 
Thứ tựHọ tênCấp bậcThời gian đảm nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Đặng Tính(1920–1973)Đại tá1962–1971Chính ủy Binh đoàn Trường Sơn (1971–1973)2Hoàng Phương(1924–2001)Thiếu tướng (1974)Trung tướng (1982)1971–1977Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1983–1988)

 Quân chủng Không quân (1977–1999) 
Thứ tựHọ tênCấp bậcThời gian đảm nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Đào Đình Luyện(1929–1999)Trung tướng (1983)Thượng tướng (1988)1977–1980Tổng Tham mưu trưởng (1991–1995)2Chu Duy Kính
(1930)Thiếu tướng (1984)Trung tướng (1989)1980–1987Tư lệnh Bộ Tư lệnh Thủ đô(1989–1997)3Phạm Thanh Ngân(1939)Trung tướng (1992)Thượng tướng (1999)1987–1989Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị (1998–2001)4Phạm Tuân(1947)Thiếu tướng (1989)Trung tướng (1999)1989–1996Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (2000–2008)5Hán Vĩnh Tưởng(1945)Thiếu tướng (1994)Trung tướng (2002)1996–1999Phó tư lệnh Chính trị Quân chủng Phòng Không – Không Quân

 Quân chủng Phòng không (1977–1999) 
Thứ tựHọ tênCấp bậcThời gian đảm nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Nguyễn Xuân Mậu(1922 - 2025)Thiếu tướng (1979)Trung tướng (1986)1977–1980Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Quân ủy Trung ương2Đinh Phúc Hải(1925–1997)Thiếu tướng (1985)1980–1989Phó Tư lệnh Chính trị Quân chủng Phòng Không3Vũ Trọng Cảnh(1929–2016)Thiếu tướng (1984)Trung tướng (1990)1989– 1992Phó Tư lệnh Chính trị Quân chủng Phòng không4Nguyễn Văn Phiệt(1938)Thiếu tướng (1990)Trung tướng (1999)1992–1999Phó Tư lệnh Chính trị Quân chủng Phòng không

 Quân chủng Phòng không – Không quân (1999– nay) 
Thứ tựHọ tênCấp bậcThời gian đảm nhiệmChức vụ cuối cùngGhi chú1Nguyễn Văn Phiệt(1938)Trung tướng (1999)1999–2001Phó Tư lệnh Chính trị Quân chủng Phòng không-Không quân2Hán Vĩnh Tưởng(1945)Trung tướng (2002)2001–12/2004Chính ủy Quân chủng3Nguyễn Mạnh Hải(1948)Thiếu tướng (2004)12/2004–10/2005Bí thư Đảng ủy, Phó Tư lệnh Chính trị4Phương Minh Hòa(1955)Trung tướng (2008)Thượng tướng (2015)10/2005– 2010Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị (2015-2016)5Nguyễn Văn Thanh(1956)Thiếu tướng (2009)Trung tướng (2012)2011 - 20166Lâm Quang Đại(1962)Thiếu tướng (2014)Trung tướng (2019)2016 - 20227Trần Ngọc Quyến(1969)Trung tướng (2023)2022 - nay

 Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng qua các thời kỳ 
Xem bài: Tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không – Không quân
 Phó Tư lệnh qua các thời kỳ 

 1975-1977, Nguyễn Quang Bích, Thiếu tướng (1922)
 1985-1987, Nguyễn Ngọc Độ, Thiếu tướng (1985)
 1999-2005, Mai Văn Cương, Thiếu tướng (1998)
 1999-2007, Vũ Anh Thố, Thiếu tướng (1999)
 2002-2007, Phạm Phú Thái, Thiếu tướng (1998), Trung tướng (2008), Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng (2008-2010)
 2005-2007, Trần Việt, Thiếu tướng (1999)
 2002-2008, Bùi Đăng Phiệt, Thiếu tướng (2003)
 10.2005-2008, Nguyễn Mạnh Hải, Thiếu tướng (2004)
 2005-2010, Phạm Ngọc Nguyên (sinh 1949), Thiếu tướng (2006)
 2008-2011, Trần Văn Thi, Thiếu tướng (1.2008), nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ
 2009-2015, Vi Văn Liên, Thiếu tướng (2009), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 367, Quân chủng PK-KQ
 2009-2015, Lê Việt Hòe, Thiếu tướng (2009)
 2011-6.2015, Lê Huy Vịnh, Thiếu tướng (2011), Trung tướng (2015), Tư lệnh Quân chủng PK-KQ
 2011-2017, Đỗ Minh Tuấn, Thiếu tướng (2011), nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ
 2012-2017, Nguyễn Văn Đảm, Thiếu tướng (2012), nguyên Cục trưởng Cục Kỹ thuật, Quân chủng PK-KQ
 2015-6.2020, Nguyễn Hữu Chí, Thiếu tướng (2015), nguyên Phó Tham mưu trưởng QC PK-KQ, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 365
 2015-4.2023, Bùi Anh Chung, Thiếu tướng (2016), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Không quân 371
 2015-6.2020, Nguyễn Quang Tuyến, Thiếu tướng (2016), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng Không 361
 2017-12.2019, Vũ Văn Kha, Thiếu tướng, (2017), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Không quân 370
 2018-6.2020, Nguyễn Văn Hiền, Thiếu tướng, (2018), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 365
12.2019-8.2022, Phạm Trường Sơn, Thiếu tướng, (2019), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 370 (2014-11.2018)
6.2020-nay, Phạm Văn Tính, Thiếu tướng (2020).nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 363 (2016-1.2019)
12.2021-nay, Bùi Đức Hiền, Đại tá (2020), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 363 (1.2019-12.2021)
9.2022-6.2023, Vũ Hồng Sơn, Thiếu tướng (2022), nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn Không quân 372 (2020-1.2022)
07.2023-nay, Bùi Thiên Thau, Đại tá, nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ
07/2023-nay, Phạm Tuấn Anh, Đại tá, nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ

 Phó Chính ủy qua các thời kỳ 

 1966-1977, Nguyễn Xuân Mậu, Trung tướng (1986)
 2007-2009, Đỗ Ngọc Phụ (sinh 1948), Thiếu tướng (2006)
 2009-6.2015, Nguyễn Kim Cách, Thiếu tướng (2009)
 6.2015-2016, Lâm Quang Đại, Thiếu tướng (2013), sau là Chính ủy Quân chủng PKKQ
 2016-01.2018, Hồ Văn Đức, Thiếu tướng (2016), nguyên Chính ủy Sư đoàn Phòng Không 363
2018-2025, Bùi Tố Việt, Thiếu tướng (2018), nguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân chủng PKKQ
24.4.2025-nay, Nguyễn Huy Tuấn, Thiếu tướng (2026), nguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân chủng PKKQ 

 Các tướng lĩnh khác 

Phạm Liêm, Thiếu tướng (1985), nguyên Cục phó Cục Chính trị, QCPK-KQ
Trần Nam Xuân, Thiếu tướng (2007), Giáo sư, Tiến sỹ Khoa học quân sự, nguyên Giám đốc Học viện PK - KQ
Lê Văn Ngọc, Thiếu tướng, Phó Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ
 Nguyễn Đức Côn, Thiếu tướng (2005) nguyên Phó Cục trưởng Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ
Phạm Thanh Liêm, Thiếu tướng, nguyên Cục trưởng Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ(2013-2017(
Nguyễn Viết Xuân, Thiếu tướng (2013), Phó Cục trưởng Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ, hiện là Phó Chính ủy Tổng cục CNQP
Phan Thanh Giảng, Thiếu tướng, Phó Cục trưởng Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ
Trần Ngọc Quyến, Thiếu tướng, Cục trưởng Cục Chính trị Quân chủng PK-KQ (2017 - nay)
Bùi Duy Hùng, Thiếu tướng, Chính ủy Cục Kỹ thuật Quân chủng PK-KQ, hiện là Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kiểm tra QUTW

 Thành tích 

Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ cho Đề tài Chống nhiễu của máy bay Mỹ.
Anh hùng Lực lượng Vũ trang năm 2010.
 Huân chương Sao vàng (2013)

 Quân hàm Phòng không không quân 

Theo Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam năm 2014 quy định chức vụ Phòng không không quân như sauː

Tư lệnh và Chính ủy trần quân hàm Trung tướng.
Phó Tư lệnh và Tham mưu trưởng trần quân hàm Thiếu tướng không quá 5 người.
Phó Chính ủy và Chủ nhiệm Chính trị trần quân hàm Thiếu tướng không quá 1 người.
Phó Tham mưu trưởng là Bí thư hoặc Phó bí thư Đảng ủy Bộ Tham mưu trần quân hàm Thiếu tướng không quá 1 người.
Phó Chủ nhiệm Chính trị là Bí thư hoặc Phó bí thư Đảng ủy Cục Chính trị trần quân hàm Thiếu tướng không quá 1 người.
Các chức vụ khác trần quân hàm là Đại tá.
Quân hàm Thượng tướng PKKQ chỉ sử dụng cho quân nhân giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc Phòng, Phó Tổng tham mưu trưởng, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị kiêm tư lệnh hoặc Chính ủy Quân chủng.
Sĩ quanCấp TướngCấp TáCấp ÚyCấp hiệu trên cầu vai145x145px145x145px145x145px144x144px144x144px144x144px144x144px144x144px144x144px144x144px144x144pxCấp bậc Quân hàmThượng tướngTrung tướngThiếu tướngĐại táThượng táTrung táThiếu táĐại úyThượng úyTrung úyThiếu úy
Học viênHạ sĩ quanChiến sĩCấp hiệu trên cầu vai143x143px144x144px144x144px144x144px144x144px144x144pxCấp bậc Quân hàmHọc viên Sĩ quanThượng sĩTrung sĩHạ sĩBinh nhấtBinh nhì

 Trang bị 
 Máy bay 
Ảnh Chủng loại Nguồn gốc Loại Phiên bản Số lượng hoạt động Chú thíchMáy bay tiêm kích200pxSukhoi Su-30MK2 Máy bay tiêm kích đa chức năng Su-30MK2 35Một chiếc Su-30MK2 số hiệu 8585 đã rơi ngày 14/6/2016 khi đang bay huấn luyện nhiệm vụ chặn kích trên biển, 1 phi công thiệt mạng, 1 phi công an toàn.

Toàn bộ được nâng cấp và kéo dài tuổi thọ tại nhà máy A32.200pxSukhoi Su-27 Máy bay tiêm kích Su-27SK
Su-27UBK 10 1 chiếc bị hư khung thân hiện đang được dùng làm học cụMáy bay cường kích200pxSukhoi Su-22 Máy bay cường kích  Su-22UM3KSu-22M4 36Máy bay huấn luyện200pxAero L-39 Albatros Máy bay phản lực huấn luyện L-39C L39NG 24
12giữa|200pxYakovlev Yak-130 Máy bay phản lực (huấn luyện) Yak-130 12Một chiếc rơi vào tháng 11/2024.giữa|200pxYakovlev Yak-52 Máy bay cánh quạt (huấn luyện) Yak-52 36 Được sử dụng làm máy bay huấn luyện cơ bản.không khung|200pxBeechcraft T-6 Texan IIMáy bay cánh quạt ( huấn luyện) T-6A Texan II 12Đã đặt mua
Bàn giao đợt 1 vào tháng 12/2024Máy bay vận tảigiữa|200pxAn-2 Colt Máy bay vận tải cánh quạt sử dụng đường băng ngắn An-2 8 Hiện chỉ được dùng do thám, chụp ảnh, phục vụ chống bão, thiên taigiữa|200pxCASA CN-295 Máy bay vận tải CN-295 3Chiếc cuối cùng đã được Airbus chuyển giao tới Việt Nam vào đầu tháng 5 năm 2015.200pxCASA C-212 AviocarMáy bay vận tải hạng trungNC-212i 3Trực thănggiữa|200pxMil Mi-8 Trực thăng đa chức năng Mi-8T
Mi-8P
Mi-8MT ~80giữa|200pxMil Mi-17 Trực thăng đa chức năng Mi-171 Mi-171~45  Mi 17SH: vũ trang chiến đấu, Mi-172: vận tải, đổ bộ.200pxEurocopter AS365 Dauphin Trực thăng đa chức năng Eurocopter EC155 Sử dụng bởi Tổng công ty Trực thăng Việt Nam trong đa nhiệm vụ.200pxEurocopter EC225 Super Puma Trực thăng đa chức năng Eurocopter EC225 Sử dụng bởi Tổng công ty Trực thăng Việt Nam trong đa nhiệm vụ.200pxEurocopter AS332 Super Puma Trực thăng đa chức năng Sử dụng bởi Tổng công ty Trực thăng Việt Nam trong đa nhiệm vụ.200pxAgustaWestland AW189 Trực thăng đa chức năng  Sử dụng bởi Tổng công ty Trực thăng Việt Nam trong đa nhiệm vụ.Máy bay không người láiM-400 UAVMáy bay trinh sát không người láiVT Patrol Máy bay trinh sát không người lái VT PatrolHS-6L Máy bay trinh sát không người lái tầm xaHS-6L
 Các vũ khí trang bị trên máy bay 
Hình ảnhChủng loạiLoạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtTên lửa không đối khôngframeless|200px K-13 (AA-2)Tên lửa không đối khôngR-3S
R-3R
R-13M2,550Sử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M3/M4/UM/UM3K. 
Trong 2550 tên lửa được viện trợ gồm có 1000 R-3S, 800 R-3R, và 750 R-13M .Trade Registers . Armstrade.sipri.org. Retrieved on 29 May 2015 frameless|200pxR-60 (AA-8)Tên lửa không đối khôngR-60
R-60M400Sử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M3/M4/UM/UM3K.frameless|200px R-27 (AA-10)Tên lửa không đối khôngR-27ER1
R-27ET1320Sử dụng bởi các tiêm kích Su-30MK2 và Su-27SK/UBK.frameless|200px R-73 (AA-11)Air-to-air missileR-73E375Sử dụng bởi tiêm kích Su-30MK2, Su-27SK/UBK và máy bay huấn luyện Yak-130.frameless|200pxR-77 (AA-12)Air-to-air missileRVV-AESử dụng bởi các tiêm kích Su-30MK2.Tên lửa không đối đấtframeless|200pxKh-28 (AS-9)Tên lửa chống bức xạKh-28ESử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M3/M4/UM/UM3K.frameless|200pxKh-25 (AS-10) Tên lửa không đối đấtTên lửa chống bức xạKh-25ML
Kh-25MR
Kh-25MPSử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M3/M4/UM/UM3K.frameless|200pxKh-29 (AS-14)Tên lửa không đối đấtKh-29L
Kh-29T100Sử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M3/M4/UM/UM3K và tiêm kích Su-30MK2.
Sử dụng bởi tiêm kích-bom Su-22M4 và tiêm kích Su-30MK2.frameless|200pxKh-31 (AS-17)Tên lửa không đối đấtKh-31A
Kh-31P100Sử dụng bởi tiêm kích Su-30MK2.Rocketframeless|200px S-5RocketS-5Kframeless|200px S-8RocketS-8KOBombframeless|200px KAB-500KrBom thông minh dẫn đường quang điệnKAB-500Kr-ESử dụng bởi tiêm kích Su-30MK2.Корректируемая_авиационная_бомба_КАБ–1500ЛГ-Ф-Э_с_фугасной_боевой_частью_-_МАКС-2009_01|frameless|200px KAB-1500LBom dẫn đường laserKAB-1500LG-F-ESử dụng bởi tiêm kích Su-30MK2.frameless|200px OFAB-100-120Bom công dụng chungframeless|200px OFAB-250-270Bom công dụng chung

 Pháo phòng không

Hình ảnhTênChủng loạiCỡ đạnPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtframeless|200pxZU-23-2Pháo tự động23×152mmB23mm-2M
23mm-2ML12,000(bảo trì, nâng cấp)Phiên bản 23mm-2ML được bổ sung thêm cảm biến quang điện tử, máy đo xa laser và hệ thống kiểm soát hỏa lực.frameless|200px61-KPháo phòng không37 mmType 55
Type 65(bảo dưỡng, nâng cấp)Pháo phòng không 37mm được trang bị cho các đơn vị phòng không tầm thấp của cả lục quân, không quân và dân quân. Đã được hiện đại hóa với việc tự động hóa và bổ sung hệ thống kiểm soát hỏa lực.frameless|200pxAZP S-60Pháo phòng không57 mm(bảo dưỡng, nâng cấp)Pháo phòng không 57 mm. Quân đội đã hiện đại hóa AZP S-60 bằng việc bổ sung hệ thống kiểm soát hỏa lực và radar dẫn bắn, thiết bị trinh sát quang điện tử, hệ thống điều khiển cơ điện tử. Hệ thống mới có thể hoạt động hoàn toàn tự động và điều khiển từ xe điều khiển, với máng nạp đạn tự động không cần pháo thủ nạp đạn.frameless|200px|Stalin line - KS-19KS-19Pháo phòng không100 mmframeless|200pxZSU-23-4 ShilkaPháo phòng không tự hành23×152mmBZSU-23-4M1(bảo dưỡng, nâng cấp)Đã được hiện đại hóa với hệ thống kiểm soát hỏa lực điện tử, camera ảnh nhiệt ngày đêm, máy đo xa laser, radar được nâng cấp, hệ thống treo thủy lực.
Tên lửa Phòng không 
Hình ảnhTênLoạiPhiên bảnSố lượngNguồn gốcChi tiếtframeless|200px S-300Hệ thống tên lửa đất đối không tầm xa và chống tên lửa đạn đạoS-300PMU112 bệ phóng thuộc 2 hệ thống(nâng cấp)Hai hệ thống được mua vào những năm 2000.
Đã được nâng cấp hệ thống điện tử tương đương với mẫu S-300PMU2.frameless|200px
Hiện đang có các dự án để có thể sao chép tên lửa Derby của hệ thốngframeless|200pxSA-2 Dvina Hệ thống tên lửa đất đối không tầm caoVolga S-75M/M3~25 bệ phóng (nâng cấp)Tầm bắn ~27 đến 35 km. Toàn bộ đã được nâng cấp lên chuẩn Volga S-75M/M3 và sử dụng tên lửa 5IA23. Các linh kiện điện tử đều có thể được sản xuất và bảo dưỡng nội địa bởi nhà máy A31.frameless|200pxS-125 Neva/PechoraHệ thống tên lửa đất đối không tầm trungS-125TM Pechora-2TM
S-125M Pechora-M
S-125-VT51 bệ phóng (nâng cấp)Tầm bắn ~35 km.
30 hệ thống S-125TM Pechora-2TM và 21 hệ thống S-125M Pechora-M đến cuối năm 2024. Hiện đang triển khai bản nâng cấp mới S-125-VT nhằm tăng sức chiến đấu của hệ thống.frameless|200px9K35 Strela-10Hệ thống tên lửa đất đối không tầm ngắn20 bệ phóng

Chú thích

Liên kết ngoài
Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở Quân chủng Phòng không - Không quân
Trang thông tin Quân chủng Phòng không-Không quân trên báo Quân đội nhân dân


Thể loại:Bộ Quốc phòng Việt Nam
Thể loại:Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân