Tề (nước)

Xem Tề (định hướng) về các nghĩa khác của từ "Tề".

Tề (Phồn thể: 齊國; Giản thể: 齐国) là một quốc gia chư hầu của nhà Chu từ thời kỳ Xuân Thu đến tận thời kì Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Hoa. Lãnh thổ của quốc gia này hiện tương ứng với đại bộ phận tỉnh Sơn Đông.

Đất nước này khởi đầu từ Khương Tử Nha, khai quốc công thần giúp Chu Vũ vương lập nên nhà Chu, nước Tề là đất phong của Khương Tử Nha theo lệ phân phong của nhà Chu, truyền đi đời đời. Thời Xuân Thu, nước Tề trứ danh là một chư hầu mạnh dưới thời kỳ của Tề Hoàn công, một trong Ngũ bá. Trong thời kỳ Chiến Quốc, nước Tề đổi từ họ Khương sang họ Điền với vị quân chủ Thái công Điền Hòa, nước Tề cũng nổi lên như là một nhà nước hùng mạnh, được sử sách coi là một trong số 7 quốc gia có ảnh hưởng lớn nhất thời kỳ đó, tức Chiến Quốc Thất hùng.

Năm 221 TCN, nước Tề bị nước Tần diệt, là quốc gia cuối cùng bị Tần Thủy Hoàng chinh phục.

Lịch sử

nhỏ|trái|250px|Năm 260 TCN      
Vào khoảng thế kỷ 11 TCN, Tề được thành lập một thời gian ngắn sau khi nhà Chu ra đời, là phần thưởng của vua Chu Vũ Vương ban cho Khương Thái Công Lã Vọng. Ban đầu vùng đất phong cho Lã Vọng là Tề (nay thuộc tỉnh Hồ Nam) nên sử gọi nước này là Tề. Sau khi Chu Vũ Vương chết thì xảy ra Loạn tam Giám. Chu công Cơ Đán phải thân chinh sang phía đông dẹp loạn. Sau khi dẹp loạn xong, nhằm mục đích trấn áp các thế lực địa phương, Chu công đã cho di dời Tề tới vùng bán đảo Sơn Đông.

Suốt thời Xuân Thu và Chiến Quốc, nước Tề là một nước chư hầu mạnh do khả năng đương đầu với những kẻ thù lớn bên cạnh như Sở và Tần. Kinh đô nước này đóng tại Doanh Khâu (nay là trấn Lâm Truy của quận Lâm Truy, địa cấp thị Truy Bác, tỉnh Sơn Đông). Nước Tề thuộc quyền cai trị của họ Khương trong hơn 600 năm nên sử gọi giai đoạn này là Khương Tề.

Sau đó Điền Hòa, hậu duệ của một quý tộc cũ nước Trần là Điền Kính Trọng lưu vong sang Tề và được vua Tề phong làm lãnh chúa ở đất Điền), đã phế bỏ Tề Khang công năm 391 TCN. Đến năm 386 TCN, Điền Hòa tự lập làm quốc quân. Năm 385 TCN, Chu An Vương buộc phải ban cho Điền Hòa chức Tề hầu. Từ đây trở đi sử gọi là Điền Tề.

Năm 288 TCN, Tề Mẫn vương tuyên bố làm Đông đế (Hoàng đế phía Đông), còn vua Tần Chiêu Tương vương tự xưng Tây đế (Hoàng đế phía tây). Tuy nhiên vì e dè sự tấn công của các nước khác, vua Tề nhanh chóng trở lại xưng Vương, vua Tần cũng e ngại nên sau 3 tháng lại quay về hiệu Vương như cũ.

Năm 284 TCN, Yên Chiêu vương dùng Nhạc Nghị làm thượng tướng quân, hợp quân các nước Yên, Tần, Hàn, Triệu, Ngụy tấn công Tề, tiến vào Lâm Truy, liên tục hạ trên 70 thành trì của Tề. Tôn thất nước Tề chạy tới Cử và Tức Mặc. Tề Mẫn vương chạy tới Cử, bị Náo Xỉ giết chết. Vương tôn Cổ cùng người đất Cử giết Náo Xỉ, lập con của Mẫn vương là Pháp Chương làm Tề vương, tức Tề Tương vương. Yên dẫn quân sang phía đông bao vây Tức Mặc, quân sĩ trong thành cử Điền Đan làm tướng. Quân hai bên giằng co trong vòng 5 năm.

Năm 279 TCN, Điền Đan tổ chức phản công, sử dụng "hỏa ngưu trận" đánh bại quân Yên, thu phục lại các thành trì cùng đất đai trước đó của Tề. Nước Tề tuy được phục hồi, nhưng nguyên khí đã suy kiệt, từ đó trở đi không thể sánh cùng Tần.

Năm 221 TCN, nước Tề chính thức bị Tần diệt vong. Đây cũng là quốc gia cuối cùng trong Thất hùng bị Tần diệt, sự đầu hàng của nước Tề dẫn tới việc thống nhất hoàn toàn Trung Quốc dưới tay Tần Thủy Hoàng.

Hình ảnh

Danh sách quân chủ nước Tề
Khương Tề
 Tước hiệu Họ tên Thời gian trị vì  Số năm  Tề Thái công  Khương Thượng, tự Tử Nha  ?-1000 TCN ?  Tề Đinh công  Khương Cấp (hay Khương Cập)999 TCN-? ?  Tề Ất công  Khương Đắc ? —?  ?  Tề Quý công  Khương Từ Mẫu ? —?  ?  Tề Ai công  Khương Bất Thần (hay Khương Bất Thìn) ? —863 TCN  ?  Tề Hồ công  Khương Tĩnh  862 TCN—860 TCN 3  Tề Hiến công  Khương Sơn  859 TCN—851 TCN  9  Tề Vũ công  Khương Thọ  850 TCN—825 TCN 26  Tề Lệ công  Khương Vô Kị  824 TCN—816 TCN  9  Tề Văn công  Khương Xích  815 TCN—804 TCN  12  Tề Thành công  Khương Thoát (hay Khương Thuyết)  803 TCN—795 TCN  9 Tề Trang công  Khương Cấu  794 TCN—731 TCN  64 Tề Hy công  Khương Lộc Phủ  730 TCN—698 TCN  33 Tề Tương công  Khương Chư Nhi  697 TCN—686 TCN  12 Tề Vô Tri  Khương Vô Tri  686 TCN  2 tháng  Tề Hoàn công  Khương Tiểu Bạch  685 TCN—643 TCN  43 Tề Vô Khuy  Khương Vô Quỷ  642 TCN  3 tháng Tề Hiếu công  Khương Chiêu  642 TCN—633 TCN  10 Tề Chiêu công  Khương Phan  632 TCN—614 TCN  19  Tề Xá  Khương Xá  614 TCN  5 tháng Tề Ý công  Khương Thương Nhân  613 TCN—610 TCN  4 Tề Huệ công  Khương Nguyên  609 TCN—600 TCN  10 Tề Khoảnh công  Khương Vô Dã  599 TCN—582 TCN  17 Tề Linh công  Khương Hoàn  581 TCN—554 TCN  28 Tề Trang công  Khương Quang  553 TCN—548 TCN  6Tề Cảnh công  Khương Xử Cữu  547 TCN—490 TCN  58  Tề An Nhũ Tử  Khương Đồ  489 TCN  10 tháng Tề Điệu công  Khương Dương Sinh  488 TCN—485 TCN  4 Tề Giản công  Khương Nhâm  484 TCN—481 TCN  4 Tề Bình công  Khương Ngao  480 TCN—456 TCN  25 Tề Tuyên công  Khương Tích  455 TCN—405 TCN  51 Tề Khang công  Khương Thải  404 TCN—378 TCN  26

Điền Tề

Thủ lĩnh họ Điền
 Tước hiệu Họ tên Số năm Thời gian Quan hệ  Điền Kính Trọng  Trần Hoàn    Con Trần Lệ công  Điền Mạnh Di  Điền Trĩ    Con Trần Hoàn Điền Mạnh Trang  Điền Mẫn    Con Điền Trĩ  Điền Văn tử  Điền Tu Vô   ?─545 TCN  Con Điền Mẫn  Điền Hoàn tử  Điền Vô Vũ   ?─532 TCN  Con Điền Tu Vô  Điền Vũ tử  Điền Khai   ?─516 TCN  Con Điền Vô Vũ  Điền Hi tử  Điền Khất  ?─484 TCN  Con Điền Vô Vũ, em Điền Khai  Điền Thành tử  Điền HằngSử ký do kị húy Hán Văn Đế đổi thành Điền Thường  ?─468 TCN  Con Điền Khất  Điền Tương tử  Điền BànTừ Quảng cho rằng còn có tên là Điền Kí《Thế bản》 gọi là Điền Ban    Con Điền Hằng  Điền Trang tử  Điền Bạch《Thế bản》 gọi là Điền Bá  ?─411 TCN  Con Điền Bàn  Điền Điệu tử?   6  410 TCN─405 TCN  Có thể là con Điền Bạch Tề Thái công  Điền Hòa  20  405 TCN─386 TCN  Con Điền Bạch

Vua Điền Tề
 Thụy hiệu Họ tên  Thời gian trị vì  Số năm  Thái công (太公)  Điền Hòa (田和)  385 TCN—384 TCN  2 Phế Công  (廢公)Điền Diệm (田剡)384 TNC—375 TCN9 Hiếu Vũ Hoàn Công  (孝武桓公)  Điền Ngọ (田午)  383 TCN—378 TCN  6 Uy vương (威王)  Điền Nhân Tề (田因齊)  377 TCN—342 TCN  36  Tuyên Vương (宣王)  Điền Cương (田疆)  342 TCN—323 TCN  19 Mẫn vương (湣王)  Điền Địa (田地)  323 TCN—284 TCN  40 Tương vương (襄王)  Điền Pháp Chương (田法章)  283 TCN—265 TCN  19 Kính vương (敬王)  Điền Kiến (田建)  264 TCN—221 TCN  44

 Thế phả quân chủ nước Tề 

Xem thêm
 Tề Hoàn Công
 Quản Trọng
 Tôn Tẫn
 Tôn Vũ

 Chú thích 

Liên kết ngoài
 Danh sách vua nước Tề

Thể loại:Nước Tề
Thể loại:Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Thể loại:Năm 221 TCN