Đảng Cộng hòa (Hoa Kỳ)

Đảng Cộng hòa (tiếng Anh: Republican Party, còn được gọi là , ) là một trong hai đảng chính trị lớn tại Hoa Kỳ, cùng với Đảng Dân chủ. Đảng Cộng hòa được thành lập vào năm 1854 bởi những nhà hoạt động bãi nô, những nhà duy tân, những cựu thành viên của Đảng Whig và Đảng Free Soil. Đảng Cộng hòa thời đầu chiếm ưu thế tại các miền Đông Bắc và Trung Tây, nhưng trong những thập kỉ gần đây đã chuyển về miền Tây trong lục địa, và đặc biệt là miền Nam. Trong giai đoạn lịch sử hiện tại, trong hai đảng chính thì Đảng Cộng hòa đã được cho là bảo thủ hơn về mặt xã hội và tự do hơn về mặt kinh tế.

Lịch sử
140px|nhỏ|trái|Abraham Lincoln là Tổng thống Cộng hòa đầu tiên (1861–1865)
140px|nhỏ|trái|Tổng thống Ulysses S. Grant (1869–1877).
140px|nhỏ|trái|Tổng thống Theodore Roosevelt (1901–1909).
Được thành lập tại Ripon, Wisconsin trong năm 1854 bởi các nhà hoạt động chống chế độ nô lệ và những người muốn hiện đại hóa,Wyeth, Newton. Republican Principles and Policies: A Brief History of the Republican National Party. Harvard, MA: Republic Press, 1916. Print. Đảng Cộng hòa đã nhanh chóng vượt qua Đảng Whig làm đảng chính đối lập Đảng Dân chủ.Rapaport, Ronald, and Walter Stone. Three's a crowd: the dynamic of third parties, Ross Perot, & Republican resurgence. 1st ed. University of Michigan Press, 2005 ISBN 0-472-11453-0, 9780472114535 Đảng này nắm quyền đầu tiên năm 1860 khi Abraham Lincoln, một cựu đảng viên của Đảng Whig, được bầu làm tổng thống và cầm quyền trong giai đoạn Nội chiến và Thời kỳ tái thiết.Franklin, John Hope. Reconstruction after the Civil War. University of Chicago Press, 1995 ISBN 0-226-26079-8, 9780226260792Foner, Eric. Politics and Ideology in the Age of the Civil War. Oxford University Press, 1981 ISBN 0-19-502926-7, 9780195029260

Đảng đã bắt đầu thành lập vào cuối thập niên 1840, nhưng mãi đến việc chống đối Đạo luật Kansas-Nebraska thì đảng mới thống nhất.tr.168 Gienapp, William. The Origins of the Republican Party. 1989 ISBN 0-19-505501-2 Đại hội đảng chính thức đầu tiên diễn ra vào ngày 6 tháng 7 năm 1854 tại Jackson, Michigan.p.43 Stocking, William. Under the oaks. Detroit: 1904. Địa điểm hoạt động ban đầu của đảng là tại vùng Đông Bắc và Trung Tây, và nó dần dần củng cố vị trí là đảng thứ hai khi đảng đề cử John C. Fremont trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1856. Tư tưởng ban đầu của Đảng Cộng hòa được thể hiện qua khẩu hiệu free labor, free land, free men ("lao động tự do, đất đai miễn phí, con người tự do"). "Free labor" ("lao động tự do") chỉ đến niềm tin vào tầng lớp trung lưu đã rời tầng lớp lao động để tạo ra các doanh nghiệp nhỏ. "Free land" ("đất đai miễn phí") chỉ đến các nỗ lực làm thuận tiện các doanh nghiệp này bằng cách phân phát đất đai nhà nước cho người dân. Đảng Cộng hòa mong muốn rằng sự phát triển này sẽ ngăn chận lại, và cuối cùng bãi bỏ chế độ nô lệ.Foner, Eric. Free soil, free labor, free men: the ideology of the Republican Party before the Civil War. 2nd. Oxford University Press, 1995 ISBN 0-19-509497-2, 9780195094978 Abraham Lincoln nhận được đề cử của Đảng Cộng hòa trong năm 1860 và sau đó thắng cử tổng thống. Đảng vẫn tham gia trong Liên bang miền Bắc trong thời kỳ Nội chiến và đã quản lý Thời kỳ Tái thiết. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1864, phần đông các đảng viên Cộng hòa đã thống nhất với các đảng viên Dân chủ ủng hộ cuộc chiến để đề cử Lincoln dưới phiếu của Đảng Liên hiệp Quốc gia. Một phần của các đảng viên Cộng hòa Cấp tiến đã rời khỏi đảng để thành lập Đảng Dân chủ Cấp tiến. Nhóm này chọn John C. Frémont làm ứng cử viên tổng thống trước khi đồng ý rút lui ra khỏi cuộc bầu cử vào tháng 9 năm 1864.

Sự thành công của Đảng Cộng hòa đã tạo ra nhiều bè phái trong đảng trong thập niên 1870. Những người lo ngại với Ulysses S. Grant đã đề cử Horace Greeley làm tổng thống chống đối ông. Phe Stalwarts ủng hộ hệ thống bổng lộc; nhóm Half-Breeds kêu gọi cải tổ ngành dân chính. Nói chung Đảng Cộng hòa ủng hộ tầng lớp thương gia, bảng vị vàng, thuế quan cao, lương hưu cao cho các cựu quân nhân miền Bắc, và việc sáp nhập Hawaii. Các đảng viên Cộng hòa cũng ủng hộ những nhà hoạt động Tin Lành đòi cấm bán rượu. Với nền kinh tế miền Bắc sau chiến tranh phát triển mạnh với ngành công nghiệp nặng và nhẹ, xe lửa, mỏ, thành phố tăng trưởng nhanh và nền nông nghiệp giàu có, Đảng Cộng hòa hưởng công trạng và đảy mạnh các chính sách giữ vững tăng trưởng nhanh. Nhưng đến năm 1890, Đảng Cộng hòa đã đồng ý thông qua Đạo luật Chống độc quyền Sherman và Ủy ban Thương mại Liên bang sau khi bị các doanh nhân và nông dân phàn nàn. Thuế quan McKinley trong năm 1890 đã làm tổn hại đảng và đảng Dân chủ đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ.

Sau hai nhiệm kỳ của tổng thống Dân chủ Grover Cleveland, sự kiện William McKinley thắng cử cuộc bầu cử năm 1896, được xem là sự nổi dậy lại của Đảng Cộng hòa. McKinley hứa hẹn thuế quan cao để chấm dứt sự gian khổ do Khủng hoảng năm 1893 gây ra, và rằng Đảng Cộng hòa sẽ bảo đảm một hệ thống mà tất cả mọi nhóm sẽ có lợi. Đảng Cộng hòa củng cố địa vị đảng của doanh nghiệp, tuy được dịu bớt sau khi Theodore Roosevelt đưa ra các chính sách chống độc quyền. Sau này Roosevelt tranh cử dưới đảng Cấp tiến và vận động chống lại William Howard Taft, người kế nhiệm ông. Đảng Cộng hòa giữ chức tổng thống trong thập niên 1920, dưới cương lĩnh chống lại Hội Quốc Liên, thuế quan cao, và ủng hộ các quyền lợi của doanh nghiệp. Warren G. Harding, Calvin Coolidge và Herbert Hoover lần lượt được bầu cử làm tổng thống trong năm 1920, 1924, vav 1928. Vụ bê bối Teapot Dome đe dọa làm tổn hại đảng nhưng Harding qua đời và Coolidge đổ lỗi vào Harding, và các chống đối bị chia phối vào năm 1924. Các chính sách ủng hộ của doanh nghiệp trong thập niên dường như đã tạo ra một sự giàu có chưa từng thấy cho tới khi Phố Wall bị sụp đổ vào năm 1929, bắt đầu cuộc Đại Khủng hoảng.

140px|nhỏ|phải|Tổng thống Dwight D. Eisenhower (1953–1961).
140px|nhỏ|phải|Tổng thống Richard Nixon (1969–1974).
Liên minh New Deal của tổng thống Dân chủ Franklin D. Roosevelt thống trị chính trị Mỹ trong ba thập niên kế tiếp, trừ hai nhiệm kỳ của tổng thống Cộng hòa Dwight D. Eisenhower. Người Mỹ gốc Phi bắt đầu ủng hộ Đảng Dân chủ trong thời Roosevelt. Sau khi Roosevelt nhậm chức vào năm 1933, các đạo luật New Deal được nhanh chóng thông qua. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 1934, 10 thượng nghị sĩ cộng hòa bị thất cử, đưa đến một Thượng viện với 25 nghị sĩ Cộng hòa và 71 nghị sĩ Dân chủ. Hạ viện cũng bị chia tương tự. "New Deal thứ nhì" bị các dân biểu và nghị sĩ Cộng hòa chỉ trích nặng, họ ví nó với chiến tranh giai cấp và chủ nghĩa xã hội. Các đảng viên Dân chủ bảo thủ, chủ yếu là từ miền Nam, liên minh với các đảng viên Cộng hòa dưới sự lãnh đạo của Robert Taft để tạo một liên hiệp bảo thủ, và thống trị các vấn đề quốc nội cho đến năm 1964.

140px|nhỏ|phải|Tổng thống Ronald Reagan (1981–1989).
Trong hậu phần thế kỷ 20, các tổng thống Cộng hòa Dwight D. Eisenhower, Richard Nixon, Gerald Ford, Ronald Reagan, George H. W. Bush, George W. Bush, và Donald Trump thắng cử. Đảng Cộng hòa, dưới sự lãnh đạo của dân biểu phụ trách phe thiểu số Newt Gingrich, vận động dưới cương lĩnh Contract with America, giành được đa số ghế trong cả hai viện trong Quốc hội trong cuộc Cách mạng Cộng hòa năm 1994. Đảng Cộng hòa giành vị trí đa số cho đến khi Đảng Dân chủ giành lại vị trí đa số vào cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2006. Trong thế kỷ 21, Đảng Cộng hòa có cương lĩnh bảo thủ xã hội, chính sách ngoại giao chiến tranh ngăn chận để đánh bại chủ nghĩa khủng bố và xúc tiến dân chủ toàn cầu, một ngành hành pháp mạnh hơn, giảm thuế, quyền sở hữu súng và bớt quy định trong công nghiệp.

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2008, các ứng cử viên của đảng là thượng nghị sĩ John McCain từ Arizona, cho chức vụ tổng thống và Thống đốc Alaska Sarah Palin cho chức vụ phó tổng thống. Họ bị thượng nghị sĩ Barack Obama và thượng nghị sĩ Joe Biden đánh bại.

Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2012, các ứng cử viên của đảng là cựu Thống đốc bang Massachusetts Mitt Romney cho chức vụ tổng thống và dân biểu Hạ viện Hoa Kỳ Paul Ryan từ Wisconsin cho chức vụ phó tổng thống. Họ bị đương kim Tổng thống Barack Obama và đương kim Phó tổng thống Joe Biden đánh bại.

140px|nhỏ|phải|Tổng thống Donald Trump (2017–2021, 2025–nay).
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2016, các ứng cử viên của đảng là tỷ phú bất động sản Donald Trump từ New York cho chức vụ tổng thống và Thống đốc của bang Indiana Mike Pence cho chức vụ phó tổng thống. Họ đánh bại cựu ngoại trưởng Hillary Clinton và thượng nghị sĩ Tim Kaine từ Virginia để dành chiến thắng sít sao.

 Vị thế hiện tại 
Tính đến năm , Đảng Cộng hòa nắm giữ chức tổng thống và chiếm đa số tại Hạ viện và Thượng viện Hoa Kỳ, đồng thời nắm giữ 27 chức thống đốc tiểu bang, chiếm đa số tại 28 cơ quan lập pháp tiểu bang và kiểm soát chính quyền tại 23 tiểu bang. Sáu trong số chín thẩm phán Tòa án Tối cao đương nhiệm do tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa bổ nhiệm.

 Tổ chức 

 Ủy ban Toàn quốc 
Ủy ban Toàn quốc có nhiệm vụ xây dựng cương lĩnh đảng, quảng bá hình ảnh Đảng Cộng hòa, hỗ trợ gây quỹ, hoạch định chiến lược bầu cử và tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng hòa.

 Lập trường chính trị 

 Các vấn đề xã hội 
Đảng Cộng hòa về tổng thể theo chủ nghĩa bảo thủ xã hội, nhưng có những thành phần trung dung và tự do cá nhân. Thành phần bảo thủ xã hội ủng hộ duy trì các giá trị truyền thống, ví dụ như phản đối hôn nhân cùng giới, phá thai và cần sa. Lập trường xã hội, văn hóa của Đảng Cộng hòa một phần phản ánh sức ảnh hưởng của cánh hữu Kitô giáo đối với đảng kể từ thập niên 1970. Hầu hết thành phần bảo thủ cũng phản đối kiểm soát súng, chính sách bình quyền và nhập cư bất hợp pháp.

 Đối ngoại 
Đảng Cộng hòa có truyền thống hoài nghi, phản đối chủ nghĩa đa phương. Từ thời Ronald Reagan, chính sách đối ngoại của các tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa chịu ảnh hưởng của thành phần tân bảo thủ, cụ thể là chủ nghĩa đơn phương và việc sử dụng vũ lực, lập trường diều hâu trong quan hệ đối ngoại. Thành phần cựu bảo thủ trong Đảng Cộng hòa chủ trương một đường lối đối ngoại không can thiệp và biệt lập gọi là "America First". Phe cựu bảo thủ bắt đầu chiếm ưu thế sau khi Donald Trump trúng cử tổng thống vào năm 2016, đề nghị Hoa Kỳ ngừng chính sách đối ngoại can thiệp và kêu gọi các đồng minh, đối tác của Hoa Kỳ lãnh nhiều trách nhiệm hơn về quốc phòng của họ.

 Thành phần cử tri 
Theo một cuộc thăm dò ý kiến năm 2025 của Gallup, 46% dân số Hoa Kỳ theo Đảng Cộng hòa, trong khi 45% theo Đảng Dân chủ. Từ năm 2022, Đảng Cộng hòa có tỷ lệ ủng hộ cao hơn Đảng Dân chủ, trong khi Đảng Dân chủ từng có tỷ lệ ủng hộ cao hơn từ năm 1992 đến năm 2021. Năm 2016, Đảng Cộng hòa có mức độ ủng hộ cao nhất tại Nam Hoa Kỳ, hầu hết Trung Tây Hoa Kỳ cùng với các tiểu bang miền Núi và Alaska.

Khối cử tri cơ sở của Đảng Cộng hòa là người da trắng không có bằng đại học và người da trắng miền Nam. Nam Hoa Kỳ có sự phân hóa chủng tộc cực kỳ cao, với người da trắng miền Nam hầu như luôn bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa và người da đen miền Nam hầu như luôn bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ.

Tính đến năm 2024, Đảng Cộng hòa có sự ủng hộ của đa số cử tri da trắng và đang dần tranh thủ sự ủng hộ của người Hispano và người gốc Á.

 Phe phái 

 Dân túy cánh hữu 

 Bảo thủ 

 Cánh hữu Kitô giáo 

 Tự do cá nhân 

 Ôn hòa 
Thành phần ôn hòa trong Đảng Cộng hòa có lập trường trung dung và tập trung ở Đông Bắc Hoa Kỳ tại những tiểu bang dao động hoặc tiểu bang xanh. Cử tri ôn hòa của Đảng Cộng hòa thường có bằng đại học, giàu có, bảo thủ về chính sách tài chính, ôn hòa hoặc tự do về các vấn đề xã hội và thường phản đối Trump. Tuy đôi khi có cùng quan điểm kinh tế với Đảng Cộng hòa (ví dụ như giảm thuế, cắt giảm quy định và cải các phúc lợi), phe ôn hòa ủng hộ chính sách bình quyền, quyền LGBT và hôn nhân cùng giới, phá thai hợp pháp và thậm chí do nhà nước tài trợ, kiểm soát súng, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu, mở rộng nhập cư và cho phép người nhập cư bất hợp pháp nhập quốc tịch. Vào thế kỷ 21, một số cựu đảng viên ôn hòa đã chuyển sang Đảng Dân chủ và phe ôn hòa nhìn chung đang suy yếu.

 Danh sách tổng thống thuộc Đảng Cộng hoà 
Tính đến năm 2025, đã có 19 tổng thống Hoa Kỳ thuộc Đảng Cộng hòa.
#TênHìnhTiểu bangNhậm chứcMãn nhiệmThời gian giữ chức vụ16Abraham Lincoln
(1809–1865)65pxIllinois4 tháng 3 năm 186115 tháng 4 năm 186518Ulysses S. Grant
(1822–1885)65pxIllinois4 tháng 3 năm 18694 tháng 3 năm 187719Rutherford B. Hayes
(1822–1893)65pxOhio4 tháng 3 năm 18774 tháng 3 năm 188120James A. Garfield
(1831–1881)65pxOhio4 tháng 3 năm 188119 tháng 9 năm 188121Chester A. Arthur
(1831–1881)65pxNew York19 tháng 9 năm 18814 tháng 3 năm 188523Benjamin Harrison
(1833–1901)65pxIndiana4 tháng 3 năm 18894 tháng 3 năm 189325William McKinley
(1843–1901)65pxOhio4 tháng 3 năm 189714 tháng 9 năm 190126Theodore Roosevelt
(1858–1919)65pxNew York14 tháng 9 năm 19014 tháng 3 năm 190927William Howard Taft
(1857–1930)65pxOhio4 tháng 3 năm 19094 tháng 3 năm 191329Warren G. Harding
(1865–1923)65pxOhio4 tháng 3 năm 19212 tháng 8 năm 192330Calvin Coolidge
(1872–1933)65pxMassachusetts2 tháng 8 năm 19234 tháng 3 năm 192931Herbert Hoover
(1874–1964)65pxCalifornia4 tháng 3 năm 19294 tháng 3 năm 193334Dwight D. Eisenhower
(1890–1969)65pxKansas20 tháng 1 năm 195320 tháng 1 năm 196137Richard Nixon
(1913–1994)65pxCalifornia20 tháng 1 năm 19699 tháng 8 năm 197438Gerald Ford
(1913–2006)65pxMichigan9 tháng 8 năm 197420 tháng 1 năm 197740Ronald Reagan
(1911–2004)65pxCalifornia20 tháng 1 năm 198120 tháng 1 năm 198941George H. W. Bush
(1924–2018)65pxTexas20 tháng 1 năm 198920 tháng 1 năm 199343George W. Bush
(sinh năm 1946)65pxTexas20 tháng 1 năm 200120 tháng 1 năm 200945Donald Trump
(sinh năm 1946)65pxNew York20 tháng 1 năm 201720 tháng 1 năm 202147Florida20 tháng 1 năm 2025Đương nhiệm

 Kết quả bầu cử 

 Bầu cử Quốc hội 
+Bầu cử Hạ việnSố ghế Hạ viện+/–Tổng thốngSố ghế Thượng viện+/–Bầu cử Thượng viện1950 28Harry S. Truman 519501952 22Dwight D. Eisenhower 219521954 18 219541956 2 019561958 48 1319581960 22John F. Kennedy 119601962 1 319621964 36Lyndon B. Johnson 219641966 47 319661968 5Richard Nixon 519681970 12 219701972 12 219721974 48Gerald Ford 319741976 1Jimmy Carter 119761978 15 319781980 34Ronald Reagan 1219801982 26 019821984 16 219841986 5 819861988 2George H. W. Bush 119881990 8 119901992 9Bill Clinton 019921994 54 819941996 3 219961998 4 019982000 2George W. Bush 420002002 8 220022004 3 420042006 30 620062008 21Barack Obama 820082010 63 620102012 8 220122014 13 920142016 6Donald Trump 220162018 41 120182020 13Joe Biden 320202022 9 120222024 2Donald Trump 42024

 Bầu cử tổng thống 
Bầu cửLiên danh ứng cử viênSố phiếu bầu phổ thông%Số phiếu bầu đại cử tri+/–Kết quả1856John C. Frémont
William L. Dayton1,342,34533.1Đảng mới1860Abraham Lincoln
Hannibal Hamlin1,865,90839.8661864Abraham Lincoln
Andrew Johnson2,218,38855.0321868Ulysses S. Grant
Schuyler Colfax3,013,42152.721872Ulysses S. Grant
Henry Wilson3,598,23555.6721876Rutherford B. Hayes
William A. Wheeler4,034,31147.91341880James A. Garfield
Chester A. Arthur4,446,15848.3291884James G. Blaine
John A. Logan4,856,90548.3321888Benjamin Harrison
Levi P. Morton5,443,89247.8511892Benjamin Harrison
Whitelaw Reid5,176,10843.0881896William McKinley
Garret Hobart7,111,60751.01261900William McKinley
Theodore Roosevelt7,228,86451.6211904Theodore Roosevelt
Charles W. Fairbanks7,630,45756.4441908William Howard Taft
James S. Sherman7,678,39551.6151912William Howard Taft
Nicholas M. Butler3,486,24223.23131916Charles E. Hughes
Charles W. Fairbanks8,548,72846.12461920Warren G. Harding
Calvin Coolidge16,144,09360.31501924Calvin Coolidge
Charles G. Dawes15,723,78954.0221928Herbert Hoover
Charles Curtis21,427,12358.2621932Herbert Hoover
Charles Curtis15,761,25439.73851936Alf Landon
Frank Knox16,679,54336.5511940Wendell Willkie
Charles L. McNary22,347,74444.8741944Thomas E. Dewey
John W. Bricker22,017,92945.9171948Thomas E. Dewey
Earl Warren21,991,29245.1901952Dwight D. Eisenhower
Richard Nixon34,075,52955.22531956Dwight D. Eisenhower
Richard Nixon35,579,18057.4151960Richard Nixon
Henry Cabot Lodge Jr.34,108,15749.62381964Barry Goldwater
William E. Miller27,175,75438.51671968Richard Nixon
Spiro Agnew31,783,78343.42491972Richard Nixon
Spiro Agnew47,168,71060.72191976Gerald Ford
Bob Dole38,148,63448.02801980Ronald Reagan
George H. W. Bush43,903,23050.72491984Ronald Reagan
George H. W. Bush54,455,47258.8361988George H. W. Bush
Dan Quayle48,886,09753.4991992George H. W. Bush
Dan Quayle39,104,55037.42581996Bob Dole
Jack Kemp39,197,46940.792000George W. Bush
Dick Cheney50,456,00247.91122004George W. Bush
Dick Cheney62,040,61050.7152008John McCain
Sarah Palin59,948,32345.71132012Mitt Romney
Paul Ryan60,933,50447.2332016Donald Trump
Mike Pence62,984,82846.1982020Donald Trump
Mike Pence74,223,97546.8722024Donald Trump
JD Vance77,302,58049.880

 Ghi chú 

Tham khảo

 Thư mục 

Liên kết ngoài





Thể loại:Đảng bảo thủ
Thể loại:Đảng phái chính trị Hoa Kỳ
Thể loại:Đảng Cộng hòa
Thể loại:Khởi đầu năm 1854 ở Hoa Kỳ
Thể loại:Thời kỳ tái thiết