Thủ đô Việt Nam

Thủ đô Việt Nam hiện nay là thành phố Hà Nội. Sau đây là danh sách các kinh đô/thủ đô – hiểu theo nghĩa rộng – là các trung tâm chính trị của chính thể nhà nước trong lịch sử Việt Nam, và cả của các vương quốc cổ/cựu quốc gia từng tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay.

 Kinh đô và Thủ đô của Việt Nam qua các thời kỳ 
Phần này liệt kê các kinh đô/thủ đô trong lịch sử Việt Nam, theo trình tự thời gian. Các kinh đô được in đậm là các kinh đô độc lập của Việt Nam, còn các kinh đô được in nghiêng là các kinh đô trong giai đoạn Việt Nam bị nước khác đô hộ.

Kinh đô/Thủ đôThời gianTriều đại/Chế độCông trìnhĐịa điểm hiện tại Phong Châu (nghi vấn) 2524 – 258 TCN  Hồng Bàng – Hùng Vương  Không rõ  Phú Thọ Cổ Loa  257 – 208 TCN  Nhà Thục  Thành Cổ Loa  xã Đông Anh, Hà Nội Phiên Ngung  207 – 111 TCN  Nhà Triệu  Cố cung Phiên Ngung  Thành phố Quảng Châu, Quảng Đông, Trung QuốcLuy Lâu 111 – 106 TCNBắc thuộc lần 1Không rõBắc NinhQuảng Tín 106 TCN – 40 SCNKhông rõThành phố Ngô Châu, Quảng Tây, Trung Quốc Mê Linh  40 – 43  Hai Bà Trưng  Không rõ khu vực Mê Linh, Hà NộiQuảng Tín 43 – 210Bắc thuộc lần 2Không rõThành phố Ngô Châu, Quảng Tây, Trung QuốcPhiên Ngung 210 – 226?Cung điện Phiên NgungThành phố Quảng Châu, Quảng Đông, Trung QuốcLong Biên 226? – 544Thành Long Biênkhu vực Long Biên, Hà Nội hoặc Bắc Ninh (đang tranh cãi) Long Biên  544 – 602 Nhà Tiền LýTô Lịch (đang tranh cãi)226? – 544 Cửa sông Tô Lịch Hà NộiGiao Chỉ (huyện)602 – 607?Bắc thuộc lần 3Không rõPhía nam sông Đuống và sông Thái BìnhTống Bình607? – 713Không rõHà NộiVạn An  713 – 722 Họ MaiKhông rõNam Đàn, Nghệ AnTống Bình722 – 779Bắc thuộc lần 3Không rõHà NộiTống Bình  779 – 791 Họ PhùngTống Bình791 – 866Bắc thuộc lần 3Đại La 866 – 905Thành Đại Laphường Ba Đình, Hà NộiĐại La  905 – 923 hoặc 930 Họ Khúc931 – 938Họ Dương và Họ Kiều Cổ Loa  939 – 967  Nhà Ngô  Thành Cổ Loa Xã Đông Anh, Hà Nội Hoa Lư  968 – 980  Nhà Đinh  Thành Hoa Lư  phường Tây Hoa Lư, Ninh Bình 980 – 1009  Nhà Tiền Lê 1009 – 1010  Nhà Hậu Lý Thăng Long  1010 – 1225  Hoàng thành Thăng Long  phường Ba Đình, Hà Nội 1226 – 1440  Nhà Trần Tây Đô  1400 – 1407  Nhà Hồ  Thành nhà Hồ  xã Tây Đô, Thanh HóaMô Độ 1407 – 1409  Nhà Hậu Trần  Không có  xã Đồng Thái, Ninh BìnhĐông Quan1407 – 1427Bắc thuộc lần 4Hoàng thành Thăng Longquận Ba Đình, Hà NộiĐông Kinh  1428 – 1527 Nhà Hậu Lê – Lê sơ 1527 – 1592 Nhà Mạc – tiền kỳVạn Lại  1533 – 1597 Nhà Hậu Lê – Lê trung hưngCung Vạn LạiXã Thọ Xuân, Thanh HóaĐông Kinh  1597 – 1789 Nhà Hậu Lê – Lê trung hưngHoàng thành Thăng LongHà Nội 1597 – 1787 Chúa Trịnh – Đàng NgoàiPhủ chúa TrịnhPhú Xuân 1678 – 1777 Chúa Nguyễn – Đàng TrongDinh chúa NguyễnQuận Phú Xuân, HuếQui Nhơn  1778 – 1793 Nhà Tây SơnThành Hoàng Đếphường An Nhơn, Gia Lai Phú Xuân  1786 – 1802 Không rõPhường Phú Xuân, Huế Huế  1802 – 1945 Nhà NguyễnKinh thành HuếPhường Phú Xuân, HuếSài Gòn  1887 – 1901 Pháp thuộcDinh Toàn quyền Đông DươngQuận 1, Thành phố Hồ Chí MinhHà Nội  1902 – 1945 Phủ Toàn quyền Đông DươngHà NộiSài Gòn1945Nhật thuộcDinh Toàn quyềnQuận 1, Thành phố Hồ Chí Minh Huế  1945 Đế quốc Việt NamKinh thành HuếQuận Phú Xuân, HuếHà Nội  1945 – 1976 Việt Nam Dân chủ Cộng hòaPhủ Chủ tịchHà NộiSài Gòn1945 – 1954Liên bang Đông DươngDinh NorodomQuận 1, Thành phố Hồ Chí Minh 1946 – 1949 Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ Dinh Gia LongSài Gòn 1949 – 1955 Quốc gia Việt NamDinh Norodom 1955 – 1975 Việt Nam Cộng hòaDinh Độc LậpTây Ninh1969 – 1972Cộng hòa miền Nam Việt NamKhu Di tích lịch sử Trung ương Cục miền NamHuyện Tân Biên, Tây NinhLộc Ninh  1972 – 1973 Căn cứ Tà ThiếtHuyện Lộc Ninh, Bình PhướcCam Lộ1973 – 1975Khu trụ sở Chính phủ Cách mạng Lâm thờihuyện Cam Lộ, Quảng TrịSài Gòn – Gia Định  1975 – 1976 Dinh Độc LậpThành phố Hồ Chí MinhHà Nội  1976 – nay Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt NamPhủ Chủ tịchThủ đô hiện tại

 Kinh đô không chính thức 

Ngoài ra còn có các kinh đô phụ tồn tại song song với kinh đô chính thức như:
 Thiên Trường – thời Trần, nay thuộc Nam Định.
Vũ Lâm – thời Trần, nay thuộc Ninh Bình
Lỗ Giang – thời Trần, nay thuộc Hồng Minh, Hưng Hà, Thái Bình.
 Lam Kinh – thời Hậu Lê, nay thuộc Thanh Hóa
 Dương Kinh – thời Mạc, nay thuộc Hải Phòng.
Phục Hòa – thời Mạc, nay thuộc Hòa Thuận, Phục Hòa, Cao Bằng. 
Nà Lữ - thời Mạc, nay thuộc Hoàng Tung, Hòa An, Cao Bằng. 
Thành nhà Mạc – nay thuộc Lũng Hoài, Hòa An, Cao Bằng.
Thành nhà Mạc – nay thuộc Đàm Thủy, Trùng Khánh, Cao Bằng.
Thành cổ Tuyên Quang – thời Mạc.
Thành nhà Mạc – thời Mạc, nay thuộc Lạng Sơn.
Thành cổ Lạng Sơn - nay thuộc Chi Lăng, Lạng Sơn.
Yên Trường – thời Lê trung hưng, nay thuộc thôn 2 Yên Trường, Thọ Lập, Thọ Xuân, Thanh Hóa.
Cổ Bi – thời Lê - Trịnh, nay thuộc Trâu Quỳ, Gia Lâm, Hà Nội.
Phủ Trịnh - thời Trịnh, nay thuộc Vĩnh Hùng, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa.
 Phượng Hoàng Trung Đô – thời Tây Sơn, nay thuộc Nghệ An (dự định).
 Lị sở của 12 sứ quân như: Hồi Hồ, Tam Đái, Tiên Du, Siêu Loại, Đường Lâm, Tây Phù Liệt, Đỗ Động Giang, Tế Giang, Đằng Châu, Bố Hải Khẩu, Bình Kiều,...
 Đà Lạt – thủ phủ nghỉ dưỡng thời Liên bang Đông Dương.
 Việt Bắc – phía bắc Bắc Bộ, là chiến khu và là nơi tập trung các cơ quan đầu não của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong thời kỳ Chiến tranh Đông Dương với Pháp, đây được xem là Thủ đô gió ngàn.

 Kinh đô của vương quốc Chăm Pa cổ 
 Thủ đô/Kinh đô Thời gian Quốc gia Địa điểm ngày nay Kandapurpura (Phật Thành) 192 – 605? Lâm Ấp Thuận Hóa, Huế Simhapura (Sư Tử Thành) 605? – 757 Lâm Ấp Làng Trà Kiệu, Quảng Nam Virapura (Hùng Tráng Thành) 757 – 875 Hoàn Vương (Panduranga) huyện Ninh Phước, Ninh Thuận Indrapura (Lôi Điện Thành) 875 – 982 Chiêm Thành  huyện Thăng Bình, Quảng Nam Vijaya (Chà Bàn, Đồ Bàn) 982 – 1471 Chiêm Thành Thị xã An Nhơn, Bình Định Panduranga (Phan Rang)  1471 – 1832 Panduranga-Chăm Pa (1471 – 1693)
 Thuận Thành Trấn (1697 – 1832)  Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận. (1471 - 1693)
 Thị trấn Phan Rí Cửa, Bình Thuận (1697 – 1832)

 Kinh đô các vương quốc cổ và cựu quốc gia khác 
 Thủ đô/Kinh đô Thời gian Quốc gia Địa điểm ngày nay Vyadhapura (Đặc Mục) Giai đoạn sơ khởi Phù Nam  Prey Veng, Campuchia Kottinagar (Cường Thịnh Thành) Thế kỷ 2 – Thế kỷ 7 Phù Nam An Giang Isanapura 613? – ? Chân Lạp Kampong Thom, Campuchia Xieng Khouang  1369 – 1478 Bồn Man Xiengkhuang, Lào Pelei Agna (Thành phố Vĩ Đại) 1888 – 1890 Sedang Kon Tum

 Thống kê 

Hà Nội là nơi đóng đô của nhiều triều đại và chế độ nhất Việt Nam, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa:
 Cổ Loa thời Nhà Thục và Nhà Ngô
 Mê Linh thời Hai Bà Trưng
 Long Biên thời Nhà Tiền Lý (đang tranh cãi)
 Tống Bình thời Họ Phùng
 Đại La thời Họ Khúc
 Thăng Long thời Nhà Lý và Nhà Trần 
 Đông Kinh thời Nhà Hậu Lê, Nhà Mạc và Chúa Trịnh 
 Hà Nội thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ngày nay
 Ninh Bình là nơi đóng đô nhiều thứ hai. không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
Hoa Lư thời Nhà Đinh, Nhà Tiền Lê và Nhà Lý giai đoạn đầu
Mô Độ thời Nhà Hậu Trần
 Thừa Thiên – Huế là nơi đóng đô nhiều thứ ba, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
 Phú Xuân thời Chúa Nguyễn và Nhà Tây Sơn của Quang Trung
 Huế thời Nhà Nguyễn
 Thanh Hóa là nơi đóng đô nhiều thứ tư, không tính giai đoạn đô hộ và thuộc địa::
Tây Đô cuối thời Trần và thời Nhà Hồ
Vạn Lại thời Hậu Lê giai đoạn đầu Lê trung hưng
Các triều đại và chế độ từng đóng đô ở 2 kinh đô/thủ đô là:
 Nhà Lý ở Hoa Lư (1009 – 1010) và Thăng Long (1010 – 1225)
 Nhà Trần ở Thăng Long (1225-1397) và Tây Đô (1397-1400)
 Nhà Hậu Lê ở Đông Kinh (1428 – 1527), Vạn Lại (1533 – 1597) rồi về lại Đông Kinh (1597 – 1789)
 Nhà Mạc ở Đông Kinh (1527 – 1592) và Cao Bình (1592 – 1677)
 Nhà Tây Sơn ở Quy Nhơn (1778 – 1793) và Phú Xuân (1786 – 1802)

Ảnh một số di tích kinh đô
nhỏ|giữa|220px|Đền Hùngnhỏ|giữa|220px|Cổ Loanhỏ|giữa|220px|Cố đô Hoa Lư
nhỏ|giữa|220px|Hoàng thành Thăng Longnhỏ|giữa|220px|Thành nhà Hồnhỏ|giữa|220px|Quần thể di tích Cố đô Huế

Cố đô của Việt Nam
Cố đô là cách gọi tôn vinh những nơi từng là thủ đô chính thống trong lịch sử Việt Nam. Hiện ở Việt Nam có các nơi sau được gọi là cố đô gồm: đất tổ Phong Châu, cố đô Hoa Lư, cố đô Huế; với sự nhìn nhận và đánh giá lại về vương triều nhà Hồ, Thanh Hóa cũng được xem là một cố đô của Việt Nam. Cố đô Hoa Lư và cố đô Huế là 2 tên gọi thông dụng, thường thấy nhất.

Các di tích cố đô thường sở hữu một trong các danh hiệu UNESCO ở Việt Nam như Phong Châu có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản văn hóa phi vật thể; Hoàng thành Thăng Long, cố đô Hoa Lư, thành nhà Hồ, quần thể di tích Cố đô Huế đều thuộc những vùng di sản thế giới.

Hiện nay Việt Nam có 5 tỉnh, thành được gọi là các "vùng kinh đô" gồm: Hà Nội, Phú Thọ, Ninh Bình, Thanh Hóa và Thừa Thiên – Huế. 5 vùng kinh đô này được ngành văn hóa cho phép tổ chức và tham gia nhiều sự kiện lớn như: cuộc thi người đẹp các vùng kinh đô, hiệp hội văn học nghệ thuật các vùng kinh đô, triển lãm ảnh ngũ đại cố đô của Việt Nam, Hành trình di sản thế giới... Năm du lịch Quốc gia 2015 diễn ra ở Thanh Hóa và các tỉnh, thành phố có Kinh đô cổ và di sản văn hoá thế giới có chuyên đề "Hành trình về Kinh đô cổ Việt Nam".

Xem thêm
 Lịch sử Việt Nam
Tham khảo


Thể loại:Danh sách (Việt Nam)
Thể loại:Lịch sử Việt Nam
Thể loại:Cố đô