Tiếng Tây Ban Nha

Tiếng Tây Ban Nha (), cũng được gọi là tiếng Castilla () hay tiếng Y Pha Nhodựa vào cụm từ español của tiếng Tây Ban Nha theo lối nói cũ, là một ngôn ngữ thuộc nhóm Iberia-Rôman của nhóm ngôn ngữ Rôman, và là ngôn ngữ phổ biến thứ 4 trên thế giới theo một số nguồn, trong khi có nguồn khác liệt kê nó là ngôn ngữ phổ biến thứ 2 hay thứ 3. Nó là tiếng mẹ đẻ của khoảng 352 triệu người, và được dùng bởi 417 triệu người khi tính thêm các người dùng nó như ngôn ngữ thứ hai  (theo ước lượng năm 1999). Có người khẳng định rằng có thể nghĩ đến tiếng Tây Ban Nha là tiếng quan trọng thứ 2 trên thế giới, sau tiếng Anh và tiếng Pháp, do càng ngày nó càng được sử dụng phổ biến ở Hoa Kỳ, do tỷ suất sinh cao ở những nước dùng tiếng Tây Ban Nha như ngôn ngữ chính thức, do sự mở mang của các kinh tế trong giới nói tiếng Tây Ban Nha, do sự ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha trong thị trường âm nhạc toàn cầu, do tầm quan trọng của văn học Tây Ban Nha và do nó được sử dụng ở rất nhiều nơi trên thế giới. Tiếng Tây Ban Nha được sử dụng phần lớn ở Tây Ban Nha, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Guinea Xích Đạo.

 Nhóm ngôn ngữ và các ngôn ngữ liên hệ 
Tiếng Tây Ban Nha có quan hệ rất gần gũi với các ngôn ngữ ở Đông Iberia như: tiếng Asturias (asturianu), tiếng Ladino (Djudeo-espanyol, sefardí), tiếng Catalunya (català) và tiếng Bồ Đào Nha (português). Tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha có ngữ pháp và từ vựng rất giống nhau; số lượng từ vựng tương tự nhau của hai ngôn ngữ này lên đến 89%.

 So sánh các từ vựng 
 Tiếng Latin Tiếng Tây Ban Nha Tiếng Bồ Đào Nha Tiếng Catalan Tiếng Ý Tiếng Pháp Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt nos  nosotros  nós  nosaltres  noi  nous  we  chúng tôi fratrem germānum  hermano irmão  germà  fratello  frère  brother  anh, em trai dies Martis (cổ điển), tertia feria (Giáo hội)  miércoles  quarta-feira  dimecres  mercoledì  mercredi  Wednesday  ngày Thứ Tư (trong tuần) cantiōnem  canción  canção  cançó  canzone  chanson  song  bài hát magis hoặc plus  más (hoặc plus)  mais (hoặc chus)  més (hoặc pus)  più  plus more (hoặc plus) nhiều hơn, cộng thêm vào manūm sinistram  mano izquierda  mão esquerda  mà esquerra  mano sinistra  main gauche  left hand  bàn tay trái nihil hoặc nullam rem natam  nada  nada  res  niente/nulla  rien/nul  nothing  không có một cái gì

 Hệ chữ viết 
Tiếng Tây Ban Nha được viết sử dụng ký tự Latin, với một chữ cái được thêm vào là "ñ" (eñe), được đọc là /ɲ/ ("nh" trong tiếng Việt) và được xem là xuất phát từ chữ "n", cho dù là được viết là một chữ "n" với một dấu ngã (~) bên trên. Những chữ ghép "ch" (che) và "ll" (elle) được xem như là những chữ cái đơn, có tên riêng và là một chữ cái trên bảng chữ cái, vì mỗi chữ đại diện cho một âm tiết khác nhau (/tʃ/ and /ʎ/) tương ứng. Tuy nhiên, chữ ghép "rr" (erre doble, chữ "r" đúp, hoặc chỉ là "erre" thay vì "ere"), cũng đại diện cho một âm đơn /r/, không được xem là một chữ đơn. Vì thế bảng chữ cái tiếng Tây Ban Nha có 28 chữ (sẽ là 29 nếu tính chữ "w", nhưng nó chỉ được sử dụng trong tên tiếng nước ngoài và từ mượn): a, b, c, ch, d, e, f, g, h, i, j, k, l, ll, m, n, ñ, o, p, q, r, s, t, u, v, (w), x, y, z. ó

Từ năm 1994, hai chữ ghép trên bị tách ra thành hai chữ cái riêng biệt để sắp xếp. Những từ có chữ "ch" bây giờ được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái giữa "ce" và "ci", thay vì ở giữa "cz" như trước đây, và chữ "ll" cũng thế. Tuy nhiên, những chữ "che" (ch), và "elle" (ll) vẫn còn được sử dụng như thông tục.

Trừ những từ địa phương như ở México, việc phát âm có thể được định rõ khi đánh vần. Một từ tiếng Tây Ban Nha tiêu biểu được nhấn giọng ở âm áp chót nếu như nó tận cùng bằng một nguyên âm (không phải "y") hoặc nếu như tận cùng bằng phụ âm "n" và "s"; trong các trường hợp khác thì nhấn giọng ở âm cuối cùng. Những trường hợp ngoại lệ được biểu thị bằng một dấu sắc trên nguyên âm. Khi đó thì nguyên âm có dấu sắc sẽ được nhấn giọng.

Dấu sắc còn được sử dụng để phân biệt những từ đồng âm, nhất là khi một trong số chúng là những từ có nhấn giọng và cái còn lại thì không. So sánh "el" (mạo từ xác định giống đực số ít) với "él" (đại từ "anh ấy" hoặc "nó"); hoặc "te" ("bạn", bổ ngữ đại từ), de (giới từ "của" hoặc "từ") và "se" (đại từ phản thân) với "té" ("trà"), dé ("cho") và sé ("Tôi biết", hoặc mệnh lệnh cách của động từ "ser"), ta thấy được sự khác nhau.

Những đại từ nghi vấn (qué, cuál, dónde, quién, v.v.) cũng có dấu sắc ở những câu hỏi gián tiếp hay trực tiếp, và một số đại từ chỉ định (ése, éste, aquél, v.v.) có thể có dấu khi được sử dụng như những đại từ. Liên từ "o" ("hoặc") được thêm vào một dấu huyền khi được viết ở giữa các số với nhau để không bị lẫn với số 0 (zero): Ví dụ, "10 ò 20" phải được đọc là diez o veinte ("mười hay hai mươi") thay vì diez mil veinte ("10 020 - mười ngàn không trăm hai mươi"). Những dấu này thường được bỏ đi khi viết hoa (thói quen trước đây khi khi sử dụng máy tính vì chỉ có những chữ viết thường mới có dấu được), cho dù Học viện Hoàng gia Tây Ban Nha phản đối.

Trong trường hợp hiếm, "u" được viết với một dấu tách âm ("ü") khi nó được viết giữa chữ "g" và một nguyên âm lưỡi trước ("e" hoặc "i"), để báo hiệu là nó phải được đọc thay vì câm như thường lệ. Ví dụ, cigüeña (con cò), được đọc là /θ̟iˈɰweɲa/; nếu như nó được viết là cigueña, nó sẽ được đọc là /θ̟iˈɰeɲa/.

Những mệnh đề nghi vấn và cảm thán được bắt đầu bằng dấu chấm hỏi ngược (¿) và dấu chấm than ngược (¡).

 Phân phối địa lý của tiếng Tây Ban Nha 
500px|thumb|center|

Tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ cơ bản của 20 quốc gia trên thế giới. Người ta ước tính tổng số người nói tiếng Tây Ban Nha là khoảng 470 đến 500 triệu, làm nó trở thành ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi thứ hai trên thế giới theo số lượng người bản ngữ.

Tiếng Tây ban Nha là tiếng được sử dụng nhiều thứ ba trên thế giới (sau tiếng Trung Quốc và tiếng Anh). Thống kê ngôn ngữ sử dụng trên Internet năm 2007 tiếng Tây Ban Nha cũng là ngôn ngữ được sử dụng nhiều thứ ba trên Internet, sau tiếng Anh và tiếng Trung Quốc.
 Số người nói tiếng Tây Ban Nha theo quốc gia 
Bảng sau thể hiện số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha ở 79 quốc gia. 
Quốc giaDân sốNgười sử dụng tiếng Tây Ban Nha làm tiếng bản ngữEthnologue, 18th Ed.: :es:Anexo:Hablantes de español según Ethnologue (edición 18).Người nói tiếng bản ngữ hoặc sử dụng làm ngôn ngữ thứ hai rất tốtTổng số người nói tiếng Tây Ban Nha (bao gồm những người trình độ có hạn) Students across the World., to countries with official Spanish status.  124.737.789  (92.7%): Spanish only 92.7% (98.5%)  325.719.178 41.017.620Spanish speakers older than 5 years old () (13.4%) 42.926.496 (82% của 57.4 triệu người Hispanic + 2,8 triệu người không phải Hispanic) 58.008.778 (40,5 triệu người nói tiếng mẹ đẻ, 15 triệu người sử dụng như ngôn ngữ thứ hai,Ethnologue 7,8 triệu học sinh/sinh viên và khoảng 9 triệu người Hispanic không có giấy tờ không được bao gồm trong cuộc điều tra dân sốThere are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census ()) (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).  50,000,870 (850,000 còn lại người nói các tiếng mẹ đẻ khác)There are 850,000 speakers of American Indian languages () (99.2%)  46,698,569  (92,1%) (98.8%)  44,494,502 42,062,795 (95.5%) (99.4%)  31.828.110 (2017) (1.098.244 nói tiếng mẹ đẻ khác) (98.8%)  32.162.184  (84.1%) (86.6%)  18.275.530 17.993.930 (281.600 người nói tiếng mẹ đẻ khác) (99.3%)  16.674.000 14.700.000 (98,1%)  16,945,000  (60%) (86.4%)  11,559,000 11,559,000 (99.4%)  10.819.000 9.300.000 (99.6%)  11.145.770  (58%)According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. unicef.org  (87,9%)  8.866.351 8.658.501 (207.750 người nói các ngôn ngữ mẹ đẻ khác)There are 207,750 people who speak another language, mainly Garifuna (98,000).: Ethnologue (99,0%)  65.635.000 477.564 (1%Eurobarometr 2012 (page T40): Native speakers. of 47.756.439) 1.910.258 (4%Eurobarometr 2012 (page T74): Non native people who speak Spanish very well. of 47,756,439)  6.685.901 (14%Eurobarometr 2012 (page T64): Non native people who speak Spanish well enough in order to be able to have a conversation. of 47,756,439Eurobarometr 2012 (page TS2): Population older than 15. (age scale used for the Eurobarometer survey))  6.349.939 6.330.889 (99.7%)There are 14,100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12,300 speakers): Ethnologue. (99.7%) (19.050 người chưa quá thành thạo)  206.120.000 460.018  460.018  6.056.018 (460.018 người bản ngữ + 96.000 chưa quá thành thạo + 5.500.000 người có thể giao tiếp)  6.218.321 6,037,990 (97.1%) (490.124 người nói các tiếng mẹ đẻ khác)Có 490.124 người nói ngôn ngữ khác, hầu hết là Mískito (154.000).: Ethnologue (180.331 người chưa quá thành thạo)  60.795.612 255.459 Languages of Italy 1.037.248 (2% của 51.862.391) 5.704.863 (11% của 51.862.391)  4.890.379 4.806.069 (84.310 người nói tiếng mẹ đẻ khác) (99,2%)  6,953,646 4,721,526 (67.9%)Theo cuộc điều tra dân số năm 1992, 50% sử dụng cả tiếng Tây Ban Nha và tiếng bản xứ Guarani, 37% chỉ nói Guarani, 7% chỉ nói tiếng Tây Ban Nha.findarticles.com. Khoảng 75% có thể nói tiếng Tây Ban Nha.pressreference.com (2.232.120 người chưa quá thành thạo)  3.764.166Census INE estimate for 2013  (véase "Proyección de Población por municipio 2008-2020") 3.263.123 (501.043 người nói tiếng mẹ đẻ khác)Có 501.043 người nói tiếng mẹ đẻ khác:  (93,1%)  3.480.222 3.330.022 (150.200 người nói tiếng mẹ đẻ khác)Có 150.200 người nói tiếng mẹ đẻ khác,  (98.9%)  3.474.182  (95.1%)95.10% of the population speaks Spanish (US. Census Bureau) (98,8%)  34.378.000 6.586 6.586 3.415.000El español en el contexto Sociolingüístico marroquí: Evolución y perspectivas (page 39): Between 4 and 7 million people have Spanish knowledge (M. Ammadi, 2002)  (10%)  64.105.700  120.000 Ngôn ngữ của Vương quốc Anh 518.480 (1% của 51.848.010) 3.110.880  (6% của 51.848.010)  101.562.305  438.882 3.016.7731,816,773 Spanish + 1,200,000 Spanish creole: Spanish in the world 2012 (Instituto Cervantes): 3,017,265 Spanish speakers. 439,000 with native knowledge, 2,557,773 with limited knowledge (page 6), and 20,492 Spanish students (page 10).The figure of 2 900 000 Spanish speakers is in   81.292.400 644.091  (1% của 64.409.146) 2.576.366 (4% của 64.409.146)  1.622.000 1.683Spanish according to INE 2011 918.000 (90.5%)14% of the population speaks Spanish natively and other 74% as a second language:   21.355.849 182.467 (1% của 18.246.731)  912.337 (5% của 18.246.731)  10.636.888Eurostat 1/1/2010 323.237 (4% của 8.080.915) 808.091 (10% của 8.080.915)  34.605.346 439.000 643.800 (87%87% người Hispanic nói tiếng Tây ban Nha. mequieroir.com  of 740,000Có 740000 người Hispanic ở Canada năm 2015, theo "Hispanovation: La creciente influencia hispánica en Canadá" (Social Media Week in Toronto): www.univision.com, www.abc.es.) 736.653   16.665.900 133.719 (1% của 13.371.980) 668.599 (5% của 13.371.980)  9.555.8932012 census 77.912 (1% của 7.791.240) 77.912 (1% của 7.791.240) 467.474 (6% của 7.791.240)   21.507.717 111.400 111.400 447.175Trang 32 của "Demografía de la lengua española"   10.918.405 89.395 (1% của 8.939.546) 446.977 (5% của 8.939.546)  10.008.749 2013 census estimate  412.515 (học sinh)  21.359.000ins.ci Census, 2009 341.073 (học sinh)  38.092.000 324.137 (1% của 32.413.735) 324.137 (1% của 32.413.735)  8.205.533 70.098 (1% của 7.009.827) 280.393 (4% của 7.009.827)  33.769.669 223.422  333.200statisticsbelize.org.bz (2009 mid-year)  173.597 173.597 195.597 (62.8%)Trang 32 của Demografía de la lengua española  (52,1% người bản ngữ + 11,7% có hiểu biết về tiếng Tây Ban Nha))  12.853.259 205.000 (học sinh)  5.484.72345.613 (1% của 4.561.264)182.450 (4% của 4.561.264)  7.112.359 130.000 175.231Trang 34, 35 của "Demografía de la lengua española", page 35 .  127.288.419 100.229 Peruvian immigrants in 2012 100.229 167.514 (60.000 học sinh)  1.545.255www.state.gov. 2015 estimate   167.410 (học sinh)  7.581.520 150.782 (2,24%)www.bfs.admin.ch111.942 người Tây Ban Nha năm (INE) + 17.113 người Peru năm 2012 () + 5706 Argentines in 2012 () + 2864 Chileans in 2012 150.782 165.202 (14.420 học sinh)cvc.cervantes.es (annuary 2006-07)  4.581.269  35.220 (1% của 3.522.000) 140.880 (4% của 3.522.000)  5.244.749 133.200 (3% của 4.440.004)  7.262.675 130.750 (2% của 6.537.510) 130.750 (2% của 6.537.510)  và  223.652 10.699 10.699 125.534  5.165.800 21.187 103.309  10.513.209 90.124 (1% của 9.012.443)  9.957.731 83.206 (1% của 8.320.614)  101.484 6.800 6.800 75.402  1.317.714  4.100 4.100 65.886 (5%)http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_41.pdf  21.599.100Evolution de la population par sexe de 1976 à 2012 en: Annuaire Statistique du Cameroun 2010. Consultado el 23-08-2012. 63.560 (học sinh)  84.484 33.305 33.305 54.909  35.194 (2% của 1.759.701)  52.791 (3% của 1.759.701)  21.645 21.645 47.322 (25.677 học sinh)  5.455.407 45.500 (1% của 4.549.955)  1.339.724.852 30.000 (học sinh)25,000 học sinh tiếng Tây Ban Nha ở đại học + 5.000 ở "Instituto Cervantes"cervantes.es (page 4)  29.441 22.758 (77.3%www.um.es (5.2. Datos descriptivos de los usos de español e inglés, Gráfico 2). 77,3% of the Gibraltar population speak Spanish with their mother more, or equal than English.)  2.972.949  28.297 (1% của 2.829.740)  524.853 4.049 (1% của 404.907) 8.098 (2% của 404.907) 24.294 (6% của 404.907)  143.400.000 3.320 3.320 23.320  513.000 n.a.The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara () but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation 22.000  19.092Trang 34 của Demografía de la Lengua Española   Virgin thuộc Mỹ 16.788 16.788 16.788  2.209.000 13.943 (1% của 1.447.866)  73.722.988 1.134 1.134 13.4808.000 (Trang 37 của Demografía de la lengua española ) + 4.346 học sinh tiếng Tây Ban Nha (theo Instituto Cervantes)  2% của 660.400  1.210.193.422 9.750 (học sinh)  9.457 (1% của 945.733)  2.711.476 8.000Languages of Jamaica, 8.000 8.000  3.870El español en Namibia, 2005. Instituto Cervantes.   3.500  3.354 (1% của 335.476)  (ngoại trừ tây Ban Nha) 460.624.488 2.397.000 (934.984 người đã tính)Demografía de la lengua española, page 37  (2,397,000 people speak Spanish as a native language in the E.U. excluded Spain, but It is already counted population who speak Spanish as a native language in France (477,564), Italy (255,459), U.K. (120,000) Sweden (77,912) and Luxemburg (4,049)). Tổng 7.362.000.000 (Tổng dân số thế giới)   ( %)426,515,910 speakers L1 in 2012 (ethnologue) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 (UN): 6%.   ( %)   ( %)517,824,310 speakers L1 and L2 in 2012 (ethnologue) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 (UN): 7.3%.

 Ngữ pháp 

Tiếng Tây Ban Nha là một ngôn ngữ có nhiều biến tố, có hai giống cho danh từ (giống đực và giống cái) và khoảng 50 hình thái chia động từ cho một động từ, nhưng ít biến tố hơn cho danh từ, tính từ và từ hạn định.

Tiếng Tây Ban Nha có sử dụng giới từ, và thông thường (nhưng không phải luôn luôn) thì tính từ đứng sau danh từ. Cấu trúc câu là SVO (Subject Verb Object), tức là Chủ ngữ - Động từ - Bổ ngữ, cho dù những sự biến đổi thì cũng khá phổ biến. Có thể lược bỏ chủ ngữ đi khi ngữ cảnh trong câu đã rõ ràng. Động từ diễn tả hướng đi mà không cần phải có giới từ.

Ghi chú

Tham khảo

 Liên kết ngoài 

 Trang chính của RAE (tiếng Tây Ban Nha)
 Bản tóm tắt về tiếng Tây Ban Nha của Ethnologue (Anh)
 DRAE, Từ điển RAE (Tây Ban Nha ↔ Tây Ban Nha)
 Diccionarios.com (nhiều thứ tiếng)


Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình
Thể loại:Ngôn ngữ tại Belize
Thể loại:Ngôn ngữ tại Colombia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Costa Rica
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ecuador
Thể loại:Ngôn ngữ tại El Salvador
Thể loại:Ngôn ngữ tại Guatemala
Thể loại:Ngôn ngữ tại Honduras
Thể loại:Ngôn ngữ tại México
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nicaragua
Thể loại:Ngôn ngữ tại Panamá
Thể loại:Ngôn ngữ tại Paraguay
Thể loại:Ngôn ngữ tại Uruguay
Thể loại:Ngôn ngữ tại Venezuela
Thể loại:Ngôn ngữ tại Tây Ban Nha
Thể loại:Ngôn ngữ tại vùng Caribe
Thể loại:Ngôn ngữ tại Argentina
Thể loại:Ngôn ngữ tại Bolivia
Thể loại:Ngôn ngữ tại Chile
Thể loại:Ngôn ngữ tại Peru
Thể loại:Ngôn ngữ tại Philippines
Thể loại:Ngôn ngữ hòa kết
Thể loại:Ngôn ngữ tại Cuba
Thể loại:Ngôn ngữ tại Guinea Xích Đạo
Thể loại:Ngôn ngữ tại Puerto Rico
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nam Mỹ
Thể loại:Ngôn ngữ tại Hoa Kỳ
Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân