Thành phố trực thuộc trung ương (Việt Nam)

Thành phố trực thuộc trung ương (hiện nay gọi ngắn gọn là thành phố) là loại hình đơn vị hành chính cấp tỉnh ở Việt Nam. Đây là các đô thị nằm dưới sự quản lý trực tiếp của trung ương.
trái|nhỏ|258x258px|Thành phố Hà Nội


Thành phố trực thuộc trung ương là các đô thị loại đặc biệt hoặc đô thị loại I, và được xác định là các đô thị trung tâm cấp quốc gia. Đây là các thành phố lớn, có nền kinh tế phát triển, là khu vực quan trọng về quân sự, chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội là động lực phát triển cho cả quốc gia chứ không còn nằm bó hẹp trong một tỉnh, hay một vùng (liên tỉnh) nữa. Các thành phố này có cơ sở hạ tầng và khoa học công nghệ phát triển, có nhiều cơ sở giáo dục bậc cao, dân cư đông, thuận lợi về giao thông vận tải.

Dưới thành phố trực thuộc trung ương có các đơn vị hành chính cấp xã gồm xã tại vùng nông thôn, phường tại vùng đô thị, và đặc khu tại hải đảo.

Tiêu chuẩn

Cấp hành chính
 Trong Hiến pháp 2013, Chương IX: Chính quyền địa phương, Khoản 1 Điều 110 có viết:
1. Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau:

Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;

Tỉnh thành chia thành: huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tương đương;

Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố chia thành phường và xã; quận chia thành phường.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.
 Trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019), quy định tại Điều 2: Đơn vị hành chính, Chương I: Những quy định chung:
Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam gồm có:

1. Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh);

2. Huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp huyện);

3. Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã);

4. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

 Trong Hiến pháp 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Khoản 1 và khoản 2, Điều 110 có viết:

1. Các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức thành hai cấp, gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do luật định.

2. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập.Như vậy, thành phố trực thuộc trung ương nằm ở cấp hành chính thứ nhất trong 2 cấp hành chính (cấp tỉnh, cấp xã / cấp đặc khu) của nước Việt Nam.

Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính
Theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành năm 2025, tại Điều 4, Mục 2: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính đô thị, Chương I: Tiêu chuẩn của đơn vị hành chính thì một phường cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn như sau:
Điều 4. Tiêu chuẩn của thành phố

1. Quy mô dân số từ 2.500.000 người trở lên.

2. Diện tích tự nhiên từ 2.500 km² trở lên.

3. Tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã từ 30% trở lên.

4. Tỷ lệ đô thị hóa từ 45% trở lên.

5. Vị trí, chức năng được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, đào tạo, du lịch, y tế, khoa học và công nghệ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng hoặc cả nước.

6. Đã được công nhận là đô thị loại I.

7. Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội đạt các chỉ tiêu sau:

a) Cân đối ngân sách thuộc nhóm các địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương;

b) Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt từ 80% trở lên;

c) Thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của cả nước trong 03 năm gần nhất;

d) Tốc độ tăng trưởng GRDP trong 03 năm gần nhất đạt hoặc vượt tốc độ tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP);

đ) Tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều) thấp hơn tỷ lệ hộ nghèo của cả nước trong 03 năm gần nhất.

Danh sách thành phố trực thuộc trung ương
Từ năm 2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc trung ương, gồm 6 thành phố được liệt kê dưới đây.

TênVùngThành lậpDiện tích(km²)Dân số(người)Mật độ(người/km²)Hành chínhLoại đô thịBiểu trưngHình ảnhPhườngXãĐặc khu Hà Nội Đồng bằng sông Hồng 1976 3.359,82 8.807.523 2.621 51 75 0 Đặc biệt 100px|thế= 150x100px Thành phố  Đông Nam Bộ 1976 6.772,59 14.002.598 2.067 113 54 1 Đặc biệt x100px 150x100px Hải Phòng Đồng bằng sông Hồng 1976 3.194,72 4.664.124 1.459 45 67 2  100px 150x100px Đà Nẵng Nam Trung Bộ 1997 11.859,59 3.065.628 258 23 70 1  x100px 150x100px Cần Thơ Đồng bằng sông Cửu Long  2004 6.360,83 4.199.824 660 31 72 0  x100px 150x100px Huế Bắc Trung Bộ 2025 4.947,11  1.432.986 289 21 19 0  x100px 150x100px

Tỉnh được quy hoạch trở thành thành phố trực thuộc trung ương
Ngày 22 tháng 8 năm 2024, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ban hành Quyết định số 891/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, có 4 tỉnh (sau sáp nhập) được định hướng trở thành thành phố trực thuộc trung ương gồm:Định hướng 8 tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

STTTỉnhĐịnh hướng năm 2030Dự kiến thành lập1Khánh HòaĐạt20302 Bắc NinhĐạt 20303 Quảng NinhĐạt 20304 Ninh BìnhĐạt2030

 Danh sách thành phố trực thuộc trung ương không còn tồn tại 
STTTên thành phốNăm thành lậpNăm giải thểLý do giải thể1Nam Định19451957Sáp nhập vào tỉnh Nam Định

Xem thêm
Phân cấp hành chính Việt Nam

Chú thích

Tham khảo


Thể loại:Tỉnh thành Việt Nam
Việt Nam
Thể loại:Phân cấp hành chính Việt Nam
Thể loại:Danh sách phân cấp hành chính Việt Nam
Thể loại:Đơn vị hành chính đô thị tại Việt Nam
Thể loại:Tỉnh của Việt Nam
Thể loại:Sơ khai Việt Nam