Họ Chuối hoa lan

Họ Chuối hoa lan (danh pháp khoa học: Lowiaceae) là một họ thực vật một lá mầm có hoa, một phần của bộ Gừng (Zingiberales). Họ này chỉ có một chi duy nhất là Orchidantha; các chi trước đây công nhận như Lowia Scort., 1886, Protamomum Ridl., 1893 hiện nay được gộp vào trong chi Orchidantha.

Lịch sử phân loại
Trong số ra Thứ Bảy ngày 23 tháng 10 năm 1886 tập 26 tạp chí The Gardeners' Chronicle, Nicholas Edward Brown mô tả loài Orchidantha borneensis ở Borneo. Trong số ra muộn hơn 2 ngày tại phần 4 tập 18 tạp chí Nuovo Giornale Botanico Italiano, Benedetto Scortechini mô tả chi Lowia với loài Lowia longiflora ở Kinta (Perak, Malaysia). 

Năm 1889, Otto Georg Petersen công nhận 2 chi với 2 loài đề cập trên đây, nhưng cho rằng chúng có lẽ thuộc về Musaceae.Otto Georg Petersen, 1889. Musaceae: Ungenügend bekannte, wahrscheinlich zu den M. gehörige gattungen. Trong A. Engler & K. Prantl, 1889. Die Natürlichen Pflanzenfamilien nebst ihren Gattungen und wichtigeren Arten, insbesondere den Nutzpflanzen, unter Mitwirkung zahlreicher hervorragender Fachgelehrten begründet 2(6): 10.

Năm 1891, Henry Nicholas Ridley đề cập tới danh pháp Protamomum.James Britten, 1892. Book-Notes, News etc – Mr. Ridley’s expedition to Pahang. The Journal of Botany, British and Foreign 30: 31-32. Năm 1892, John Gilbert Baker chỉ ghi nhận Lowia với loài L. longiflora, mặc dù có đề cập tới Orchidantha của Brown.John Gilbert Baker, 1892. CXLIX. Scitamineae: Lowia. Trong Hooker J. D., 1892. The Flora of British India 6(18): 263-264. Năm 1893, Ridley đề cập tới danh pháp Lowiaceae khi mô tả chi mới Protamomum với loài P. maxillarioides ở Pulau Tawar (Jerantut, Pahang, Malaysia).

Năm 1924, Ridley chính thức mô tả Lowiaceae với 1 chi (Orchidantha) và 3 loài đã biết khi đó là O. borneensis, O. longiflora và O. maxillarioides.

Từ nguyên
Tên chi Orchidantha có nghĩa là "hoa lan", do một trong số các cánh hoa trên hoa bị biến đổi thành cánh môi, giống như trong các loại hoa trong họ Lan (Orchidaceae).

Tên chi Lowia là để vinh danh Hugh Low (1824-1905), nhà tự nhiên học người Anh kiêm công sứ thứ 4 tại Perak từ 1877 tới 1889.John Gilbert Baker, 1894. Tab. 7351: Lowia borneensis. trong Hooker J. D., 1894. Curtis’s botanical magazine, comprising the plants of the Royal Gardens of Kew, and of other botanical establishments in Great Britain; with suitable descriptions CXX [= L trong loạt ấn bản 3.]: tab. 7332–7391. Lovell Reeve, London. 

Phân bố
Orchidantha là một chi ít được nghiên cứu, với 32 loài sinh trưởng tại khu vực sinh thái Indomalaya, bao gồm Đông Dương, miền nam Trung Quốc và Borneo.

Một loài, Orchidantha inouei ở Borneo, còn có mùi giả như mùi phân thối nhằm hấp dẫn một loài bọ hung nhỏ (Onthophagus sp.) để thụ phấn cho nó.

 Phát sinh chủng loài 
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.

Các loài
Danh sách các loài được công nhận lấy theo Plants of the World Online:Orchidantha trong Plants of the World Online. Tra cứu ngày 26-12-2024.
 Orchidantha anthracina H.Ð.Trần, Luu & Škorničk., 2020 - Có ở Việt Nam.
 Orchidantha borneensis N.E.Br., 1886 - Loài điển hình.
 Orchidantha chinensis T.L.Wu, 1964
 Orchidantha crassinervia P.Zou & X.A.Cai, 2019
 Orchidantha fimbriata Holttum, 1970
 Orchidantha foetida Jenjitt. & K.Larsen, 2003
 Orchidantha gigantea Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha grandiflora Mood & L.B.Pedersen, 2001
 Orchidantha holttumii K.Larsen, 1993
 Orchidantha inouei Nagam. & S.Sakai, 1999
 Orchidantha insularis T.L.Wu,1964
 Orchidantha ismailii Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha jiewhoei Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha laotica K.Larsen, 1961
 Orchidantha lengguanii Škorničk., 2014
 Orchidantha longiflora (Scort.) Ridl., 1924
 Orchidantha lutescens Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha maxillarioides (Ridl.) K.Schum., 1900
 Orchidantha megalantha Škorničk. & A.D.Poulsen, 2017
 Orchidantha micrantha Škorničk. & A.D.Poulsen, 2017
 Orchidantha nilusii Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha quadricolor L.B.Pedersen & A.Lamb, 2001
 Orchidantha ranchanensis Syauqina & Meekiong, 2016
 Orchidantha sabahensis A.Lamb & L.B.Pedersen, 2001
 Orchidantha sarawakensis Syauqina & Meekiong, 2019
 Orchidantha siamensis K.Larsen, 1961
 Orchidantha stercorea H.Ð.Tran & Škorničk., 2010 - Có ở Việt Nam.
 Orchidantha suratii L.B.Pedersen, J.Linton & A.Lamb, 2001
 Orchidantha ultramafica Škorničk. & A.Lamb, 2021
 Orchidantha vietnamica K.Larsen, 1974 - Có ở Việt Nam.
 Orchidantha virosa Škorničk. & Q.B.Nguyen, 2014 - Có ở Việt Nam.
 Orchidantha yunnanensis P.Zou, C.F.Xiao & Škorničk., 2017

Chú thích

Tham khảo