Tiêu chuẩn quốc gia (Việt Nam)

TCVN là viết tắt của cụm từ Tiêu chuẩn Việt Nam, dùng làm ký hiệu tiền tố cho các bộ tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam.

Các TCVN do Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng) và các bộ, ngành tổ chức xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Hiện nay đã có hàng nghìn TCVN bao gồm tiêu chuẩn cơ bản, tiêu chuẩn thuật ngữ, tiêu chuẩn yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn phương pháp thử và lấy mẫu, tiêu chuẩn ghi nhãn, bao gói, vận chuyển và bảo quản; thuộc các lĩnh vực như cơ khí, luyện kim, giao thông vận tải, xây dựng, hóa chất, dầu khí, khoáng sản, nông nghiệp, thực phẩm, hàng tiêu dùng, môi trường, an toàn, điện, điện tử, công nghệ thông tin...

Các tiêu chuẩn có ảnh hưởng khá rộng rãi là: TCVN 5712 định nghĩa chuẩn cho bộ mã ABC với cách nhập liệu Telex; TCVN 6909 định nghĩa chuẩn mã hóa tiếng Việt như là một tập con của bộ mã Unicode 3.1; TCVN ISO 9001 (tương đương với ISO 9001) về các yêu cầu đối với hệ thống quản lý chất lượng.

Các thuật ngữ
Tiêu chuẩn hoá: hoạt động thiết lập các điều khoản để sử dụng chung và lặp đi lặp lại đối với những vấn đề thực tế hoặc tiềm ẩn, nhằm đạt được mức độ trật tự tối ưu trong một khung cảnh nhất định, bao gồm các quá trình xây dựng, ban hành và áp dụng tiêu chuẩn
Tiêu chuẩn cơ bản: tiêu chuẩn bao trùm một phạm vi rộng hoặc chứa đựng những điều khoản chung cho một lĩnh vực cụ thể
Tiêu chuẩn thuật ngữ: tiêu chuẩn liên quan đến những thuật ngữ, thường kèm theo các định nghĩa và đôi khi có chú thích, minh hoạ, ví dụ
Tiêu chuẩn thử nghiệm: tiêu chuẩn liên quan đến những phương pháp thử, đôi khi có kèm theo các điều khoản khác liên quan để thử nghiệm, ví dụ như lấy mẫu, sử dụng phương pháp thống kê, trình tự các phép thử
Tiêu chuẩn sản phẩm: tiêu chuẩn quy định những yêu cầu mà một sản phẩm hoặc một nhóm sản phẩm phải thoả mãn nhằm tạo ra tính thoả dụng của sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm đó
Tiêu chuẩn quá trình: tiêu chuẩn quy định những yêu cầu mà một quá trình phải thoả mãn, nhằm tạo ra tính thoả dụng của quá trình đó
Tiêu chuẩn dịch vụ: tiêu chuẩn quy định những yêu cầu mà một dịch vụ phải thoả mãn, nhằm tạo ra tính thoả dụng của dịch vụ đó
Tiêu chuẩn tương thích: tiêu chuẩn quy định những yêu cầu có liên quan đến tính tương thích của các sản phẩm hoặc các hệ thống tại các nơi chúng tiếp nối với nhau
Tiêu chuẩn danh mục đặc tính: tiêu chuẩn nêu danh mục các đặc tính mà các giá trị hoặc dữ liệu khác của các đặc tính đó sẽ được quy định cụ thể cho một sản phẩm, quá trình hoặc dịch vụ.

Ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia
Ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia bao gồm số hiệu, năm công bố tiêu chuẩn đứng sau cụm từ viết tắt TCVN và được phân cách bằng dấu hai chấm (:)Thông tư số 21/2007/TT-BKHCN ngày 28 tháng 9 năm 2007 của Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn về xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn. Ví dụ: TCVN 4980:2006 là ký hiệu của tiêu chuẩn quốc gia có số hiệu là 4980, được công bố năm 2006.

Trường hợp tiêu chuẩn quốc gia hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế, ký hiệu tiêu chuẩn gồm ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia và ký hiệu của tiêu chuẩn quốc tế để trong ngoặc đơn, cách nhau khoảng trống một ký tự. Ví dụ: TCVN 111:2006 (ISO 15:1998).

Hoặc có thể thể hiện như sau:

TCVN 111:2006
ISO 15:1998

là ký hiệu của tiêu chuẩn quốc gia có số hiệu là 111 được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn quốc tế ISO 15:1998 và được công bố năm 2006.

Trường hợp đặc biệt, khi tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn quốc tế của Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) về hệ thống quản lý (ISO 9000, ISO 14000, ISO 18000 và các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý khác), ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia bao gồm ký hiệu TCVN đứng trước, ký hiệu ISO đứng sau một ký tự, sau đó là số hiệu tiêu chuẩn ISO được chấp nhận và năm ban hành tiêu chuẩn quốc gia được phân cách bằng dấu hai chấm (:).

Ví dụ: ký hiệu TCVN ISO 14001:2006 là ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn quốc tế ISO 14001 về hệ thống quản lý môi trường và được công bố vào năm 2006.

Ký hiệu tiêu chuẩn quốc gia thay thế bao gồm số hiệu của tiêu chuẩn quốc gia được thay thế, năm công bố tiêu chuẩn quốc gia thay thế được phân cách bằng dấu hai chấm (:) và được đặt sau ký hiệu TCVN.

Ví dụ: TCVN công bố năm 2006 để thay thế TCVN 289:2000 được ký hiện là TCVN 289:2006.

Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia
Phần lớn các tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam hiện nay được xây dựng theo hình thức sử dụng các ban kỹ thuật.

Ban kỹ thuật tiêu chuẩn là tổ chức tư vấn kỹ thuật về hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn cụ thể.

Tiểu ban kỹ thuật tiêu chuẩn là tổ chức trực thuộc ban kỹ thuật tương ứng để triển khai hoạt động trong chuyên ngành hẹp thuộc lĩnh vực tiêu chuẩn của ban kỹ thuật.

Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam do Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập.

Thành viên ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia bao gồm đại diện cơ quan nhà nước, tổ chức khoa học và công nghệ, hội, hiệp hội, doanh nghiệp, các tổ chức khác có liên quan, người tiêu dùng và các chuyên gia.

Danh sách Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia
 STT  Ký hiệu 	 Tên ban kỹ thuật1.  TCVN/JTC 1Công nghệ thông tin2.  TCVN/JTC1/1Mã ký tự tiếng Việt3.   TCVN/TC 01Vấn đề chung về Tiêu chuẩn hoá4.   TCVN/TC 4Ổ lăn, ổ đỡ5.   TCVN/TC 5Phụ tùng đường ống bằng kim loại6.   TCVN/TC 6Giấy, các tông và bột giấy7.   TCVN/TC 8Đóng tàu và công trình biển8.   TCVN/TC 10Bản vẽ kỹ thuật9.   TCVN/TC 11Nồi hơi và bình chịu áp lực10.  TCVN/TC 12Đại lượng và đơn vị đo lường11.  TCVN/TC 17Thép12.  TCVN/TC 21Thiết bị phòng cháy chữa cháy13.  TCVN/TC22Phương tiện giao thông đường bộ14.  TCVN/TC 23Máy kéo và máy dùng trong nông lâm nghiệp15.  TCVN/TC26Đồng và hợp kim đồng16.  TCVN/TC 27Nhiên liệu khoáng rắn17.  TCVN/TC 28Sản phẩm dầu mỏ và dầu bôi trơn18.  TCVN/TC 30Đo lưu lượng lưu chất trong ống dẫn kín19.  TCVN/TC 33Vật liệu chịu lửa20.  TCVN/TC 38Vật liệu dệt21.  TCVN/TC 39Máy công cụ22.  TCVN/TC 43Âm học23.  TCVN/TC 45Cao su thiên nhiên24.  TCVN/TC 46Thông tin tư liệu25.  TCVN/TC 47Hóa học26.  TCVN/TC 48Dụng cụ thí nghiệm bằng thủy tinh27.  TCVN/TC 58Chai chứa khí28.  TCVN/TC 61Chất dẻo29.  TCVN/TC 68Tài chính ngân hàng tiền tệ30.  TCVN/TC 69Áp dụng các phương pháp thống kê31.  TCVN/TC 70Động cơ đốt trong32.  TCVN/TC 71Bê tông cốt thép 33.  TCVN/TC 74Xi măng và vôi34.  TCVN/TC 79Kim loại màu và hợp kim của chúng35.  TCVN/TC 82Khai khoáng36.  TCVN/TC 84Dụng cụ y tế để tiêm37.  TCVN/TC 85Năng lượng hạt nhân38.  TCVN/TC 86Máy lạnh39.  TCVN/TC 91Chất hoạt động bề mặt40.  TCVN/TC 94Phương tiện bảo vệ cá nhân41.  TCVN/TC 96Cần cẩu42.  TCVN/TC 120Sản phẩm da43.  TCVN/TC 126Thuốc lá và sản phẩm thuốc lá44.  TCVN/TC 129Quặng nhôm45.  TCVN/TC131Hệ thống truyền dẫn chất lỏng46.  TCVN/TC 133Hệ thống cỡ số và thiết kế quần áo47.  TCVN/TC 134Phân bón vi sinh vật48.  TCVN/TC 135Thử không phá huỷ49.  TCVN/TC 138Ống và phụ tùng đường ống50.  TCVN/TC 146Chất lượng không khí51.  TCVN/TC 147Chất lượng nước52.  TCVN/TC 154Quá trình, các yếu tố dữ liệu, tài liệu trong công nghiệp, hành chính 53.  TCVN/TC 160Thủy tinh trong xây dựng54.  TCVN/TC 157Dụng cụ tránh thai55.  TCVN/Tc 159Ergonomi56.  TCVN/TC 164Thử cơ lý kim loại57.  TCVN/TC 166Đồ gốm, thủy tinh tiếp xúc với thực phẩm58.  TCVN/TC 174Đồ kim hoàn59.  TCVN/TC 176Quản lý chất lượng và đảm bảo chất lượng60.  TCVN/TC 178Thang máy và băng tải trở khách 61.  TCVN/TC 181An toàn đồ chơi trẻ em62.  TCVN/TC 189Sản phẩm gốm xây dựng 63.  TCVN/TC 190Chất lượng đất64.  TCVN/TC199An toàn máy65.  TCVN/TC 200Chất thải rắn66.  TCVN/TC 207Quản lý môi trường67.  TCVN/TC 210Quản lý chất lượng trang thiết bị y tế68.  TCVN/TC/E 1Máy điện và khí cụ điện69.  TCVN/TC/E2Thiết bị điện gia dụng70.  TCVN/TC/E 3Thiết bị điện tử dân dụng71.  TCVN/TC/E 5Kỹ thuật thử cao áp72.  TCVN/TC/E4Dây và cáp điện73.  TCVN/TC/E 6Phát thanh - truyền hình74.  TCVN/TC/E 7Cáp quang75.  TCVN/TC/E 8Thiết bị hệ thống điện mặt trời76.  TCVN/TC/E9Tương thích điện từ77.  TCVN/TC/E10An toàn thiết bị công nghệ thông tin78.  TCVN/TC/F1Ngũ cốc và đậu đỗ79.  TCVN/TC/F2Dầu mỡ động thực vật80.  TCVN/TC/F3Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm81.  TCVN/TC/F4Phụ gia thực phẩm và các chất nhiễm bẩn82.  TCVN/TC/F5Vệ sinh thực phẩm và chiếu xạ83.  TCVN/TC/F6Dinh dưỡng và thức ăn kiêng 84.  TCVN/TC/F7Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật85.  TCVN/TC/F8Thịt và sản phẩm thịt86.  TCVN/TC/F9Đồ uống87.  TCVN/TC/F10Rau quả và sản phẩm rau quả 88.  TCVN/TC/F11Thủy sản89.  TCVN/TC/F12Sữa và sản phẩm sữa90.  TCVN/TC/F13Phương pháp phân tích và lấy mẫu91.  TCVN/TC/F14Kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu và hệ thống chứng nhận92.  TCVN/TC/F15Dư lượng thuốc thú y trong thực phẩm93.  TCVN/TC/F16Cà phê và sản phẩm cà phê94.  TCVN/TC/F17Thức ăn chăn nuôi95.  TCVN/TC/F18Đường, sản phẩm đường và mật ong96.  TCVN/TC/M9Thiết bị đo khối lượng và tỷ trọng97.  TCVN/TC 228Du lịch và các dịch vụ có liên quan

Chú thích

Tham khảo
Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Việt Nam) 
Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam 

Thể loại:Tiêu chuẩn
Thể loại:Tiêu chuẩn Việt Nam
Thể loại:Bộ mã
Thể loại:Khoa học và công nghệ Việt Nam