Vô thường

Vô thường, còn gọi là vấn đề triết học về sự thay đổi, là một khái niệm triết học được đề cập trong nhiều tôn giáo và triết học.

Các tôn giáo Ấn Độ
 Ấn Độ giáo

Thuật ngữ anitya (अनित्य), theo nghĩa về tính không cố định của đối tượng và sự sống, xuất hiện trong đoạn 1.2.10 của Áo nghĩa thư Katha, một trong Các Áo nghĩa thư Căn bản của Ấn Độ giáo.Katha Upanishad 1.2.10, Wikisource; Quote: जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् । ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निः अनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥ १०॥Paul Deussen, Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass, , page 283 with footnote 1

Phật giáo

Vô thường, còn gọi là anicca (Pāli) hay anitya (Phạn), xuất hiện rộng rãi trong Kinh điển Pali với tư cách là một trong những giáo lý căn bản của Phật giáo., Trích dẫn: "All phenomenal existence [in Buddhism] is said to have three interlocking characteristics: impermanence, suffering and lack of soul or essence." (Mọi hiện tượng tồn tại [trong Phật giáo] được cho là có ba đặc tính đan xen: vô thường, khổ và vô ngã.) Các giáo lý nhấn mạnh rằng tất cả sự tồn tại có điều kiện, không có ngoại lệ nào, là "nhất thời, phù du, không cố định". Tất cả các pháp hữu vi, dù là vật chất hay tinh thần, đều là các đối tượng được kết hợp trong tình trạng thay đổi liên tục, có thể bị suy tàn và phá hủy. Tất cả các sự kiện vật chất và tinh thần đều không có thật về mặt siêu hình. Chúng không thường hằng hay cố định; chúng hình thành và tan biến.

Phật giáo và Ấn Độ giáo đều có học thuyết về vô thường (zh. 無常; sa. anitya; pi. anicca), nghĩa là "không có gì tồn tại mãi mãi, mọi thứ đều ở trong trạng thái thay đổi liên tục"; tuy nhiên, hai nền triết học này không đồng ý với nhau về giáo lý về vô ngã, đó là liệu linh hồn có tồn tại hay không. Theo Frank Hoffman và Deegalle Mahinda, các chi tiết về lý thuyết vô thường của hai nền triết học này cũng khác nhau. Phật giáo khẳng định sự vô thường và các ràng buộc liên quan tạo ra đau khổ hay khổ đế (dukkha) và do đó cần phải bị loại bỏ để giải thoát (nibbana: niết-bàn), trong khi Ấn Độ giáo khẳng định rằng không phải tất cả sự thay đổi và ràng buộc dẫn đến dukkha và một số thay đổi về tinh thần, thể chất hay tự biết mình dẫn đến hạnh phúc và do đó cần phải được tìm kiếm để giải thoát (moksha). Nicca (vĩnh cửu) trong Phật giáo là anatta (không phải linh hồn), nitya trong Ấn Độ giáo là atman (linh hồn).

Triết học phương Tây

Vô thường lần đầu tiên xuất hiện trong triết học Hy Lạp trong các tác phẩm của Heraclitus và học thuyết của ông về panta rhei (mọi thứ đều chảy). Heraclitus nổi tiếng vì nhấn mạnh sự thay đổi luôn luôn là bản chất cơ bản của vũ trụ, như trong câu nói nổi tiếng "Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông."Đây là cách Plato diễn đạt học thuyết của Heraclitus. Xem Cratylus, 402a. Một khái niệm liên quan là biến hóa.

Xem thêm
Heike Monogatari
Tính Không
Vanitas
Vô ngã
Wabi-sabi

Chú thích

Đọc thêm

Fo Guang Ta-tz'u-tien 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-kuang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren, Bern 1986.

Liên kết ngoài


Vô thường - Tuệ Minh Đạo 
Vô Thường
Kinh Trung A Hàm - Dịch & Hiệu Chú: Tuệ Sỹ
Vô thường - Thích Thông Huệ 


Thể loại:Khái niệm triết học Phật giáo
Thể loại:Khái niệm triết lý Ấn Độ giáo
Thể loại:Khái niệm triết học tinh thần
Thể loại:Thay đổi