Sa hoàng

Sa hoàng (tiếng Anh: Tsar;  hay ; Tiếng Slav Giáo hội cổ: ц︢рь), còn gọi là Nga hoàng, là tước vị chính thức của các vua trong lịch sử Nga từ năm 1547 đến năm 1721 và là tên gọi không chính thức của các Hoàng đế của Đế quốc Nga từ đó về sau.

Thực ra, vị vua đầu tiên xưng Sa hoàng là Simeon I của Bulgaria."Simeon I." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. ngày 12 tháng 7 năm 2009, EB.com. Đây cũng là tước vị của các vị vua của Bulgaria trong thời gian 893-1014, 1085-1396 và 1908-1946; và của các vua Serbia trong thời gian 1346-1371.

Trên thực tế, Sa hoàng được xem là nguyên thủ quốc gia suốt chiều dài lịch sử Nga kể từ khi Moskva trở thành một công quốc độc lập cho đến chế độ quân chủ bị lật đổ vào tháng 2 năm 1917. Như vậy Sa hoàng kế thừa các đại công tước Moskva, và là tiền thân của các Hoàng đế Nga. Trong những thời kỳ thiếu Sa hoàng, như "Thời kì lộn xộn" (1610 - 1613), Giáo trưởng Moskva, là người đứng đầu Giáo hội Chính thống giáo Nga, đóng vai trò như vua Nga và nguyên thủ quốc gia.

 Lịch sử 
Từ nguyên của Tsar có nghĩa là "nguyên thủ quốc gia", "quân vương", "người đứng đầu", và cũng là tước vị chính thức của quân vương, hoặc người mang danh hiệu đó. Từ này bắt nguồn từ danh hiệu "Caesar" có từ thời La Mã cổ đại. Theo nghĩa hẹp, từ Царь (tiếng Anh: Tsar, gốc từ tiếng Latin Caesar, viết theo tiếng Nga là Цезарь) có họ hàng với từ tiếng Đức Kaiser và là tước vị chính thức của các vua Nga từ năm 1547 đến năm 1721.

Trước năm 1547, đứng đầu quốc gia Moskva là một Đại công tước (Великий князь, Velikiy Knyaz). (Hồi đó các vua Nga thực ra là lãnh chúa từng vùng, phạm vi quyền lực hạn chế nên chỉ là Đại công tước). Năm 1547 Đại công tước Moskva là Ivan IV, tức Ivan Hung đế (Иван Грозный) xưng là Sa hoàng (Царь) để khẳng định vị trí đặc biệt hơn hẳn các đại công tước khác. Tước vị đó đặt Ivan IV ngang hàng với các vua chúa châu Âu, coi như ông là ngưởi kế thừa các hoàng đế Đông La Mã năm xưa. Thực ra, sau khi Đông La Mã sụp đổ thì các đại công tước Ivan III và Vasily III xứ Moskva đã xưng làm "Sa hoàng" khi giao tiếp với các nước nhỏ như Livonia.Isabel De Madariaga, Ivan the Terrible, trang 50 Đế hiệu chính thức của các Sa hoàng Nga là "Sa hoàng và Đấng cầm quyền chuyên chính của toàn Nga".Ferdinand Joseph Maria Feldbrugge, Gerard Pieter Van den Berg, William B. Simons, Encyclopedia of Soviet Law, trang 469

Năm 1721, Pyotr I, tức Pyotr Đại đế (Пётр Великий), đổi tước hiệu từ Sa hoàng thành Hoàng đế (Император Imperator), là từ cùng gốc với từ Emperor của Tây Âu, nhưng tước vị Sa hoàng vẫn được dùng một cách không chính thức để gọi hoàng đế Nga cho đến khi Cách mạng tháng Hai năm 1917 lật đổ chế độ quân chủ. Hoặc, xem tước hiệu đầy đủ của Hoàng đế Nikolai II, ông xưng làm "Hoàng đế và Đấng cầm quyền chuyên chính của Nga" kèm theo nhiều danh hiệu khác như "Sa hoàng của Moskva, Kiev, Vladimir, Novgorod, Kazan, Astrakhan, Siberia, Chersonesos dãy Taurus, Gruzia…".Edmund A. Walsh S. J. Ph. D., The Fall of the Russian Empire: The Story of the Last of the Romanovs and the Coming of the Bolshevik, trang 132

 Các Sa hoàng trong lịch sử Nga 
 Nhà Ryurik 
 Ảnh Tên Năm sinh - Năm mất Năm trị vì80px  Ivan IV (Ivan Bạo Chúa)  1530 - 1584  26 tháng 1 1547 - 28 tháng 3 158480px  Fyodor I  1557 - 1598  28 tháng 3 1584 - 17 tháng 1 1598

 Thời kỳ hỗn độn (1598 - 1613) 
 Nhà Godunov 
 Ảnh Tên Năm sinh - Năm mất Giai đoạn trị vì80px  Boris Godunov  1550/ c. 1551 - 1605  3 tháng 3 1598 - 23 tháng 4 160580px  Fyodor II  1589 - 1605  23 tháng 4 1605 - 11 tháng 6 1605

 Giai đoạn tiếm ngôi 
 Ảnh Tên Năm sinh - Năm mất Giai đoạn trị vì80px  Người mạo danh Dmitriy I  1581 - 1606  30 tháng 6 1605 - 27 tháng 5 1606
 Nhà Shuisky 
 Ảnh Tên Năm sinh - Năm mất Giai đoạn trị vì80px  Vasili Shuisky IV 1552 - 1612  27 tháng 5 1606 - 27 tháng 7 1610

 Giai đoạn Hội đồng 7 vị Boyars (27 tháng 7 1610 - 4 tháng 11 1612) 
(Từ ngày 6 tháng 12 năm 1610 (thiếu Władysław IV Vasa):
Hoàng thân Fyodor Ivanovich Mstislavsky
Hoàng thân Ivan Mikhailovich Vorotynsky (đến tháng 3 năm 1611)
Mikhail Fyodorovich Nagoy (từ tháng 3 năm 1611)
Hoàng thân Andrey Vasilyevich Trubetskoy
Hoàng thân Vasily Vasilyevich Golitsyn (đến ngày 8 tháng 4 năm 1611)
Ivan Simeyonovich Kurakin (từ ngày 8 tháng 4 năm 1611)
Hoàng thân Boris Mikhailovich Lykov-Obolenskiy
Ivan Nikitich Romanov
Fyodor Ivanovich Sheremetev

 Giai đoạn Hội đồng toàn lãnh thổ (17 tháng 4 1611 - 26 tháng 7 1613) 
Prokopy Petrovich Lyapunov (đến ngày 1 tháng 8 năm 1611)
Hoàng thân Dmitry Timofeyevich Trubetskoy
Ataman Ivan Martynovich Zarutsky (đến ngày 7 tháng 8 năm 1612)

 Nhà Romanov (1613-1917)
 Ảnh Tên Năm sinh - Năm mất Giai đoạn trị vì114x114px Mikhail I  1596 - 1645  21 tháng 7 năm 1613 - 23 tháng 7 năm 164580px Aleksei 1629 - 1676  23 tháng 7 năm 1645 - 7 tháng 2 năm 167680px  Fyodor III  1661 - 1682  7 tháng 2 năm 1676 - 7 tháng 5 năm 168280px  Pyotr I (Đại đế)  1672 - 1725  7 tháng 5 năm 1682 (cùng trị vì với Ivan V cho đến 1696) (1682-1689: Công chúa Sophia Alekseyevna) nhiếp chính - 2 tháng 11 năm 1721 (tự xưng Hoàng đế của tất cả nước Nga)80px  Ivan V (cùng trị vì với Pyotr I)  1666 - 1696  2 tháng 6 năm 1682 - 8 tháng 2 năm 169680px  Ekaterina I  1684 - 1727  8 tháng 2 năm 1725 - 17 tháng 5 năm 172780px  Pyotr II  1715 - 1730  18 tháng 5 năm 1727 - 30 tháng 1 năm 173080px  Anna  1693 - 1740  13 tháng 2 năm 1730 - 28 tháng 10 năm 1740103x103px Ivan VI  1740 - 1764  28 tháng 10 năm 1740 - 6 tháng 12 năm 1741100x100px Elizaveta I  1709 - 1762  6 tháng 12 năm 1741 - 5 tháng 1 năm 176280px  Pyotr III  1728 - 1762  5 tháng 1 năm 1762 - 9 tháng 7 năm 1762(bị ám sát)95x95px Ekaterina II (Đại đế)  1729 - 1796  9 tháng 7 năm 1762 - 17 tháng 11 năm 179680px  Pavel I  1754 - 1801  17 tháng 11 năm 1796 - 23 tháng 3/24 tháng 3 năm 1801 (bị ám sát)133x133px Aleksandr I  1777 - 1825  24 tháng 3 năm 1801 - 1 tháng 12 năm 1825124x124px Konstantin I 1779 - 1831  1 tháng 12 năm 1825 - 26 tháng 12 năm 1825 (thoái vị)80px  Nikolai I  1796 - 1855  26 tháng 12 năm 1825 - 2 tháng 3 năm 1855100x100px Aleksandr II (Người giải phóng)  1818 - 1881  2 tháng 3 năm 1855 - 13 tháng 3 năm 1881 (bị ám sát)80px  Aleksandr III (Người mang lại hoà bình)  1845 - 1894  13 tháng 3 năm 1881 - 1 tháng 11 năm 189480px  Nikolai II (Tử vì đạo)  1868 - 1918  1 tháng 11 năm 1894 - 15 tháng 3 năm 1917 (thoái vị)80px  Đại công tước Mikhail Alelsandrovich 1878 - 1918  15 tháng 3 năm 1917 - 16 tháng 3 năm 1917 (Kế vị Nikolai II, tuy nhiên bị buộc thoái vị ngay sau đó. Về sau thỉnh thoảng cũng xưng hiệu là "Mikhail II", nhưng không chính thức.

 Các tước vị trong hoàng gia 
Царица Tsaritsa — Sa hậu hoặc nữ Sa hoàng
Цесаревич Tsesarevich — Thái tử, tước vị đầy đủ là Наследник Цесаревич Naslednik Tsesarevich; không chính thức gọi là Наследник Naslednik, nghĩa là Người kế vị.
Царевич Tsarevich — Hoàng tử. Trước kia từ này được dùng để chỉ thái tử thay vì Tsesarevich. Các hoàng tử không phải là người kế vị và các hoàng tôn (cháu nội vua) thì được phong Đại công tước.
Царевна Tsarevna — Hoàng nữ
Цесаревна Tsesarevna — Thái tử phi (vợ của Thái tử)

 Xem thêm 
Danh sách các tước hiệu quý tộc Âu châu
Lịch sử Nga
Lịch sử Phần Lan
Lịch sử Belarus
Lịch sử Ukraina
Lịch sử Ba Lan

 Chú thích 


Thể loại:Lịch sử Nga
Thể loại:Nguyên thủ quốc gia
Thể loại:Đế quốc Nga
Thể loại:Lịch sử Bulgaria
Thể loại:Tước hiệu quý tộc
Thể loại:Tước hiệu hoàng gia
Thể loại:Hoàng đế