Ngữ pháp tiếng Latinh

Tiếng Latinh có trật tự từ ngữ vô cùng mềm dẻo bởi vì cổ ngữ này có rất nhiều biến cách.

Trong Latin không có mạo từ xác định hoặc mạo từ không xác định như "a" hoặc "the" trong tiếng Anh. Chúng có thể được thay thế bằng những tính từ khác, chẳng hạn như ille (các dạng của ille dần dần thay đổi đơn giản thành le hoặc la trong Nhóm ngôn ngữ Rôman ngày nay) hay haec, ea, id...

Từ loại
Danh từ
Danh từ là tên của một người, một nơi chốn, hoặc một vật.
 puer: cậu bé Londïnium: Luân Đôn nävis: tàu bè

Danh từ riêng là tên riêng của người, vật, hoặc nơi chốn. Proper
 Cornēlia: Cornelia Rōma: Roma Rhodanus: Rhone

Danh từ thường là một tên có thể được cung cấp cho bất kỳ một cái nào thuộc một lớp của các vật thể.
 puer: cậu bé urbs: thành phố diēs: ngày

Danh từ tập hợp là một tên mà có thể được cung cấp cho một nhóm của các vật thể, dù cho bản thân nó thuộc số ít.
 multitūdō: đám đông gēns: gia đình

Động danh từ là tên của một hành động
 videndi: sự nhìn  > vedere: nhìn scribendi: sự viết > scribene: viết

Danh từ trừu tượng là tên của một tình chất hoặc một điều kiện
 bonitas: lòng tốt veritas: chân lý pauperta: nghèo nàn

Đại từ
Đại từ là một từ dùng để thay thế cho một danh từ hoặc một đại từ khác.
 ego : tôi  tū : anh eum : anh ta hoc : cái này quī : ai

Danh từ mà được một đại từ thế chỗ, được gọi là từ đi trước (antecēdere; en: antecedent).

Vì thế, trong câu:

 John đi đến trường, nhưng cậu ta không học <p>
thì danh từ John là từ đi trước của cậu ta.

Từ đi trước là một trường hợp phân biệt với một đại từ quan hệ.

Cả trong Latinh lẫn trong tiếng Anh đều không cần từ đi trước đại từ.
 quod dicit : những gì anh ta nói id crēdit : anh ta tin

Đại từ nhân xưng trình bày bằng dạng của nó, tuỳ theo chỗ nó đứng
 cho người nói
 ego: tôi đó là ngôi thứ nhất nōs : chúng ta

 cho người nghe
 tū: mi / ngươi đó là ngôi thứ nhì vōs : anh

 cho người hoặc vật được nói đến
 is: anh ta ea: cô ta id: nó eī: chúng nó

Đại từ quan hệ liên kết một mệnh đề phụ thuộc thuộc - ở chỗ nó thay thế - với từ đi trước.
 liber quem habës meus est: quyển sách bạn có đó là của tôi

 Đại từ quan hệ Latinh Tiếng Anh quï who, which, that, as

Đại từ nghi vấn được dùng để đặt câu hỏi
 Quis in hortō ambulat: Ai đang bước đi trong vườn

 Đại từ nghi vấn Latinh Tiếng Anh quis, uter  who, which, what

Đại từ xác định chỉ ra một vật thể xác định
 hic: cái này ille: cái kia hï: những cái này illï: những cái kia

Đại từ bất định đề cập đến một vật thể không xác định
 Đại từ bất định Latinh Tiếng Anh aliquis, quis some, someone, any, anyone

Đại từ phản thân ám chỉ ngược vào chủ thể.
 sē culpāvit: anh ta tự khiển trách mình

Tính từ
Tính từ là một từ được dùng để chỉ tính chất hoặc giới hạn của danh từ hoặc đại từ 
 liber bonus: sách hay luna pulchra: trăng đẹp quinque puellae: năm cô gái

Những từ a, an, và the (trong tiếng Anh) thực sự là những tính từ giới hạn, còn được gọi là mạo từ
 The: mạo từ xác định a, an: mạo từ bất định

Tiếng Latinh không dùng mạo từ

Tính từ chữ số chỉ thị có bao nhiêu người hoặc vật được nói đến. Chúng cũng là các số nguyên (cardinal) biểu thị số lượng.
 ūnus: một duo: hai trēs: ba quāttuor: bốn

và các số thứ tự (ordinal)
 prīmus: thứ nhất secundus: thứ nhì tertius: thứ ba quārtus: thứ tư

Tính từ sở hữu chỉ quyền sở hữu
 meus amīcus: bạn của tôi nortra domus: nhà của chúng tôi

Đại từ chỉ định, đại từ bất định và các đại từ nghi vấn (which/what) có thể được dùng như những tính từ, và chúng có tên gọi tương ứng.
Đại từ chỉ định
 hic liber: quyển sách này illa donus: căn nhà đó

Đại từ bất định 
 aliquī puerī: vài chú bé

Đại từ nghi vấn 
 Quā via ībimus?: chúng ta sẽ đi bằng cách nào?

Tính từ cũng thường được dùng như danh từ.
 patria līberōrum: miền đất của tự do

Động từ

Động từ là một từ dùng để chỉ về hoạt động của một người, một nơi chốn, hoặc một sự vật.
 vir ridet: người đàn ông cười oppidium cuptum est: thị trấn bị chiếm folium cadit: chiếc lá rơi

Động từ có một bổ ngữ để bổ nghĩa cho nó được gọi là ngoại động từ (transitive / used transitively)
 puella rosam habet: cô gái có một bông hồng

Động từ không có bổ ngữ được gọi là nội động từ (intransitive)
 avēs volant: chim bay ambulō: tôi bước

Chú ý: có những động từ khi ở dạng này, khi ở dạng kia. 
Gió thổi tuyết và mặt chúng tôi
Gió thổi dữ dội

Động từ được phân ra thành quy tắc và bất quy tắc. Đặc thù này chỉ đơn thuần làm cho tiện lợi. 
Động từ quy tắc trong tiếng Anh cho các thời quá khứ chưa hoàn thành (imperfect) và quá khứ phân từ (past participle) được thêm "d" hoặc "ed" vào thời hiện tại.

Động từ bất quy tắc trong tiếng Anh không theo dạng trên.

Trợ động từ được dùng để chia một động từ khác. Trong Latin, động từ esse (to be) thường được dùng.
 missus est: anh ta đã được phái đi

Phó từ

Giới từ

Liên từ

Cảm thán từ

Câu

Biến thể của từ (inflection)

Biến thể của danh từ hoặc đại từ (declension)

Số đếm

Cách (case)

Giống

So sánh

Biến thể của động từ (conjugation)

Dạng (voice)

Lối (mood)

Động danh từ

Thì (tense)

Động tính từ

 Tham khảo 

First-Year Latin của Thornton Jenkins


Latinh