Danh sách chòm sao

Trong thiên văn học đương đại, 88 chòm sao đã được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế (IAU) công nhận. Mỗi chòm sao nằm ở một vùng trên bầu trời, được bao quanh bởi các cung của xích kinh và xích vĩ. Chúng bao phủ toàn bộ thiên cầu, với ranh giới của chúng được chấp nhận chính thức bởi IAU vào năm 1928, và được xuất bản thành sách vào năm 1930.

Người Sumer cổ đại và sau đó là các nhà thiên văn học Hy Lạp cổ đại (theo ghi chép Ptolemy) đã xác định được hầu hết chòm sao ở hướng Bắc theo cách dùng của quốc tế hiện nay. Các chòm sao nằm dọc với Hoàng đạo được gọi là các Đai Hoàng Đạo. Khi các nhà thám hiểm lập bản đồ về các ngôi sao thuộc vùng bầu trời ở hướng Nam, các nhà thiên văn châu Âu đề xuất thêm các chòm sao mới tại vùng đó cũng như thêm các chòm sao khác vào khoảng trống giữa các chòm sao truyền thống. Năm 1922, IAU đã thông qua viết tắt ba chữ đầu của 89 chòm sao, danh sách hiện tại gồm 88 chòm sao cộng với chòm sao Argo Navis. Sau này, Eugène Joseph Delporte đã vẽ ra đường ranh giới của 88 chòm sao mà mọi điểm trên bầu trời thuộc một chòm sao.

 Lịch sử 

Một số chòm sao hiện không còn được IAU công nhận, nhưng chúng có thể xuất hiện trong các bản đồ sao cũ hơn và các tài liệu tham khảo khác. Đáng chú ý nhất là Argo Navis, chòm sao nay là một trong bốn mươi tám chòm sao ban đầu của Ptolemy.

 Những chòm sao hiện đại 
Gồm 88 chòm sao, trong đó mô tả 42 loài động vật, 29 vật thể vô tri và 17 con người hoặc các nhân vật thần thoại.

 Danh sách 
 Chòm sao Viết tắt Thuộc cách  Nguồn gốc  Ý nghĩa  Sao sáng nhất TênHán Việt  Tên thuần Việt IAU  NASANASA Dictionary of terms for Aerospace Use – table V, Constellations AndromedaOED, 2nd edition
  And
  Andr
  Andromedae  cổ đại (Ptolemy)
  Andromeda(Thiếu nữ/ công chúa bị xích)
  Alpheratz
  Tiên Nữ
  Tiên Nữ Antlia
  Ant
  Antl
  Antliae
  1763, Lacaille
  Máy bơm hơi
  α Antliae
  Tức Đồng
  Máy Bơm ApusRandom House Dictionary
  Aps
  Apus
  Apodis
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Chim thiên đường/Chim Kỳ lạ/Chim Phi thường
  α Apodis
  Thiên Yến
  Chim Trời Aquarius
  Aqr
  Aqar
  Aquarii  cổ đại (Ptolemy)
  Người gánh nước
  Sadalsuud
  Bảo Bình
  Cái Bình Aquila
  Aql
  Aqil
  Aquilae  cổ đại (Ptolemy)
  Đại bàng
  Altair
  Thiên Ưng
  Đại Bàng Ara
  Ara
  Arae
  Arae  cổ đại (Ptolemy)
  Bàn thờ
  β Arae
  Thiên Đàn
  Đàn Tế Aries
  Ari
  Arie
  Arietis  cổ đại (Ptolemy)
  Ram
  Hamal
  Bạch Dương
  Con Cừu Auriga
  Aur
  Auri
  Aurigae  cổ đại (Ptolemy)
  Người đánh xe ngựa
  Capella
  Ngự Phu
  Người Đánh Xe Boötes 
  Boo
  Boot
  Boötis  cổ đại (Ptolemy)
  Người chăn gia súc
  Arcturus
  Mục Phu
  Người Chăn Bò Caelum
  Cae
  Cael
  Caeli
  1763, Lacaille
  Cái đục/ dụng cụ điêu khắc
  α Caeli
  Điêu Cụ
  Dao Khắc Camelopardalis
  Cam
  Caml
  Camelopardalis
  1613, Plancius
  Hươu cao cổ
  β Camelopardalis
  Lộc Báo
  Hươu Cao Cổ Cancer
  Cnc
  Canc
  Cancri  cổ đại (Ptolemy)
  Cua
  Tarf
  Cự Giải
  Con Cua Canes Venatici
  CVn
  CVen
  Canum Venaticorum
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  Chó săn
  Cor Caroli
  Lạp Khuyển
  Chó Săn Canis Major 
  CMa
  CMaj
  Canis Majoris    cổ đại (Ptolemy)
  Chó lớn
  Sirius
  Đại Khuyển
  Chó Lớn Canis Minor 
  CMi
  CMin
  Canis Minoris   cổ đại (Ptolemy)
  Chó nhỏ
  Procyon
  Tiểu Khuyển
  Chó Nhỏ Capricornus 
  Cap
  Capr
  Capricorni   cổ đại (Ptolemy)
  Dê biển
  Deneb Algedi
  Ma Kết
  Dê Biển Carina 
  Car
  Cari
  Carinae 
  1763, Lacaille, tách khỏi Argo Navis
  Sống thuyền
  Canopus
  Thuyền Để
  Sống Thuyền Cassiopeia 
  Cas
  Cass
  Cassiopeiae   cổ đại (Ptolemy)
  Cassiopeia (nhân vật thần thoại)
  Schedar
  Tiên Hậu
  Tiên Hậu,Thiên Hậu Centaurus 
  Cen
  Cent
  Centauri   cổ đại (Ptolemy)
  Nhân mã
  Rigil Kentaurus
  Bán Nhân Mã
  Nhân Mã Cepheus 
  Cep
  Ceph
  Cephei   cổ đại (Ptolemy)
  Cepheus (nhân vật thần thoại)
  Alderamin
  Tiên Vương
  Tiên Vương Cetus
  Cet
  Ceti
  Ceti  cổ đại (Ptolemy)
  Quái vật biển (sau này được hiểu là cá voi)
  Diphda
  Kình Ngư
  Cá Voi Chamaeleon 
  Cha
  Cham
  Chamaeleontis 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Tắc kè hoa
  α Chamaeleontis
  Yển Diên,Yển Đình
  Tắc kè hoa Circinus 
  Cir
  Circ
  Circini 
  1763, Lacaille
  Com-pa
  α Circini
  Viên Quy
  Com-pa Columba
  Col
  Colm
  Columbae 
  1592, Plancius, tách khỏi Canis Major
  Bồ câu
  Phact
  Thiên Cáp
  Bồ Câu Coma Berenices 
  Com
  Coma
  Comae Berenices 
  1536, Caspar Vopel, tách khỏi Leo
  Tóc của Berenice
  β Comae Berenices
  Hậu Phát
  Tóc Tiên Corona Australis 
  CrA
  CorA
  Coronae Australis   cổ đại (Ptolemy)
  Vương miện phía Nam
  Meridiana
  Nam Miện
  Nam Miện Corona Borealis 
  CrB
  CorB
  Coronae Borealis   cổ đại (Ptolemy)
  Vương miện phía Bắc
  Alphecca
  Bắc Miện
  Bắc Miện Corvus 
  Crv
  Corv
  Corvi   cổ đại (Ptolemy)
  Con quạ
  Gienah
  Ô Nha
  Con Quạ Crater 
  Crt
  Crat
  Crateris   cổ đại (Ptolemy)
  Cốc uống
  δ Crateris
  Cự Tước
  Chén Rượu Crux 
  Cru
  Cruc
  Crucis 
  1603, Uranometria, tách khỏi Centaurus
  Chữ thập phía Nam
  Acrux
  Nam Thập Tự,Nam Thập
  Nam Tào Cygnus 
  Cyg
  Cygn
  Cygni   cổ đại (Ptolemy)
  Thiên nga/ Chữ thập phía Bắc
  Deneb
  Thiên Nga
  Thiên Nga Delphinus 
  Del
  Dlph
  Delphini  cổ đại (Ptolemy)
  Cá heo
  Rotanev
  Hải Đồn
  Cá Heo Dorado 
  Dor
  Dora
  Doradus
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  dolphinfish
  α Doradus
  Kiếm Ngư
  Cá Kiếm Draco 
  Dra
  Drac
  Draconis   cổ đại (Ptolemy)
  Rồng
  Eltanin
  Thiên Long
  Con Rồng Equuleus 
  Equ
  Equl
  Equulei   cổ đại (Ptolemy)
  Ngựa giống lùn
  Kitalpha
  Tiểu Mã
  Ngựa Nhỏ Eridanus
  Eri
  Erid
  Eridani   cổ đại (Ptolemy)
  Sông Eridanus (thần thoại)
  Achernar
  Ba Giang
  Sông Cái Fornax
  For
  Forn
  Fornacis
  1763, Lacaille
  Lò hóa chất
  Dalim
  Thiên Lô
  Lò Luyện Gemini 
  Gem
  Gemi
  Geminorum  cổ đại (Ptolemy)
  Sinh đôi
  Pollux
  Song Tử
  Song Sinh Grus 
  Gru
  Grus
  Gruis 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Sếu
  Alnair
  Thiên Hạc
  Thiên Hạc Hercules 
  Her
  Herc
  Herculis  cổ đại (Ptolemy)
  Hercules (nhân vật thần thoại)
  Kornephoros
  Vũ Tiên
  Vũ Tiên Horologium
  Hor
  Horo
  Horologii
  1763, Lacaille
  Đồng hồ quả lắc
  α Horologii
  Thời Chung
  Đồng Hồ Hydra 
  Hya
  Hyda
  Hydrae   cổ đại (Ptolemy)
  Hydra (sinh vật thần thoại)
  Alphard
  Trường Xà
  Trường Xà Hydrus
  Hyi
  Hydi
  Hydri 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Rắn nước nhỏ
  β Hydri
  Thủy Xà
  Thủy Xà Indus 
  Ind
  Indi
  Indi 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Indian (thuộc loại không xác định)
  α Indi
  Ấn Đệ An
  Người Ấn Lacerta
  Lac
  Lacr
  Lacertae
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  Thằn lằn
  α Lacertae
  Hiết Hổ
  Thằn Lằn Leo
  Leo
  Leon
  Leonis  cổ đại (Ptolemy)
  Sư tử
  Regulus
  Sư Tử
  Sư Tử Leo Minor
  LMi
  LMin
  Leonis Minoris
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  Sư tử nhỏ
  Praecipua
  Tiểu Sư
  Sư Tử Nhỏ Lepus 
  Lep
  Leps
  Leporis   cổ đại (Ptolemy)
  Thỏ đồng
  Arneb
  Thiên Thố
  Con Thỏ Libra 
  Lib
  Libr
  Librae   cổ đại (Ptolemy)
  Cân
  Zubeneschamali
  Thiên Xứng
  Cái Cân Lupus 
  Lup
  Lupi
  Lupi   cổ đại (Ptolemy)
  Sói
  α Lupi
  Sài Lang
  Chó Sói Lynx 
  Lyn
  Lync
  Lyncis 
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  Linh miêu
  α Lyncis
  Thiên Miêu
  Mèo Rừng Lyra 
  Lyr
  Lyra
  Lyrae   cổ đại (Ptolemy)
  Đàn lia / Hạc cầm
  Vega
  Thiên Cầm
  Đàn Lia Mensa
  Men
  Mens
  Mensae
  1763, Lacaille, với tên Mons Mensæ
  Núi Bàn (Nam Phi)
  α Mensae
  Sơn Án
  Cái Bàn Microscopium
  Mic
  Micr
  Microscopii
  1763, Lacaille
  Kính hiển vi
  γ Microscopii
  Hiển Vi Kính
  Kính Hiển Vi Monoceros
  Mon
  Mono
  Monocerotis 
  1613, Plancius
  Kỳ lân
  β Monocerotis
  Kỳ Lân
  Ngựa Một Sừng Musca
  Mus
  Musc
  Muscae 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Ruồi
  α Muscae
  Thương Dăng
  Con Ruồi Norma 
  Nor
  Norm
  Normae
  1763, Lacaille
  Thước thợ
  γ2 Normae
  Củ Xích
  Thước Thợ Octans
  Oct
  Octn
  Octantis
  1763, Lacaille
  Thước bát phân
  ν Octantis
  Nam Cực,Bát Phân Nghi
  Thước Bát Phân Ophiuchus 
  Oph
  Ophi
  Ophiuchi   cổ đại (Ptolemy)
  Người chăn rắn
  Rasalhague
  Xà Phu
  Người Chăn Rắn Orion 
  Ori
  Orio
  Orionis   cổ đại (Ptolemy)
  Orion (nhân vật thần thoại)
  Rigel
  Lạp Hộ
  Thợ Săn Pavo 
  Pav
  Pavo
  Pavonis 
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Chim công
  Peacock
  Khổng Tước
  Chim Công Pegasus
  Peg
  Pegs
  Pegasi   cổ đại (Ptolemy)
  Pegasus (thần thoại ngựa có cánh)
  Enif
  Phi Mã
  Ngựa Có Cánh Perseus 
  Per
  Pers
  Persei   cổ đại (Ptolemy)
  Perseus (nhân vật thần thoại)
  Mirfak
  Anh Tiên
  Anh Tiên Phoenix
  Phe
  Phoe
  Phoenicis
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  phoenix
  Ankaa
  Phượng Hoàng
  Phượng Hoàng Pictor 
  Pic
  Pict
  Pictoris 
  1763, Lacaille, với tên Equuleus Pictoris
  Giá vẽ
  α Pictoris
  Hội Giá
  Giá Vẽ Pisces
  Psc
  Pisc
  Piscium   cổ đại (Ptolemy)
  Những con cá
  Alpherg
  Song Ngư
  Song Ngư Piscis Austrinus 
  PsA
  PscA
  Piscis Austrini   cổ đại (Ptolemy)
  Cá phương nam
  Fomalhaut
  Nam Ngư
  Nam Ngư Puppis
  Pup
  Pupp
  Puppis 
  1763, Lacaille, tách khỏi Argo Navis
  Đuôi thuyền
  Naos
  Thuyền Vĩ
  Đuôi Thuyền Pyxis 
  Pyx
  Pyxi
  Pyxidis 
  1763, Lacaille
  La bàn biển
  α Pyxidis
  La Bàn
  La Bàn Reticulum 
  Ret
  Reti
  Reticuli 
  1763, Lacaille
  Mắt lưới
  α Reticuli
  Võng Cổ
  Mắt Lưới Sagitta
  Sge
  Sgte
  Sagittae  cổ đại (Ptolemy)
  Mũi tên
  γ Sagittae
  Thiên Tiễn
  Mũi Tên Sagittarius
  Sgr
  Sgtr
  Sagittarii   cổ đại (Ptolemy)
  Người bắn cung
  Kaus Australis
  Cung Thủ
  Cung Thủ Scorpius
  Sco
  Scor
  Scorpii  cổ đại (Ptolemy)
  Bọ cạp
  Antares
  Thiên Yết
  Bọ Cạp Sculptor
  Scl
  Scul
  Sculptoris
  1763, Lacaille
  Nhà điêu khắc
  α Sculptoris
  Ngọc Phu
  Nhà Điêu Khắc Scutum
  Sct
  Scut
  Scuti 
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  khiên (của Sobieski)
  α Scuti
  Thuẫn Bài
  Cái Khiên SerpensSerpens may be divided into Serpens Cauda (serpent's tail) và Serpens Caput (serpent's head), but these disjoint areas are considered part of the same constellation by the  IAU.
  Ser
  Serp
  Serpentis  cổ đại (Ptolemy)
  Rắn
  Unukalhai
  Cự Xà
  Con Rắn Sextans 
  Sex
  Sext
  Sextantis 
  1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius
  Kính lục phân
  α Sextantis
  Lục Phân Nghi
  Thước Lục Phân Taurus 
  Tau
  Taur
  Tauri   cổ đại (Ptolemy)
  Bò nhà
  Aldebaran
  Kim Ngưu
  Con Bò Telescopium 
  Tel
  Tele
  Telescopii 
  1763, Lacaille
  Kính viễn vọng
  α Telescopii
  Viễn Vọng Kính
  Kính Viễn Vọng Triangulum
  Tri
  Tria
  Trianguli   cổ đại (Ptolemy)
  Tam giác
  β Trianguli
  Tam Giác
  Tam Giác Triangulum Australe
  TrA
  TrAu
  Trianguli Australis
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Tam giác phương Nam
  Atria
  Nam Tam Giác
  Tam Giác Phương Nam Tucana 
  Tuc
  Tucn
  Tucanae
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman
  Chim Toucan
  α Tucanae
  Đỗ Quyên
  Chim Mỏ Lớn Ursa Major 
  UMa
  UMaj
  Ursae Majoris   cổ đại (Ptolemy)
  Gấu lớn
  Alioth
  Đại Hùng
  Gấu Lớn Ursa Minor 
  UMi
  UMin
  Ursae Minoris   cổ đại (Ptolemy)
  Gấu nhỏ
  Polaris
  Tiểu Hùng
  Gấu Nhỏ Vela 
  Vel
  Velr
  Velorum
  1763, Lacaille, tách khỏi Argo Navis
  Buồm
  γ2 Velorum
  Thuyền Phàm
  Cánh Buồm Virgo 
  Vir
  Virg
  Virginis   cổ đại (Ptolemy)
  Trinh nữ/ thiếu nữ
  Spica
  Xử Nữ
  Trinh Nữ Volans
  Vol
  Voln
  Volantis
  1603, Uranometria, được tạo bởi Keyser và de Houtman, với tên Piscis Volans
  Cá chuồn
  β Volantis
  Phi Ngư
  Cá Chuồn Vulpecula
  Vul
  Vulp
  Vulpeculae 1690, Firmamentum Sobiescianum, Hevelius, với tên  Vulpecula cum Ansere
  Cáo
  Anser
  Hồ Ly
  Con Cáo

 Khoảnh sao 

Nhiều mô hình không chính thức khác cùng tồn tại với những chòm sao. Chúng được gọi là "khoảnh sao". Ví dụ bao gồm Nhóm sao Bắc Đẩu/Plough và Northern Cross. Một số khoảnh sao cổ đại, ví dụ như Hậu Phát, Cự Xà và các phần của Argo Navis, hiện là các chòm sao chính thức.

 Xem thêm 
 Danh sách các đối tượng thiên văn
 Danh sách các chòm sao theo khu vực
 Danh sách các sao theo chòm sao
 Danh sách chòm sao theo diện tích
 Góc phần tư thiên hà

 Chú thích 

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 
 Constellations1 – danh sách chòm sao của Ian Ridpath.
 Star Tales – Ian Ridpath.
  – CDS's archive of constellation boundaries.  The text file constbnd.dat gives the 1875.0 coordinates of the vertices of the constellation regions, together with the constellations adjacent to each boundary segment.
 Danh sách 88 chòm sao  trên Thiên văn Việt Nam (liên kết hỏng)
 Tên Latinh, Anh, Nhật, Hán Việt và tên Việt của 88 chòm sao, Nguyễn Đức Hùng và Nguyễn Tuấn Trung, 01/04/2005, Vietsciences

*
Thể loại:Chòm sao IAU