Gia tốc

Gia tốc là một đại lượng vector đặc trưng cho sự thay đổi của vận tốc theo thời gian. Gia tốc là một trong những thành phần của chuyển động, được nghiên cứu trong lĩnh vực cơ học. Thứ nguyên của gia tốc là độ dài trên bình phương thời gian. Gia tốc của một vật cùng chiều với chiều của tổng ngoại lực tác dụng lên vật, theo như Định luật 2 Newton. 

Đơn vị chuẩn theo hệ đo lường SI của gia tốc là  (mét trên giây bình phương; , ). 

 Định nghĩa 

 Gia tốc trung bình 
nhỏ|200px|Biến đổi vận tốc của một vật được ném đi dưới gia tốc trọng trường
Gia tốc trung bình trong một khoảng thời gian cần xét là sự thay đổi vận tốc (biến thiên vận tốc) chia cho khoảng thời gian đó (biến thiên thời gian).

 Gia tốc tức thời 
nhỏ|phải|lang=vi|Gia tốc tức thời, tại một thời điểm, của hàm số thực vận tốc theo thời gian là độ dốc của đường tiếp tuyến của đồ thị hàm số này tại thời điểm đang xét.|liên_kết=Tập_tin:Acceleration.svg%3Flang=vi
Gia tốc tức thời là đạo hàm của vận tốc theo thời gian:

Mặt khác, vận tốc lại là đạo hàm của tọa độ  theo thời gian. Vì vậy, gia tốc cũng có thể coi là đạo hàm bậc hai của  theo thời gian :

 Trường hợp đặc biệt 

 Gia tốc không đổi trong chuyển động một chiều 
Đối với trường hợp gia tốc là một hằng số trong chuyển động một chiều, có các công thức liên hệ giữa các độ lớn đại lượng vận tốc , gia tốc , độ dời , và thời gian  (đúng với cả dạng vector tương ứng), như sau:
+Loại liên hệPhương trình liên hệ Đại lượng chưa biếtVận tốc theo gia tốc và thời gianĐộ dời theo thời gian và vận tốc đầuĐộ dời theo thời gian và vận tốc sauĐộ dời theo vận tốc đầu và sauVận tốc theo gia tốc và độ dời
(hay phương trình độc lập thời gian)

 Trong chuyển động tròn đều 
Trong chuyển động tròn đều, tức là vật di chuyển với tốc độ không đổi trên một đường tròn, vật đó chịu một gia tốc có độ lớn không đổi, gây ra bởi sự thay đổi chiều của vận tốc. Do vận tốc của vật luôn tiếp tuyến với quỹ đạo tròn, gia tốc phải có chiều hướng vào trong tâm của quỹ đạo để làm đổi chiều vận tốc, vì vậy nên được gọi là gia tốc hướng tâm.

Với vận tốc đã biết, gia tốc hướng tâm tỉ lệ thuận với bình phương vận tốc  và tỉ lệ nghịch với bán kính quỹ đạo tròn  ( là vector đơn vị li tâm, có hướng chỉ từ tâm quỹ đạo đến vị trí vật):

 hay 

Mặt khác, trong chuyển động tròn, lại có  (trong đó ). Vì vậy, với tốc độ góc đã biết, gia tốc hướng tâm tỉ lệ thuận với bình phương vận tốc góc  và bán kính quỹ đạo :

 hay 

 Xem thêm 
 Gia tốc góc
 Vận tốc

 Tham khảo 

 Liên kết ngoài 



Thể loại:Đại lượng vật lý vectơ
Thể loại:Khái niệm vật lý
Thể loại:Chuyển động
Thể loại:Chuyển động học
Thể loại:Gia tốc
Thể loại:Động lực học