Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh (viết tắt TP. HCM), còn được gọi bằng tên lịch sử là Sài Gòn, là thành phố lớn nhất Việt Nam về quy mô dân số và là trung tâm kinh tế, giải trí, một trong hai trung tâm văn hóa và giáo dục quan trọng tại Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc trung ương thuộc loại đô thị đặc biệt, nằm trong vùng chuyển tiếp giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Về phân chia hành chính, thành phố này hiện có 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu, tổng diện tích là 6.772,59 km2. Thành phố có dân số vào năm 2024 là hơn 14 triệu người (cao nhất cả nước), mật độ dân số trung bình 2.067 người/km² (cao thứ hai cả nước). Theo dữ liệu Sáp nhập tỉnh, thành Việt Nam 2025, TP.HCM có diện tích: 6.773 km², xếp thứ 22; dân số: 14.002.598 người, đông dân nhất Việt Nam; GRDP 2024: 2.715.782.233 triệu VNĐ, xếp thứ 1; thu ngân sách 2024: 681.935.856 triệu VNĐ, xếp thứ 1; thu nhập bình quân: 85,53 triệu VNĐ/năm, xếp thứ 2.

Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011 chiếm 21,3% tổng sản phẩm (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách của cả Việt Nam. Thành phố có chỉ số phát triển con người ở mức cao, đứng thứ 2 trong số các đơn vị hành chính của Việt Nam. Năm 2020, thành phố có GRDP theo giá hiện hành ước là 1.372 ngàn tỷ đồng, theo giá so sánh 2010 đạt 991.424 tỷ đồng (số liệu địa phương cung cấp, Tổng cục Thống kê sẽ công bố GRDP đánh giá lại), tăng 1,39% so với năm 2019, đóng góp trên 22% GDP và 27% tổng thu ngân sách cả nước. GRDP bình quân đầu người ước năm 2020 là 6.328 USD/người, xếp thứ 4 trong số các tỉnh thành cả nước, nhưng so với năm 2019 là giảm. Thu nhập bình quân đầu người năm 2019 sơ bộ là 6,758 triệu VND/tháng, cao thứ 2 cả nước sau Bình Dương. Nhờ điều kiện tự nhiên, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành 1 đầu mối giao thông của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không. Vào năm 2019, thành phố đón khoảng 8,6 triệu khách du lịch quốc tế. Các lĩnh vực giáo dục, truyền thông, thể thao, giải trí, Thành phố Hồ Chí Minh đều giữ vị thế hàng đầu. Tuy nhiên, khoảng một thập kỷ gần đây, dưới nhiều tác động và áp lực khác nhau, các chỉ số trên của thành phố có sự giảm sút. Thành phố cần được tháo gỡ nhiều điểm nghẽn để đóng góp nhiều hơn cho đất nước.

Tên gọi

Vùng đất này từng được gọi là  (Prey Nokor), nghĩa đen là "thành trong rừng", theo tiếng Khmer của người dân bản địa. Sách Chân Lạp phong thổ ký (1297) của Chu Đạt Quan có phần nói về các thuộc quận của Chân Lạp, có liệt kê một quận tên Trĩ Côn (). Có thể đây là cách phiên âm của Sài Gòn.參見周達觀《眞臘風土記·屬郡》，夏鼐校注，北京中華書局2000年版，172-173頁 Vì sự sụp đổ của đế chế Khmer, vùng Nam Bộ trở thành đất vô chủ, về sau đã sáp nhập vào Đại Việt nhờ công cuộc khai phá miền Nam của chúa Nguyễn. Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập huyện Tân Bình thuộc phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố. Phủ Gia Định khi đó bao gồm Sài Gòn và các tỉnh xung quanh hiện nay (Tây Ninh, Long An...), còn huyện Tân Bình là chỉ vùng đất Sài Gòn.
nhỏ|379x379px|Sài Gòn 柴棍 viết trong Phủ biên tạp lục.
Địa danh Sài Gòn có trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1 km² (Chợ Lớn) có đông người Hoa sinh sống trong thế kỷ 18. Địa bàn đó gần tương ứng với khu Chợ Lớn ngày nay. Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay, Histoire de la Mission Cochinchine, có ghi chép "Rai Gon Thong" (Sài Gòn Thượng) và "Rai Gon Ha" (Sài Gòn Hạ). Theo Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn viết năm 1776, năm 1674, Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vỡ "Lũy Sài Gòn" (theo chữ Hán viết là 柴棍 – "Sài Côn"). Đây là lần đầu tiên chữ "Sài Gòn" xuất hiện trong sử liệu của người Việt. Vì họ mượn âm của chữ 棍 – "Côn" được dùng thế cho "Gòn". Nếu đọc theo chữ Nôm là "Gòn", còn đọc theo chữ Hán thì là "Côn". Trong tiếng Trung thì Sài Gòn còn được gọi là Tây Cống (chữ Hán: 西貢, bính âm: Xī Gòng, Việt bính: Sai1Gung3). Sau đó, danh xưng Sài Gòn được dùng để chỉ các khu vực nằm trong "lũy Lão Cầm" (năm 1700), "lũy Hoa Phong" (năm 1731) và "lũy Bán Bích" (năm 1772), chỉ với diện tích 5 km². Ngoài ra theo một số nhà nghiên cứu thì Thụ Nại cũng từng là tên gọi của vùng đất Sài Gòn xưa trước khi Nguyễn Hữu Cảnh đến khai phá.

Sau khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ trong sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản chính quyền và quyết định hợp nhất Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định thành Thành phố Sài Gòn – Gia Định. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Việt Nam tái thống nhất và Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên "Sài Gòn – Gia Định" thành "Hồ Chí Minh", theo tên Chủ tịch nước đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

 Lịch sử 

 Thời kỳ hoang sơ 
Con người xuất hiện ở Sài Gòn từ khá sớm. Các cuộc khai quật khảo cổ trên địa phận Sài Gòn và khu vực lân cận cho thấy, ở đây đã tồn tại nhiều nền văn hóa từ thời kỳ đồ đá cho tới thời kim khí. Những cư dân cổ từ nhiều thiên niên kỷ về trước đã biết đến kỹ thuật canh tác nông nghiệp.

Văn hóa Sa Huỳnh từng tồn tại trên khu vực này với những nét rất riêng. Thời kỳ văn hóa Óc Eo, từ đầu Công Nguyên cho tới thế kỷ 7, khu vực miền Nam Đông Dương có nhiều tiểu quốc và Sài Gòn khi đó là miền đất có quan hệ với những vương quốc này.

Sau khi Đế quốc Khmer hình thành, lãnh thổ miền Nam Đông Dương thuộc quyền kiểm soát của đế chế này. Tuy nhiên, dân cư của Đế quốc Khmer sống ở vùng này rất thưa thớt, không có khu dân cư lớn nào hình thành tại đây. Cho đến trước thế kỷ 16, vị trí tiếp giáp với các quốc gia cổ cũng khiến Sài Gòn trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng dân cư như Khmer, Châu Ro, S'Tiêng. Sài Gòn – Gia Định vẫn là địa bàn của một vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện.

 Khai phá 
200x200px|nhỏ|Sơ đồ Thành Bát Quái, công trình được xây dựng năm 1790.|thế=|trái
Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai phá vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của nhà Nguyễn. Nhờ cuộc hôn nhân giữa Công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống. Khu vực Sài Gòn, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư. Trước đó, người Khmer, người Chăm, người ManNgười Man có thể là các dân tộc thiểu số như Mạ, Xtiêng... cũng sinh sống rải rác ở đây từ xa xưa.

Giai đoạn từ 1623 tới 1698 được xem như thời kỳ hình thành của Sài Gòn sau này. Năm 1623, chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu con rể là vua Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế tại Prey Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé). Tuy đây là vùng rừng rậm hoang vắng, nhưng lại nằm trên đường giao thông của các thương nhân Việt Nam, Trung Quốc... qua Campuchia và Xiêm. Hai sự kiện quan trọng tiếp theo của thời kỳ này là lập doanh trại và dinh thự của Phó vương Nặc Nộn và lập đồn dinh ở Tân Mỹ (gần ngã tư Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi ngày nay). Có thể nói Sài Gòn hình thành từ 3 cơ quan chính quyền này.

Năm 1679, chúa Nguyễn Phúc Tần cho một số nhóm người Hoa tị nạn triều Mãn Thanh tới Mỹ Tho, Biên Hòa và Sài Gòn để lánh nạn.Hai nhóm người Hoa theo Dương Ngạn Địch và Trần Thượng Xuyên bỏ xứ ra đi vì không cam chịu sự cai trị của Mãn Thanh, không phải mang danh nghĩa phản Thanh phục Minh. Đến năm 1698, chúa Nguyễn sai tướng Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý miền Nam. Trên cơ sở những lưu dân Việt đã tự phát tới khu vực này trước đó, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định và hai huyện Phước Long, Tân Bình. Vùng Đông Nam Bộ được sáp nhập vào cương vực Việt Nam.

Thời điểm ban đầu này, khu vực Biên Hòa, Gia Định có khoảng 10.000 hộ với 200.000 khẩu. Công cuộc khai hoang được tiến hành theo những phương thức mới, mang lại hiệu quả hơn.

Cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18, Mỹ Tho và Cù lao Phố là hai trung tâm thương mại lớn nhất Nam Bộ. Tuy nhiên, cuối thế kỷ 18, sau các biến loạn và chiến tranh, thương nhân dần chuyển về vùng Chợ Lớn. Khu vực Sài Gòn dần trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Nam Bộ.

Năm 1788, chúa Nguyễn Ánh tái chiếm Sài Gòn, lấy nơi đây làm cơ sở để chống lại Tây Sơn. Năm 1790, với sự giúp đỡ của hai sĩ quan công binh người Pháp là kỹ sư Theodore Lebrun và Victor Olivier de Puymanel (1768–1799), Chúa Nguyễn Ánh cho xây dựng Thành Bát Quái làm trụ sở của chính quyền mới. "Gia Định thành" khi đó được đổi thành "Gia Định kinh".Lê Quỳnh, Chuyển giao quân sự: Trường hợp nhà Nguyễn . BBC Việt ngữ, 19 tháng 2 năm 2004. Năm 1802, sau khi chiến thắng Tây Sơn, vua Gia Long lên ngôi và đẩy mạnh công cuộc khai khẩn miền Nam. Miền Nam được chia thành 5 trấn, gọi là "Gia Định ngũ trấn". Các công trình kênh đào Rạch Giá – Hà Tiên, Vĩnh Tế... được thực hiện. Qua 300 năm, các trung tâm nông nghiệp phát triển bao quanh những đô thị sầm uất được hình thành. Sáu năm sau, 1808, "Gia Định trấn" lại được đổi thành "Gia Định thành". Trong khoảng thời gian 1833 đến 1835, Lê Văn Khôi khởi binh chống lại nhà Nguyễn, Thành Bát Quái trở thành địa điểm căn cứ. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy, năm 1835, vua Minh Mạng cho phá Thành Bát Quái, xây dựng Phụng Thành thay thế.

 Thời kỳ Pháp thuộc 
thế=|nhỏ|200x200px|Tranh vẽ của Pháp về cuộc bao vây thành Gia Định năm 1859 bởi các lực lượng Pháp-Tây Ban Nha.
nhỏ|Biểu tượng Sài Gòn thời kỳ Liên bang Đông Dương
Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định vào năm 1859, thực dân Pháp gấp rút quy hoạch lại Sài Gòn thành một đô thị lớn nhằm phục vụ mục đích khai thác thuộc địa và làm nơi cư trú cho quan chức Pháp. Đồ án thiết kế được Phó Đô đốc Pháp là Page (về sau là Charner) cử trung tá công binh Pháp là Paul Florent Lucien Coffyn (1810 – 1871), nguyên Lãnh sự Pháp ở Hoa Kỳ, thiết kế. Theo bản đồ của Coffyn được công bố vào ngày 13/5/1862, quy hoạch ban đầu của Sài Gòn bao gồm cả tỉnh Chợ Lớn với khoảng 500.000 dân (Saigon ville de 500.000 âmes), tức khoảng 20.000 dân/km².Quy hoạch Sài Gòn 1772 vượt xa tầm nhìn người Pháp 1865 , Báo Tuổi trẻ, 22/03/2016 Quy hoạch này tương ứng với quy hoạch khu vực phòng thủ của tướng Nguyễn Cửu Đàm năm 1772, khi dân số Sài Gòn chỉ khoảng 20.000–30.000 người. Nhưng đến 1864, nhận thấy diện tích dự kiến của thành phố quá rộng, khó bảo đảm về an ninh, Soái phủ Pháp ở Nam Kỳ (Gouverneur Amiral de la Cochinchine) lúc đó là Chuẩn đô đốc Pierre Rose quyết định tách Chợ Lớn khỏi Sài Gòn. Ngày 3 tháng 10 năm 1865, Pierre Rose ra lệnh quy hoạch lại Sài Gòn chỉ còn là khu vực nằm giữa rạch Thị Nghè, sông Sài Gòn, rạch Bến Nghé và đường mới khu cầu Ông Lãnh hiện nay. Toàn bộ quy hoạch chỉ còn rộng khoảng 3 km².nhỏ|200x200px|Bản đồ Sài Gòn năm 1898, rộng khoảng 7km².|thế=Rất nhanh chóng, các công trình quan trọng của thành phố, như Dinh Thống đốc Nam Kỳ, Dinh Toàn quyền, được Pháp thiết kế và huy động nhân công xây dựng. Sau 2 năm người Pháp xây dựng và cải tạo, khu quy hoạch rộng khoảng 3 km² nói trên đã hoàn toàn thay đổi.

Thành phố Sài Gòn khi đó được thiết kế theo mô hình châu Âu, nơi đặt văn phòng nhiều cơ quan công vụ như: dinh thống đốc, nha giám đốc nội vụ, tòa án, tòa thượng thẩm, tòa sơ thẩm, tòa án thương mại, tòa giám mục... Nam Kỳ Lục tỉnh là thuộc địa của Pháp và Sài Gòn nằm trong tỉnh Gia Định. Vào năm 1861, địa phận Sài Gòn được giới hạn bởi một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài Gòn cùng con đường nối liền chùa Cây Mai với những phòng tuyến cũ của đồn Kỳ Hòa.

Đến năm 1867, việc quản lý Sài Gòn được giao cho Ủy ban thành phố gồm một ủy viên và 12 hội viên; đứng đầu là viên Thị trưởng người Pháp tên là Charles Marie Louis Turc (1867–1871). Cho tới nửa đầu thập niên 1870, thành phố Sài Gòn vẫn nằm trong địa hạt hành chính tỉnh Gia Định. Ngày 15 tháng 3 năm 1874, Tổng thống Pháp Jules Grévy ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn. Đứng đầu là viên Thị trưởng người Pháp, đầu tiên là G. Vinson (1874 –1876). Đến năm 1879 thì Pháp cho lập thêm Hội đồng thành phố Sài Gòn (hay đúng ra là Ủy hội thành phố – Commission municipale).Goodman, Allan E. Politics in War. Cambridge, MA: Havard University Press, 1973. tr 14

Sau Cách mạng Tháng Tám, ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tái chiếm thành phố. Tháng 8 năm 1946, phòng Nam Bộ Trung ương đã tổ chức họp, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã đề nghị đổi tên Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh, và 57 người phòng Nam Bộ Trung ương (đứng đầu danh sách là Trần Hữu Nghiệp, Trần Công Tường, Nguyễn Tấn Gi Trọng...) đã ra quyết nghị, gửi lên Quốc hội và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đề xuất này, tuy nhiên, do nhiều việc cấp bách phải giải quyết nên chưa được quyết định chính thức
 Đô thành Sài Gòn 

Từ năm 1946, Sài Gòn đã là thủ đô của Cộng hòa tự trị Nam Kỳ rồi năm 1949 là thủ đô của Quốc gia Việt Nam. Đến năm 1955, Việt Nam Cộng hòa được thành lập, Sài Gòn khi đó là thành phố lớn nhất tại miền Nam Việt Nam đã được chọn làm thủ đô với tên gọi chính thức "Đô thành Sài Gòn" (lưu ý, cách viết thông dụng thời đó là "Saigon" hoặc "Sài-gòn"). Sau năm 1955, tên đường phố Sài Gòn vốn trước kia toàn là tên Pháp nay đồng loạt đổi tên tiếng Việt (trừ một số ngoại lệ). Việc này do Phòng Họa đồ thuộc Ty Kỹ thuật do Ngô Văn Phát điều hành; ông sắp xếp và chọn lựa tên các danh nhân dựa trên tầm vóc lịch sử và quy tụ gần nhau những nhân vật cùng thời kỳ có liên quan với nhau, như đường Cô Giang và Cô Bắc thì phải gần đường Nguyễn Thái Học; đường Lê Lai thì nhỏ, gần Đại lộ Lê Lợi lớn hơn. Những ý tưởng như Công lý, Tự do, Cộng hòa cũng được dùng đặt tên, tạo cho thành phố những đặc trưng mới.

Khi Chiến tranh Đông Dương lan rộng thì di dân từ nông thôn lên thành thị tăng nhanh. Vào thời điểm 1948, vùng Sài Gòn dân số đã lên đến 1,179 triệu người, đến năm 1949 thì dân số khu vực đã tăng lên 1.200.000, và sang năm 1954 với hàng trăm ngàn người di cư mới (phần đông là người Công giáo, còn gọi là dân Bắc Kỳ Công giáo) từ phía bắc vĩ tuyến 17 thì dân số Sài Gòn leo cao, đạt 2.000.000.Pierre Brocheux và Daniel Hémery. Indochina, An Ambiguous Colonization 1858-1954. Berkeley, CA: University of California Press, 2009. tr 336-374. Dân di cư tập trung tại các khu vực như Xóm Mới – Gò Vấp, Bình An – Quận 8, và rải rác tại các quận khác. Với Nghị định số 110-NV ngày 27 tháng 3 năm 1959 của Tổng thống Ngô Đình Diệm, từ 6 quận, Sài Gòn được chia lại thành 8 quận với tổng cộng 41 phường.

Vào nửa cuối thập niên 1950, nhờ viện trợ đáng kể của Chính phủ Hoa Kỳ, Sài Gòn trở thành một trung tâm về chính trị, kinh tế, văn hóa, giải trí tại miền Nam Việt Nam, là thành phố lớn nhất của kinh tế Việt Nam Cộng hòaMetzner, Edward. Reeducation in Postwar Vietnam. College Station, TX: Tẽas A&M University Press, 2001. tr 5-9. Từ giữa thập niên 1960 đến những năm đầu thập niên 1970, việc Quân đội Hoa Kỳ vào tham chiến tại miền Nam Việt Nam cũng gây nên những xáo trộn đối với thành phố. Nhiều cao ốc, công trình quân sự mọc lên. Lối sống của giới trẻ Sài Gòn cũng chịu ảnh hưởng bởi văn hóa phương Tây được du nhập từ binh lính và sách báo Mỹ.

Trung tâm thành phố có một số công trình, khu phố được xây dựng to đẹp và sang trọng, tuy nhiên, các công trình này chủ yếu do Pháp xây dựng từ thập niên 1940, các khu nhà mới rất ít được xây dựng kể từ sau năm 1950, trong khi đó dân cư nông thôn đổ về thành thị tìm việc và tránh chiến sự khiến một số khu vực ở Sài Gòn dần trở thành những khu ổ chuột khổng lồ. Khảo sát cho thấy khoảng 40% dân số khu vực Sài Gòn khi đó (tức khoảng 1,2 triệu người) phải sống tại khu ổ chuột với những điều kiện về y tế, vệ sinh rất kém

nhỏ|220px|Tòa Đô chánh Sài Gòn năm 1968|thế=
nhỏ|220x220px|Ngập lụt ở Sài Gòn: Góc đường Hồng Bàng - Tổng Đốc Phương (nay là góc Hồng Bàng - Châu Văn Liêm), Sài Gòn năm 1967.|thế=
nhỏ|220x220px|Khu ổ chuột cạnh một con kênh ô nhiễm ở Sài Gòn năm 1956. Những khu ổ chuột như thế này lan rộng khắp Sài Gòn trong thập niên 1960 do người tị nạn (hầu hết là tỵ nạn cộng sản) trong cuộc Chiến tranh Việt Nam đổ về thành phố.|thế=

Việc rút đi của hơn nửa triệu quân Mỹ đã để lại một khoảng trống khổng lồ trong nền kinh tế: hàng tỷ đôla hàng năm trước đây được lính viễn chinh Mỹ tung vào xã hội qua các dịch vụ mua sắm ở thành phố, nay không còn nữa. Một khối lượng lớn người lao động làm việc trong các "sở Mỹ" (các văn phòng, trụ sở quân sự của Mỹ) cũng không còn việc làm.Kinh Tế Việt Nam Cộng Hòa Dưới Tác Động Của Viện Trợ Hoa Kỳ (1955 - 1975). Phạm Thị Hồng Hà. ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI - Đại học Khoa học xã hội & nhân văn 2012. Trang 22 Số lượng công nhân làm ở các cơ sở của Mỹ năm 1971 là 100.000 người, đến tháng 12 năm 1972 chỉ còn lại 10.000 người, tạo ra thất nghiệp hàng loạtKinh Tế Việt Nam Cộng Hòa Dưới Tác Động Của Viện Trợ Hoa Kỳ (1955 - 1975). Phạm Thị Hồng Hà. ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI - Đại học Khoa học xã hội & nhân văn 2012. Trang 70". Theo phúc trình của VECCO xuất bản tháng 1/1975 thì: Sài Gòn năm 1974 có 3 triệu dân thì có đến 600.000 người thất nghiệp. Chênh lệch giàu nghèo rất lớn khi thu nhập của thiểu số "tầng lớp trên" chiếm 43,5% GDP, tầng lớp dưới chỉ đạt 1,8%.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, nhiều thường dân ở thành phố hoặc binh lính, sĩ quan, viên chức Việt Nam Cộng hòa và những người cộng tác với Mỹ đã ra nước ngoài định cư. Cũng trong thời gian này, ước tính 700.000 người khác được vận động đi kinh tế mới; nền văn hóa có ảnh hưởng phương Tây bị lu mờ rồi tàn lụi.Nigel Cawthorne, Chiến tranh Việt Nam Được Và Mất, Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm xuất bản 2007, tr. 396

20 năm chiến tranh đã để lại cho Sài Gòn nhiều di sản nặng nề về xã hội. Theo một ước tính, thời điểm năm 1975, dân số Sài Gòn có khoảng 4 triệu người thì trong số đó đã có tới 150.000 người nghiện heroin. Thời điểm năm 1972, 500.000 người là gái mại dâm và gái quán bar, và khoảng 800.000 trẻ mồ côi lang thang trên các đường phố.

 Thành phố Hồ Chí Minh 
Từ 30 tháng 4 năm 1975, chế độ Việt Nam Cộng hòa bị xóa bỏ và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam quản lý miền Nam. Đô thành Sài Gòn, tỉnh Gia Định và 2 quận Củ Chi và Phú Hòa kế cận dưới thời Việt Nam Cộng hòa được hợp nhất thành một đơn vị hành chính gọi là thành phố Sài Gòn – Gia Định. Đầu năm 1976, Đảng bộ và Ủy ban Nhân dân thành phố bắt đầu hoạt động. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên nước thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đồng thời đổi tên thành phố Sài Gòn – Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh, theo tên của nhà lãnh đạo cộng sản và Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đầu tiên, Hồ Chí Minh.

Sau năm 1975, vấn đề người Hoa tại Sài Gòn trở nên trầm trọng. Người Hoa treo quốc kỳ Trung Quốc và ảnh Mao Trạch Đông trong vùng Chợ Lớn, đồng thời từ chối đăng ký quốc tịch Việt Nam.Red brotherhood at war: Vietnam, Cambodia, and Laos since 1975, Evans và Rowley, tr. 51 Hoa kiều kiểm soát gần như toàn bộ các vị trí kinh tế quan trọng ở miền Nam từ năm 1963 đến năm 1975, và đặc biệt nắm chắc 3 lĩnh vực quan trọng: sản xuất, phân phối, và tín dụng. Đến cuối năm 1974, người Hoa kiểm soát hơn 80% các cơ sở sản xuất của các ngành công nghiệp thực phẩm, dệt may, hóa chất, luyện kim, điện...và gần như đạt được độc quyền thương mại: 100% bán buôn, hơn 50% bán lẻ, và 90% xuất nhập khẩu. Hoa kiều ở miền Nam gần như hoàn toàn kiểm soát giá cả thị trường.Red brotherhood at war: Vietnam, Cambodia, and Laos since 1975, Evans và Rowley, tr. 53

Cuối năm 1976, chính quyền mới đóng cửa tất cả trường học và tòa báo của người Hoa. Năm 1978, các tư doanh bị quốc hữu hóa. Trong bối cảnh quan hệ Hà Nội – Bắc Kinh chuyển biến xấu, tâm lý bài Hoa lan rộng khắp miền Bắc Việt Nam. Chính quyền Hà Nội thúc ép nhiều gia đình gốc Hoa hồi hương về Quảng Tây.

Vấn đề Hoa kiều được Chính phủ Việt Nam xem là một thử thách đối với chủ quyền quốc gia hơn là một vấn đề nội bộ đơn giản. Các chiến dịch Cải tạo tư sản miền Nam nhằm xóa bỏ giai cấp tư sản và thực hiện công hữu hóa theo nguyên lý của chủ nghĩa xã hội được tiến hành. Nhà nước đã quốc hữu hóa các cơ sở sản xuất, xí nghiệp công quản của tầng lớp tư sản lớn bỏ lại, chủ yếu là của người Hoa. Các doanh nghiệp vừa như nhà in, xưởng thủ công, cửa hàng, cửa hiệu quy mô nhỏ buộc phải kê khai tài sản, vốn liếng trưng thu, trưng mua, tịch thu chuyển thành hợp tác xã. Nhiều chủ doanh nghiệp bị buộc tịch biên không được làm kinh doanh phải chuyển qua sản xuất nông nghiệp hoặc đi kinh tế mới. Năm 1978, Nhà nước hoàn thành căn bản cải tạo tư sản công nghiệp loại vừa và nhỏ ở miền Nam, xóa bỏ việc người Hoa kiểm soát nhiều ngành công nghiệp. Đến tháng 5 năm 1979, tất cả các xí nghiệp công quản lúc đầu ở miền Nam đều đã được chuyển thành xí nghiệp quốc doanh. Khó khăn về kinh tế, sự lo sợ về chiến tranh biên giới Tây Nam khiến cho nhiều người người Hoa rời thành phố. Số lượng người Hoa tại thành phố đã giảm đi hơn một nửa trong giai đoạn này.
thế=|nhỏ|318x318px|Dinh Độc Lập, công trình lịch sử tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh.
Chính sách quản lý kinh tế quan liêu và cơ chế bao cấp của Nhà nước lên nền kinh tế (cải cách giá-lương-tiền) khiến cho kinh tế lâm vào trì trệ, lạm phát phi mã mà đỉnh điểm của nó là vào năm 1985. Khi công cuộc Đổi mới toàn diện 1986 bắt đầu, Thành phố Hồ Chí Minh đứng ở vị trí tiên phong và đi đầu trong thu hút vốn, công nghệ và đầu tư nước ngoài. Sau khi Luật đầu tư nước ngoài được ban hành năm 1987, trong vòng 3 năm 1988 đến 1990, Thành phố đã cấp 88 giấy phép với tổng số vốn đầu tư là 976 triệu USD. Cơ cấu ngành công nghiệp bắt đầu chuyển dịch từ sản xuất công nghiệp nặng sang các ngành công nghiệp nhẹ, hàng tiêu dùng định hướng xuất khẩu. Với sự phát triển mạnh mẽ về hạ tầng và cởi trói về cơ chế thương mại, mậu dịch, Thành phố ngày càng khẳng định là đi đầu kinh tế của Việt Nam và đạt nhiều chỉ số và thành tựu phát triển kinh tế khá ấn tượng. Đến cuối năm 2018, GDP bình quân đầu người của Thành phố ước đạt hơn 6000 USD/người, cao gấp gần 2.5 lần so với mức trung bình cả nước. Nếu như năm 2000, Thành phố đóng góp khoảng 19% GDP cả nước thì đến năm 2014, thành phố đã chiếm 30% GDP của cả nước. Tuy nhiên tỷ lệ ngân sách được giữ lại của Thành phố Hồ Chí Minh là thấp, năm 2000 tỷ lệ ngân sách được giữ lại là 33% nhưng giảm xuống còn 18% trong giai đoạn 2017-2020. Đây là một trong những lý do khiến tốc độ tăng trưởng kinh tế của thành phố so với bình quân cả nước đang giảm. Trong giai đoạn 2001-2010 tốc độ này bằng 1,6 lần cả nước, thì đến giai đoạn 2011-2019 chỉ bằng 1,2 lần.Tỷ lệ ngân sách TP HCM được giữ lại thấp nhất nước , Vnexpress, 7/7/2020 Về cán cân thu – chi, năm 2017 TP HCM bội chi 2.900 tỷ đồng; năm 2018 bội chi hơn 4.880 tỷ đồng; 2019 bội chi gần 3.560 tỷ đồng. Vì thế, Trung ương luôn phải cấp thêm từ nguồn ngân sách để bù đắp cho các khoản chi của thành phố

Đến cuối những năm 2000, thành phố bước vào công cuộc đổi mới cơ bản về hạ tầng giao thông vận tải, tiến hành xây dựng và khai trương nhiều công trình trọng điểm như Đại lộ Nguyễn Văn Linh, Đại lộ Đông Tây, cầu Phú Mỹ. Nhiều cảng biển quốc tế được khánh thành và nhiều đường cao tốc được xây dựng nối Thành phố với các tỉnh thành lân cận tạo thuận lợi cho thông thương hàng hóa và phát triển giao thương ngày càng lớn cho thành phố.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có diện tích rộng 2.095 km², lớn hơn gấp 30 lần so với đô thị Sài Gòn trước năm 1975 (67,5 km²). Trong đó, tính riêng diện tích khu đô thị là 820 km² (năm 2010),Thành phố Hồ Chí Minh: Dân số có thể trên 10 triệu người vào 2020 , 26/1/2015, Thời báo Kinh tế Sài Gòn lớn gấp 33 lần so với trước năm 1975 (rộng 25 km²).

Theo đà phát triển của kinh tế, lượng người nhập cư đổ vào thành phố cũng ngày càng tăng. Về dân số, tháng 4 năm 2014, toàn Thành phố Hồ Chí Minh có 7,95 triệu dân (trong đó khoảng 6,7 triệu dân sống ở khu đô thị), như vậy là đã tăng 3,2 lần so với mức 2,5 triệu dân của đô thị Sài Gòn ở thời điểm tháng 4 năm 1975. Năm 2017, nếu tính cả người cư trú không đăng ký thì dân số toàn thành phố đã đạt đến 13 triệu người, tăng gấp 5,2 lần so với thời điểm tháng 4 năm 1975. Thống kê giữa năm 2017 cho thấy thành phố có tới gần 7,6 triệu xe máy (chiếm 1/3 lượng xe máy cả nước) và khoảng 700.000 xe ôtô. Như vậy, số xe máy lưu thông trong thành phố đã tăng gấp 30 lần, số xe ô tô đã tăng gấp 35 lần so với giai đoạn trước năm 1975.

Với tổng diện tích 2.096 km² và hơn 9 triệu dân (số liệu 2021), Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị lớn thứ 2 Việt Nam về diện tích (sau Hà Nội) và lớn nhất về dân số. 11 quận nội thành của Sài Gòn trước đây được chia lại thành 8 quận. 4 quận Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Tân Bình được thành lập. Khu vực ngoại thành gồm 5 huyện: Thủ Đức, Hóc Môn, Củ Chi, Bình Chánh, Nhà Bè. Năm 1978, thành phố nhận thêm huyện Duyên Hải của tỉnh Đồng Nai. Năm 1979, các đơn vị hành chính cơ sở được phân chia lại, toàn thành phố có 261 phường, 86 xã. Sau đợt điều chỉnh tiếp theo vào năm 1989, thành phố còn 182 phường và 100 xã, thị trấn. Đến năm 1997, phân chia hành chính của thành phố lại thay đổi, gồm 17 quận, 5 huyện với 303 phường xã, thị trấn. Năm 2004, Thành phố Hồ Chí Minh gồm 19 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành với 322 phường, xã và thị trấn.

Ngày 24 tháng 11 năm 2017, Quốc hội Việt Nam ra Nghị quyết về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó tăng thêm quyền hạn cho chính quyền thành phố trong việc quản lý đất đai, quản lý đầu tư, quản lý tài chính – ngân sách nhà nước. Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có nhiều quyền hạn hơn trong việc quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng đất, phê duyệt đầu tư công; có thêm những nguồn thu mới, có thể được giữ lại ngân sách nhiều hơn và được hưởng một phần số thu từ cổ phần hóa của các doanh nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quản lý hoặc đại diện sở hữu, được chủ động vay vốn bằng các hình thức khác nhau. Ngoài ra, chính quyền thành phố các cấp còn được chủ động phân quyền cho chính quyền cấp dưới; quyết định mức thu nhập bình quân tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức, chuyên gia thuộc thành phố quản lý.NGHỊ QUYẾT VỀ THÍ ĐIỂM CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH ĐẶC THÙ PHÁT TRIỂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH , Quốc hội Việt Nam

Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 12 tháng 6 năm 2025). Theo đó, sáp nhập tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Bình Dương vào Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau khi sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh có 6.772,59 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 14.002.598 người. Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay bao gồm toàn bộ đô thành Sài Gòn cũ, cộng thêm toàn bộ các tỉnh Gia Định, Bình Dương, Phước Tuy, 2 quận Tân Uyên và Dĩ An thuộc tỉnh Biên Hoà và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ.

 Địa lý 

 Vị trí địa lý 
Thành phố Hồ Chí Minh có toạ độ 10°10' – 10°38' Bắc và 106°22' – 106°54' Đông.
Phía đông giáp tỉnh Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng
Phía tây giáp tỉnh Tây Ninh
Phía bắc giáp tỉnh Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh
Phía nam giáp tỉnh Đồng Tháp và Biển Đông.

Nằm ở phía Nam, thuộc miền Đông Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh cách Hà Nội 1.730 km theo đường bộ, trung tâm thành phố cách bờ biển Đông 50 km theo đường chim bay. Với vị trí tâm điểm của khu vực Đông Nam Á, Thành phố Hồ Chí Minh là một đầu mối giao thông quan trọng về cả đường bộ, đường thủy và đường không, nối liền các tỉnh trong vùng và còn là một cửa ngõ quốc tế.

Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, địa hình thành phố thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông. Vùng cao nằm ở phía bắc – Đông Bắc và một phần Tây Bắc, trung bình 10 đến 25 mét. Xen kẽ có một số gò đồi, cao nhất lên tới 32 mét như đồi Long Bình ở Thủ Đức. Ngược lại, vùng trũng nằm ở phía nam – tây nam và đông nam thành phố, có độ cao trung bình trên dưới một mét, nơi thấp nhất 0,5 mét. Các khu vực trung tâm, một phần thành phố Thủ Đức, toàn bộ huyện Hóc Môn và Quận 12 có độ cao trung bình, khoảng 5 tới 10 mét.

 Các điểm cực của thành phố Hồ Chí Minh 
 Điểm cực Bắc tại: xã Minh Thạnh
 Điểm cực Tây tại: xã Thái Mỹ
 Điểm cực Nam tại: đặc khu Côn Đảo
 Điểm cực Đông tại: xã Bình Châu

 Điều kiện tự nhiên 

 Địa chất, thủy văn 
thế=|trái|nhỏ|262x262px|Sông Sài Gòn, năm 2013
Địa chất Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm chủ yếu là hai tướng trầm tích Pleistocen và Holocen lộ ra trên bề mặt. Trầm tích Pleistocen chiếm hầu hết phần phía Bắc, Tây Bắc và Đông Bắc thành phố. Dưới tác động của các yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người, trầm tích phù sa cổ hình thành nhóm đất đặc trưng riêng: đất xám. Với hơn 45 ngàn hecta, tức khoảng 23,4% diện tích thành phố, đất xám ở Thành phố Hồ Chí Minh có ba loại: đất xám cao, đất xám có tầng loang lổ đỏ vàng và hiếm hơn là đất xám gley. Trầm tích Holocen ở Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều nguồn gốc: biển, vũng vịnh, sông biển, bãi bồi... hình thành nhiều loại đất khác nhau: nhóm đất phù sa biển với 15.100 ha, nhóm đất phèn với 40.800 ha và đất phèn mặn với 45.500 ha. Ngoài ra còn có một diện tích khoảng hơn 400 ha là "giồng" cát gần biển và đất feralite vàng nâu bị xói mòn trơ sỏi đá ở vùng đồi gò.

Về thủy văn, nằm ở vùng hạ lưu hệ thống sông Đồng Nai – Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh có mạng lưới sông ngòi, kênh rạch rất đa dạng. Sông Đồng Nai bắt nguồn từ cao nguyên Lâm Viên, hợp lưu bởi nhiều sông khác, có lưu vực lớn, khoảng 45.000 km². Với lưu lượng bình quân 20–500 m³/s, hàng năm cung cấp 15 tỷ m³ nước, sông Đồng Nai trở thành nguồn nước ngọt chính của thành phố. Sông Sài Gòn bắt nguồn từ vùng Hớn Quản, chảy qua Thủ Dầu Một đến Thành phố Hồ Chí Minh, với chiều dài 200 km và chảy dọc trên địa phận thành phố dài 80 km. Sông Sài Gòn có lưu lượng trung bình vào khoảng 54 m³/s, bề rộng tại thành phố khoảng 225 m đến 370 m, độ sâu tới 20 m. Nhờ hệ thống kênh Rạch Chiếc, hai con sông Đồng Nai và Sài Gòn nối thông ở phần nội thành mở rộng. Một con sông nữa của Thành phố Hồ Chí Minh là sông Nhà Bè, hình thành ở nơi hợp lưu hai sông Đồng Nai và Sài Gòn, chảy ra biển Đông bởi hai ngả chính Soài Rạp và Gành Rái. Trong đó, ngả Gành Rái chính là đường thủy chính cho tàu ra vào bến cảng Sài Gòn. Ngoài các con sông chính, Thành phố Hồ Chí Minh còn có một hệ thống kênh rạch chằng chịt: Láng The, Bàu Nông, rạch Tra, Bến Cát, An Hạ, Tham Lương, Cầu Bông, Nhiêu Lộc –Thị Nghè, Bến Nghé, Tàu Hủ, Kênh Tẻ, Kênh Đôi... Hệ thống sông, kênh rạch giúp Thành phố Hồ Chí Minh trong việc tưới tiêu, nhưng do chịu ảnh hưởng dao động triều bán nhật của biển Đông, thủy triều thâm nhập sâu đã gây nên những tác động xấu tới sản xuất nông nghiệp và hạn chế việc tiêu thoát nước ở khu vực nội thành.

Nhờ trầm tích Pleistocen, khu vực phía bắc Thành phố Hồ Chí Minh có được lượng nước ngầm khá phong phú. Nhưng về phía nam, trên trầm tích Holocen, nước ngầm thường bị nhiễm phèn, nhiễm mặn. Khu vực nội thành cũ có lượng nước ngầm đáng kể, tuy chất lượng không thực sự tốt, vẫn được khai thác chủ yếu ở ba tầng: 0–20 m, 60–90 m và 170–200 m (tầng trầm tích Miocen). Tại Quận 12, huyện Hóc Môn và huyện Củ Chi, chất lượng nước tốt, trữ lượng dồi dào, thường được khai thác ở tầng 60–90 m, trở thành nguồn nước bổ sung quan trọng.

 Khí hậu 
Nằm trong vùng nhiệt đới xavan, cũng như một số tỉnh Nam Bộ khác, Thành phố Hồ Chí Minh không có bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông. Nhiệt độ cao đều và mưa quanh năm (mùa khô ít mưa). Trong năm, Thành phố Hồ Chí Minh có 2 mùa là biến thể của mùa hè: mùa mưa – khô rõ rệt. Mùa mưa được bắt đầu từ tháng 5 tới tháng 11 (khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ cao mưa nhiều), còn mùa khô từ tháng 12 tới tháng 4 năm sau (khí hậu khô, nhiệt độ cao và mưa ít). Trung bình, Thành phố Hồ Chí Minh có 160 tới 270 giờ nắng/tháng, nhiệt độ trung bình 27 °C, cao nhất lên tới 40 °C, thấp nhất xuống 13,8 °C. Hàng năm, thành phố có 330 ngày nhiệt độ trung bình 25 tới 28 °C. Lượng mưa trung bình của thành phố đạt 1.949 mm/năm, trong đó năm 1908 đạt cao nhất 2.718 mm, thấp nhất xuống 1.392 mm vào năm 1958. Một năm, ở thành phố có trung bình 159 ngày mưa, tập trung nhiều nhất vào các tháng từ 5 tới 11, chiếm khoảng 90%, đặc biệt hai tháng 6 và 9. Trên phạm vi không gian thành phố, lượng mưa phân bố không đều, khuynh hướng tăng theo trục Tây Nam – Đông Bắc. Các quận nội thành và các huyện phía bắc có lượng mưa cao hơn khu vực còn lại.

Thành phố Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng bởi hai hướng gió chính là gió mùa Tây – Tây Nam và Bắc – Đông Bắc. Gió Tây – Tây Nam từ Ấn Độ Dương, tốc độ trung bình 3,6 m/s, vào mùa mưa. Gió Gió Bắc – Đông Bắc từ biển Đông, tốc độ trung bình 2,4 m/s, vào mùa khô. Ngoài ra còn có gió mậu dịch theo hướng Nam – Đông Nam vào khoảng tháng 3 tới tháng 5, trung bình 3,7 m/s. Có thể nói Thành phố Hồ Chí Minh thuộc vùng không có gió bão. Cũng như lượng mưa, độ ẩm không khí ở thành phố lên cao vào mùa mưa (80%), và xuống thấp vào mùa khô (74,5%). Bình quân độ ẩm không khí đạt 79,5%/năm.

Với những biến đổi khí hậu, Sài Gòn thuộc danh sách 10 thành phố trên thế giới bị đe dọa vì nguy cơ mực nước biển dâng cao. Theo dự tính của Liên Hợp Quốc thì đến năm 2050 nước biển sẽ dâng 26 cm và 70% khu đô thị Sài Gòn sẽ bị ngập lụt. Ngân hàng Phát triển Á châu ước lượng hậu quả là thiệt hại kinh tế lên đến hàng tỷ USD.

 Môi trường 
Với tốc độ gia tăng dân số quá nhanh, cơ sở hạ tầng chưa kịp quy hoạch nâng cấp tổng thể, ý thức một số người dân lại quá kém trong nhận thức và bảo vệ môi trường chung... Vì vậy, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay đang phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường rất lớn. Hiện trạng nước thải không được xử lý đổ thẳng vào hệ thống sông ngòi còn rất phổ biến. Nhiều cơ sở sản xuất, bệnh viện và cơ sở y tế chưa có hệ thống xử lý nước thải là một thực trạng đáng báo động.

Tình trạng ngập lụt trong trung tâm thành phố đang ở mức báo động cao, xảy ra cả trong mùa khô. Diện tích khu vực ngập lụt khoảng 140 km² với 85% điểm ngập nước nằm ở khu vực trung tâm thành phố. Thiệt hại do ngập nước gây ra ước tính 8 tỷ đồng mỗi năm. Nguyên nhân là do hệ thống cống thoát nước được xây cách đây 50 năm đã xuống cấp. Ngoài ra, việc xây dựng các khu công nghiệp và đô thị ở khu vực phía nam – khu vực thoát nước của thành phố này đã làm cho tình hình ngập càng nghiêm trọng hơn. Việc thoát nước ở Sài Gòn vốn dựa vào hệ thống sông và kênh, rạch tự nhiên nhưng khoảng 30% diện tích kênh rạch đã bị chính quyền thành phố ra lệnh lấp. Theo một nghiên cứu của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam thì chỉ trong 12 năm từ 1996 đến 2008, tại Sài Gòn đã có hơn 100 kênh, rạch với tổng diện tích khoảng 4000 hecta bị người dân lấp và bị lấn chiếm. Thậm chí, các con kênh thoát nước cho sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất cũng bị lấn chiếm với nhiều hình thức, các hộ dân xây lấn ra làm hẹp lòng mương, cùng với việc xả rác thải vào đó nên lưu lượng các con kênh này bị giảm đi Ngoài ra, sai lầm của chính quyền trong việc quy hoạch cũng khiến cho tình trạng ngập lụt Thành phố Hồ Chí Minh trở nên nghiêm trọng.

Trước những bức xúc về thực trạng môi trường, Thành phố Hồ Chí Minh đang khẩn trương tìm mọi cách nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân trên địa bàn. Việc trích ra một nguồn vốn lớn nhiều tỷ đồng đầu tư xây dựng hồ sinh học cải tạo nước kênh Ba Bò là một ví dụ.Ô nhiễm môi trường tại Thành phố Hồ Chí Minh: Hiểm họa mới  SGGP Online, truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2010. Từ 2017 tới 2025, thành phố đặt mục tiêu giải tỏa di dời 28.500 căn nhà và tổ chức lại cuộc sống của người dân đang sống ven kênh, rạch để làm thông thoáng các kênh thoát nước này.

Mật độ cây xanh của thành phố chỉ khoảng 1–2 m²/người, thuộc hàng rất thấp so với các thành phố trên thế giới (Stockholm trên 70 m²/người). Việc thiếu cây xanh đã gây ảnh hưởng đến chất lượng không khí của thành phố.

 Tổ chức hành chính và chính quyền 

 Tổ chức hành chính 

Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay là một trong những thành phố trực thuộc Trung ương của Việt Nam. Về mặt hành chính, thành phố được chia thành 113 phường, 54 xã, 1 đặc khu, thành phố là địa phương có nhiều đơn vị hành chính cấp xã nhất.

Vào năm 1995, hệ thống quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh có 976 địa chỉ, trong đó 47 thuộc trung ương, 73 thuộc thành phố, 549 thuộc các quận, huyện và 307 thuộc cấp phường xã. Các tổ chức đoàn thể, chính trị bao gồm cấp trung ương và thành phố có 291 địa chỉ, các đơn vị sự nghiệp có 2.719 địa chỉ.

+ Danh sách các đơn vị hành chính trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh TênDiện tích(km²) Dân số(người)Phường (113)An Đông1,3281.229An Hội Đông3,29113.681An Hội Tây3,81121.004An Khánh15,3376.967An Lạc10,47172.134An Nhơn3,23111.498An Phú16,85 162.930 An Phú Đông14,59179.115Bà Rịa15,5552.265Bàn Cờ0,9967.616Bảy Hiền2,86132.252Bến Cát100,8997.928Bến Thành1,8571.875Bình Cơ73,6964.601Bình Dương58,16 107.576Bình Đông8,93155.555Bình Hòa18,49120.035Bình Hưng Hòa8,47187.950Bình Lợi Trung3,89116.121Bình Phú2,8575.925Bình Quới6,3446.200Bình Tân11,25161.851Bình Tây1,0563.293Bình Thạnh3,32126.300Bình Thới1,5276.478Bình Tiên1,6191.520Bình Trị Đông7,15165.142Bình Trưng14,82121.382Cát Lái19,6568.654Cầu Kiệu1,2362.663Cầu Ông Lãnh1,6078.734Chánh Hiệp19,66 56.387Chánh Hưng4,61190.707Chánh Phú Hòa69,5453.916Chợ Lớn 1,67 85.066Chợ Quán1,2863.545Dĩ An 21,36227.817Diên Hồng1,8675.633Đông Hòa21,89132.056Đông Hưng Thuận8,26182.895Đức Nhuận2,1771.495Gia Định2,76125.946 TênDiện tích(km²) Dân số(người)Gò Vấp2,81110.850Hạnh Thông3,37128.865Hiệp Bình 16,01215.638Hòa Bình0,9869.318Hòa Hưng2,5996.414Hòa Lợi33,5979.694Khánh Hội1,0794.507Lái Thiêu15,46118.852Linh Xuân12,29158.334Long Bình29,43119.637Long Hương41,2231.457Long Nguyên108,0053.387Long Phước34,2953.092Long Trường24,4973.669Minh Phụng1,2790.808Nhiêu Lộc1,7188.090Phú An35,1946.931Phú Định5,85150.389Phú Lâm2,0087.513Phú Lợi17,96 107.721Phú Mỹ70,9278.641Phú Nhuận1,4668.420Phú Thạnh2,99103.780Phú Thọ1,3765.369Phú Thọ Hòa3,02140.436 Phú Thuận10,5584.089Phước Long9,23137.331Phước Thắng47,3552.589Rạch Dừa19,7076.281Sài Gòn3,0447.022Tam Bình10,71153.414Tam Long34,7041.130Tam Thắng11,7686.420Tăng Nhơn Phú 16,51208.233Tân Bình2,1289.373Tân Định1,2348.524Tân Đông Hiệp21,45100.243Tân Hải51,8630.297Tân Hòa1,4793.437Tân Hiệp47,06142.494Tân Hưng8,54153.674Tân Khánh38,27126.393Tân Mỹ6,4568.124 TênDiện tích(km²) Dân số(người)Tân Phú2,5293.117Tân Phước83,6229.363Tân Sơn10,1277.229Tân Sơn Hòa2,6264.150Tân Sơn Nhất3,1984.639Tân Sơn Nhì3,46117.277Tân Tạo14,71113.363Tân Thành61,6333.943Tân Thới Hiệp 8,06168.060Tân Thuận10,16148.090Tân Uyên87,6173.032Tây Nam119,8056.784Tây Thạnh3,9572.616Thạnh Mỹ Tây 4,40153.216Thông Tây Hội3,24121.192Thới An14,90125.657Thới Hòa37,9379.601Thủ Dầu Một15,6888.132Thủ Đức8,81118.952Thuận An16,1164.689Thuận Giao 16,81150.781Trung Mỹ Tây 6,93126.470Vĩnh Hội1,1763.015Vĩnh Tân61,3561.865Vũng Tàu 16,86117.413Vườn Lài 1,28104.076Xóm Chiếu 1,9457.875Xuân Hòa 2,2248.464Xã (54)An Long100,05 17.906An Nhơn Tây77,6940.896An Thới Đông257,8418.413Bà Điểm 27,36192.230Bàu Bàng84,0942.219Bàu Lâm123,8322.567Bắc Tân Uyên143,6927.964Bình Chánh21,3376.187Bình Châu87,0626.054Bình Giã66,9634.262Bình Hưng32,40183.535Bình Khánh158,2831.403Bình Lợi54,1747.180Bình Mỹ54,4399.675 TênDiện tích(km²) Dân số(người)Cần Giờ157,0122.052Châu Đức84,6628.240Châu Pha65,6425.438Củ Chi64,87128.611Dầu Tiếng182,6939.056Đất Đỏ119,7743.862Đông Thạnh30,17187.758Hiệp Phước63,3373.835Hòa Hiệp99,2825.995Hòa Hội136,2736.174Hóc Môn16,4388.632Hồ Tràm94,5151.895Hưng Long35,5471.504Kim Long63,9233.369Long Điền51,4448.048Long Hải27,93109.149Long Hòa166,7625.215Long Sơn56,50 17.767Minh Thạnh159,0624.215Ngãi Giao69,30 49.065Nghĩa Thành65,6727.819Nhà Bè37,10156.540Nhuận Đức62,0540.239Phú Giáo192,8342.739Phú Hòa Đông59,7597.766Phước Hải70,4443.615Phước Hòa128,07 42.470Phước Thành123,4915.803Tân An Hội53,5084.342Tân Nhựt43,48115.721Tân Vĩnh Lộc34,02164.278Thái Mỹ62,4449.862Thanh An136,7225.324Thạnh An131,314.218Thường Tân127,7621.238Trừ Văn Thố76,5624.533Vĩnh Lộc30,58167.042Xuân Sơn73,8127.368Xuân Thới Sơn35,2196.621Xuyên Mộc102,9626.917Đặc khu (1)Côn Đảo 75,796.143

Đảng bộ và chính quyền 

nhỏ|trái|Trụ sở Ủy ban Nhân dân Thành phố.|thế=|264x264px

Chính quyền thành phố bao gồm Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Tòa án nhân dân.

Hội đồng nhân dân thành phố, với các đại biểu được bầu cử trực tiếp nhiệm kỳ 5 năm, có quyền quyết định các kế hoạch phát triển dài hạn về kinh tế, văn hóa, giáo dục... của thành phố. Đứng đầu HĐND gồm một Chủ tịch, một Phó Chủ tịch và một Ủy viên thường trực. HĐND chịu sự giám sát và hướng dẫn hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chịu sự hướng dẫn và kiểm tra của Chính phủ trong việc thực hiện các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.Quy định của luật tổ chức Hội đồng Nhân dân  trên trang của Hội đồng Nhân dân thành phố Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ khóa X (2021-2026) gồm 94 đại biểu. Chủ tịch HĐND Thành phố hiện tại là bà Nguyễn Thị Lệ.

Hội đồng nhân dân thành phố bầu ra Ủy ban nhân dân thành phố, cơ quan trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý về mọi hoạt động chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa trên địa bàn thành phố. Đứng đầu Ủy ban nhân dân gồm một Chủ tịch và các Phó Chủ tịch. Các sở, ngành của Ủy ban nhân dân sẽ quản lý về các lĩnh vực cụ thể, như y tế, giáo dục, đầu tư, tư pháp, tài chính... Tương tự, cấp quận, huyện cũng có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân chịu sự chỉ đạo chung của cấp thành phố. Ngoài ra, Ủy ban nhân dân còn quản lý một số tổng công ty trên địa bàn thành phố.Thông tin tổ chức hành chính Thành phố Hồ Chí Minh  trên trang của Thành phố. UBND Thành phố nhiệm kỳ khóa X (2021–2026) được HĐND Thành phố nhiệm kỳ 2021–2026 bầu ra gồm 24 thành viên và bầu ông Nguyễn Thành Phong làm Chủ tịch UBND Thành phố. Tuy nhiên cuối tháng 8/2021, ông Nguyễn Thành Phong đã được Bộ Chính trị điều động giữ chức Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương. HĐND Thành phố sau đó cũng đã tiến hành biểu quyết miễn nhiệm chức vụ Chủ tịch UBND thành phố của ông và bầu mới Chủ tịch UBND TP (nhiệm kỳ 2021–2026) đương nhiệm là ông Phan Văn Mãi.

Về phía Đảng ủy, Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (hay thường gọi là Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh) là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng bộ Thành phố. Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI nhiệm kỳ 2020–2025 gồm 62 ủy viên chính thức, bầu ra Ban Thường vụ gồm 16 ủy viên. Cùng với Hà Nội, đứng đầu Đảng ủy Thành phố là Bí thư Thành ủy của thành phố và phải là một đảng viên do Bộ Chính trị chỉ định chứ không do Thành ủy bầu ra, thường là một thành viên của cơ quan này. Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh hiện tại là ông Nguyễn Văn Nên.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố nhiệm kỳ 10 (2014–2019) gồm 140 ủy viên, bầu ra Ban Thường trực UBMTTQ Thành phố gồm 13 ủy viên. Chủ tịch UBMTTQ đương nhiệm là bà Tô Thị Bích Châu, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy (được bầu ngày 22/2/2017 thay thế ông Nguyễn Hoàng Năng do được điều động thuyên chuyển công tác).

 Kinh tế 

Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò đi đầu trong nền kinh tế Việt Nam. Thành phố chiếm 2,04% diện tích và 13,85% dân số của Việt Nam nhưng chiếm tới 22,25% tổng sản phẩm GDP, 27,9% giá trị sản xuất công nghiệp và 37,9% dự án nước ngoài. Một kết quả điều tra xã hội học vào năm 2024 cho thấy, lực lượng lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh là gần 4,9 triệu người, chiếm 51,2% tổng dân số. Trong đó, lao động làm việc tập trung chủ yếu ở khu vực dịch vụ với gần 66%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm trên 33%; còn lại là nông, lâm nghiệp và thủy sản.

Tính chung trong 9 tháng đầu năm 2012, GRDP đạt 404.720 tỷ đồng, tăng khoảng 8,7%. Năm 2021, GRDP đã đạt mức 1.298.791 tỉ đồng (tương ứng 56,47 tỉ USD), trong đó khu vực thương mại dịch vụ đạt khoảng 63,4%, khu vực công nghiệp và xây dựng đạt 22,4%, khu vực nông-lâm-thủy sản chỉ chiếm 0,6%. GRDP bình quân đầu người năm 2021 đạt 142,6 triệu đồng (tương đương 6.173 USD). Thu ngân sách năm 2012 ước đạt 215.975 tỉ đồng, đến năm 2021 đã tăng lên là 383.703 tỉ đồng. Trong đó, thu nội địa năm 2021 đạt 253.281 tỷ đồng, vượt 2% dự toán; thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 116.400 tỉ đồng, vượt 7% dự toán.Thành phố Hồ Chí Minh: Thời điểm "nước rút" hoàn thành kế hoạch 2021 , Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Năm 2013, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã trình Hội đồng nhân dân Thành phố 29 chỉ tiêu về kinh tế và xã hội trong năm 2013, đặt mục tiêu thu nhập bình quân đầu người năm 2013. Trong đó có một số chỉ tiêu kinh tế gồm có GDP bình quân đầu người đạt khoảng 4.000 USD/người/năm, tổng sản phẩm trong nước (GDP) dự kiến tăng 9,5-10%, tốc độ kim ngạch xuất khẩu là 13%, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội dự kiến khoảng 248.500-255.000 tỷ đồng, bằng 36-37% GDP, chỉ số giá tiêu dùng thấp hơn tốc độ tăng của cả nước.TP HCM đặt mục tiêu thu nhập bình quân 4.000 USD mỗi người , Theo báo VnExpress.

Nền kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh đa dạng về lĩnh vực, từ khai thác mỏ, thủy sản, nông nghiệp, công nghiệp chế biến, xây dựng đến du lịch, tài chính... Tính đến cuối năm 2020, cơ cấu GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh như sau: dịch vụ chiếm 62,54% tổng sản phẩm trên địa bàn; công nghiệp – xây dựng chiếm 23,91%; nông nghiệp chiếm 0,72%. Ngành công nghiệp thành phố hiện đang hướng tới các lĩnh vực công nghệ cao, đem lại hiệu quả kinh tế hơn.

Sau 30 năm phát triển, tính đến 2022 Thành phố Hồ Chí Minh có 3 khu chế xuất và 14 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích 3.900 ha, với tỷ lệ lấp đầy đạt 81%. Năm 2025, TP. Hồ Chí Minh tiếp tục là điểm đến hàng đầu của dòng vốn FDI trong cả nước khi thu hút hơn hơn 8,2 tỷ USD và nhiều dự án lớn trong các lĩnh vực tài chính, công nghệ cao, chuyển đổi xanh và logistics. Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2017, Thành phố Hồ Chí Minh xếp ở vị trí thứ 8/63 tỉnh thành.

Về thương mại, Thành phố Hồ Chí Minh có một hệ thống trung tâm mua sắm, siêu thị, chợ đa dạng. Chợ Bến Thành là biểu tượng về giao lưu thương mại từ xa xưa của thành phố, hiện nay vẫn giữ một vai trò quan trọng. Những thập niên gần đây, nhiều trung tâm thương mại hiện đại xuất hiện như Saigon Trade Centre, Diamond Plaza... Mức tiêu thụ của Thành phố Hồ Chí Minh cũng cao hơn nhiều so với các tỉnh khác của Việt Nam và gấp 1,5 lần thủ đô Hà Nội.Minh Anh, "Quy mô tiêu dùng 41,5 tỉ USD: Đầu kéo phát triển! ". Tuổi Trẻ, 20 tháng 8 năm 2007. Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, có mã giao dịch là VN-Index, được thành lập vào tháng 7 năm 1998. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2007, toàn thị trường đã có 507 loại chứng khoán được niêm yết, trong đó có 138 cổ phiếu với tổng giá trị vốn hóa đạt 365 ngàn tỷ đồng.Hình thành và phát triển , trên trang Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 2021, GRDP Thành phố Hồ Chí Minh sụt giảm chưa từng có trong lịch sử do đại dịch COVID-19, với mức 6,78%. Mọi thành phần của GRDP đều tăng âm, cao nhất là ngành dịch vụ với -54,93%. Các ngành thông tin – truyền thông, tài chính – ngân hàng – bảo hiểm, giáo dục, y tế thì có mức tăng trưởng dương, nhất là ngành tài chính với 8,16%. Sau khi nới lỏng giãn cách vào cuối năm 2021, thành phố lên kế hoạch phục hồi và phát triển kinh tế cho năm 2022. Trong 8 tháng, nền kinh tế thành phố phục hồi gần như hoàn toàn.

 Xã hội 
 Dân cư 

Dân số năm 1929 là 123.890 người, trong số đó có 12.100 người Pháp. Gần 40 năm sau, năm 1967, thành phố đã tăng gấp 10 lần với dân số là 1.485.295.Việt Nam Cộng hòa bản đồ hành chánh. Đà Lạt: Phân cục địa dư, 1967.

Kể từ sau năm 1976, dân số Sài Gòn gia tăng nhanh, nhất là dân nhập cư. Theo thống kê chính thức, dân số Sài Gòn năm 1975 là 3.498.120 người.Văn bản liên kết , Nhóm Nghiên cứu Văn Hóa Đồng Nai & Cửu Long. Năm 2021, dân số toàn Thành phố Hồ Chí Minh là 9.166.800 người, chiếm 9,3% dân số cả nước; với diện tích 2095,39 km², mật độ dân số đạt 4.375 người/km². Trong đó dân số sống tại thành thị đạt gần 7.239.600 người, chiếm 79% dân số toàn thành phố và dân số sống tại nông thôn đạt 1.927.200 người, chiếm 21% dân số thành phố. Dân số nam đạt 4.510.400 người, trong khi đó nữ đạt 4.656.400 người.. Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh mới có dân số khoảng 13,7 triệu người.

Thành phố Hồ Chí Minh có tỷ lệ di cư thuần cao nhất cả nước (116‰). Mỗi năm, thành phố tiếp nhận ít nhất từ 200.000 đến 400.000 người di cư từ các tỉnh thành khác. Khoảng 61,8% người di cư nằm trong nhóm tuổi trẻ (20-39 tuổi), với độ tuổi trung bình là 28. Trong các thập niên gần đây, Thành phố Hồ Chí Minh luôn có tỷ số giới tính thấp nhất Việt Nam (2019: 95 nam/100 nữ), luồng nhập cư từ các tỉnh khác vào Thành phố Hồ Chí Minh luôn có số nữ nhiều hơn số nam. Thành phố Hồ Chí Minh gặp phải tình trạng quá tải dân số, tạo áp lực lớn lên nền kinh tế và đời sống người dân. Cứ 5 năm, dân số Thành phố Hồ Chí Minh tăng thêm trung bình 1 triệu người. Tuy nhiên, tỷ suất tổng sinh (TFR) của thành phố lại ở mức thấp nhất cả nước, chỉ đạt 1,39 con trên một phụ nữ.

Sự phân bố dân cư ở Thành phố Hồ Chí Minh không đồng đều. Năm 2019, trong khi một số quận như 4, 5, 10 và 11 có mật độ lên tới trên 40.000 người/km², thì huyện ngoại thành Cần Giờ có mật độ là 102 người/km². Về mức độ gia tăng dân số, trong khi tỷ lệ tăng tự nhiên khoảng 1,07% thì tỷ lệ tăng cơ học lên tới 2,5%. Những năm gần đây, dân số các quận trung tâm có xu hướng giảm, trong khi dân số các quận mới lập vùng ven tăng nhanh, do đón nhận dân từ trung tâm chuyển ra và người nhập cư từ các tỉnh thành khác đến sinh sống. Theo ước tính năm 2005, trung bình mỗi ngày có khoảng một triệu khách vãng lai tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 2010, con số này còn có thể tăng lên tới 2 triệu. Đến tháng 9 năm 2025, thành phố cơ bản không còn hộ nghèo và hộ cận nghèo theo chuẩn quốc gia. Tỷ lệ hộ cận nghèo theo chuẩn riêng của thành phố cũng giảm xuống chỉ còn 0,13%.

Theo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam, tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2009, toàn Thành phố Hồ Chí Minh có đủ 54 thành phần dân tộc cùng người nước ngoài sinh sống.Kết quả toàn bộ Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009 , Tổng cục Thống kê Việt Nam. Trong đó, nhiều nhất là người Kinh có 6.699.124 người, các dân tộc khác như người Hoa có 414.045 người, người Khmer có 24.268 người, người Chăm 7.819 người, người Tày có 4.514 người, người Mường 3.462 người, ít nhất là người La Hủ chỉ có một người.

Theo thống kê năm 2021, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ của đầy đủ 53 dân tộc thiểu số với hơn 500.000 người, chiếm khoảng 4,8% - 5,2% dân số toàn thành phố. Người Hoa chiếm số lượng đông nhất (hơn 412.000 người), tập trung chủ yếu tại khu vực Chợ Lớn. Cộng đồng này có truyền thống kinh doanh lâu đời và nhiều hộ có điều kiện kinh tế khá giả. Tiếp đến là người Khmer (hơn 50.000 người) và người Chăm (hơn 10.000 người). Các dân tộc thiểu số sống đan xen rải rác khắp các quận, huyện. Trình độ học vấn và mặt bằng dân trí của đồng bào dân tộc thiểu số nhìn chung còn thấp hơn so với cộng đồng cư dân chung của thành phố. Tuy nhiên, thành phố đã có nhiều nỗ lực trong việc đào tạo cán bộ, hiện có hơn 3.200 cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số.

Những khu vực tập trung nhiều người nước ngoài hay Việt kiều sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo thành một nét rất riêng đó là những khu chợ, cửa hàng, dịch vụ, món ăn đặc sản của nước đó. Có thể kể đến: Phố Mã Lai tập trung người Mã Lai, người Chăm tại đường Nguyễn An Ninh, phường Bến Thành, Quận 1); chợ Campuchia từ đình chợ Lê Hồng Phong, chạy dọc dài theo đường Hồ Thị Kỷ, Phường 1, Quận 10 đa phần là Việt kiều trở về từ Campuchia; phố Hàn Quốc tại đường Hậu Giang đến các đường lân cận thuộc Phường 4, quận Tân Bình; phố Nhật Bản tại giao lộ Thái Văn Lung – Lê Thánh Tôn thuộc phường Bến Nghé, Quận 1, khu đô thị Phú Mỹ Hưng (Năm 2018, Phú Mỹ Hưng có trên 30.000 người sinh sống, chiếm hơn 50% là người nước ngoài đến từ hàng chục quốc gia, đông hơn cả vẫn là công dân các nước và vùng lãnh thổ châu Á, nhiều nhất đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc).

 Tôn giáo 
Năm 2025, thành phố Hồ Chí Minh có hơn 4 triệu tín đồ tôn giáo, là địa phương có số lượng tín đồ đứng đầu cả nước. Hiện có 13 tôn giáo với 33 tổ chức được Nhà nước công nhận đang hoạt động. Thành phố có khoảng 2.970 cơ sở tôn giáo, hơn 160 dòng tu nam nữ đặt trụ sở chính hoặc văn phòng đại diện tại đây. Thành phố đã tổ chức thành công các sự kiện tôn giáo quốc tế lớn như Đại lễ Vesak 2025.

Thành phố là nơi đặt trụ sở của nhiều giáo hội lớn như Tổng giáo phận TP.HCM, Văn phòng Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, và Trụ sở Tổng Liên hội Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam). Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 722.098 giáo dân (tính đến năm 2024), chia làm 14 giáo hạt với 204 giáo xứ. Trong cộng đồng người Hoa cũng có khoảng 3.000 tín đồ Công giáo, sinh hoạt tập trung tại các nhà thờ như Phanxicô Xaviê (nhà thờ Cha Tam). Hồi giáo gắn liền mật thiết với cộng đồng người Chăm, chủ yếu tập trung tại 15 khu vực quần tụ quanh các thánh đường (Masjid) tại các quận như Quận 1, 6, 8, Bình Thạnh và Phú Nhuận (cũ). Cao Đài và Hòa Hảo cũng có sự hiện diện lâu đời. Ngoài các nhóm trên, thành phố còn có các tôn giáo khác như Baha’i, Tịnh độ Cư sĩ Phật hội, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, và cộng đồng người Do Thái quy mô nhỏ.

 Y tế 

nhỏ|274x274px|Bệnh viện tim Tâm Đức tại Quận 7.|thế=

Thành phố Hồ Chí Minh, với dân số đông, mật độ cao trong nội thành, cộng thêm một lượng lớn dân vãng lai, đã phát sinh nhu cầu lớn về y tế và chăm sóc sức khỏe. Các tệ nạn xã hội, như mại dâm, ma túy, tình trạng ô nhiễm môi trường... gây ảnh hưởng lớn tới sức khỏe dân cư thành phố. Năm 2024, tuổi thọ trung bình của người dân TP.HCM là 76,5 tuổi, cao hơn 2 tuổi so với mặt bằng chung của cả nước (74,5 tuổi). Theo cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Công an TP.HCM cung cấp, năm 2023 số người cao tuổi (trên 60 tuổi) của thành phố là 1.135.889 người, chiếm tỉ lệ 12,05%.

Sau sáp nhập, thành phố hiện có 164 bệnh viện, bao gồm 14 bệnh viện thuộc Bộ Y tế, 32 bệnh viện đa khoa công lập, 28 bệnh viện chuyên khoa công lập và 90 bệnh viện ngoài công lập. Hệ thống gồm 38 trung tâm y tế, 168 trạm y tế và 298 điểm y tế. Tuy nhiên, hiện chỉ có 164 trạm y tế đạt tiêu chuẩn diện tích tối thiểu 500m² theo định hướng mới của Bộ Y tế. Tổng số giường bệnh là 49.792 giường, tỷ lệ giường bệnh 35 giường/vạn dân. Ngoài ra, toàn thành phố còn có 15.611 cơ sở kinh doanh dược và nhà thuốc.. Năm 2025, tỷ lệ hài lòng trung bình của người dân tại các cơ sở y tế công lập đạt 89,29%.

Hệ thống y tế của thành phố hiện có quy mô rất lớn với tổng cộng 164 bệnh viện, bao gồm các đơn vị tuyến Trung ương đầu ngành như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Thống Nhất và các bệnh viện hạng 1 tiêu biểu trực thuộc thành phố như Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Bệnh viện Nguyễn Trãi, Bệnh viện An Bình, Bệnh viện Bình Dân, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Ngoài ra còn có các bệnh viện chuyên khoa lớn giữ vai trò tuyến cuối như Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi đồng 2, Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Mắt, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch.

Vào năm 2005, Thành phố Hồ Chí Minh có 21.780 nhân viên y tế, trong đó có 3.399 bác sĩ. Tỷ lệ bác sĩ đạt 5.45 trên 10 ngàn dân, giảm so với con số 7.31 của năm 2002.Số liệu nhân lực y tế năm 1996 - 2005  trên trang của Sở Y tế thành phố.Y tế và chăm sóc sức khỏe  trên trang Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Tính đến giữa năm 2023, tổng số nhân viên y tế tại TP.HCM (chưa tính bệnh viện bộ ngành) là gần 43.400 người, trong đó có hơn 12.200 bác sĩ. Tỷ lệ bác sĩ tại TP.HCM đạt 20,6 bác sĩ trên 10.000 dân, tăng nhẹ so với mức 20,4 của năm 2022. Năm 2024, ngành y tế thành phố ghi nhận 642 nhân viên y tế nghỉ việc, trong đó bao gồm 286 bác sĩ và 259 điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên. Đáng chú ý, phần lớn những người nghỉ việc là nhân sự có thâm niên và kinh nghiệm chuyên môn cao.

 Giáo dục 

nhỏ|Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai

Về mặt hành chính, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh chỉ quản lý các cơ sở giáo dục từ bậc mầm non tới trung học phổ thông. Các trường đại học, cao đẳng phần lớn trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam. Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có khoảng 2,6 triệu học sinh, nhiều nhất cả nước. Năm học 2024-2025, thành phố có 1.583 cơ sở giáo dục từ tiểu học đến trung học phổ thông, bao gồm 1.411 trường công lập và 172 trường ngoài công lập. Tính đến tháng 8 năm 2025, toàn Thành phố Hồ Chí Minh có 1.961 trung tâm ngoại ngữ-tin học được cấp phép hoạt động, gồm 158 trung tâm có vốn đầu tư nước ngoài và 1.803 trung tâm trong nước.

Là thành phố lớn nhất Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh cũng là một trong hai trung tâm giáo dục bậc đại học lớn nhất với các đại học đa thành viên như Đại học Quốc gia TP.HCM và Đại học Kinh tế TP.HCM. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với 8 trường đại học thành viên thuộc Chính phủ. Nhiều trường đại học lớn khác của thành phố như Trường Đại học Kiến trúc, Đại học Y Dược, Trường Đại học Ngân hàng, Trường Đại học Luật, Trường Đại học Kinh tế, Trường Đại học Sư phạm, Trường Đại học Mở, Trường Đại học Tài chính – Marketing đều là các đại học quan trọng của Việt Nam. Ngoài ra còn có hệ thống các trường tư thục (Đại học Hoa Sen, Đại học Văn Lang, Đại học HUTECH...) và các trường đại học quốc tế (RMIT, Fulbright). Thành phố cũng có hàng chục trường cao đẳng đào tạo nghề đa dạng.

Mặc dù đạt được những bước tiến quan trọng trong thời gian gần đây, nhưng giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều khiếm khuyết. Trình độ dân trí chưa cao và chênh lệch giữa các thành phần dân cư, đặc biệt là ngoại ô so với nội ô. Tỷ lệ trẻ em người Hoa không biết chữ vẫn còn nhiều, gấp 13 lần trẻ em người Kinh. Giáo dục đào tạo vẫn chưa tương xứng với nhu cầu của xã hội. Hệ thống cơ sở vật chất ngành giáo dục thành phố còn kém. Nhiều trường học sinh phải học 3 ca. Thu nhập của giáo viên chưa cao, đặc biệt ở khu vực ngoại thành.Giáo dục và đào tạo I  trên trang Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Trong năm học 2024-2025, tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình tiểu học và tốt nghiệp THCS đạt gần như tuyệt đối. Kết quả thi tốt nghiệp THPT 2025 của thành phố nằm trong top 10 cả nước ở 8/12 môn thi. Tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia 2024-2025, đoàn TP.HCM đứng thứ 2 toàn quốc với 166 thí sinh đạt giải.

 An ninh và tội phạm 

Lịch sử tội phạm tại Sài Gòn trải qua nhiều giai đoạn biến động, gắn liền với sự hình thành và sụp đổ của các đế chế tội phạm kiểm soát các hoạt động phi pháp trong suốt nhiều thập kỷ. Giai đoạn khởi đầu vào những năm 1920 ghi nhận sự hiện diện của Bộ đội Bình Xuyên, tiền thân là những băng nhóm giang hồ hoạt động như cướp biển trên sông, chuyên cưỡng đoạt tiền bảo vệ từ thuyền bè qua lại khu vực bến tàu Chợ Lớn. Dưới sự lãnh đạo của Bảy Viễn (Lê Văn Viễn), lực lượng này từ một tổ chức quân sự đã chuyển mình thành một tập đoàn tội phạm nắm quyền kiểm soát toàn bộ các nhà thổ, sòng bài phi pháp và đặc biệt là độc quyền phân phối thuốc phiện khắp miền Nam Việt Nam cho đến năm 1954.Đến thập niên 1960, giới ngầm Sài Gòn chuyển sang thời đại của "Tứ đại thiên vương" gồm Đại – Tỳ – Cái – Thế, với sự đứng đầu của trùm giang hồ Đại Cathay. Lúc Song song đó, tại khu vực Chợ Lớn, Tín Mã Nàm (biệt danh "con ngựa điên") lãnh đạo một nhánh của Hội Tam Hoàng, thống lĩnh giới Hắc Đạo người Hoa và thu lợi nhuận khổng lồ từ buôn bán thuốc phiện, bạch phiến. Thời đại giang hồ cũ chấm dứt sau năm 1975, mở đường cho sự trỗi dậy mạnh mẽ của Năm Cam (Trương Văn Cam) vào thập niên 1990. Quyền lực của Năm Cam bao trùm Sài Gòn trong suốt hơn một thập kỷ cho đến khi bị sụp đổ sau vụ án ám sát nữ trùm Dung Hà. Năm Cam bị bắt và thi hành án tử hình vào năm 2004.

Trong năm 2024, số vụ phạm tội về trật tự xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh giảm 7,24% so với năm 2023, với nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu giảm sâu hơn 21,6%. Xu hướng này tiếp tục duy trì trong năm 2025 khi tội phạm trật tự xã hội giảm hơn 24%, trong đó các hành vi xâm phạm sở hữu (cướp, trộm cắp, lừa đảo...) giảm hơn 29% so với năm 2024. Tội phạm ma túy tiếp tục diễn biến hết sức phức tạp với quy mô liên tỉnh và xuyên quốc gia. Năm 2024, số vụ ma túy phát hiện tăng 54,82% và số đối tượng tăng 82,4% so với năm 2023; sang năm 2025, số vụ tiếp tục tăng hơn 22% với khối lượng tang vật thu giữ rất lớn. Song song đó, tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến trở thành thách thức lớn khi các vụ chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng gia tăng mạnh, chiếm khoảng 14,46% tổng số vụ phạm tội về trật tự xã hội năm 2024 với các kịch bản thao túng tâm lý tinh vi.

 Giao thông vận tải 

200x200px|nhỏ|Hầm Thủ Thiêm, hầm vượt sông dài nhất Đông Nam Á.|thế=
200x200px|nhỏ|Cầu Ba Son nhìn từ công viên Bến Bạch Đằng|thế=
200x200px|nhỏ|Bến Nhà Rồng, thương cảng cũ của Sài Gòn.|thế=

Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á. Khác với Hà Nội, vận tải thủy ở Thành phố Hồ Chí Minh chiếm tỷ lệ quan trọng. Tính riêng vận tải hàng hóa, đường biển chiếm khoảng 29% và đường sông chiếm khoảng 20% tổng khối lượng thông qua đầu mối thành phố. Đường bộ chỉ chiếm 44% vận tải hàng hóa nhưng chiếm tới 85,6% vận tải hành khách.Giao thông vận tải I  trên trang Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Về giao thông đường không, Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất là sân bay lớn nhất Việt Nam về diện tích và công suất nhà ga."Có nên xây sân bay quốc tế mới ở tỉnh Hải Dương", Tạp chí Hàng không, số tháng 10 năm 2007 của Cục hàng không dân dụng Việt Nam. Năm 2006, vận tải thành phố đã vận chuyển tổng cộng 73.743 tấn hàng hóa, 239 triệu lượt người và bốc xếp 44.341 tấn hàng. Tính đến thời điểm tháng 8 năm 2025, sau sáp nhập, thành phố quản lý gần 12,7 triệu phương tiện giao thông, bao gồm hơn 1,4 triệu ô tô và gần 11,3 triệu xe máy.

 Đường bộ 
Thống kê giữa năm 2017 cho thấy thành phố có tới gần 7,6 triệu xe máy (chiếm 1/3 lượng xe máy cả nước) và khoảng 700.000 ôtô, trong khi tổng dân số là 13 triệu. Theo số liệu năm 2025, mật độ đường giao thông bình quân trên diện tích đất toàn thành phố rất thấp, chỉ đạt 2,38 km/km². Tỷ lệ đất dành cho giao thông trên đất xây dựng đô thị chỉ đạt 13,88%, chưa đạt chỉ tiêu quy định, dẫn đến tình trạng ùn tắc thường xuyên từ 6 giờ sáng đến 21 giờ hàng ngày tại hầu hết các trục đường chính. Ùn tắc giao thông ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và là một trong những thách thức của thành phố. Ước tính, tình trạng ùn tắc giao thông gây thiệt hại khoảng 6 tỷ USD mỗi năm, tính bình quân mỗi giờ trôi qua thành phố lãng phí hơn 15 triệu đồng.

Những năm gần đây, hạ tầng đường bộ của thành phố đã có nhiều đổi thay ngoạn mục. Hiện nay, thành phố được kết nối với các vùng qua hai đường cao tốc chính: Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây và Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Trung Lương. Ngoài ra, các tuyến Quốc lộ và Xa lộ cửa ngõ cũng đã được đầu tư mở rộng đáng kể, như tuyến Đại lộ Nguyễn Văn Linh (Nam Sài Gòn), Xa lộ Hà Nội (đi Biên Hòa) và Đại lộ Đông – Tây cùng hầm Thủ Thiêm vượt sông Sài Gòn. Thành phố cũng đầu tư nhiều cầu lớn để tăng cường giảm tải lưu lượng xe cộ ra ngoại thành, tiêu biểu là cầu Phú Mỹ, cầu Sài Gòn, cầu Thủ Thiêm, cầu Ba Son,... Thành phố đang thực hiện nâng cấp các tuyến huyết mạch như Quốc lộ 1, 13, 22 và chuẩn bị đầu tư các tuyến cao tốc mới như TP.HCM - Mộc Bài và TP.HCM - Chơn Thành. Các dự án đường bộ chiến lược bao gồm dự án khép kín Vành đai 2 (dự kiến hoàn thành năm 2027), tăng tốc thi công Vành đai 3 để hoàn thành toàn tuyến vào tháng 6/2026 và chuẩn bị khởi công Vành đai 4 vào năm 2026.

nhỏ|Ùn tắc giao thông thường xuyên xảy ra tại nhiều khu vực trong Thành phố Hồ Chí Minh.|thế=|200x200pxThành phố có 2 bến xe khách liên tỉnh được phân bố ở các cửa ngõ ra vào: Miền Đông, Miền Tây cùng vài bến xe phụ trợ như Bến xe Quận 8, Bến xe An Sương và Bến xe Ngã Tư Ga. Mạng lưới khả năng tiếp nhận trên 1.200 xe/ngày, vận chuyển gần 41.000 khách/ngày đi các tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều hãng xe tư nhân cũng tham gia vận chuyển hành khách vào các bến bãi không chính thức ở nhiều khu vực nội đô, gần khu dân cư và trung tâm du lịch.

 Đường sắt 
Hệ thống đường sắt tại Thành phố Hồ Chí Minh có lịch sử phát triển lâu đời. Tuyến Sài Gòn - Mỹ Tho khánh thành năm 1881 là tuyến xe lửa đầu tiên của Việt Nam và Đông Dương. Ga Sài Gòn nguyên gốc được xây dựng gần chợ Bến Thành vào năm 1885, sau đó dời về vị trí Công viên 23/9 vào năm 1915 và cuối cùng dời về Ga Hòa Hưng hiện nay vào năm 1983. Đây là ga cuối của tuyến đường sắt Bắc - Nam xuyên quốc gia.

Giao thông đường sắt của thành phố gồm tuyến nội ô và khu vực phụ cận do Xí nghiệp Liên hiệp đường sắt 3 quản lý, tuyến Bắc – Nam và một vài đoạn đường chuyên dụng, hiện hầu như đã ngưng khai thác. Trong thành phố có hai nhà ga chính: Sóng Thần và Sài Gòn. Bên cạnh đó còn có một số nhà ga nhỏ như Dĩ An, Thủ Đức, Bình Triệu, Gò Vấp. Do mạng lưới đường sắt không được nối trực tiếp với các cảng, cơ sở đã cũ kỹ nên giao thông đường sắt Thành phố Hồ Chí Minh không phát triển, chỉ chiếm khoảng 6% khối lượng hàng hóa và 0,6% khối lượng hành khách.

 Đường thủy 
Hệ thống đường thủy trên địa bàn Thành phố có tổng chiều dài 975 km. Thành phố hiện có 92 tuyến giao thông đường thủy nội địa địa phương (dài 598,7 km) và 8 tuyến đường thủy nội địa quốc gia (dài hơn 190 km). Các hướng kết nối đường thủy chính của Thành phố Hồ Chí Minh tập trung vào hướng Tây và Tây Nam tỏa đi các tỉnh miền Tây như Cà Mau, Hà Tiên qua hệ thống kênh Tẻ, kênh Đôi, rạch Ông Lớn, sông Vàm Cỏ và kênh Chợ Gạo. Thành phố đã triển khai dự án cải tạo, nâng cấp luồng sông Sài Gòn dài 71 km từ cầu Bình Lợi đến cảng Bến Súc (Bình Dương) để đáp ứng nhu cầu vận tải thủy trong khu vực Đông Nam Bộ.

Tính đến tháng 4 năm 2018, toàn Thành phố có 401 cảng, bến thủy nội địa đang hoạt động, gồm 4 cảng hàng hóa, 41 bến hàng hóa, 74 bến hành khách, 15 bến neo đậu, 221 bến vật liệu xây dựng và 31 bến khách ngang sông. Hệ thống đường thủy công cộng bao gồm các loại hình như buýt đường sông, tàu buýt cao tốc và tàu cánh ngầm đi Vũng Tàu.

Khu vực Thành phố Hồ Chí Minh có 4 cảng biển chính: Sài Gòn, Bến Nghé, Nhà Bè, Tân Cảng cùng các cảng sông Bình Đông, Tân Thuận, Tôn Thất Thuyết, Bình Lợi, Bình Phước... Cảng Sài Gòn là một trong những cảng lớn nhất Việt Nam, chiếm 25% trong tổng khối lượng hàng hóa thông qua các cảng biển cả nước. Cảng Bến Nghé nằm phía hạ lưu sông Sài Gòn, rộng 32ha, tổng chiều dài cầu cảng 528m, có thể cho tàu có tải trọng từ 15.000 – 20.000 tấn cập bến. Tuy năng lực của các cảng của Thành phố Hồ Chí Minh lớn nhưng việc chuyển tiếp giữa giao thông đường bộ, đường biển và đường sông gặp khó khăn. Tại hầu hết các cảng đường sông, do thiết bị thiếu, vẫn phải bốc dỡ thủ công. Thành phố đang đẩy mạnh các dự án mang tính đột phá chiến lược như Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với khả năng tiếp nhận tàu container siêu trọng tải đến 250.000 DWT và dự án cảng tổng hợp container Cái Mép Hạ.

 Đường hàng không 
200x200px|nhỏ|Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất
Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất nằm ở quận Tân Bình, cách trung tâm thành phố chỉ 7 km. Đây là sân bay nhộn nhịp nhất và có lưu lượng vận chuyển cao nhất cả nước, là cửa ngõ hàng không quốc tế lớn của khu vực Đông Nam Á, với hơn 41 triệu lượt khách đi và đến năm 2019. Hiện có 43 hãng hàng không quốc tế mở đường bay đến sân bay này. Nhà ga thứ 3 được xây dựng nhằm nâng công suất sân bay Tân Sơn Nhất lên 45 triệu khách/năm, khởi công vào quý III/2022. Trong tương lai, khi sân bay quốc tế Long Thành được hoàn tất xây dựng và mở cửa, sân bay này sẽ gánh một lượng hành khách đáng kể từ Tân Sơn Nhất, giúp giảm tình trạng quá tải toàn diện hiện tại.

 Giao thông công cộng 

200x200px|nhỏ|Một đoạn metro tuyến 1 Bến Thành – Suối Tiên
Lịch sử giao thông công cộng tại Thành phố Hồ Chí Minh khởi đầu từ thế kỷ 19 với sự xuất hiện của xe ngựa Malabar bốn bánh do người Pháp nhập vào, sau đó được người Việt cải tiến thành xe thổ mộ hai bánh bình dân phục vụ nhu cầu đi lại rộng rãi. Năm 1881, hệ thống tàu điện (Tramway) đầu tiên tại Việt Nam được khánh thành với tuyến Sài Gòn – Chợ Lớn, ban đầu sử dụng đầu máy hơi nước và sau đó được điện hóa hoàn toàn vào đầu thế kỷ 20 khi nhà máy điện Chợ Quán hoàn thành, mở rộng lên quy mô 5 tuyến với tổng chiều dài 72 km. Tuy nhiên, do những tranh chấp quản trị và sự thay đổi nhu cầu đô thị, hệ thống này đã ngừng vận hành vào năm 1953 và bị dỡ bỏ hoàn toàn vào năm 1957.

Để giải quyết vấn đề giao thông đô thị, Thành phố Hồ Chí Minh đang đầu tư mạnh cho hệ thống giao thông công cộng. Trong đó, hệ thống xe buýt được phục hồi từ năm 2002 đóng vai trò chủ đạo của thành phố. Tính đến năm 2023, thành phố duy trì khoảng 127 tuyến xe buýt với hơn 2.000 xe, trong đó có 90 tuyến được trợ giá. Sau khi sáp nhập địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, mạng lưới đã mở rộng lên 164 tuyến với khoảng 2.342 phương tiện vào năm 2026. Thành phố đang thực hiện lộ trình chuyển đổi sang phương tiện năng lượng sạch với mục tiêu 100% xe buýt sạch vào năm 2030. Tính đến đầu năm 2026, tỷ lệ xe buýt sử dụng điện và khí CNG đã đạt khoảng 46,4% đến 48% tổng số phương tiện.

Năm 2023, toàn thành phố có gần 18.000 xe taxi, trong đó tỉ lệ taxi điện chiếm trên 90% tại khu vực TPHCM (cũ), 78% tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) và 91% tại khu vực Bình Dương (cũ).

Cùng mạng lưới xe buýt, dự án tàu điện ngầm Thành phố Hồ Chí Minh cũng được đang tiến hành. Theo quy hoạch được duyệt vào năm 2013, thành phố sẽ có 8 tuyến đường sắt đô thị, tổng chiều dài hơn 160 km. Đầu năm 2024, tuyến metro đầu tiên (tuyến metro số một Bến Thành – Suối Tiên) khởi công tháng 3 năm 2007 đã đi vào hoạt động sau hơn 17 năm xây dựng. Đây là tuyến đường sắt đô thị có tổng vốn đầu tư cao nhất, đội vốn nhiều nhất lên tới 2,7 lần so với dự toán ban đầu cụ thể chi phí ban đầu 17.387 tỷ đồng điều chỉnh hiện tại 43.757,15 tỷ đồng đội vốn tương đương khoảng 26.400 tỷ đồng. Bên cạnh đó, dự án các tuyến buýt đường sông Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã được lên kế hoạch và vận hành. Hiện nay, tuyến buýt đường sông số một (Bạch Đằng, Q.1 – Linh Đông, TP.Thủ Đức) đã được vận hành khai thác từ ngày 25 tháng 11 năm 2017.

 Quy hoạch và kết cấu đô thị 

nhỏ|Thành phố Hồ Chí Minh đang bị quá tải do dân số tăng nhanh.|thế=|254x254px
Theo thiết kế đô thị ban đầu của người Pháp vào năm 1860, thành phố Sài Gòn sẽ là nơi sinh sống cho 500.000 dân. Thời Việt Nam Cộng hòa, quy mô dân số của thành phố đã lên đến 3 triệu dân. Tính đến năm 2021, thành phố có dân số (kể cả số lượng người cư trú tạm thời) là khoảng 9,3 triệu người. Khi còn thưa dân, Sài Gòn từng là thành phố nhiều cây xanh với không gian kiến trúc theo quy hoạch của Pháp. Sau này, do dân số tăng nhanh, thành phố đã thay đổi với việc thu hẹp không gian xanh để xây dựng nhà cửa, không gian kiến trúc trở nên chật chội bởi nhiều công trình xây dựng hỗn độn thiếu tính thống nhất.

 Du lịch 

nhỏ|355x355px|Nhà hát Lớn nằm tại khu vực trung tâm thành phố.|thế=
Trước khi xảy ra đại dịch COVID-19, trong khoảng 18 triệu khách quốc tế đến Việt Nam vào năm 2019, 8,5 triệu khách đã tới thăm Thành phố Hồ Chí Minh, khoảng 47% cả nước và tăng 13% so với cùng kỳ. Ngoài ra, 33 triệu lượt khách nội địa đã đến thành phố. Doanh thu ngành du lịch 2019 đạt 150.000 tỷ VND, tăng 14,5%.

Năm 2024, Thành phố Hồ Chí Minh đón khoảng gần 6 triệu lượt khách quốc tế (tăng 20%), khoảng 38 triệu lượt khách nội địa (tăng 8,6%), tổng thu du lịch khoảng 190.000 tỷ đồng (năm 2023 đạt khoảng 160.000 tỷ đồng) và đạt 100% kế hoạch.

Là một thành phố trẻ chỉ với hơn 325 năm lịch sử (từ năm 1698), nhưng Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng được không ít công trình kiến trúc và sở hữu một nền văn hóa đa dạng.

Hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 3.200 khách sạn (2025) với hơn 55.000 phòng (2017). Phục vụ những khách cao cấp, thành phố có 20 khách sạn 5 sao, gồm: Caravelle, Sheraton, Mövenpick (Omni cũ), New World, Equatorial, Lotte Legend, Renaissance Riverside, Windsor Plaza, Sofitel Plaza, Park Hyatt, Majestic với tổng cộng 3.592 phòng. Hầu hết các khách sạn này đều do những tập đoàn quốc tế như Accor, Furama, Mariot hay Sheraton quản lý và tập trung nhiều nhất tại Quận 1. Bên cạnh đó, thành phố còn 8 khách sạn 4 sao với 1.281 phòng, 20 khách sạn 3 sao với 1.621 phòng. Do sự phát triển của du lịch, số phòng cao cấp tại thành phố hiện đang thiếu trầm trọng. Mặc dù nhiều nhà đầu tư có ý định xây dựng tiếp các khách sạn sang trọng tại Thành phố Hồ Chí Minh nhưng họ lại gặp khó khăn trong việc tìm địa điểm.

Các địa điểm du lịch của thành phố tương đối đa dạng. Với hệ thống 11 viện bảo tàng, chủ yếu về đề tài lịch sử, Thành phố Hồ Chí Minh đứng đầu Việt Nam về số lượng viện bảo tàng. Bảo tàng lớn nhất và cổ nhất thành phố là Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh với 30 ngàn hiện vật. Trong khi phần lớn khách thăm Bảo tàng Chứng tích chiến tranh là người nước ngoài thì bảo tàng thu hút nhiều khách nội địa nhất là Bảo tàng Hồ Chí Minh. Thành phố Hồ Chí Minh cũng là một đô thị đa dạng về tôn giáo. Trên địa phận thành phố hiện nay, có hơn 1000 ngôi chùa, đình, miếu được xây dựng qua nhiều thời kỳ. Còn các nhà thờ xuất hiện chủ yếu trong thế kỷ 19 theo các phong cách Roman, Gothic. Nhà thờ lớn và nổi tiếng nhất của thành phố là Nhà thờ Đức Bà, nằm ở Quận 1, hoàn thành năm 1880. Thời kỳ thuộc địa đã để lại cho thành phố nhiều công trình kiến trúc quan trọng, như Trụ sở Ủy ban Nhân dân Thành phố, Nhà hát Lớn, Bưu điện trung tâm, Bến Nhà Rồng... Dinh Độc Lập và Thư viện Khoa học Tổng hợp được xây dựng dưới thời Việt Nam Cộng hòa. Kiến trúc hiện đại ghi dấu ấn ở thành phố bằng các cao ốc, khách sạn, trung tâm thương mại như Diamond Plaza, Saigon Trade Center... Khu vực ngoài trung tâm, Địa đạo Củ Chi, Rừng ngập mặn Cần Giờ, Vườn cò Thủ Đức cũng là những địa điểm du lịch quan trọng.

Thành phố Hồ Chí Minh còn là một trung tâm mua sắm và giải trí. Bên cạnh các phòng trà ca nhạc, quán bar, vũ trường, sân khấu, thành phố có khá nhiều khu vui chơi như Công viên Đầm Sen, Suối Tiên, Thảo Cầm Viên. Các khu mua sắm, như Chợ Bến Thành, Diamond Plaza... hệ thống các nhà hàng, quán ăn cũng là một thế mạnh của du lịch thành phố.

 Một số địa điểm, công trình nổi tiếng 
TênĐịa chỉWebsiteBảo tàng Áo DàiPhường Long PhướcBảo tàng Chiến dịch Hồ Chí MinhPhường Sài GònBảo tàng Chứng tích chiến tranhPhường Xuân HoàBảo tàng Địa chất Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònBảo tàng Không quân phía NamPhường Tân Sơn NhấtBảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònBảo tàng Lực lượng Vũ trang miền Đông Nam BộPhường Tân Sơn HoàBảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí MinhPhường Bến ThànhBảo tàng Phụ nữ Nam BộPhường Xuân HoàBảo tàng Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònBảo tàng Tôn Đức ThắngPhường Sài GònBảo tàng Tranh 3D ArtinusPhường Tân HưngBảo tàng Y học cổ truyền Việt NamPhường Hoà HưngBia Truyền thống Vườn LàiPhường Vườn LàiBến Nhà RồngPhường Xóm ChiếuBưu điện Trung tâm Sài GònPhường Sài GònChợ Bến ThànhPhường Bến ThànhChợ Bình TâyPhường Bình TâyChùa Nghệ Sĩ (Nhựt Quang Tự)Phường Thông Tây HộiChùa Ngọc HoàngPhường Tân ĐịnhChùa Phụng SơnPhường Minh PhụngChùa Vĩnh NghiêmPhường Xuân HoàCông viên 30 tháng 4Phường Sài GònCông viên Bờ sông Sài GònPhường An KhánhCông viên Lê Thị RiêngPhường Hoà HưngCông viên Lịch sử – Văn hóa Dân tộcPhường Long BìnhCông viên Tao ĐànPhường Bến ThànhCông viên Văn hóa Đầm SenPhường Bình ThớiDi tích lịch sử Chiến khu Rừng SácXã An Thới ĐôngDinh Độc LậpPhường Bến ThànhĐịa đạo Củ ChiXã An Nhơn TâyĐền Bến DượcXã An Nhơn TâyĐịa đạo Phú Thọ HòaPhường Phú Thọ HòaHầm bí mật chứa vũ khí trong thời kỳ chống MỹPhường Vườn Lài Hầm giấu vũ khí của Biệt động Sài GònPhường Bàn CờHồ Con RùaPhường Xuân HoàKhu di tích Láng Le – Bàu CòXã Tân NhựtKhu du lịch Tân CảngPhường Thạnh Mỹ TâyKhu du lịch Văn hóa Suối TiênPhường Tăng Nhơn PhúKhu du lịch Văn ThánhPhường Thạnh Mỹ TâyKhu tưởng niệm Liệt sĩ Ngã Ba GiồngXã Bà ĐiểmKhu tưởng niệm Vườn Cau ĐỏPhường Thạnh XuânNghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí MinhPhường Long BìnhNhà hát Cải lương Trần Hữu TrangPhường Cầu Ông LãnhNhà hát Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònNhà thờ Đức BàPhường Sài GònNhà thờ Tân ĐịnhPhường Xuân HoàPhố đi bộ Bùi ViệnPhường Cầu Ông LãnhPhố đi bộ Nguyễn HuệPhường Sài GònRừng ngập mặn Cần GiờXã Cần GiờSân vận động Quân khu 7Phường Tân Sơn HoàSân vận động Thống NhấtPhường Diên HồngThảo Cầm ViênPhường Sài GònThư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònTòa nhà BitexcoPhường Sài GònTòa nhà Landmark81Phường Thạnh Mỹ TâyTrại giam Chí HòaPhường Hoà HưngTrụ sở HĐND và UBND Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònTrụ sở Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí MinhPhường Sài GònTrung tâm Nghệ thuật Đương đại The FactoryPhường An KhánhViệt Nam Quốc TựPhường Hoà Hưng

 Một số dịch vụ 
Tên dịch vụPhạm vi hoạt độngWebsiteBuýt đường sông Thành phố Hồ Chí MinhQua các trạm dọc sông Sài GònXe buýt công cộngToàn thành phốXe buýt hai tầngMột số phường trung tâm thành phốXe điện du lịch

 Văn hóa 

 Truyền thông 

297x297px|nhỏ|Bưu điện trung tâm Thành phố.|thế=
Là một trong hai trung tâm truyền thông của Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2009 có 38 đơn vị báo chí thành phố và 113 văn phòng đại diện báo chí trung ương và các tỉnh, 3 nhà xuất bản của thành phố và 21 chi nhánh nhà xuất bản trung ương cùng mạng lưới thông tấn xã, các đài phát thanh, truyền hình địa phương và trung ương. Tổng cộng, trên địa bàn thành phố hiện nay có trên 1000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí. Năm 2020, thành phố còn 28 cơ quan báo chí địa phương (16 báo, 1 đài truyền hình, 1 đài tiếng nói và 10 tạp chí), 161 văn phòng đại diện cơ quan báo chí trung ương, 10 chi nhánh đơn vị truyền hình trả tiền, 46 đơn vị truyền hình vệ tinh. Năm 2022, sau khi sắp xếp giai đoạn 1 theo đề án, Thành phố Hồ Chí Minh còn 19 cơ quan báo chí địa phương, gồm 8 cơ quan báo in, 9 tạp chí, 1 đài truyền hình và 1 đài phát thanh. Trong giai đoạn 2, 2021-2025, thành phố sẽ nghiên cứu để sắp xếp báo chí còn 1 cơ quan truyền thông đa phương tiện.

Trong lĩnh vực xuất bản, từ năm 1995 tới nay, 3 nhà xuất bản của thành phố chiếm 1/7 số đầu sách xuất bản của cả Việt Nam. Ước tính khoảng 60 đến 70% số lượng sách của cả nước được phát hành tại Thành phố Hồ Chí Minh. Những năm gần đây, nhiều trung tâm sách, cửa hàng sách hiện đại xuất hiện. Sài Gòn cũng là nơi ra đời tờ Gia Định báo, tờ báo quốc ngữ đầu tiên. Sài Gòn giải phóng, Thanh Niên, Tuổi Trẻ nằm trong số những tờ báo lớn nhất Việt Nam hiện nay. Ngoài ra, còn có thể kể đến những báo và tạp chí lớn khác như Công an thành phố, Người lao động, Thời báo kinh tế Sài Gòn, Thời trang, Thế giới mới, Kiến thức ngày nay... Ngoài báo chí tiếng Việt, Thành phố Hồ Chí Minh còn có Saigon Times, Thanhniennews bằng tiếng Anh (đã ngừng hoạt động), một ấn bản Sài Gòn giải phóng bằng tiếng Hoa.

Truyền hình đã xuất hiện tại Sài Gòn từ trước năm 1975 do Mỹ xây dựng nhằm phục vụ quân viễn chinh Mỹ, khi miền Bắc còn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Ngay sau ngày Chính phủ Sài Gòn sụp đổ, Đài truyền hình Giải phóng đã thu giữ các cơ sở do Mỹ để lại và bắt đầu phát sóng. Đến nay, Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh – HTV trở thành đài truyền hình địa phương quan trọng bậc nhất Việt Nam. Đối tượng chính của HTV là dân cư thành phố và đa số các tỉnh miền Nam. Về phát thanh, Đài Tiếng nói Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (VOH) hiện nay đang phát sóng các kênh phát thanh FM 99.9 (phát sóng từ những năm 60), 95.6, 87.7 MHZ và AM 610 KHZ phục vụ nhu cầu thông tin văn hóa giải trí của khán thính giả thành phố và các tỉnh lân cận.

 Thể dục, thể thao 
250px|nhỏ|Sân vận động Thống Nhất|thế=
Tính đến năm 2024, thành phố có trên 300 công trình thể dục thể thao công lập. Trong số đó, có khoảng 27 công trình đạt tiêu chuẩn để đăng cai tổ chức các giải thi đấu quốc gia và quốc tế chính thức. Toàn thành phố hiện có trên 2.500 cơ sở văn hóa, thể thao ngoài công lập (không bao gồm các cơ sở trong khách sạn và cụm dân cư cao cấp). Ngoài ra, có khoảng 800 cơ sở kinh doanh thể thao đang hoạt động.

Sân vận động lớn nhất thành phố hiện nay là sân Thống Nhất, với 25.000 chỗ ngồi. Sân vận động lớn thứ hai là sân Quân khu 7, nằm ở quận Tân Bình. Không chỉ dành cho thi đấu thể thao, đây còn là địa điểm tổ chức nhiều chương trình ca nhạc quy mô lớn. Một địa điểm thể thao quan trọng khác của thành phố là Trường đua Phú Thọ. Xuất hiện từ thời thuộc địa, Trường đua Phú Thọ hiện nay là trường đua ngựa duy nhất của Việt Nam. Sở Thể dục – Thể thao thành phố cũng quản lý một số câu lạc bộ như Phan Đình Phùng, Thanh Đa, Yết Kiêu.

Thành phố đang triển khai dự án Khu Liên hợp Thể dục Thể thao (TDTT) Quốc gia Rạch Chiếc tại phường Bình Trưng (TP Thủ Đức cũ), diện tích hơn 186 ha. Hạng mục lớn nhất là sân vận động trung tâm rộng 24 ha, sức chứa khoảng 70.000 chỗ, đáp ứng tiêu chuẩn tổ chức SEA Games và ASIAD.

Thành phố Hồ Chí Minh cũng có những câu lạc bộ thể thao giàu thành tích. Trong giai đoạn thập niên 1980 và 1990, bóng đá thành phố có 3 đại diện tiêu biểu là Cảng Sài Gòn, Hải Quan và Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Cảng Sài Gòn là đội bóng giàu truyền thống nhất với 4 lần vô địch quốc gia và 2 Cúp Quốc gia, đội sau này đã chuyển đổi sang mô hình chuyên nghiệp và đổi tên thành CLB Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2009. Đội bóng Hải Quan cũng từng ghi dấu ấn với chức vô địch quốc gia năm 1991 cùng hai lần lên ngôi tại Cúp Quốc gia (1996, 1997) trước khi giải thể vào năm 2003 do khó khăn tài chính. Trong khi đó, đội Công an Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) hoạt động từ năm 1979 đến 2002, từng vô địch quốc gia năm 1995 và là cái nôi sản sinh ra nhiều danh thủ như Lê Huỳnh Đức, Trần Minh Chiến. Bước sang năm 2025, sau những đợt tái cơ cấu hệ thống thể thao khu vực, bóng đá nam thành phố hình thành các thực thể mới bao gồm Câu lạc bộ bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh (được UBND Thành phố chuyển giao và kế thừa pháp lý từ CLB TP.HCM giai đoạn 2009–2025) và Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh (kế thừa CLB Bà Rịa – Vũng Tàu). Bên cạnh đó còn có đội mới là Becamex Thành phố Hồ Chí Minh (tiền thân là Becamex Bình Dương).

Trong bộ môn bóng rổ chuyên nghiệp, Saigon Heat được thành lập năm 2011 là đội bóng chuyên nghiệp đầu tiên của Việt Nam thi đấu tại đấu trường quốc tế ASEAN Basketball League và giải quốc nội VBA. Bên cạnh đó gần đây còn có sự góp mặt của đội Ho Chi Minh City Wings. Đối với bộ môn futsal, thành phố sở hữu những câu lạc bộ hàng đầu như Thái Sơn Nam (cả đội nam và nữ), Sahako và Tân Hiệp Hưng. Câu lạc bộ bóng chuyền Thành phố Hồ Chí Minh là đội bóng chuyên nghiệp đang thi đấu tại Giải vô địch bóng chuyền quốc gia Việt Nam

 Giải trí 
nhỏ|250x250px|Nhà hát Thành phố vào năm 1967, lúc bấy giờ là tòa nhà Quốc hội của chính quyền Việt Nam Cộng hòa
Những lý do lịch sử và địa lý đã khiến Sài Gòn luôn là thành phố đa dạng văn hóa. Ngay từ giai đoạn thành lập, dân cư của Sài Gòn đã thuộc nhiều dân tộc khác nhau: Kinh, Hoa, Chăm... Thời kỳ thuộc địa rồi Chiến tranh Việt Nam, Sài Gòn hấp thụ thêm nền văn hóa Âu – Mỹ. Cho tới những thập niên gần đây, những hoạt động kinh tế, du lịch tiếp tục giúp thành phố có nền văn hóa đa dạng hơn.

Năm 2024, trên địa bàn TPHCM có 17.670 doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc lĩnh vực văn hóa, chiếm 7,74% số doanh nghiệp của toàn thành phố. Bên cạnh các đơn vị nghệ thuật công lập, thành phố còn có các đơn vị nghệ thuật sân khấu xã hội hóa, gồm: 38 rạp chiếu phim, 11 sân khấu kịch tư nhân, trên 900 doanh nghiệp tổ chức biểu diễn nghệ thuật.

Hoạt động của ngành giải trí ở Thành phố Hồ Chí Minh nhộn nhịp hơn bất cứ thành phố nào ở Việt Nam. Hầu hết các hãng phim tư nhân lớn của Việt Nam hiện nay, như Phước Sang, Thiên Ngân, HKFilm, Việt Phim... đều có trụ sở chính ở Thành phố Hồ Chí Minh. Doanh thu các rạp của thành phố chiếm khoảng 60–70% doanh thu chiếu phim của cả nước. Thành phố này cũng là điểm đến của phần lớn những diễn viên nổi tiếng.Trần Đình, "Rạp chiếu phim ở Thành phố Hồ Chí Minh: Trở lại đúng vị trí "công nghệ giải trí" ". Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, tháng 1 năm 2006. Năm 2024 thành phố có tổng cộng 10 hệ thống rạp với 52 cụm rạp và 295 phòng chiếu. Bên cạnh đó, thành phố sở hữu 184 không gian sáng tạo nghệ thuật chuyên nghiệp.

Tính đến năm 2024, thành phố có 5 nhà hát đáp ứng tốt yêu cầu biểu diễn chuyên nghiệp gồm: Nhà hát Thành phố, Nhà hát Hòa Bình, Nhà hát Bến Thành, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang và Nhà hát Quân đội. Ngoài ra, còn có khoảng 10 sân khấu kịch và 20 địa điểm khác có thể sử dụng cho hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ tại Quận 3 nổi tiếng với những vở kịch thử nghiệm, những vở thư giãn ở Sân khấu Hài 135 Quận 1, Sân khấu kịch IDECAF với những vở lấy từ tuồng tích cổ hoặc tái hiện các danh tác trên thế giới. Thành phố đang triển khai dự án Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ với tổng vốn đầu tư gần 1.400 tỷ đồng.

Lĩnh vực ca nhạc, Thành phố Hồ Chí Minh là thị trường sôi động nhất, điểm đến của phần lớn các ca sĩ nổi tiếng. Ngoài những sân khấu lớn như Nhà hát Thành phố, Nhà hát Bến Thành, Nhà hát Hòa Bình, Sân khấu Trống Đồng... hoạt động âm nhạc ở thành phố ở những phòng trà, quán cà phê đa dạng: Tiếng Tơ Đồng, M&T, Catinat, ATB, Bodega, Carmen... và nhiều trung tâm tổ chức tổ chức văn nghệ hoạt động sôi nổi như Trung tâm Nụ Cười Vàng, Gala Nhạc Việt...

 Văn học và thơ ca 
Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh từ lâu đã là nguồn cảm hứng bất tận trong âm nhạc, văn học và thi ca Việt Nam. Ca khúc Sài Gòn của nhạc sĩ Y Vân được coi là bản “Sài Gòn ca” bất hủ khắc họa nếp sống vui tươi và văn minh của “Hòn ngọc Viễn Đông”. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để lại di sản đồ sộ với những bản tình ca như Em còn nhớ hay em đã quên hay ca khúc Nối vòng tay lớn. Nhạc sĩ Xuân Hồng đóng góp những bài hát biểu tượng như Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh. Âm nhạc hiện đại tiếp nối với những góc nhìn mộc mạc về thành phố như ca khúc “Sài Gòn cà phê sữa đá” của Hà Okio. Nhà thơ Nguyên Sa mang phong vị lãng mạn châu Âu hòa quyện vào nắng Sài Gòn, tạo nên những tuyệt phẩm như “Áo lụa Hà Đông” hay “Tháng sáu trời mưa” tác động mạnh mẽ đến cảm quan thẩm mỹ của giới trẻ. Trong văn học, những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh khơi gợi nỗi nhớ về tuổi trẻ và tình yêu thành phố. Phạm Công Luận với bộ sách “Sài Gòn - Chuyện đời của phố” được ví như người "nhặt nhạnh những mảnh vỡ ký ức" giúp bảo tồn một "thành phố cũ" trong lòng độc giả.

 Ẩm thực 
phải|nhỏ|250x250px|Hai phần phá lấu kèm bánh mì.
Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tiếp nhận tinh hoa ẩm thực từ miền Bắc, miền Trung và miền Tây Nam Bộ. Các món như phở Hà Nội, chả cá Lã Vọng, bún bò Huế, mì Quảng hay cao lầu Hội An đã trở thành một phần của ẩm thực Sài Gòn nhưng được điều chỉnh để thích ứng với khẩu vị người địa phương. Cơm tấm từ lâu đã được coi là "linh hồn" của ẩm thực thành phố và là lựa chọn hàng đầu cho bữa sáng của người dân. Bánh mì Sài Gòn là món ăn biểu tượng liên tục lọt vào danh sách những món ăn đường phố ngon nhất thế giới. Các loại hủ tiếu như hủ tiếu Nam Vang, hủ tiếu Mỹ Tho, hủ tiếu Triều Châu hay hủ tiếu gõ bình dân phản ánh sự giao thoa văn hóa Việt – Hoa đặc sắc. Phá lấu (thường ăn kèm bánh mì hoặc mì gói) được coi là một phần “ký ức đô thị” không thể thiếu trong danh mục các món ăn đường phố nổi tiếng 

Tại khu vực Chợ Lớn, các món ăn biểu tượng gắn liền với cộng đồng người Hoa bao gồm Dimsum (há cảo, xíu mại, bánh bao), vịt quay tứ vị và heo sữa quay. Các món ăn vặt mang tính đặc trưng, xuất hiện khắp các con hẻm và phố đi bộ bao gồm bột chiên, gỏi cuốn, bò bía, súp cua, ốc tô và mía ghim. Ngày nay, xu hướng thưởng thức ẩm thực cao cấp tại thành phố đang nở rộ với các nhà hàng đạt sao Michelin như Anan Saigon.

 Thành phố kết nghĩa 
Thành phố Hồ Chí Minh đã kết nghĩa với các thành phố khác trên thế giới như sau:

  Champasak, Lào
  Viêng Chăn, Lào
  Phnôm Pênh, Campuchia
 25px Manila, Philippines
 25px Bangkok, Thái Lan
 25px Yangon, Myanmar
  Thượng Hải, Trung Quốc
  Thẩm Dương, Liêu Ninh, Trung Quốc
  Quảng Châu, Quảng Đông, Trung Quốc
 25px Hyogo, Nhật Bản
 25px Yokohama, Kanagawa, Nhật Bản
 25px Osaka, Osaka, Nhật Bản
 25px Busan, Hàn Quốc
 25px Đài Bắc, Đài Loan
 25px Almaty, Kazakhstan
 25px Moskva, Nga
 25px Yekaterinburg, Sverdlovsk, Nga
 25px Minsk, Belarus
 25px Barcelona, Barcelona, Catalunya, Tây Ban Nha
 25px Sevilla, Sevilla, Andalucía, Tây Ban Nha
 25px Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp
 25px Lyon, Rhône, Auvergne-Rhône-Alpes, Pháp
 25px Leipzig, Sachsen, Đức
 25px Genève, Genève, Thụy Sĩ
 25px San Francisco, California, Hoa Kỳ
 25px Thành phố New York, New York, Hoa Kỳ
 25px Thành phố México, México
 25px Toronto, Ontario, Canada
 25px Johannesburg, Gauteng, Nam Phi

 Xem thêm 
 Danh sách vùng đô thị châu Á

 Ghi chú 

 Chú thích 

 Liên kết ngoài 

 Trang chính thức của Thành phố Hồ Chí Minh
 CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ Thành phố Hồ Chí Minh




 Bản đồ Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn) năm 1961 – Số 1 – Số 2 – trên website Thư viện Đại học Texas tại Austin (The University of Texas at Austin), Hoa Kỳ.


Thể loại:Thành phố cảng
Thể loại:Bài Việt Nam chọn lọc
Thể loại:Thành phố cảng Việt Nam
Thể loại:Đông Nam Bộ
Thể loại:Thủ đô cựu quốc gia
Thể loại:Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người
Thể loại:Khởi đầu năm 1698 ở Việt Nam
H