Sekund

Sekund (-sanaspäi «kahtenz'» secunda divisio-virkehes «(časun) kahtenz' jagand»Секунда (Sekund) // Физическая энциклопедия (Fizine enciklopedii) / Päredaktor A. M. Prohorov. — M.: Bol'šaja Rossiiskaja enciklopedija, 1994. — T. 4, 704 lp. — Lp. 484. — 40 000 egz. ISBN 5-85270-087-8. ) om aigan pordon märičendühtnik. Om rahvahidenkeskeižen SI-sisteman päižes seičemes märičendühtnikaspäi. Rahvahidenkeskeine znamoičend om s, grafine: ″.

Vahvištadud vl 1967 märhapanendan mödhe, sekund om aigan interval, kudamb om tazostadud cezijan-133 atoman sädegoičendan 9 192 631 770 pordha sen atoman päolendan päličmanendas energijan kahten ülähenon tazopindan keskes, ku atom om tünäs 0 K lämudel. Se om koumanz' sekundan märhapanend, om kirjutadud tarkoiktemb vl 1997, ližatihe cezijan atoman arvoimižid.

Vastmäričendühtnik sekundale (s−1) om paksuden herc (Hz).

 Istorii 
Amuižes mirus eliba sekundoita, aigan kaikiš lühüdamb märičendühtnik oli aig-gradus (nell' minutad). Keskaigan kävutaškanzihe sekundad astronomijas Kudmaižen likundan tarkoiktemban lugendan täht. Vl 1000 persine Al' Biruni-tedomez' märiči täuz'kudamiden aigoid konkretižiden nedaliden täht i kävuti päivid, časuid, minutoid, sekundid, koumandesid i nelländesid pühäpäivän keskpäiväspäi lugeten. Latinankel'žed tedomehed ottihe sekund-terminad kävutamižhe 13. voz'sadaspäi. Datiruidud 1560..1570 vozil časud Fremersdorfan keradusespäi kändihe ezmäižikš punotižčasuikš sekundtomaraiženke. 1670-80-nzil vozil tegihe meles mehanižid časuid köläidimenke, i voimuz tegihe märita sekundid tarkoiktusen täizöiženke märanke. Sekund-sana kut märičendühtnik tuli anglijan kel'he 17. voz'sadan lopus.

Ende märhapanihe sekundad päivesen dolän kal't (1 / 86 400 MKS-sistemas, 1940-nded voded), tropižen voden doläl (1 / 31 556 925,9747, vspäi 1960).

 Ühtnikad sekundan alusel 
Sätas ližaühtnikoid sekundan alusel SI-sisteman standartižiden prefiksoiden abul. Enamba kaiked kävutadas toižid märičendühtnikoid: minut (60 sekundad), čas (3 600), päivez (86 400), voz' (31 557 600).

+ Äikerdoittud sekundan i sen doliden kävutandan ozutesedSuruzMäričendühtnikZnamOzutezSuruzMäričendühtnikZnamOzutez 101 dekasekund  das  ei ole rekomendacijad kävutandale10−1 decisekund  ds  ei ole rekomendacijad kävutandale 102 gektosekund  gs / hs  1 min 40 s, ei ole rekomendacijad kavutandale10−2 santisekund  ss / cs  ei ole rekomendacijad kävutandale 103 kilosekund  ks  16 min 40 s10−3 millisekund  ms  — 106 megasekund  Ms  11 päiväd 13 časud 46 min 40 s 10−6 mikrosekund  µs  — 109 gigasekund  Gs  31,7 vot 10−9 nanosekund  ns  — 1012 terasekund  Ts  31 700 vot 10−12 pikosekund  ps  — 1015 petasekund  Ps  31,7 mln vozid 10−15 femtosekund  fs  — 1018 eksasekund  Es  31,7 mlrd vozid 10−18 attosekund  as  — 1021 zettasekund  Zs  31,7 trln vozid 10−21 zeptosekund  zs  — 1024 iottasekund  Is / Ys  31,7 kvadrillionad vozid 10−24 joktosekund  js / ys  — 1027 ronnasekund  Rs  31,7 kvintillionad vozid 10−27 rontosekund  rs  — 1030 kvettasekund  Kvs / Qs  31,7 sekstillionad vozid 10−30 kvektosekund  kvs / qs  —

 Homaičendad 

Kategorii:Aigan märičendühtnikad
Kategorii:SI:n päižed ühtnikad