Bakterijad

Bakterijad (, üks'lugu bacterium, -sanaspäi bakterion «kaluine») om üks'stajižiden mikroorganizmiden ülävaldkund.

Vodele 2018 tedomehed ümbrikirjutiba severz'-se tuhad bakterijoiden erikoid. Lugetas, miše niiden erikoiden ühthine lugu om 107..109 vai sen enamba.

Bakteriologii tedoidab bakterijid, se om mikrobiologijan palaks. Tedomehed-bakteriologad voidas kazvatada laboratorijas ezitajid vaiše poles bakterijiden palakundoišpäi.

Ezmäižed bakterijad erigoičiba arhejoišpäi 3...2,5 mlrd vozid tagaz. Man biosferas om 5 ⋅ 1030 bakterijid, niiden biomass ülitab živatoiden i kazmusiden ühthišt biomassad.

 Ümbrikirjutand 
Bakterijad sadas severzid-se mikrometrid pitte, niiden metabolizm erineb lujas palakundoidme. Stajad oleldas erazvuiččed formal, šurunvuiččes i kaluiženvuiččespäi spiralihesai. Bakterijad om üks' kaikiš amuižembiš elon formišpäi Mas, voib vastata niid ümbrišton kaikiš sijiš. Ned elänzoittas mahust, resken i solavan veden vezištoid, muiktoid hulid purtkid, radioaktivižid jändusid, man koren süvižid šoiduid. Bakterijad oma kazmusiden i živatoiden simbiontad vai parazitad.

 Tedoidusen istorii 
Alamaine Antoni van Levenguk-londusentedoidai nägi bakterijoid ezmäižen vl 1676 ičeze tehtud mikroskopan abul. Tedomez' ümbrikirjuti kaclendoid oigetud Londonan kunigazližhe sebrha kirjeižiden serijas, sen paloin nimitadud hänel animalkuli:kš protistoid. Bakterijiden suruded oliba Levengukan mikroskopiden tarkoiktusen röunal, hänen linzad oliba üks'jäižed koveritomad, i sen jäl'ghe niken ei nägend bakterijid läz sadad vot. Mel'hetartuz Levengukan kaclendoihe sündui stajan teorijan šingotesen tagut.

Saksalaine Hristian Gotfrid Erenberg-tedomez' tariči bakterijad-terminad vl 1828.

 Palakundad 
 Acidobacteria
 Actinobacteria
 Aquificae
 Armatimonadetes
 Bacteroidetes
 Balneolaeota
 Caldiserica
 Calditrichaeota
 Chlorobi
 Chloroflexi
 Chrysiogenetes
 Cianobakterijad (Cyanobacteria)
 Deferribacteres
 Deinococcus-Thermus
 Dictyoglomi
 Elusimicrobia
 Fibrobacteres
 Firmicutes
 Fusobacteria
 Gemmatimonadetes
 Kiritimatiellaeota
 Lentisphaerae
 Nitrospirae
 Planctomycetes
 Proteobacteria
 Rhodothermaeota
 Spirochaetae
 Synergistetes
 Tenericutes
 Thermodesulfobacteria
 Thermotogae
 Verrucomicrobia

 Homaičendad 


*
Kategorii:Ülävaldkundad (biologii)
Kategorii:Biologii
*