Piguz

Piguz (standartine znam:  -sanaspäi) om vektorine fizine suruz, harakterizuib sirdmižen heredust i materialižen čokkoimen likundan čuradust valitud lugendsistemas.

Klassižes mehanikas suruz om čokkoimen radiusvektoran toižetišhe aigan mödhe tazostadud:



Piguz märičese metril sekundas SI-sistemas, santimetril sekundas SGS-sistemas.

Vepsän keles piguden skalärine suruz nimitase mugažo pigudeks, se suruz om piguden vektoran modul' vai čokkoimen algebraline piguz, toižin sanoin -vektoran projekcii čokkoimen traektorijan kosketajale. Erasiš-se toižiš keliš skalärine piguz nimitase eriližikš, oz., celeritas latinan keles, speed anglijan keles.

«Piguz»-termin kävutase tedos avaros-ki el'genduses kut miččen-se suruden (ei vaiše radiusvektoran) vajehtusen heredust toižen suruden rindataden (aig paksumba, no avaruz da tž. oleldas). Oz., sekoidas saumpigudes, lämuden vajehtusen, himižen reakcijan, gruppan i ühtištusen piguziš. Matematižikš «vajehtusen hereduz» harakterizuiše kaceltud suruden toižetišel.

Augotižpiguz () om materialižen čokkoimen piguz kurol  aigan pordhišton mödhe.

Toižed levitadud piguded:
 kosmižed piguded;
 lainhiden levigandusen piguded;
 kulundan piguz;
 vauktusen piguz;
 gravitacijan piguz.

 Piguden märičendühtnikad 
Linearine piguz:
 metr sekundas (m/s);
 kilometr časus (km/č), vai n kilometrad časpiguz;
 sol'm (merimijläd časus);
 Mahan lugu, 1 Mah om kulundan pigudehe tazostadud;
 vauktusen piguz vakuumas (znamoitas c).

Saumpiguz:
 radianad sekundas, sen fizine märičend om 1/s;
 pöruded sekundas (tehnikas);
 gradusad (vai gradad) sekundas.

 Märičendühtnikoiden rindatused 
 1 m/s = 3,6 km/č
 1 sol'm = 1,852 km/č = 0,514 m/s
 Маh 1 ~ 330 m/s ~ 1200 km/č (rippub il'man olijoiš arvoimižišpäi)
 c = 299 792 458 m/s

 Pigudehe sidodud tärtused 
 impul's
 kinetine energii
 pigustuz

 Pigudehe sidodud vepsän tärtused 
 Otta pigut — lähtta joksten erazvuiččihe polihe.
 Pigudenotand — piguden ližaduz sijalpäi.

 Homaičendad 


Kategorii:Fizižed suruded