Arhitektur

Arhitektur om pertiden i sauvusiden projektiruindan da sauvondan tedo i mahtod. Mugažo se om ristitun elon i radmižen sädai pertišt, kaik sädajad avaruzümbrištod pertid da sauvused.

 Etimologii 
Tedon nimi tuli venän i pol'šan keliden kal't  arhitekton-sanaspäi «päine sauvoi»: ἀρχη + τέκτων «punsauvoi», amuižvenän архитектонъ, . Arhitekturan radnik om arhitektor. Hänel om specializacijoid arhitekturan jagusen mödhe.

 Tedon predmet 
Arhitektur sädab organizuidud materiališt ümbrištod ristituiden takaindoiden tagut, heiden kacegiden estetikha i čomamahtho mödhe, nügüd'aigaižiden tehnižiden voimusiden kävutandanke. Nened ičendad oma sidodud arhitekturan objektoihe: funkcionaližed (kävutand, liža), tehnižed (varmduz, kulutandan hätkeližuz), estetižed (čomuz, mel'kuvad, čomamahtoine hama).

Rimalaižen Vitruvii-arhitektoran klassine Triad edestab arhitekturan čomamahtošt hamad i eriližusid: Firmitas, Utilitas, Venustas («Varmduz, Liža, Čomuz» latinan kelespäi). Se-žo arhitektor nimiti arhitekturan paloid kuz' lugul:
 ordinacii (seižund, vai järgenduz; grek. taxis), se om läz «konstrukcii»-tärtust nügüd'aigaižes kompozicijan teorijas;
 hüvä irdnägu (čomitesed);
 proporcioniruind (suruziden sättund);
 ekonomii (sauvondan lugustuz);
 evritmii (erazvuiččen balans, kohtaižuz);
 sauvusiden kožui sijaduz keskneze (distribucii)Витрувий. Десять книг об архитектуре (Vitruvii. Kümne kirjad arhitekturas). — M.: KomKniga, 2005. — Lpp. 11−14 (kirj 1, jaguz II, 1..9). .

Ottas arhitekturan satusid čomamahton sädusikš, kul'turan i politikan simvolikš. Istorižed civilizacijad harakterizuidas ičeze arhitekturan muštnikoil. Arhitektur laskeb panda eloho ristitkundan funkcijoid, sil-žo aigal oigendab elon processoid, sädase ristituiden voimusiden i tarbhaižusiden mödhe.

 Arhitekturan jagused 
Arhitekturan tedo sarakoičese nenikš agjoikš:
 pertiden i sauvusiden projektiruind;
 lidnansauvomine;
 landšaftarhitektur;
 pertin südäimen dizain;
 peniden formiden arhitektur;
 bumagaine arhitektur.

 Professionaližed satused 
Jogavozne Pritckeran premii andase AÜV:oiš parahimiš satusiš arhitekturas vspäi 1979. Lugetas sidä Nobelän premijan analogaks arhitekturas, vägestai sab sertifikatad i 100 tuhad dollaroid.

Rahvahidenkeskeine arhitektoroiden ühtištuz om sätud vl 1948, päsekretariat sijadase Parižas. Sen organizacijan vn 1996 suiman pätandan mödhe panihe jogavottušt professionališt Mail'man arhitekturan päiväd, oigetas redukun ezmäižel ezmärgel.

 Kacu mugažo 
 Eländkodi

 Homaičendad 


Kategorii:Sättutoitud tedod