Gladiolus

Gladiolus (mugažo latinan kelel), om äivoččiden änikoičijoiden kazmusiden heim Irisaižed-sugukundaspäi. Heim kogoneb läz 300 erikoišpäi, sätihe enamba vit tuhad sortuid.

 Leviganduz 
Nimituz libub latinižes gladius-sanaspäi «mek», kazmusen irdnägun mödhe edel änikoičendad i sen jäl'ghe. Kazmused Gladiolus-heimospäi libudas suvižen Afrikan (erikoiden tobj pala), Evrazijan (kümne erikod) i Madagaskaran (ühesa erikod) agjoišpäi. Kazvatadas gibridoid saduiš kaiked mail'madme.

Sätas saduiden sortuid erazvuiččiden erikoiden gibridizacijal da selekcijal 17. voz'sadaspäi, sil aigal vedihe suviafrikaižid erikoid Evropha. Gofriruidud änikod oma sadud ezmäižen kerdan AÜV:oiš vl 1907. Sortuiden ezmäine rahvahidenkeskeine klassifikacii oli olmas vspäi 1945. Gladiolusan kaik sortud mülüdas Gladiolus × hybrydus-erikho.

 Ümbrikirjutand 
Äivozne kazmuz, laukkera udištase jogo vodel. Seikhed kazdas 50..150 sm kortte. Oiktad lehtesed oleldas 50..80 sm pitte i varmitadas pit'käd seikhed. Änikuz om pit'k mugažo, 80 santimetrhasai pitte. Čaptud änikused jädas veresikš vedes seišten 10..12 päivhäsai.

Om äi koričmaid semnid, no äikerdoitas laukkeroil da niiden urbil. Tariž jagada laukkeroid kerdan severziš-se voziš pid'oitelemha niiden elontahtod.

Gladiolusan äjad erikod ei tirpi haloid, ka venos vönes keratas laukkeroid sügüzel lehtesiden lanktendan jäl'ghe, pidadas lämäs sijas i ištutadas kevädel. Erased-se sortud erikoišpäi evropižen augotižlibundanke, Afrikan mägišpäi i pened Nanus-gibridad seištas −26 C° pakaižid vaste ku tal'v om kuiv.

 Kävutand 
Kazvatadas dekorativižeks kazmuseks änikoihe näht, üks' sort eläb kümnehe vodhesai tobjimalaz.

Voib ližata jauhtud laukkerad paštamha leibäd. Ottihe evrazižid erikoid kuti diuretine i hambhankibunvastaine abutuz.

 Valitud erikod 
 Gladiolus atroviolaceus — Muzaruskedsinine gladiolus
 Gladiolus communis — Järgeline gladiolus, heimon tipine erik.
 Gladiolus halophilus — Hajukaz gladiolus
 Gladiolus imbricatus — Somusekaz gladiolus
 Gladiolus kotschyanus — Kočin gladiolus
 Gladiolus murielae — Mürielan gladiolus
 Gladiolus palustris — Sogladiolus
 Gladiolus tenuis — Hoik gladiolus

 Homaičendad 

Kategorii:Irisaižed
Kategorii:Kazmused kirjamišton mödhe
Kategorii:Dekorativižed kazmused
Kategorii:Sömkazmused
Kategorii:Zell'kazmused