Sima Cän'

Sima Cän'  (, kebn. 司马迁, pin'jin' Sīmǎ Qiān; sünd. vl 145 vai läz 135 EME, Lunmen' (nüg. Heczin'-makundas, Šan'si), Han'-imperii — kol. läz 86 vot EME) oli Kitain Han'-dinastijan istorik, kirjutai da astrolog. Sädi «Ši czi»-tedotöd (kit. 史記 / 史记, Istorižed kirjutesed), se kogoneb pol'millionaspäi ijeroglifoid 130 lugos — hronologižed tabluded kahtes voz'tuhas, Kitain ohjandajiden, elokahiden i valdkundmehiden biografijad, tedotraktatad kul'turas.

Cänin tat oli Sima Tan-istoriograf U-imperatoran (Han' U-di) ohjandusen aigan: hänen velgused oliba imperatoran kirjišton ohjanduz i kalendarin tedoidused. Sikš kümnevozne Sima Cän' tezi amuižid kirjoid, tetabad konfucijanistad Kun An'go (孔安國 / 孔安国) i Dun Čžunšu (董仲舒) oliba hänen opendajikš.

Sima Tan zavetoiči poigale šingotada da vaumita valdkundan istorijan tedoidusid. Sima Cän' oti radho vl 109 EME. Oigenzi imperatoran nevojan-ki funkcijoid kut üläarvon valdkundmez'.

Sima Cän' radoi mugažo astrologaks hänen tatan kartte imperatoran tanhanno. Vl 105 EME tedomez' oli valitud tehmaha kalendarin järedad reformad, i sädi uden täuden Taiču-kalendarin (太初历) nenidenke mehidenke ühtes: Tan Du (唐都), Den Pin (邓平) i Lo Sä-hun (落下闳). Aigan uz' lugendsistem tuli väghe vll 104−101 EME U-imperatoran ohjandusel. Taičun voz' lugi 365,25 päiväd i oli jagadud 12 kuks, kaikutte vedihe 29,52 päiväd.

Tedomez' nimitab pätärtusid, ned märitas rahvahan istorižen elonradmižen strukturad: avoinmel'žuz (čžun), arvostuz (czin) i kul'turižuz (ven' ). Sima Cän' kändihe Kitain ezmäižeks, ken tegeškanzi istorijan analizad, edel händast kitajižed tedomehed vaiše fiksiruiba i kogoziba andmusid.

 Homaičendad 

Kategorii:Kitain istorikad
Kategorii:Astronomad
Kategorii:Kitain tedomehed
Kategorii:Istorikad kirjamišton mödhe
Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe
Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kategorii:Sündnuded Šan'sihe