Esvatini

Esvatini ( [ˌɛswɑːˈtiːni],  [ɛswáˈtʼiːni]), täuz' oficialine form — Esvatinin Kunigahuz (, svazin kelel Umbuso weSwatini), om mererandatoi valdkund Afrikan suves. Sen administrativine pälidn om Mbabane, kunigahan pälidn da parlamentan ištmižsija om Lobamb.

 Istorii 
Vn 1968 sügüz'kun 6. päiväl Esvatini tedištoiti ripmatomudes Sures Britanijaspäi, sen jäl'ghe 50 vot nimitihe Svazilend:aks.

Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2005, se oli sätud kunigahan iniciativan mödheVn 2005 Esvatinin Konstitucii indexmundi.com-saital. .

 Geografijan andmused 
Esvatini om röunoiš Suviafrikan Tazovaldkundanke suvipäivnouzmas, suves, päivlaskmas da pohjoižes (röunan piduz — 430 km), mugažo Mozambikanke päivnouzmas (105 km). Ühthine röunoiden piduz om 535 km. Esvatini om mererandatoi valdkund.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Emlembe-mägi, 1862 m valdmeren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Usutsu-jogel, 21 m ülemb mert. Päjogi om Lusutflu (Maputu)-jogi.

Esvatinin klimat märičese korktusel meren pindan päl. Ülähan ven mägiklimat om, alemba subekvatorialižen klimatan zon levineb. Tropine klimat om alahan. Heinkun lämuz om +12 C°, uhokun — +23 C°. Paneb sadegid 1200..1400 millimetraspäi vodes päivlaskmal (ven mägiklimat) 500..700 millimetrhasai päivnouzmal alangol.

Kacmata valdkundan pen'he pindha, erazvuitte klimat tob voimust kazda floran 2400 erikoile.

Londuseližed pävarad oma kivihil', asbest, mec, gidroenergii; toižed varad oma kuld da diamantad.

 Tobmuz 
Esvatini om konstitucine monarhii de jure da absolütine monarhii de fakto. Se om unitarine valdkund. Kaik politižed partijad oma kel'tud. Vspäi 1986 valdkundan pämez' om Msvati III-kunigaz. Nügüd' hän om üks'jäine absolütine monarh Afrikas. Kunigaz paneb päministrad radsijha, kunigaz-žo om armijan päkäsknikaks.

Parlament (, ) om kaks'kodine, se vaiše nevob kunigahale. Üläkodi om Senat (svaz. Indlu yeTimphunga) 30 ühtnijanke, heišpäi alakodi valičeb kümned, kunigaz paneb kaks'kümned. Alakodi om Nacionaline Suim (), mülüb 69 ühtnijad (59 — kaikuččes inkhundla:späi, kümned vai sen enamba kunigaz paneb). Valičendad parlamentha oleldas kerdan vides vodes. Parlamentan ühtnikoiden keskes naižid pidab olda enamba 30 procentad.

Vn 2018 elokun 18. päiväl i sügüz'kun 21. päiväl parlamentan järgenduseližed kaks'pordhižed valičendad oliba. Temba Nlanganiso Masuku radab päministran vn 2020 tal'vkun 13. päiväspäi, Kleopa Dlamini om pandud hänen jäl'ghetulijaks vn 2021 heinkun 17. päiväl.

 Administrativiž-territorialine jagand 
   Kacu kirjutuz: Svazilendan administrativiž-territorialine jagand.

Esvatinin Kunigahuz jagase nelläks agjaks (regionaks, ümbrikoks). Agjad alajagasoiš kaks'toštkümneks municipalitetaks, ned — 55 inkhundl:aks (äilugu tinkhundla).

 Eläjad 
Esvatiniš elädas svazilaižed. Vl 2014 valdkundan ristitišt oli 1 106 000 eläjidSwaziland. — International Monetary Fund (Rahvahidenkeskeine valütfond, imf.org). .

Uskondan mödhe (2015): hristanuskond — 90 %, islam — 2 %, toižed uskondad — 8 % (sidä kesken bahai, buddizm, induizm, paganuz, judaizm).

Esvatinin znamasižed lidnad (enamba 60 tuh. ristituid vl 2012, surembaspäi penembha): Manzini (ekonomine pälidn), Mbabane (administrativine pälidn). Toižes 18 lidnas ristitišt om penemb mi 10 tuhad eläjid.

 Ižanduz 
Esvatini om goll' šingotai industrialiž-agrarine ma. Industrijan päsarakod oma sömtegimišt (sahar rogospäi, jomiden koncentratad), tekstiline, mecan varhapanend da ümbriradmine, kaivuztegimišt (hilen i asbestan samine).

Kogosüdäiproduktan palad (2019): maižanduz 8,8 %, tegimišt 33,8 %, holitišiden sfer 53,1 %. Radajiden tobj pala om ottud maižandushe, radotomuden mär om korged (28 % vl 2014), elon üläkoncentracii (10 % kodid valdoitas ižandusen 40 procental) telustab ižandusen šingotesele.

Vl 2012 valdkundan päeksport oli sahar (21 %), fruktad (15 %), odorantad (14 %), sobad (12 %); toine eksport — cellüloz, elektromašiništ, kuld. Importan tavarad oma elektruz, likkuimed, mašiništ, kivivoin ümbriradmižen produktad, himižed substancijad, söndtavarad. Suviafrikan Tazovaldkund om Esvatinin päižeks torguindpartnöraks (kunigahusen eksportan koume videndest i importan nell' videndest), toine om EÜ:n mad.

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Esvatinin Kunigahusen ohjastusen oficialine sait (gov.sz).