Niobii

Niobii (Nb — niobium latinan kelel) om nell'kümne ühtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om videndes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — videnden gruppan laptalagruppas, VB), tabluden videndes periodas.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Element om harv londuses, ei voi löuta sidä joudjas olendas, pala Man kores — 18 grammad tonnas.

Anglijalaine Čarl'z Hetčett-himik avaiži niobijan vl 1801 sadud Massačusets-štataspäi kolumbit-mineralas, i vhesai 1950 nimitihe elementad «kolumbii» (Cb) Sures Britanijas i AÜV:oiš, AÜV:oiden üläihastuseližen nimen mödhe sil aigal. Saksalaine Genrih Roze-himik erišti elementad tantalaspäi i nimiti sidä Tantalan Nioba-tütren oiktastuseks. 19. voz'sadan lopus francine Anri Muassan-himik sai puhtast niobijad ezmäižen kerdan, hän kävuti elektrotermišt mahtust i endišti niobijan hapandust hil'nikal elektropäčiš.

 Fizižed ičendad 
Niobii om hoštai hobedaižhahk metall.

Atommass — 92,90637. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 8,57 g/sm³. Suladandlämuz — 2750 K (2477 C°). Kehundlämuz — 5017 K (4744 C°).

Londuseline niobii kogoneb üks'jäižes stabiližes 93Nb-izotopaspäi. Kaik toižed 32 izotopad oma radioaktivižed, sadud da tedoitud ratud tel, ned oma 81..92, 94..113 atommassanke, tetas mugažo 25 izomärad. Kaikiš hätkembad čihodajad oma 92Nb-izotop 34,7 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, 94Nb (T½=20,3 tuhad vozid) i 95Nb (35 päivest), mugažo 91m1Nb-izomär (60,86 päivest). Radioaktivižed izotopad hajetas β- i protonižen (nomer 81, 84), β- i neitronižen (nomerad 104..110) vai muite β-čihodamižen (kaik toižed) kal't, kändasoiš cirkonijaks vai molibdenaks, izotop 92 — molembikš, izotopad 81, 84 — ittrijaks i cirkonijaks.

 Kävutand 
Ottas kävutamižhe üläveimiš, tegimišton torvikš da mülüikš, lendandapparatoiden detalikš. Alüminijan (niobijan pala 0,05 %) i vas'ken (20 %) legiruind toižetab niiden ičendoid lujas. Niobijan 0,6-procentine ližadand rosttumatomha terashe kaičeb sidä rostet vaste ühthekeitandan jäl'ghe. Pästtas muštrahuzid.

Sadas 50 tuhad tonnoid vodes (2012), päeksportör — Brazilii, toine järed tegii om Kanad. Om löudmižsijid mugažo AÜV:oiš, Japonijas, Malaviš, Venämas (Kolan pol'sarel).

 Biologine rol' 
Metallan putnuded palaižed kuctas organizman südäiorganoiden ärdutandad i lopusiden kid'žmoitust. Erased ühtnendad oma toksižed.

 Irdkosketused 
 Niobii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz niobijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe