Cezii

Cezii (Cs — caesium latinan kelel) om vižkümne videnz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas, IA), tabluden kudendes periodas.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Element om harv londuses lujas, sikš se om kalliž. Pala Mankores — 3,7 grammad tonnas. Germanižed himikad Robert Bunzen i Gustav R. Kirhhof avaižiba cezijan vl 1860 spektraližen analizan abul. Nimitihe latinižen caesius-sanan mödhe «taivazma» znamasižiden jonoiden tagut elementan spektras.

Cezii om toksine vähän, sen solad oma toksižed, cezii-137 — radiotoksine. Antidot — «Ferrocin»-zell' Berlinan azurinke aktivižeks komponentaks.

 Fizižed ičendad 
Cezii om pehmed hobedaižpakuine muglmetall. Puhtaz cezii koskub kuldha lujas, no vauvhemb. Element om paramagnetik. Kristalline segluz om kubine mülükeskustoittud.

Atommass — 132,90545. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 1,873 g/sm³. Suladandlämuz — 301,7 K (28,5 C°). Kehundlämuz — 944 K (671 C°).

Londuseline cezii kogoneb üks'jäižes stabiližes 133Cs-izotopaspäi. Tetas 39 ratud radioaktivišt izotopad 112..132, 134..151 atommassanke, i 22 izomärad. Kaikiš hätkemb om 135Cs-izotop 1,33 mln vozid pol'čihodamižen pordonke, sid' 137Cs (T½=30,17 vot) i 134Cs (2,065 vot). Radioaktivižed izotopad hajetas α- i protonižen čihodamižen kal't (nomer 112), α-, β- i protonižen (nomerad 114, 116, 118, 120), β- i protonižen (nomer 113, 115), α- i β- čihodamižen (nomer 119, 122), β- i neitronižen (nomerad 141..152) vai muite β-čihodamižen (kaik toižed) kal't. Ned kändasoiš ksenonaks vai barijaks, izotopad 130, 132, 134 — molembikš, izotopad 112 i 115 — jodaks i ksenonaks, izotopad 114, 116, 118 i 120 — ksenonaks, jodaks i telluraks, 119 i 122 — ksenonaks i telluraks.

 Himižed ičendad 
Metall om kaikiš aktivižemb päiči francijas, no ani ei ole londuses jäl'gmäšt. Muigotub il'mas süttundanke, reagiruib vedenke poukahtuden, segoitab järgelišt stöklad. Ei ole reakcijoid azotanke normaližiš arvoimižiš.

Cezii om vägev katalizator.

 Kävutand 
Ottas kävutamižhe metallad medicinas i himižes tegimištos, cezijan ühtnendoid — optikas, akkumulätoraks, elektrolampoikš. Läz 70 tuhad tonnoid om vahvištoittud mail'man löudmižsijiš. Sadas ühesa tonnad vodes. Kaikiš znamasižemb sai om Kanad, cezijan mail'man varoiden seičeme kümnendest kaičese sen Tanko-löudmižsijas.

 Irdkosketused 
 Cezii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz cezijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe