Napol'

Napol'  vai Neapol'  ( [ˈnaːpoli], sijaline pagin: Napule [ˈnɑːpələ] vai [ˈnɑːpulə],  nea polis «uz' lidn») om lidn da meriport Italijan suves. Se om valdkundan koumanz' surtte lidn, Kampanii-agjan (regionan) da sen Metropolitenižen Napol'-lidnan administrativine keskuz.

 Istorii 
Eländpunktan aluz om pandud amuižil grekalaižil 8. voz'sadal edel m.e. Partenop-nimenke mifologižen Partenopa-sirenan nimen mödhe. Mülüi Riman Tazovaldkundha, oli Rimalaižen imperijan palaks. Vozil 638−1137 oli Napolin gercogkundan pälidnaks.

Vozil 1942−43 Napol' oli alištunu amerikalaižiden bombardiruindale, äjad pertid oliba murenuded. Om äi mel'heižtahoid lidnas tähäsai, oz., 12. voz'sadan Kastel'-del'-Ovo-lidnuz Tirrenižen meren sarel. Lugetas Napolid klassižen piccan sündnundan sijaks () tomatoiden tondan Evropha jäl'ghe vspäi 1522.

Napol' šingotase transportteiden järedaks sol'meks (sur' meriport), rahvahidenkeskeižel turizmal (3,7 mln matknikoid vl 2018) i holitišiden sferal sen alusel, opendusen keskuseks. Pened edheotandad prevaliruidas lidnan ižanduses, kudamb otab koumant vai nelläd sijad valdkundas ühtes rives Turinanke. Käzitöiden produkcii mülütab nenid: nahkantegesed, keramikan i porcellanan ümbriradmine, juvelirižed tegesed kivišpäi i korallišpäi, Raštvoiden scenoiden sädand. Maižanduz om šingotadud lidnan ümbrištos plodukahal mahusel vulkanižen tuhkan olendan tagut. Lidn om Keskmeren maiden parlamentižen assamblejan sijaduseks.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase Vezuvii-vulkanan pautkidenno, Keskmeren Napolin lahten randoil, 0..453 m korktusil, 100 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Rimhasai om kaks' sadad kilometrid lodeheze. Lujad manrehkaidused oleldas (jäl'geline oli vl 1980), lämoikividen da tuhkan heitandad (jäl'geline oli vl 1944). Antižed Pompei- i Gerkulanum-lidnad oma löutud mas, ned sijadasoiš päivnouzmha Napolišpäi.

Klimat om subtropine neps Keskmeren. Voden keskmäine lämuz om +15,9 C°, kezakun-sügüz'kun +21,3..+24,9 C°, tal'vkun-uhokun +8,7..+9,9 C°. Ekstremumad oma −5,6 C° (viluku) i +40,0 C° (eloku). Kezaaigan minimum om +7,8 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +24,4 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad semendkus-redukus (redukun minimum om +2,6 C°). Paneb sadegid 1008 mm vodes, enamba redukus (135 mm) i kül'mkus (152 mm), kuivahk sezon om semendkus-elokus (155 mm pordos). Läz ei olele lunt lidnas, no paneb Vezuvijan pautkil. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 69..76 % röunoiš. Meriveden keskmäine lämuz vajehtase +13,9..+26,0 C° röunoiš kuidme voden aigan.

 Tobmuz 
Kogotas Napolin koumekümned nimitadud da nomeruidud fartalid () kümnehe nomeruidud administrativižhe municipalitetha. Lidnan suim kogoneb 40 ühtnijaspäi.

Lidnan tobmuden pämez' om mer (), valičese videks vodeks, ühten toižen strokun voimuz om olmas. Edeližed lidnan pämehed oma Luidži de Madžistris (Luigi de Magistris, kezaku 2011 — reduku 2021), Roza Russo-Ervolino (Rosa Russo Iervolino, semendku 2001 — semendku 2011).

 Eläjad 
Vll 1951−2001 lidnan ristitišt oli ületanu üht millionad eläjid. Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 989 111 ristitud. Kaik 967 068 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 226 594 eläjad vl 1971, sid' ezilidnad šingotaškanziba. Läz 2,96 mln ristituid elädas lidnaglomeracijas 1171,13 nellikkilometrad pindal vl 2025 (Metropolitenine Napol'-lidn, oli enamba 3,1 mln eläjid vl 2015, ühesanz' sija EÜ:s), sen rahvahansageduz poleneb vspäi 2003.

Lidnas om vähemb rahvahanikoid verhiden maiden augotižlibundanke, arni lidnan ristitišton 94,3 % oma italijalaižed.

Kaik om kahesa universitetad lidnas: viž valdkundališt i koume privatišt. Znamasižed üläopendusen aluzkundad oma valdkundaližed Napolin universitet Fridrihan II nimed i Päivnouzmman tedoidusiden L'Orientale-universitet (ezmäine mugoi kontinental).

 Transport 
Kundaline transport om avtobusad, tramvaid, trolleibusad, ezilidnelektrojonused, funikulörad da katamaranad. Raudted da avtoted ühtenzoittas lidnad Rimanke i Adriatižen meren randpolenke. Metropoliten om lidnas vspäi 1993 (koume jonod 34 stancijanke, 35 km raudted vl 2017).

Rahvahidenkeskeine soda- da civiline Napol' -lendimportRahvahidenkeskeižen Napol'-lendimportan sait (airport-naples.com).  (, NAP / LIRN, 10,8 mln passažiroid vl 2019) sijadase kudes kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi Kapodikino-rajonas. Sišpäi tehtas reisid Evropan äjihe maihe da Italijadme.

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Napolin kommunan tobmuden oficialine sait (comune.napoli.it). 


Kategorii:Italijan lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*