Odess

Odess ( [ɔˈdɛsɐ]) om lidn Ukrainan suvipäivlaskmas. Se om valdkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, järed kul'turine da tedoline keskuz, tegimišton keskuz, lebutahoiden lidn. Mugažo Odessan agjan administrativine keskuz, om agjan palaks. Sodavägiden hoštusen lidn.

 Istorii 
Eländpunkt om olmas vlpäi 1794Venälaižen Ekaterinan II-imperatrican reskript vn 1794 semendkun 27. päiväspäi De-Ribas-viceadmiralan täht, miččes, toižen keskes, om kirjutadud: «Придав в пособие вам інженер-полковника Де-Волана, коего представленный план пристани и города Хаджибея утвердив, повелеваем приступить, не теряя времени, к возможному и постепенному произведению оного в действие».. Edel 1795. vot lidn nimi oli Kacübijv, möhemba — HadžibeiВерховна Рада. Облікова картка. Одеса. — Gska2.rada.gov.ua. . Voib olda, miše «Odess»-nimi om sündnu sanskritan «Godesha»-sanaspäi (Godesa)Odess om «Härgan rand». — Lib.rus.ec. .

Odess ümbrištonke šingotase järedal meriportal (31,3 mln tonnoid jüguid vl 2007), kivivoinümbriradmižel, mašinansauvomižel, metallurgijal, himižel sarakol, punümbriradmižen tegimil, sömtegimištol, istorižel i lebuturizmal, torguindal (Tavrija V-verk). Agjan maižanduzprodukcijan sur' torguz läz lidnad om kaikiš surembiš radonandajišpäi.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase Mustmeren lodehližel randištol, Odessan lahten randoil, −4,2..65 m korktusil, 40 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +11,3 C°, kezakun-elokun +20,8..+23,4 C°, tal'vkun-uhokun −0,4..+1,5 C°. Ekstremumad oma −28 C° (uhoku) i +39,3 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +5,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,2 C° (uhoku). Ei olele haloid semendkus. Paneb sadegid 470 mm vodes, kuidme 28..47 mm. Paneb kuz' santimetrad lunt tal'ves keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..72 % röunoiš semendkus-sügüz'kus, 77..84 % redukus-keväz'kus. Tal'v om pil'vesekaz. Meriveden lämuz om +6..+23 C° kuidme, meri jädub lidnas harvoin lujas.

 Eläjad 
Lidnan ristitišt ületi millionad 1970-nziden voziden lopus (1 072 000 eläjid vl 1981). Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 1 115 371 eläjad vl 1989. Vl 2013 lidnan ristitišt oli 1 014 912 eläjadLidnan ristitišton lugu vn 2013 vilukun 1. päiväl. — Odessan agjan statistikan ohjanduz (od.ukrstat.gov.ua). . Kaik 1 378 490 eläjad oli ezilidnoidenke 3656 km² pindal vl 2021.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2001): ukrainalaižed — 62 %, venänikad — 29 %, bolgarijalaižed — 6,1 %, moldovalaižed — 5 %, gagauzad — 1,1 %, evrejalaižed — 0,6 %, vaugedvenälaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 3,2 %. Vodele 2015 ukrainalaižiden lugu ližadui 68 procenthasai, venänikoiden lugu poleni i oli nelländez.

 Transport 
Kundaline transport om avtobusad, tramvaid, trolleibusad, maršruttaksid, taksid, funikulöran jono, ehtatimed lebuturistoiden täht.

Lidn om kaikiš surembaks Ukrainan portoišpäi. Odess om järedaks avtote- da raudtesol'meks.

 Galerei 

 Lidnan praznikad 
 Lidnan päiv oigendase kaikuččel vodel sügüz'kun 2. päiväl. Praznik levigandeb kaiked lidnadme. Galakoncert Potömkin-pordhil fejerverkanke lopib praznikad veroližešti.

 Odessan päzutandan päiv (saksalaiž-fašistižiš anastajišpäi) oigendase kaikuččel vodel sulakun 10. päiväl (sodaoperacii Odessan päzutandha näht oli vl 1944).

 Jumorin (Nagrandanpäiv). Nece praznik oigendase kaikuččel vodel sulakun 1. päiväl. Tradicijan mödhe sulakun 1. päiv tedištoitase lebupäiväks (jäl'ghiženke radinpäivänke lähembaižen sobatan aigan). Specifine Odessan jumor om tetab «Odessan plejad»:an aigalpäi. Jumorinale tuleb äi turistoid.

 Arman-Emmanuel' dü Plessi, Rišelje-gercog (1766−1822), Francijan da Venäman valdkundaline šingotai, oli sündnu vn 1766 sügüz'kun 25. päiväl Parižha. Vl 1789 mugoižen-žo päiväl De Ribas-generalan jouk anasti Hadžibei-lidnuz turkoil, se-žo Odess linneb, miččen hüvinolendan alusen pani tutab Dük de Rišelje. Sügüz'kun 25. päiv om Odessan praznik (lidnan päiv) erižtel (ilokaz kelenvänd Odessan päzutand lebujoišpäi om neche päivhä sidodud; sihe azjaha kacmata, lebutaho-lidn om avaitud vodes läbi lebujoiden da tuleskelijoiden täht).

 Sebruzlidnad 
Odessal om 25 sebruzlidnadOdessan sebruzlidnad. — Omr.gov.ua.  :

  Aleksandrii, Egipt, 1968
  Baltimor, AÜV, 1975
  Cindao, Kitai, 1993
  Jerevan, Armenii, 1995
  Genui, Italii, 1972
  Haif, Izrail', 1992
  Jokoham, Japonii, 1965
  Kišinöv, Moldov, 1994
  Kolkat, Indii, 1986  Konstanc, Romanii, 1991
  Liverpul', Sur' Britanii, 1957
  Lodz', Pol'šanma, 1993
  Marsel', Francii, 1973
  Nikosii, Kipr, 1996
  Oulu, Suomenma, 1957
  Pirei, Grekanma, 1993
  Regensburg, Germanii, 1990
  Roš ha Ain, Izrail', 2006  Seged, Mad'jaranma, 1977
  Split, Horvatii, 1964
  Stambul, Turkanma, 1997
  Tripoli, Livii
  Valensii, Ispanii, 1981
  Vankuver, Kanad, 1971
  Varn, Bolgarii, 1958

 Partnörlidnad 
Odess sädi kožmust 18 partnörlidnankeOdessan partnör-lidnad. — Omr.gov.ua.  :

  Brest, Vaugedvenäma, 2004
  Gdan'sk, Pol'šanma, 1996
  Klaiped, Litvanma, 2004
  Larnak, Kipr, 2004
  Lefkad, Grekanma
  Lüblän, Slovenii  Minsk, Vaugedvenäma, 1996
  Moskv, Venäma, 1995
  Ninbo, Kitai, 2008
  Piter, Venäma, 2002
  Rostov Donal, Venäma
  Taganrog, Venäma, 1993  Tallidn, Estinma, 1997
  Tbilis, Gruzii, 1996
  Val'paraiso, Čili, 2004
  Varšav, Pol'šanma, 2010
  Ven, Avstrii, 2006
  Volgograd, Venäma, 2001

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Odess-lidnan oficialine sait (omr.gov.ua).   


Kategorii:Ukrainan lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*