Itterbii

Itterbii (Yb — ytterbium latinan kelel) om seičemekümnenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, lantanoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, kudenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan laptalagrupp, IIIB.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Element om harv londuses, pala Man kores — koume grammad tonnas.

Šveicarine Žan Šarl' de Marin'jak-himik avaiži itterbijan vl 1878. Nimitihe Itterbü-žilon mödhe Stokhol'man sarišton Resarö-sarel, kuti koumed tošt pojavad elementad-ki (terbii, erbii, ittrii).

 Fizižed ičendad 
Itterbii om tagokaz notked hoštai hobedakaz mametall. Se ei ole radioaktivine, om elektrusen veimeks. Oleskeleb koumes kristalližes nägus: α-Yb geksagonaliženke seglusenke (6,903 g/sm3), β-itterbii kaikiš kinktembanke seglusenke (6,966 g/sm3) i γ-itterbii kubiženke seglusenke (6,57 g/sm3), toižetamine α↔β tegese −13 C° lämudel, β↔γ — +795 C°.

Atommass — 173,045. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 6,9654 g/sm³. Suladandlämuz — 1097 K (824 C°). Kehundlämuz — 1469 K (1196 C°).

Londuseline itterbii kogoneb seičemes stabiližes izotopaspäi: 168Yb (0,13 %), 170Yb (3,02 %), 171Yb (14,21 %), 172Yb (21,75 %), 173Yb (16,1 %), 174Yb (31,9 %) i 176Yb (12,89 %). Tetas 27 ratud radioaktivišt izotopad 148..167, 169, 175, 177..181 atommassanke, i 12 izomärad. Niiden keskes kaikiš hätkembad oma 169Yb-izotop 32,03 päivest pol'čihodamižen pordonke, 175Yb (T½=4,185 päivest) i itterbii-166 (57,6 časud). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 169mYb (T½=46 sekundad) i 176mYb (11,4 sekundad). Izotopad čihotas β- i protonižen (izotopad 151 i 152), α-, β- i protonižen (izotop 153), α- i β-čihodamižen (izotopad 154..158) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš tulijaks, jüžmakombad lütecijaks, izotopad 151..158 — tulijaks i erbijaks.

 Himižed ičendad 
Muigotandmärad: +2, +3.

Itterbii reagiruib vedenke säten gidrohapandust:


Reagiruib muiktusidenke, oz.:


Palab lophu il'mas:


Reakcii rikinke, pakuine sul'fid sädase:


 Kävutand 
Ottas kävutamižhe itterbijad atomenergetikas, elektronikas, optikas i magnitoiden tehmižes.

Vl 2006 arv oli US$260..420 itterbii-metallan kilogrammas puhthudenke enamba mi 99 %. Metallan päeksportör — Kitai, mugažo om sen löudmižsijid AÜV:oiš, Kazahstanas, Venämas, Ukrainas, Avstralijas, Brazilijas, Indijas da Skandinavijas.

 Irdkosketused 
 Itterbii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz itterbijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe