Litii

Litii (Li — lithium latinan kelel) om koumanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühtendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — ühtenden gruppan päalagruppas, IA), tabluden kahtendes periodas.

 Ühthižed andmused 
Litii om harv Man kores — 21 grammad tonnas, südäiolend merivedes 17 mg/L. Ročine Johann Arfvedson-himik avaiži litijan vl 1817. Nimitihe mineraližen löudandan mödhe ( litos «kivi»). Britanine Gemfri Devi-himik sai litijad metallan nägus ezmäižen kerdan vl 1818.

Metalline litii kucub hibjan poltatesid vedenke reagiruiden.

 Fizižed ičendad 
Litii om hobedaižvauktan polhe pehmed muglmetall. Voib vanuda da pressuida sidä. Kristalline segluz om kubine mülüncentruidud, 78 K lämudel da sen madalamb kändase geksagonaližeks sanktaks, konz kaikuččel atomal om 12 sijatud kubooktaedran päiš lähišt atomad.

Atommass — 6,941. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 0,534 g/sm³, se om kaikiš penemb metalloiden keskes. Suladandlämuz — 453,65 K (180,5 C°). Kehundlämuz — 1603 K (1330 C°).

Londuseline litii kogoneb kahtes stabiližes izotopaspäi: 6Li (7,5 %) i 7Li (92,5 %). Niiden ližaks tetas seičeme ratud radioaktivišt izotopad 4..5, 8..12 atommassanke. Kaks' izomärad om 10Li-izotopal.

 Himižed ičendad 
Om reakcijoid azotanke, ammiakanke, galogenidenke, hil'nikanke i olanke. Muigotandmär om +1.

Palab hapanikas lämbitusel 300 C° da sen korktemba hapandusen sädandanke:
 4Li + O2 -> 2Li2O

Nepsas il'mas litii reagiruib olijoidenke siš gazoidenke (azot, vezipuru da tž.) i kändase nenikš: litijan nitrid Li3N, gidrohapanduz LiOH, karbonat Li2CO3.
 6Li + N2 -> 2Li3N
 2Li + 2H2O -> 2LiOH + H2

Litijan reakciimahtusen tagut il'mas kaitas metallad hätkeks petroleižes efiras, parafinas, gazolinas i/vai mineraližes voiš panden germetižikš sauptud konorüzihe.

 Kävutand 
Ottas kävutamižhe stöklan toižendoiden, voižimiden («Litol») tehmižes i akkumulätoriš enamba kaiked. Kävutadas atomreaktoriš lämudenkandajaks.

Ottas LiBr- i LiCl-solid kuivadamha il'mad da toižid gazoid. LiOH-gidrohapanduz i Li2O2 regeneriruidas il'man hapanikad sauptud apparatoiš.

Om järedoid löudmižsijid neniš valdkundoiš: Bolivii, Čili, AÜV, Argentin, Kongon Demokratine Tazovaldkund, Kitai, Brazilii, Serbii, Avstralii, Venäma (Kolan pol'sar'). Vl 2015 saihe 32,5 tuhad tonnoid mail'mas, znamasine samine om Avstralijas, Čiliš i Argentinas.

 Irdkosketused 
 Litii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz litijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe