Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik

Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik (, ) om Venälaižen Federacijan subjekt.

Se mülüb Uraližhe federaližhe ümbrikho da Tümenin agjaha.

Ümbrikon pälidn om Salehard. Se om koumanz' lidn ristitišton lugun mödhe.

 Keled 
Valdkundkel' om venäkel'.

Nencan kel', hantin kel' da sel'kupan kel' voidas ottas kävutamižhe oficialižes azjantegendas Pohjoižpolen igähižiden vähäluguižiden rahvahiden järgeližiš elämižsijiš venäkelen kartte.Закон о родных языках коренных малочисленных народов Севера на территории Ямало-Ненецкого автономного округа (Käskuz Pohjoižpolen igähižiden vähäluguižiden rahvahiden mamankeliš Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon territorijal). — Zakon.scli.ru. 

 Istorii 
Jamalan Nenciden avtonomine ümbrik om olmas vs 1930 tal'vkun 10. päiväspäi.

Ümbrikon PäkäskuzJamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon Päkäskusen tekst. — Constitution.garant.ru.  om vahvištadud vn 1998 27. päiväl tal'vkud ümbrikon Valdkundaližen Duman ezitajil, om allekirjutadud ümbrikon gubernatoral sen-žo voden 28. päiväl tal'vkud da om väges äiluguižidenke vajehtusidenke.

 Geografijan andmused 
Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon enamba pol't sijadase Pohjoižen nabakehkruden südäimes.

Ümbrikol om röunoid Krasnojarskan randanke päivnouzmas, Tümenin agjan Hantin da Mansin avtonomiženke ümbrikonke suves, Komin Tazovaldkundanke päivlaskmas da Nencan avtonomiženke ümbrikonke lodehes. Ümbrikon pohjoižed randad lainištab vilu Jävaldmeren Karan meri. Randanpird om 5100 km.

Pind om 769 250 km². Arktine tundr da igähine roug ottas territorijan tobjad palad. Znamasižed joged oma Ob', Nadim, Taz i Pur.

Reljef om tazo tobjimalaz. Polärižen Uralan mäged seištas ümbrikon päivlaskmaižel röunal. Madalad Sibirin Uvalad oma ümbrikon suviröunal.

Klimat om terav kontinentaline. Om koume vöd: Päivlaskmaižen Sibirin alangišton pohjoižpol' (taigan klimat), subarktine da arktine. Voden keskmäine lämuz om −10 C° ümbrikon pohjoižes. Tal'vel lämuz voib aletas −56 Cel'sijan gradushasai. Heinkus lämuz oleleb +30 C° kaikel territorijal. Keza vedase 100, 68 da 50 päiväd vöidme. Suvespäi pohjoižhe sadegiden (lumen tobjas palas) mär poleneb, tullein vägi lujeneb.

Londuseližed varad oma londuseline gaz, kivivoi, reskvezi da kala.

 Tobmuz 
Ümbrikon pämez' nimitase gubernatoraks. Dmitrii Kobilkin radoi gubernatoran vs 2010 keväz'kun 16. päiväspäi kahtenden strokun jäl'geten, vn 2018 18. päivhäsai semendkud, sen jäl'ghe gubernatoran sija om vakantine. Ümbrikon parlamentan ezitajad änestadas gubernatorad videks vodeks Venäman prezidentan taričendan mödhe, Tümenin agjan gubernator andab kandidatoiden nimikirjutest hänele. Gubernator-žo radab Ohjastusen pämehen, hän märičeb sen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile. Ezmäine varagubernator, seičeme muite varagubernatorad da Gubernatoran Apparat oma hänele abhu.

Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim (vodhe 2009 uhokuhusai nimitihe sidä ümbrikon Valdkundaližeks Dumaks). Kaik rahvaz valičeb sen 22 ezitajad videks vodeks. Sergei Jamkin radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 sügüz'kun 30. päiväspäi.

Radonoigendai tobmuz om ümbrikon Ohjastuz. Ümbrikon departamentad da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.

Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2015 13. päiväl sügüz'kud (6. kucund). Valitihe gubernatorad vn 2015 1. päiväl redukud, edeline gubernator sai vägestust ezmäižel tural (21 än't 22:späi, 95%).

 Eläjad 
Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 522 904 ristitudVenäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). . Kaikutte videnz' ristit kudespäi om lidnalaine.

Kaik om kahesa lidnad ümbrikos da 5 lidnanvuittušt žilod. Kaikiš surembad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid, surembaspäi penembha) oma Uz' Urengoi i Nojabr'sk. Vl 2018 kaik om 10 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 1% vl 2010): venälaižed — 59,7%, ukrainalaižed — 9,4%, nencalaižed — 5,7%, totarlaižed — 5,5%, hantilaižed — 1,8%, azerbaidžanlaižed — 1,8%, baškiralaižed — 1,6%, vaugedvenälaižed — 1,2%, komilaižed — 1,0%, toižed rahvahad — 8,9%, rahvahuden ozutandata — 3,4%.

Erased toižed igähižed rahvahad: sel'kupalaižed — 1 988 rist. (0,38%), mansilaižed — 166 rist. (0,03%).

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
Tobmuz
 Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon edeližen gubernatoran oficialine sait (kobilkin.ru). 
 Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon tobmuden aluzkundoiden (gubernatoran da Ohjastusen) oficialine sait (pravitelstvo.yanao.ru).  (+ anglijankel'ne känduz)
 Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon Käskusenandajan Suiman oficialine sait (zsyanao.ru). 
Informacižed saitad
 Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon informacine sait (r89.ru). 
 Portal Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon kazvatajiden täht (yamalenkiy.ru). 


Kategorii:Tümenin agj