Einštein Al'bert

Al'bert Einštein ( ['albɛɐ̯t 'aɪnʃtaɪn]; sünd. 14. keväz'ku 1879, Ul'm, Vürtemberg-kunigahuz, Saksanma — kol. 18. sulaku 1955, Prinston, Nju Džersi, AÜV) — üks' nügüdläižen teoretižen fizikan sädajišpäi, Nobelän premijan fizikas laureat (vl 1921), kundaline šingotai-gumanist. Eli Saksanmas (1879−1893, 1914−1933), Šveicarijas (1893−1914) da AÜV:oiš (1933−1955). Oli mail'man äjiden päuniversitetoiden arvostuzdoktoraks, äjiden Tedoakademijoiden ühtnijaks.

 Sädused 
Einštein om 300 tedotön sädai fizikas, 150 tedotön istorijas da tedon filosofijas avtor. 
Hän om neniden tedoteorijoiden sädai:
 Specialine relätivižusen teorii (1905).
 Ühthine relätivižusen teorii (1907−1916).
 Fotoeffektan da lämudenmülün kvantine teorii.
 Einšteinan — Bozen kvantine statistik.
 Braunan kobaidusen statistine teorii.
 Induciruidud sädegoičendan teorii.

Tegii andoi ičeze avtoroiktust, kaik kirjeižid i tedotöiden käzikirjutesid Evrejan universitetale (Jerusalim).

 Biografii da kanz 
Al'bert oli sündnu German Einštein-edheotajan (1847−1902) i Paulina Einštein-kodiemägen (neiččel Koh, 1858−1920) kanzha. Maja-sizar (1881−1951) oli tedomehel mugažo. Al'bert openui Cürihan tehnižes üläškolas (1896−1900), pästtihe sišpäi rata školopendajan voimusenke.

Oli naižiš kaks' kerdad, akad: Mileva Marič (vspäi 1896, kol. 1948) i El'za Einštein (vspäi 1919, kol. 1936). Koume last sünduihe ezmäižes naimiželos: Lizerl'-tütär (1902, kol. vagahaižel), Gans Al'bert-poig (1904) i Eduard-poig (1910).

 Mušt 
Oma nimitadud londuses tedomehen muštoks:
 fotoniden lugumäran märičendühtnik fotohimijas;
 einšteinii — himine element nomer 99;
 Asteroid (2001) i Kudmaižen krater, «Einšteinan Rist»-kvazar Pegas-tähthištos;
 Gravitacijan linzoiden effekt — Einšteinan renghad.

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Einšteinan elon ozutelend Bernan istorižes muzejas (bhm.ch).   


Kategorii:Saksanman fizikantedomehed
Kategorii:Šveicarijan fizikantedomehed
Kategorii:AÜV:oiden fizikantedomehed
Kategorii:Nobelän premijan laureatad
Kategorii:Saksanman tedomehed
Kategorii:Šveicarijan tedomehed
Kategorii:AÜV:oiden tedomehed
Kategorii:Fizikantedomehed kirjamišton mödhe
Kategorii:Tedomehed kirjamišton mödhe
Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe
Kategorii:Sündnuded Ul'mha
Kategorii:Kolnuded Nju Džersiš