Platin

Platin (Pt — platinum latinan kelel) om seičemekümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kahesanden gruppan laptalagruppas, VIIIB), tabluden kudendes periodas.

Element om harv londuses lujas, pala Man kores — 0,005 grammad tonnas. Voib löuta sidä paksus joudjas olendas. Platin om lujas tetab hüväsuguine metall.

 Avaidusen istorii da nimi 
Andiden civilizacijad saiba elementad amussai. Ispanine Antonio de Ul'joa-matkadai toi ičesündujad platinad Evropha ezmäižen kerdan Suviamerikaspäi vl 1735. Vl 1750 britanine Uil'jam Braunrigg-lekar' ozuti platinad himižeks elementaks Londonan kunigazkundas da tegi metallan ezmäšt tedolišt ümbrikirjutandad.

Platinan nimi om anttud sen tagut, miše nece metall lujas koskub hobedha (ispanijan kelel plata).

 Fizižed ičendad 
Platin om jüžmak pehmed hobedaižvauged päličmänendmetall.

Atommass — 195,084. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 21,45 g/sm³. Suladandlämuz — 2041,4 K (1768,3 C°). Kehundlämuz — 4098 K (3825 C°).

Kaik om kuz' londuselišt izotopad, viž oma stabiližed: 190Pt (0,012 %, radioaktivine vähän, T½=4,83⋅1011 vot, kändase osmijaks-186 α-čihodamižen kal't), 192Pt (0,782 %), 194Pt (32,864 %), 195Pt (33,775 %), 196Pt (25,211 %), 198Pt (7,356 %). Sen ližaks, om tetab 40 ratud izotopad 165..204 masslugunke i 18 izomärad. Niiden keskes kaikiš hätkembad izotopad oma 193Pt 50 vot pol'čihodamižen pordonke, 188Pt-izotop (T½=10,2 päivest) i platin-191 (2,86 päivest). Kaikiš hätkembad eläjad izomärad oma 193mPt (T½=4,33 päivest) i 195mPt (4,01 päivest). Izotopad čihotas α-čihodamižen (izotopad 165..167, 190), α- i β-čihodamižen (izotopad 168..186, 188) vai muite β-čihodamižen kal't (kaik toižed), kebnembad kändasoiš iridijaks, jüžmakombad kuldaks, izotopad 168..186, 188 — iridijaks i osmijaks, izotopad 165..167 i 190 — osmijaks.

 Himžed ičendad 
Platin om inertine himižešti lujas, inertižuz poleneb lämbituses. Muigotandmärad: −3..+6, niiden kesken +2 i +4 tobjimalaz.

 Kävutand 
Platin om juvelirine metall; kävutadas sidä tehnikas da medicinas tobjimalaz. Se om hüvä katalizator mugažo. Ezmäine otand kävutamižhe rahoikš tegihe Venäman imperijas, löihe rahuzid vll 1828−1845. Torguidas platinad Nju Jorkan (PPLT-indeks) i Londonan (PHPT-indeks) biržil. Lödas kapitalanpanmižen monetoid.

Pälöudmižsijad sijadasoiš SAT:as (satusen koume nelländest), Venämas (Noril'sk i Habarovskan rand), AÜV:oiš, Zimbabves da Kitaiš, ned kogotas varoiden ühesa kümnendest. Sadas platinan 150..200 tonnad vodes kaikes mail'mas.

 Irdkosketused 
 Platin Webelements.com-saital. 
 Kirjutuz platinas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe