Molibden

Molibden (Mo — molybdaenum latinan kelel) om nell'kümne kahtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om kudendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — kudenden gruppan laptalagruppas, VIB), tabluden videndes periodas.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Element om harv londuses, pala Man kores — koume grammad tonnas. Ei voi löuta sidä joudjas olendas.

Vl 1817 ročine Jöns Jakob Bercelius-himik sai puhtast molibdenad ezmäižen kerdan, endišti molibdenan hapandust vezinikal. Nimitihe -sanaspäi molibdos «hahktin» molibdenitan (MoS2) irdpol'žen koskundan tagut galenitha (PbS).

 Fizižed ičendad 
Molibden om hoštai hahkvauvaz päličmänendmetall. Pind muigotub il'mas 400 C° lämudel da sen korktemba.

Atommass — 95,95. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 10,22 g/sm³. Suladandlämuz — 2896 K (2623 C°). Kehundlämuz — 4912 K (4639 C°).

Londuseline molibden kogoneb kudes stabiližes izotopaspäi: 92Мо (15,86 % massan mödhe), 94Мо (9,12 %), 95Мо (15,70 %), 96Мо (16,50 %), 97Мо (9,45 %), 98Мо (23,75 %), i ühtes vähäradioaktivižespäi, 100Мо (9,62 %, T½ = 8,5 × 1018 vot, kändase rutenijaks kaksitadud β-čihodamižen kal't). Sen ližaks tetas 26 ratud radioaktivišt izotopad 83..91, 93, 99, 101..115 atommassanke i niiden kahesa izomärad. Kaikiš hätkembad čihodajad oma 93Мо-izotop nell' tuhad vozid pol'čihodamižen pordonke, 99Мо (T½=2,75 päivest) i 90Мо (5,5 časud), mugažo 93mМо-izomär (6,85 časud). Radioaktivižed izotopad hajetas β- i protonižen (nomer 83, 87), β- i neitronižen (nomer 110) vai muite β-čihodamižen (kaik toižed) kal't. Izotopad 83 i 87 kändasoiš niobijaks i cirkonijaks, izotopad 84..86, 88..91, 93 — niobijaks, izotopad 99, 101..113 — tehnecijaks (nomer 110 — sen kahteks izotopaks).

 Himižed ičendad 
Metall muigotub il'mas teravas 600 C° lämudel da sen korktemba MoO3-trioksidan sädandanke. Muigotandmärad: +2, +3, +4, +5, +6.

Molibdenan samine zavodiše kivendoiden küllästamižespäi flotacižel metodal. Sadud molibdenine koncentrat poltase hapandusen (VI) sädandhasai:
 2 MoS2 + 7 O2 -> 2 MoO3 + 4 SO2,
sid' se alištub ližapuhtastandale. Edemba МоО3 endištase vezinikal:
 MoO3 + 3 H2 -> Mo + 3 H2O.

Molibden sädab ühtnendoiden rived galogenidenke, sen aigan elementan muigotandmärad oma erazvuiččed. Metallan tuhkan vai МоО3-hapandusen ičekeskentehmine ftoranke F2 andab molibdenan geksaftoridad МоF6 mujutomaks kebnašti kehujaks nozoludeks. Molibden (+4 i +5) sädab kovid МоHal4- i МоHal5-galogenidoid (Hal = F, Cl, Br). Tetas üks'jäižes ühtnendas jodanke, se om molibdenan dijodid МоI2.

 Kävutand 
Ottas kävutamižhe molibdenad legiruimha terasid, tehmaha lazeriden zerkloid, samha tehnecijad-99 medicinižen diagnostikan täht. Čaptas metalloid molibdenanvanuimel elektroerozionižiš tömašinoiš.

Sadas enamba neniš valdkundoiš: Kitai, AÜV, Čili, Peru, Meksik, Kanad, Armenii, mugažo om löudmižsijid Avstralijas i Norvegijas. Saihe 250 tuhad tonnoid mail'mas vl 2014. Maksoi 11 750 US$ tonnas vl 2016.

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Molibden webelements.com-saital. 
 Kirjutuz molibdenas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe