Ftor

Ftor (F — fluorum latinan kelel) om ühesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om seičemendestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — seičemenden gruppan päalagruppas, VIIA), kahtendes periodas.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Ezmäine ftoran ühtnend om ümbrikirjutadud 15. voz'sadan lopus, se om flüorit-mineral (CaF2), kogoneb ftoraspäi poleks. Vl 1771 ročine Karl Šeele-himik sai ftorvezinikmuiktust (HF) vezisegoiteses flüoritan reakcijaspäi rikmuiktusenke. Vl 1816 francine Andre Amper-fizik tariči nimed elementan täht -sanan alusel (ftorios «murendai»). Mainitadud hänel-žo vl 1812 fluorine-sana ( «joksta») tuli anglijan kel'he, flüorit ližadab metallurgižen šlakan joksmusenmärad. Francine Anri Muassan-himik erigoiti ftoran joudjaks elementaks elektrolizan abul vl 1886. Om levitadud Man kores keskmäras, 650 grammad tonnas.

Ftor-gaz om agressivine morim, no ftoran erased-se ühtnendad oma tarbhaižeks mikroelementaks ristitun luiš (2,5 grammad) i hambhiš (0,1 grammad).

 Fizižed ičendad 
Ftor om kaikiš kebnemb gaz galogenišpäi lujanke harakteriženke hajunke (peniš koncentracijoiš hajub ozonan i hloran keskes), pakuižvauvast mujud. Gazan molekul om kaks'atomine — F2.

Atommass — 18,998403. Ninevuz (−189 C° lämudel) — 1,108 g/sm³. Suladandlämuz — 53,48 K (−219,67 C°). Kehundlämuz — 85,03 K (−188,11 C°).

Londuseline ftor kogoneb üks'jäižes stabiližes 19F-izotopaspäi, putub mahushe eziauguižešti vulkanižiš gazoišpäi. Tetas 17 ratud izotopad 14..18, 20..31 atommassanke, mugažo 18mF- i 26mF-izomärad. Niiden tobj pala kändase hapanikaks vai neonaks β-čihodamižen kal't. Izotopad kaikiš hätkembanke pol'čihodamižen pordonke oma 18F (110 minutad) i 17F (64 sekundad).

 Himižed ičendad 
Ftor om lujas aktivine himižešti element, kaikiš vägevamb muigotai, reagiruib palandanke vai poukahtusenke tobjimalaz. Ei ole reakcijoid vaiše nenidenke elementoidenke: gelii, neon, argon. Muigotandmärad: −1; 0 (gaz). Sädas ftorhil'nikoiden klassad (CxFy) i ftorpolimerid (oz., polivinilftorid (PVF), teflon) niiden aluseks.

 Kävutand 
Ftoran ühtnendad kävutasoiš tegimištol avaros. Tehtas freonad (vilugoitai substancii), ftoroplastoid (polimerad), ftorkaučukoid. Ottas elegazad (SF6) izolätoraks korgedvol'taižes energetikas. Ftoran ühtnendad oma dielektrikad litiiakkumulätoroiš. Erasiden-se metallioden ftoridad (oz., vol'framan, vanadijan) oma ližakahidenke ičendoidenke. Jagadas uranan izotopoid uranan geksaftoridan (UF6) abul.

Kaitas joudjad ftorad gazanvuiččes (painusen al) i nozoltadud olendoiš.

 Irdkosketused 
 Ftor webelements.com-saital. 
 Kirjutuz ftoras Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe