Pori

Pori (mugažo suomen kelel, virktas [ˈpori],  [bjœːrneˈborj] «kondjanlidnuz»,  «kondjanlidn») om lidn da lidnankund Suomenman suvipäivlaskmas, Sadakund-provincijan administrativine keskuz. Se om valdkundan kümnenz' lidn eläjiden lugun mödhe.

 Istorii 
Ročinman Johan III-kunigaz pani eländpunktan alust vodel 1558 udeks torguindlidnaks. Eziauguižin lidn seižui Baltijan meren randal, no meri läksi kuivman ülendusen tagut. Suomen nimituz oti ročin nimen borg-palad, kätas kut «lidnuz». Pori paloi ühesa kerdad ičeze istorijas, sen paloin 1570-nzil vozil, vll 1688 i 1801. Vn 1852 semendkun lämoipalon jäl'ghe planiruihe Porin ut keskust oiktoidenke irdoidenke. Mail'man ezmäine suomenkel'ne teatr radaškanzi neciš lidnas. Vn 1981 lämoipalo puvillan kudondfabrikas süveni Porin ižandusen recessijad.

1970-nziden krizisan jäl'ghe holitišiden sfer šingotaškanzi i reindustrializacii tegihe. Nügüd' nene sarakod oma lidnas: laivansauvomine, cellülozbumagaine (kombinat), metallanümbriradmine (vas'kensuladuz- i vanundtegimed), sauvondmaterialad (mecpilindtegim i mujutimiden edheotand), mašiništonsauvomine (vill'kombainad da harvesterad).

 Geografijan andmused 
Pori sijadase Kokemäen-jogen randoil 20..30 kilometras Botnižes lahtespäi. Meriport valdmerilaivoiden täht mülüb lidnha.

Lähembaižed lidnad oma Kankaanpää 50 km pohjoižpäivnouzmha, Ulvil ani suvipäivnouzmas, Kokemägi 39 km suvipäivnouzmha, Raum 50 km suvhe. Lähembaine toine järed lidn om Tampereh 114 km päivnouzmha.

Klimat om ven kontinentaline. Botnine laht i «lämuden saren» effekt pehmdas tal'ved. Voden keskmäine lämuz om +5,6 C°, kezakun-elokun +14,1..+17,1 C°, vilukun-uhokun −4,0..−4,6 C°, tal'vkun i keväz'kun −1,3..−1,8 C°. Ekstremumad oma −36,8 C° (uhoku) i +33,3 C° (kezaku-eloku). Kezaaigan minimum om −2,0 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +11,3 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus vaiše (minimum +1,7 C°). Paneb sadegid 586 mm vodes, enamba heinkus-kül'mkus (54..71 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (28..30 mm kus). Paneb lunt 43 sm tal'ves.

Vn 2022 andmusiden mödhe lidnankundan pind om 2 062,00 km², sidä kesken kuivma — 1 156,16 km², meri — 844,01 km², vezi da sokaz tahond ottas 61,83 km².

 Tobmuz 
Ühtištadas Porin 92 nimitadud rajonad kahesaks surembaks territorijaks. Porin municipaline suim kogoneb 59 ezitajaspäi.

Edeližed lidnan pämehed oma Aino-Maija Luukkonen (2004−2022), Martti Sinisalmi (1975–2004).

 Eläjad 
Vl 1980 lidnankundan nügüdläižen territorijan eläjiden lugu oli 87 977 ristitud (vai 79 405 ristitud ližatud kundoita, se oli kaikiš suremb kundan ristitišt), vl 2000 — 84 573 ristitud, vl 2010 — 85 026 ristitud, vl 2020 — 83 905 ristitud.

Mamankelen mödhe (2023): suomen kel' — 94,3 %, ročin kel' — 0,6 %, toižed keled — 5,1 %.

 Galerei 


 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Lidnan ohjastusen oficialine sait (pori.fi). (suomen kelel da anglijan kelel)


Kategorii:Suomenman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*