Čadan

Čadan (,  — «madal barbikoikaz penzhišt» vepsäks) om Venäman lidn da lidnankund (sumon) Tuvan Tazovaldkundan päivlaskmas. Se om Dzun-Hemčikan kožuunan administrativine keskuz.

 Istorii 
Eländpunktan aluz om pandud kuti buddizman Aldii-Huree-jumalankodi (). Vozil 1923−1929 jumalankodin seinidentagaine žilo oli tetab kuti Artaadit, sid' om olmas nügüdläiženke nimenke. Vl 1930 jumalankodi oli muretud. Čadan-žilo sai lidnan statusad vn 1945 semendkus. Vspäi 2003 Aldii-Huree-pühäpert' om udessündutadud.

Čadan šingotase sömtegimišton edheotandoil, mugažo sadas kivihil't kar'jeran mahtusel läz lidnad.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase kožuunan keskuzpalan pohjoižes, ühtennimižen jogen randal (98 km pitte, mülüb Jenisein basseinha), 800..825 m korktusil.

Matkad Kizilhasai om 200 km päivnouzmha orhal vai 220 km avtotedme. Lähembaine lidn om Ak-Dovurak seičemekümnes kilometras päivlaskmha orhal vai 82 km avtol.

Lidnan i kaiken kožuunan klimat om Edahaižen Pohjoižen klimatha tazostadud. Voden keskmäine lämuz om −1,7 C° vilun tal'ven tagut (−22..−27 C° keskmäras tal'vkus-uhokus), heinkun-elokun lämuz om +17..+18 C°. Paneb sadegid 300 mm vodes, enamba kaiked heinkus (62 mm), vähemba uhokus (7 mm).

 Tobmuz 
Kirsarai-žilo (178 rist. vl 2017) mülüb lidnankundha (sumonha). Lidnankundan pind — 101,29 km².

 Eläjad 
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 9 035 ristitud, kožuunan nell' ühesandest, vn 2021 — 9 732 ristitud. Vl 2017 kaik 8 991 ristitud elihe lidnas i 9 169 ristitud kaikes lidnankundas. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 10 775 eläjad vl 1989.

Buddizman kaks' pühäpertid oma udessündutadud lidnas i läz sidä.

 Openduz 
Lapsiden opendusen aluzkundad oma viž nimitadud päivkodid, nell' keskškolad (nomer 1..4), kožuunan lapsiden (norišton) tehnižen sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol K. Č. Tamdinan nimed, olimpižen varan sportškol Č. A. Mongušan nimed.

Tuvan tehnologine tehnikumTuvan tehnologižen tehnikuman sait (ttt.rtyva.ru).  baziruiše lidnas i om sen professionaližen opendusen aluzkundaks.

 Galerei 

 Tetabad ristitud 
 Sergei Šoigu (s. vl 1955) — Venäman kaičendministr.

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Čadan-sumonan lehtpoled kožuunan oficialižel dzun.tuva.ru-saital. 

Kategorii:Venäman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Kategorii:Tuvan Tazovaldkundan lidnad
*