Suvisudan

Suvisudan, täuz' oficialine nimituz — Suvisudanan Tazovaldkund ( [rɪˈpʌblɪk ɒv saʊθ suːˈdɑːn]), om mererandatoi valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Džub.

 Istorii 
Vn 2011 heinkun 9. päiväl Suvisudan tedištoiti ičeze ripmatomudes Sudanaspäi kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe Sudanan kaikel territorijal. Hüvästadud edelpäi (7. heinku) parlamental jäl'gmäine KonstituciiSuvisudanan Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital.  tuli väghe sil-žo päiväl, se om väges voziden 2013, 2015 i 2018 vajehtusidenke.

Edel ripmatomut vozil 1955−1972 da 1983−2005 kaks' Rahvahanikoiden sodad oli Sudanas, arabižen Pohjoižen da muzaverižen Suven keskes, sidä kesken kivivoin löudmižsijiden tagut. Vspäi 2005 Suvisudan oli avtonomijan Sudanas.

 Geografijan andmused 
Suvisudan om mavaldkundröunoiš Sudananke pohjoižes (röunan piduz — 2184 km), Efiopijanke päivnouzmas (934 km), Kenijanke (232 km), Ugandanke (435 km) da Kongon Demokratiženke Tazovaldkundanke (639 km) suves, Keskafrikan Tazovaldkundanke päivlaskmas (989 km). Ühthine röunoiden piduz om 5413 km. Suvisudan om mererandatoi valdkund.

Valdkundan tobjan palan reljef om alangoikaz, äi soid. Alangod oma sebatud korktoil mägil suvespäi. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Kinjeti-mägi, 3187 m valdmeren pindan päl. Kaikiš pidembad joged oma Vauged Nil da sen ližajoged.

Klimat om ekvatorialine. Mägipautkil om äi mecoid, alangištoil om nituid. Vihmoiden sezonan aigan (semendku-reduku) paneb sadegid 700 mm pohjoižes da 1400 mm suvipäivlaskmas.

Londuseližed pävarad oma kivivoi, raudkivend, hrom, vas'k, cink, vol'fram, kuld, hobed, mec da gidroenergii.

 Politine sistem 
Ohjandusen form om federaline prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (), hän-žo om armijan päkäsknik. Prezident paneb varaprezidentad (ičeze ezitajad) da ohjastusen ministrid radsijha. Kaik rahvaz valičeb prezidentad nelläks vodeks. Vl 2011 kaik oli 29 ministrust ohjastuses.

Parlament om kaks'kodine Nacionaline Suim. Üläkodi om Štatoiden Ezitaikund () 50 ühtijanke, kaikiden štatoiden käskusenandajad suimad da ohjastused oigetas ezitajid sihe. Alakodi om Nacionaline Käskusenandai Suim (), kaik rahvaz valičeb sen 170 ühtnijad nelläks vodeks.

Ezmäižed pävaličendad (prezidentan da parlamentan) oliba vn 2010 sulakun 11.-15. päivil, edel ripmatomut. Salva Kiir om nügüdläine prezident, sai 92,99 %, se om hänen kahtenz' strok, no ühtenz' ripmatomuden jäl'ghe. Pidestunuded sodan tagut pävaličendad lindäs vl 2021.

 Administrativiž-territorialine jagand 
   Kacu kirjutuz: Suvisudanan administrativiž-territorialine jagand.

Valdkund jagase kümneks agjaks (). Ned alajagasoiš 76 ümbrikoks (angl. county).

 Eläjad 
Suvisudanas elädas suvisudanalaižed. Pagištas sijaližil kelil, niid om 68. Vn 2014 heinkus valdkundan ristitišt oli 11 562 695 eläjad.

Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Jei, Vau, Malakal', Aveil'.

 Ižanduz 
Suvisudan om lujas goll' šingotai agrarine valdkund, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas (maksab irdpol'žid velgid kivivoin eksportan kal't). Vl 2023 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 7,01 mlrd. US$ ekvivalentas (156. sija mail'mas; US$467 ühtele hengele, 194. sija) vai 7,74 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (165. sija; US$516 ühtele hengele, 196. sija). Ižandusen päsarakod oma kivivoin samine, mecan varhapanend, maižanduz (puvill, arahis, durr, šon, nižu, gummiarabik, saharrogo, tapiok, mango, papai, bananad, batat, kunžut). Finansine voz' zavodiše 1. heinkud.

Valdkundan päeksport om kivivoi; toine eksport — pumaterialad, kuld, metalloiden lom, sötkenkul'turad. Kivivoin eksport tegese torvveimedme Port Sudan-lidnhasai Pohjoižen Sudanan territorijal, ka sal'hed kivivoin möndaspäi jagasoiš poleti kahten Sudanan keskes. Importan tavarad oma söndtavarad, tekstil', mašinad, metalltegesed. Vl 2016 import ületi eksportad koumhe polenke kerdha. Eksportan päostai om Kitai (ühesa kümnendest), importan pämöjad oma Ugand (48 %), Kenii (30 %), Kitai (10 %).

Venäman organizacijoil ei ole ezitaikundoid Suvisudanas, erašti ned mödas azegištod sihe.

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Suvisudanan Tazovaldkundan ohjastusen informacine sait (goss-online.org). 
 Vn 2011 goss-online.org-saitan arhiv swap.stanford.edu-saital. 
 Suvisudanan informacine i statistikan radnikoičendan sait (ssccse.org).