Gallii

Gallii (Ga — gallium latinan kelel) om koumekümne ühtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om koumandestoštkümnendes gruppas (vanhtunuden klassifikacijan mödhe — koumanden gruppan päalagruppas, IIIA), tabluden nelländes periodas.

 Ühthine ümbrikirjutand 
Gallii om harv Man kores, sen pala — 19 grammad tonnas. Ei voi löuta metallad puhthas olendas. Vl 1875 francine Pol' Emil' Lekok de Buabodran-himik sai puhtast gallijad ezmäižen kerdan Pirenejad-mägiden kivendospäi i nimiti elementad Francijan latinižen nimen (Gallia) mödhe.

Ei ole tarbhašt biologišt rolid, gallijan pölü om toksine lujas. Metall om luja bakterijanvastaine abutuz, azotab verenjoksmust süviš satatesiš.

 Fizižed ičendad 
Gallii om kebn pehmed, plastine hobedaižvauged metall siniženke ližamujunke. Järgeline kristalline segluz om ortorombine, toižed modifikacijad oma seižumatomad (β, γ, δ, ε) i oma olmas korktan painuden al (gallii-II kubiženke i -III tetragonaliženke seglusenke).

Atommass — 69,723. Ninevuz normaližiš arvoimižiš (kova, +20 C°) — 5,904 g/sm³, nozol (+29,8 C°) — 6,095 g/sm³. Suladandlämuz — 302,91 K (29,76 C°). Kehundlämuz — 2673 K (2400 C°).

Londuseline gallii kogoneb kahtes stabiližes izotopaspäi: 69Ga (60,11 %) i 71Ga (39,89 %). Tetas 29 ratud radioaktivišt izotopad 56..68, 70, 72..86 atommassanke, i niiden koume izomärad. Kaikiš hätkemban 67Ga-izotopan pol'čihodamižen pord om 3,26 päivest, sid' 72Ga (T½= 14,1 časud) i 66Ga (9,5 časud). Radioaktivižed izotopad hajetas protonižen (56..59-izotopad) i β-čihodamižen kal't, kändasoiš cinkaks vai germanijaks.

 Himižed ičendad 
Elementan himižed ičendad oma alüminijan pojavad, no metalližen gallijan reakcijad tegesoiš vitkomb penemban himižen aktivižusen tagut. Hapandusen kerteh sädase il'mas metallan pindal, se kaičeb gallijad edesišt muigotust vaste. Muigotandmärad: +1, +3.

Ei ole reakcijoid gallijanke nenil elementoil: vezinik, hil'nik, azot, ola, bor.

Gallii reagiruib hulanke vedenke vitkos, vezinik i gallijan gidrohapanduz (III) sädasoiš. Todesižikš reakcii seižutab metallan pindan teravan muigotusen tagut:


Reakcijas ülälämbitadud vezipurunke (350 C°) gallijan metagidrohapanduz (GaOOH) sädase, se-žo metagalliimuiktuz:


 Kävutand 
Ottas kävutamižhe pol'veimiden tehmižes (97 %) i toksižen artutin vajehtamižes. Ühthesuladuz plutonijanke (gallijan koumeprocentine ližaduz) stabiliziruib atombomban strukturad.

Kaikiš suremb südäiolend om sfalerit-mineralas (0,1 procenthasai) i harvas gallit-mineralas. Sadas boksitoiden, kivihilen i nefelinan ümbriradmiženke. Gallii kucub alüminijan varmdusen lujad polendust, i pidab puhtastada toine toižespäi. Maksoi US$1200 kilogrammas vl 2005.

 Irdkosketused 
 Gallii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz gallijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. 

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe