Arhangel'sk

Arhangel'sk () om lidn, lidnümbrik da meriport Venäman lodehes. Se om Arhangel'skan agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn, «sodahoštusen lidn»-arvonke (vspäi 2009). Om agjan Mererandaližen rajonan administrativižeks keskuseks mugažo.

 Istorii 
Eländpunktan aluz om pandud vl 1584 lidnan statusanke Mihail Arhangelan jumalankodiš ümbri kuti Novoholmogori-lidnuz kaičemha jumalankodid da torguindkosketusid vihanikoid vaste. Panihe merivaldmoid-ki jogen vastrandal. Vspäi 1596 mainitase kuti Arhangel'skii-lidn, vl 1613 om nimitadud muga oficialižikš jumalankodin mödhe.

Arhangel'skan ižandusen päsarakod oma sauvondmaterialiden tehmine (mecan pilind pumaterialha — severz'-se järedoid tegimid), sömtegimišt (kalan ümbriradmine, šoll'kombinat mecpilindan jändusil, leibänkombinat, maidtegim), mašiništonsauvomine mecan täht (Solombalan tegimSolombalan mašinansauvomižen tegimen sait (smz.ru).  — gidromanipulätorad, mecavtod) i laivoiden kohenduz, mugažo tekstil'tegesiden omblendTekstil'tegesiden «Arhpromkombinat»-kompanijan sait (arhpk.ru).  (magaduzsobad da katused, pölused, eriližsobad, pühkmed, uudimed).

 Geografijan andmused 
Lidn seižub Pohjoižen Dvinan jogensun hijamiden randoil, seičeme metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Istorine keskuz sijadase 30..35 kilometras Vauktan meren Dvinan lahten randaspäi, lidnan röun — 15 kilometras merespäi. Lähembaižed lidnad oma Novodvinsk ühtes kilometras suvipäivnouzmha kaikil teil i Severodvinsk 35 km päivlaskmha avtotedme.

Klimat om ven meren. Voden keskmäine lämuz om +1,9 C°, kezakun-elokun +13..+17 C°, tal'vkun-uhokun −8..−12 C°. Ekstremumad oma −45,2 C° i +34,4 C°. Paneb sadegid 636 mm vodes, enamba kezakus-redukus (62..82 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (31..32 mm kus).

 Tobmuz 
Arhangel'sk jagase ühesaks territorialižeks ümbrikoks. Kaik viž žilod mülüdas lidnümbrikho Arhangel'skan ližaks, niiden keskes Talagin avialidnut (, 3298 rist. vl 2010) i Mecjogi (, 2709 rist. vl 2010). Lidnümbrikon pind — 294,42 km².

Edeline lidnümbrikon pämez' om Igor' Godziš (tal'vku 2015 — kül'mku 2020).

 Eläjad 
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 348 783 ristitud, lidnümbrikon — 355 781 ristitudArhangel'skan agjan eländpunktoiden ristitišton lugu, 2010-nden voden rahvahanlugemižen satused. — Arhangelskstat.ru. . Vl 2017 kaik 351 488 ristitud elihe lidnas i 358 594 ristitud kaikes lidnümbrikos. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 420 tuhad eläjid vl 1991, poleni sodalidnuziden i Novodvinskan erištundan tagut.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): venälaižed — 94,2 %, ukrainalaižed — 1,25 %, vaugedvenälaižed — 0,45 %, toižed rahvahad — 1,5 %, rahvahuden ozutandata — 2,6%.

Ortodoksižen hristanuskondan koumekümne pühäpertidArhangel'skan pühäpertid sobory.ru-saital.  oma kaičenus i saudud lidnas: ph. Mikoi-arhangelan kafedraline päjumalanpert' (letihe vll 2008−2022), Spasan Toižetamižen päjumalanpert' (2018), Illä-endustajan Bujanal päjumalanpert' (saudihe vll 1807−1809, om avaitud), kahesatoštkümne jumalanpertid, nell' kodijumalanpertid, viž časounäd. Protestantizman koume pühäpertid oma avaitud: baptizman, seičemenden päivän adventistoiden, udenapostoloiden jumalankodikundan. Lüteranine pühäpert' kävutase toižin. Islaman pühäpert' om restavracijas.

 Openduz 
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Sijaližed üläopendusen aluzkundad oma Pohjoine (Arktine) federaline universitet Mihail Lomonosovan nimedPohjoižen (Arktižen) federaližen universitetan sait (narfu.ru).     (om sätud kahten universitetan ühtištusel vl 2010, sid' mülütihe severt-se kolledžoid, 26,7 tuh. üläopenikoid vl 2011, kahesa üläškolad i kaks' institutad) i Pohjoine valdkundaline medicinine universitetPohjoižen valdkundaližen medicinižen universitetan sait (nsmu.ru).    (alusenpanend 1932 kut medinstitut, 3,8 tuh. üläopenikoid vl 2015), mugažo Piterin aluzkundoiden kaks' filialad: Arktine meriinstitut (Valdkundaližen meriakademijan Makarovan nimed filial) i Piterin valdkundaližen kul'turan institutan filial.

 Transport 
Avtobusad, maršruttaksid da taksid oma kundaližeks transportaks lidnas, mugažo lämuzlaivad ühtenzoittas jogensaridenke kezal. Jogiport i meriport ratas lidnas.

Kaks' soda- da civilišt lendimportad ratas lidnas: rahvahidenkeskeine Arhangel'sk (Talagi) Fedor Abramovan nimedArhangel'sk-lendimportan sait (arhaero.ru).  (ARH / ULAA / АХГ, üks' million passažiroid vl 2021) kudes kilometras pohjoižpäivnouzmha lidnaspäi i pen' Vas'kovo (ULAH / ВСЬ) 19 km suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi avtotedme sijaližiden reisiden täht. Talagišpäi tehtas reisid Lodehližen federaližen ümbrikon järedoihe lidnoihe i Moskvha, sezonreisid lidnoihe Mustmerenno, čarterreisid Turkanman lebutahoiže.

 Galerei 

 Rahvahidenkeskeižed kosketused 
 Sebruzlidnad 
  Portlend, Men, AÜV, vn 1988 kül'mkun 18. päivälpäiArhangel'skan sebruzlidnad lidnan administracijan arhcity.ru-saital. 
  Vardö, Norvegii, vn 1989 uhokun 23. päivälpäi
  Slupsk, Pol'šanma, vn 1989 kezakun 26. päivälpäi
  Emden, Alasaksonii, Germanii, vn 1989 kül'mkun 22. päivälpäi
  Müluz, Francii, vn 1992 keväz'kun 13. päivälpäi
  Oulu, Suomenma, vn 1993 kezakun 3. päivälpäi
  Pirei, Grekanma, vn 1995 uhokun 28. päivälpäi
  Kirun, Ročinma, vn 1999 elokun 9. päivälpäi
  Jusdal', Ročinma, vn 2004 redukun 27. päivälpäi
  Suhum, Abhazii, vn 2011 kezakun 6. päivälpäiСухум и Архангельск стали городами-побратимами (Kätihe sebruzlidnoikš Suhumad i Arhangel'skad) // Abhazijan informacijan agentusen uzištused. 6. kezaku 2011. — Apsnypress.info. 
  Tromsö, Norvegii, vn 2011 heinkun 7. päivälpäiДружба, замешанная на треске и хлебе, — дружба на века (Segoitadud sebruz tröskal da leibäl om sebruz igäks) // Uzištused. 7. heinku 2011. — Arhangel'sk-lidnan administracijan oficialine sait (arhcity.ru). 
  Ašdod, Izrail', vn 2012 kezakun 25. päivälpäiМэры Архангельска и израильского Ашдода подписали договор о сотрудничестве (Arhengel'skan i Ašdodan pämehed allekirjutiba kožundkirjutesid ühthižtöiš) // Uzištused. 25. kezaku 2012. — News.nordportal.ru. 

 Sur'oigenduzkundad da konsulused 
  Norvegijan üläkonsuluz, Pomorskajan-ird, 16

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Lidnümbrikon tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (arhcity.ru). 


Kategorii:Venäman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*)
*
Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnümbrikod