Derbent

Derbent (, , Алпан vai Цал, ,  vai Дере-бент, avar. i , , , ) om Venäman lidn da lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan suvipäivnouzmas. Se om tazovaldkundan koumanz' lidn eläjiden lugun mödhe, Derbentan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

 Istorii 
Eländpunkt om üks' amuižiš lidnoišpäi Venäman territorijas, sen aluz om pandud 4. voz'tuhal edel meiden erad. Mainitase Amuižen Grekanman kirjutajil 6. voz'sadal EME, nimitihe vihtoi Bab al' Abvab i Veroi pahr. Derbent-nimi om persijan kelespäi (دربند‎ Darband) i kändase «sauptud (sidodud) verajad». Üks'jäine Sasanidoiden kaičenus lidnuz (kaks' verajad) sijadase lidnas, varmitihe sidä möhemba äi kerdad. Derbentan kaks'jaine sein (om kaičenus 3,6 km pitte, seičeme verajad) i lidnuz mülüdas UNESCO:n mail'man jäl'gushe. Sur' šuukte läbiti lidnad. Vspäi 1813 oli Venäman imperijas palaks, vl 1840 sai oficiališt makundan lidnan statusad.

Vl 1898 «Petrovsk-Port — Baku»-raudtejono läbiti lidnad. Vl 2015 oigetihe lidnan statusan andmižen kaks' tuhad vot.

Derbent šingotase turizmal, sömtegimišton edheotandoil (kon'jakkombinat, vändaivinantegim, konservkombinat, lihakombinat, maidkombinat, leibtegim), mugažo ÜLL-radiostancijoiden tegim i sauvondkombinat (panel'pertid) ratas.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase ümbärdajan rajonan keskuzpalan päivnouzmas, Kaspijan meren randal, 0 m keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, koume kilometrad levette tazangištol Suren Kavkazan i meren keskes, meren päivlaskmaižel randal. Kaspijan kendäk om 27 metrad valdmeren pindan alemb korktusel, lidn vedase 20 kilometrad pidust' sen randad. Derbent seižub penen Suhodol-jogen (10 km) i Samuran-Derbentan kanalan randoil.

Matkad Mahačkalhasai om 120 km lodeheze orhal, raudtedme vai 130 km avtotedme. Lähembaine lidn om Dagestanan Lämoid kümnes kilometras lodeheze.

 Tobmuz 
Derbent om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Ahmed Kuliev (kezaku 2024 — sulaku 2025), Rustambek Pirmagomedov (kül'mku 2020 — kezaku 2025), Hizri Abakarov (reduku 2018 — kül'mku 2020). Lidnümbrikon Deputatoiden suiman ezimez' om Gasan Mirzoev vn 2022 kezakuspäi. Edeližed lidnan suiman ezimehed oma Magomed Magomedov (viluku 2021 — kezaku 2022), Mavsum Ragimov (uhoku 2016 — viluku 2021), Murad Gadžiev (oli radnikusel vn 2016 uhokuhusai).

 Eläjad 
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 121 251 ristitud, vn 2021 — 124 953 ristitud. Kaik 123 162 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2010): lezginalaižed — 33,7 %, azerbaidžanlaižed — 32,3 %, tabasaranalaižed — 15,8 %, darginalaižed — 5,6 %, venälaižed — 3,7 %, agulalaižed — 3,2 %, armenijalaižed — 1,1 %, mägievrejalaižed — 1,1 %, rutulalaižed — 0,8 %, toižed rahvahad — 2,7 %, rahvahuden ozutandata — 0 %.

Religijan pühäpertid: islam — viž mečetid om kaičenus (Džuma, Bala, Kilisä, Kirhlär, Minaret), armenižen jumalankodikundan pühäpert', ortodoksine hristanuskondDerbentan pühäpertid sobory.ru-saital.  i judaizm — üksin.

 Openduz 
Lapsiden opendusen aluzkundad oma päivkodid, keskškolad.

Professionaližen opendusen aluzkundad: Derbentan medicinineDerbentan medkolledžan G. A. Ilizarovan nimed sait (dmk-derbent.ru). , professionaliž-pedagogineDerbentan professionaliž-pedagogižen kolledžan G. B. Kaziahmedovan nimed sait (pedcollege-derbent.dagestanschool.ru). , rahvahanpramozloiden da turizmanRahvahanpramozloiden da turizman kolledžan sait (knpit-derbent.ru). , raudten, biznes-menedžmentan, ekonomikan da oiktusenBiznes-menedžmentan, ekonomikan da oiktusen kolledžan sait (kbmep.ru).  kolledžad, muzikprofškol, Juždag-institut, Derbentan gumanitarine institut, Dagestanan opendusen da kul'turan akademiiDagestanan opendusen da kul'turan akademijan sait (daok-derbent.ru).  i ühesa üläopendusen aluzkundoiden (Moskv, Mahačkal, Groznii) filialad.

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Lidnümbrikon tobmuden sait (derbent.org). 


Kategorii:Venäman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnad
Kategorii:Dagestanan Tazovaldkundan lidnümbrikod
*