Oslo

Oslo (mugažo kirjutase norvegijan kelel, no virkmine — [Ušlü] vai [Uslü]) om Norvegijan pälidn da kaikiš suremb lidn. Se om olmas mugažo kommunaks da ühteks 11 norvegižes agjaspäi (fül'ke).

Oslo-agj om kahtenz' surtte Norvegijas eläjiden lugun mödhe da kaikiš penemb pindan mödhe. Vl 2013 eläjiden lugu oli 623 966 ristitud. Lidnan pind — 454,03 km², saum vezid — kuz' procentad. Oslo om ümbärtud Viken-agjal (kaikiš suremb ristituiden lugun mödhe), kudamban tobmuden organad sijadasoiš pälidnas.

 Istorii 
Oslo mainitase ezmäižen kerdan Sturlusonan Storrin islandižes skal'das. Om kirjutadud siš, miše Haral'd III-kunigaz pani lidnan alust vl 1048. Nimituz znamoičeb «Lo-jogensu». Lidn oli olmas mugoiženke nimenke vhesai 1624, konz sur' lämoipalo pani lidnad mantazole. Sid' vhesai 1925 sen nimi oli Hristianii () da Kristianii ().

Vl 1952 Oslo vastsi Tal'veližen olimpiadan ühtnijoid.

Oslo šingotase merikompanijoiden keskuseks (Det Norske Veritas, registrirui mail'man laivišton kudendest), valdkundan kaikiš järedambal meriportal jüguiden i passažiroiden täht, laivansauvomižel da kohendusel, turizmal, tedoiduzinstitutoil energijan sferas. Kivivoin da gazan samižen kompanijoiden palakundad oma lidnas. Telekommunikacijoiden Telenor-kompanijan päfater sijadase lähižes ezilidnas.

 Geografijan andmused 
Olso seižub ühtennimižen fjordan randal 23 m ü.m.t. keskmäižel korktusel, sijadase sen kaikiš pohjoižembas palas, Piterinke ühtel levedusel, no 20° päivlaskmaižemb. Om nell'kümne sart da 343 reskveden järved lidnan röunoiš.

Klimat om ven valdmeren, kontinentaližen klimatan röunal. Tal'v om pimed hätkeline pehmed lumekaz, pil'vekaz lujas. Keza om päivoikaz neps, sen aigan räk oleskeleb ei joga vodel. Voden keskmäine lämuz om +7,0 C°, kezakun-elokun +15,3..+17,6 C°, tal'vkun-uhokun −1,4..−2,3 C°. Ekstremumad oma −26,0 C° (viluku) i +34,6 C° (heinku). Kezaaigan minimum om +1,4 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +13,8 C° (uhoku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 835 mm vodes, enamba kezakus-kül'mkus (80..103 mm kus), vähemba uhokus-sulakus (41..48 mm kus). Paneb lunt 139 sm tal'ves, enamba vilukus (44 sm). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 62..68 % röunoiš sulakus-heinkus, 79..85 % redukus-uhokus.

 Tobmuz 
Lidn jagase vižtoštkümneks nimitadud i nomeruidud administrativižeks rajonaks (). Mugažo 19. voz'sadalpäi lidn jagase päivlaskmaižeks (Vestkanten) da päivnouzmaižeks (Ostkanten) polikš.

Lidnan tobmuden pämez' om mer (). Edeline lidnan pämez' om Marianne Borgen (reduku 2015 — reduku 2023).

 Eläjad 
Vl 2018 lidnan eläjiden lugu oli 673,469 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Läz pol'tošt millionad eläjid om kaikes lidnaglomeracijas, valdkundan kaks' seičemendest.

Rahvahuden mödhe seičeme eläjad kümnespäi oma norvegijalaižed (läz 432 tuhad ristituid vl 2022, oli 409 tuhad eläjid vl 2002), toižed rahvahad ottas 30 % ristitištos. Heiden immigracijan eziauguižed mad oma Pakistan, Somali, Pol'šanma i Ročinma paksumba kaiked.

Religijan mödhe (2019) 48,7 % eläjid oma lüteranižen Norvegijan jumalankodikundan polenpidajad, religijatomad otiba 28,9 % lidnan ristitištos, islamanuskojad — 9,5 %, hristanuskondan toižed denominacijad — 8,4 %, suril'man gumanizman kundad (Norvegijan gumanistine associacii päpaloin) — 2,8 %, buddizm — 0,6 %, toižed uskojad (induizm, Bahai) — 1,1 %.

 Transport 
Avtobusad, tramvaid da metro oma kundaližeks transportaks, mugažo likutimvenehed oma tulmha ujuden lähiden saridennopäi. Metro () om olmas vspäi 1966, kuz' jonod om siš 97 stancijanke (16 — manalaižed), 85 km raudted (vn 2012 andmused).

Kaik om koume rahvahidenkeskešt lendimportad Oslon ümbrištos, päine niišpäi om civiline Oslo-lendimportRahvahidenkeskeine Oslo-Gardermuen-lendimport avinor.no-saital.   (vai Gardermuen, OSL / ENGM, radab vspäi 1998, 28,5 mln passažiroid vl 2019) nell'kümnes kahesas kilometras pohjoižhe lidnan keskuzpalaspäi. Tehtas reisid Evropan pälidnoihe, Ispanijan lebutahoiže, AÜV:oiden päivnouzmha, Persijan lahten maihe, Tailandha. Toižed lendimportad sijadasoiš edahamb völ.

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Oslo-kommunan tobmuden sait (oslo.kommune.no).  


Kategorii:Norvegijan lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*
Kategorii:Pälidnad
Kategorii:Norvegijan agjad
*