Slovenii

Slovenii (), oficialine nimituz — Slovenijan Tazovaldkund ( [reˈpublika slɔˈʋèːnija]), om valdkund Keskuzevropas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Lüblän.

Vn 2004 29. päiväl keväz'kud kändihe PAKO:n ühtnijaks. Vn 2004 semendkun 1. päiväspäi om EÜ:n ühtnijaks.

 Istorii 
Vn 1991 25. päiväl kezakud Slovenii tedištoiti ripmatomudes Jugoslavijaspäi.

Valdkundan ezmäine KonstituciiSlovenijan Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital.  () om vahvištadud vl 1991, se om väges äiluguižidenke möhembaižidenke vajehtusidenke.

 Geografijan andmused 
Valdkund sijadase Balkanan pol'saren lodehes, sen Edelal'piden palas.

Slovenii om mavaldkundröunoiš Italijanke päivlaskmas (röunan piduz — 280 km), Avstrijanke pohjoižes (röun om 318 km pitte), Mad'jaranmanke pohjoižpäuvnouzmas (102 km), Horvatijanke (670 km) päuvnouzmas da suves. Röunoiden kuivmadme ühthine piduz om 1370 km. Slovenijan suvipäivlaskmaižed randad lainištab Adriatine meri (randanpird om 43 km).

Kaikiš korktemb čokkoim om Triglav-mägenoc, 2864 m kortte meren pindan päl.

Londuseližed varad oma mec (territorijan enamba pol't), bur hil', metalloiden kivendod (hahktin, cink, artut', uran, hobed), sauvondkivi.

 Politine sistem 
Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Prezident () om valdkundan da sen armijan pämeheks, valitas händast videks vodeks kaikel rahvahal.

Parlament om kaks'kodine, paneb päministrad radsijha. Parlamentan üläkodi om Valdkundaline Nevondkund () 40 ezitajanke, se tob kohendusid alakodin aktoihe i vaiše nevondfunkcii om sil. Sijaližed minicipalitetad i rahvahaližed organizacijad valitas üläkodin ühtnijoid videks vodeks. Alakodi om Valdkundaline Suim () 90 ühtnijanke, pandas heid nelläks vodeks ühthižil valičendoil.

Nügüdläine prezident om Borut Pahor vn 2012 tal'vkuspäi (vll 2008−2012 radoi päministran). Prezidentan järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 22. päiväl redukud (ühtenz' tur, sai 47,21 %) i 12. päiväl kül'mkud (kahtenz' tur, 53,09 %, vl 2012 — 67,37 %). Üläkodin nügüdläine mülükund zavodi radod vn 2017 tal'vkun 12. päiväspäi. Parlamentan alakodin ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2018 3. päiväl kezakud. Marjan Šarec om vahvištadud päministran radsijha vn 2018 13. päiväl sügüz'kud.

 Administrativiž-territorialine jagand 
   Kacu kirjutuz: Slovenijan administrativiž-territorialine jagand.

Slovenii jagase 212 kundaks (), niišpäi üks'toštkümne oma lidnan statusanke. Nene kundad ühtnedas kaks'toštkümnehe statistižhe regionha (slovenijaks regija).

 Eläjad 
Slovenijas elädas slovenijalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 2,061,085 ristitudVn 2014 vilikun 1. päivän Slovenijan ristitišt. — Slovenijan Tazovaldkundan statistikan radnikoičend (stat.si). . Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (2002): slovenijalaižed — 83,1 %, serbalaižed — 2,0 %, horvatijalaižed — 1,8 %, bošnäklaižed — 1,1 %, toižed rahvahad i märhapanendata — 12,0 %.

Uskondan mödhe (2002): katolikad — 57,8 %, islamanuskojad — 2,4 %, ortodoksižed hristanuskojad — 2,3 %, toižed hristanuskojad — 0,9 %, toižed uskojad i märhapanendata — 26,5 %, religijatomad — 10,1 %.

Valdkundan toižed znamasižed lidnad (enamba 30 tuh. ristituid vn 2013Kaikiš surembad eländpunktad ristitišton lugun mödhe vn 2013 1. päiväl vilukud. — Slovenijan Tazovaldkundan statistikan radnikoičend (stat.si). , surembaspäi penembha): Maribor, Cele, Kran'. Kaik om 67 lidnad Slovenijas (2011. voz'). Viž eläjad ühesaspäi oma lidnalaižed (2020).

 Ižanduz 
Slovenii om šingotadud elokaz industraline valdkund, rippub irdpol'žes torguindaspäi lujas märas. Vl 2024 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 72 mlrd. US$ ekvivalentas (87. sija mail'mas; US$34,026 ühtele hengele, 34. sija) vai 113 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (94. sija; US$53,287 ühtele hengele, 35. sija). Valdkundaline velg om sur' (KSP:n koumen nelländest surtte vl 2022). Tegimišton päsarakod oma elektrotehnine, himine, zell'edheotandad, cellülozbumagaine i tekstiline, üks' avtotegim radab. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.

Maižanduz andab 1,8 % kogosüdäiproduktaspäi (2017), tegimišt 32,2 %, holitišiden sfer 65,9 %. Sil-žo 2017. vodel radajiden 5,5 % oliba ottud maižandushe, 31,2 % tegimištho, 63,3 % holitišiden sferha.

Valdkundan päeksport om avtod, transportmašiništ, söndtavarad da himižed heretused. Importan tavarad oma mašinansauvomižen produkcii i transportine mašiništ, tegimišton tavarad, himikalijad, poltused i voižimed, söndtavarad. Pätorguindpartnörikš oma Šveicarii (Slovenijan eksportan 21 % i importan 15 % vl 2020), Saksanma (eksportan 14 % i importan 13 % sil-žo vodel), Italii (eksportan 11 % i importan 12 %), Avstrii (eksportan 7 % i importan 8 %), Horvatii (eksportan 8 % i importan 5 %), Kitai (importan 9 %).

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Slovenijan Tazovaldkundan institucijoiden oficialine sait (gov.si).