Nar'jan Mar

Nar'jan Mar (, , sana sanaha «Rusked lidn») om Venäman lidn da lidnümbrik Arhangel'skan agjas. Se om Nencan avtonomižen ümbrikon administrativine keskuz da üks'jäine lidn.

 Istorii 
Vozil 1892−1903 koume mecanümbriradajad tegint oliba saudud ühtel-žo sijal nügüd'aigaižen lidnan territorijal, kaks' paloiba, koumanz' jäi i sen eländpunkt nimitihe Mectegimen žilo. Eländpunktan toine pala mainitase kuti Beloščel'je-külä vl 1922.

Vl 1931 Nar'jan Mard-radnikžilo ühtenzoiti Mectegimen, Kalüš-, Karmanovo (Gorodeckii)- i Nosovo (Kačgort)-žiloid, Beloščel'je- i Jokuš-külid sauvomha meriportad Vorkutan kivihilen täht. Sil-žo vodel udesnimitihe radnikžilod nügüdläižikš hüvän el'gendusen da virkandan täht, heittihe «d»-kirjant. Vl 1932 sirtihe Nencan avtonomižen ümbrikon keskust sihe Tel'visk-žilospäi (). Nar'jan Mar om lidnaks vn 1935 keväz'kun 10. päiväspäi.

Narjan Mar šingotase sömtegimištol (pedroiden da toižen kabjživatišton lihan ümbriradmižen edheotandad i leibtegim), Nencan kivivoin kompanijal, sauvondan edheotandal, meriportal, lendimportal.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase ümbrikon keskuzpalan suvipäivlaskmas, Pohjoižen nabapirdan taga, seižub Pečor-jogen alajoksmusen randal, 110 km Barencan meren randaspäi, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Mad Moskvaspäi Nar'jan Marhasai om 1500 km, Arhangel'skaspäi Nar'jan Marhasai — 660 km. Lähembaine raudtestancii om Usinskas, 350 km matkad, vspäi 2023 voib sadas sihesai avtotedme, edel sidä tal'vavtote radoi vaiše. Lähembaine znamasine eländpunkt om Iskatelei-radnikžilo nelläs kilometras Pečoran mödvedhe, se žilo om ümbrikon üks'jäižen Polärantagaižen rajonan administrativižeks keskuseks.

Klimat om subarktine, erasil jäl'gmäižil vozil ven. Voden keskmäine lämuz om −2,4 C°, kezakun-elokun +9,2..+13,8 C°, tal'vkun-uhokun −12,5..−16,8 C°. Ekstremumad oma −47,6 C° (tal'vku, viluku) i +33,9 C° (heinku). Kezaaigan minimum om −7,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +6,8 C° (tal'vku). Voib panda halad kezaaigan miččel taht kul (heinkun minimum om −0,3 C°). Paneb sadegid 518 mm vodes, enamba elokus-sügüz'kus (63..71 mm kus), vähemba vilukus-sulakus (23..31 mm kus). Lidn om ümbärtud igähižen rougun zonal, no ei ole rougud lidnan südäimes.

 Tobmuz 
Lidnümbrikon pind om 45,13 km². Nar'jan Mar om üks'jäižeks eländpunktaks lidnümbrikos.

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Vspäi 2017 hän valičese lidnan Nevondkundan 15 deputatal videks vodeks, edel sidä oli kaikel rahvahal. Edeline lidnan pämez' om Tat'jana Födorova (keväz'ku 2012 — keväz'ku 2017). Lidnan Nevondkundan ezimez' om Jurii Sus'kii (Юрий Суський) vn 2020 kül'mkuspäi. Edeline Nevondkundan ezimez' om Denis Gusev (reduku 2019 — sügüz'ku 2020).

 Eläjad 
Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 21 338 ristitud, vn 2021 — 23 999 ristitud. Kaik 24 654 eläjad oli lidnas vl 2017. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 25 131 eläjad vl 2020.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2021): venälaižed — 73,3 %, nencalaižed — 6,6 %, komilaižed — 3,7 %, ukrainalaižed — 1,0 %, tadžikalaižed — 0,4 %, toižed rahvahad — 3,8 %, rahvahuden ozutandata — 11,2 %.

Hristanuskondan Sündun Nägundan puine kafedraline päjumalanpert'Narjan Maran pühäpertid sobory.ru-saital.  (vspäi 2004, ortodoksine jumalankodikund) i kaks' časounäd puspäi, da Kazanin pühäpert' (vanhuskolaižed) oma avaitud lidnas.

 Openduz 
Lapsiden opendusen aluzkundad oma seičeme nimitadud päivkodid, kuz' keskškolad (nomer 1..5 i nencan), specialine (korrekcine) škol-internat, lapsiden da norišton Lider-keskuz, čomamahtoiden škol, olimpižen varan Trud-sportškol («Tö»).

Nar'jan Maran socialiž-gumanitarine kolledžNar'jan Maran socialiž-gumanitarižen kolledžan sait (nmsgc.org).  i Nencan agrariž-ekonomine tehnikumNencan agrariž-ekonomižen tehnikuman sait (наэт.рф).  oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

 Transport 
Avtobusad (ühesa maršrutad) oma kundaližeks transportaks lidnas, mugažo taksid. Meriport radab vspäi 1932 kezakuspäi kül'mkuhusai. Voib sadas likutimvenehil eländpunktoihesai kezaaigan. Avtote Usinskaspäi om saudud i avaitud vn 2023 keväz'kus.

Federaližen znamoičendan soda- da civiline Nar'jan Mar-lendimportNarjan Naran aviajoukun sait (avianao.ru).  (NNM / ННР / ULAM / УЛАМ, 183 tuh. passažiroid vl 2017) sijadase koumes kilometras päivnouzmha lidnaspäi. Tehtas reisid lähembaižihe järedoihe lidnoihe, mugažo Moskvha, Piterihe i Nencan avtonomižedme ümbrikodme.

 Mel'hetartuižed faktad 
 Nar'jan Mar kändase nencan kelespäi marin kel'he Joškar-Olaks («Rusked lidn»).

 Sebruzlidnad 
  Arhangel'sk, Arhangel'skan agj, Venäma (vspäi 2011)
  Kautokeino-lidn, Norvegii
  Uht, Komi, Venäma
  Usinsk, Komi, Venäma

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Lidnümbrikon Nevondkundan oficialine sait (gorsovetnm.ru). 
 Lidnümbrikon administracijan oficialine sait (adm-nmar.ru). 


*
Kategorii:Arhangel'skan agjan lidnad
Kategorii:Venäman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*