Protaktinii

Protaktinii (Pa — protactinium latinan kelel) om ühesakümne ühtenz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

 Ühthine ümbrikirjutand 
Element om lujas harv Man kores (10−10 %), pala uranan kivendos — 0,34 grammad tonnas.

Amerikalaine pol'šan augotižlibundanke Kazimir Fajans- i saksalaine Osval'd Gel'mut Göring-himikad avaižiba da ümbrikirjutiba protaktinijan vl 1913 kuti 234mPa-izomär uranan čihodamižen produktoiš. Nimi znamoičeb «aktinijan edel», arni nece element sädase protaktinijan-231 α-čihodamižes.

Protaktinii om luja radiotoksine morim, se om kaikiš toksižemb himine element mail'mas. Varuitoi verd ristitun organizmas om 0,5 mikrogrammad (10−6 grammad).

 Fizižed ičendad 
Protaktinii om jüžmak, lujas radioaktivine hobedaižvauged metall. Paramagnetik. Kristalline segluz om tetragonaline.

Atommass — 231,03588. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,37 g/sm³. Suladandlämuz — 1841 K (1568 C°). Kehundlämuz — 4300 K (4027 C°).

Londuseline protaktinii kogoneb läz 100 % kaikiš hätkembas protaktinii-231-izotopaspäi, kudamban pol'čihodamižen pord om 32 760 vozid, toižil izotopoil se om kun lühüdamb. Tetas 29 tošt izotopad 211..230, 232..240 atommassanke, i viž izomärad, erased oma olmas londuses. Löutas urankivendos vaiše. Hätkembad izotopad oma 233Pa (T½=27 päivest) i 230Pa (17,4 päivest). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 234mPa 1,17 minutad pol'čihodamižen pordonke. Izotopad hajetas α-čihodamižen (nomerad 211..215, 217, 218, 220..222, 225), α- i β-čihodamižen kal't (izotopad 216, 219, 223, 224, 226..230), protaktinii-231 — α-, klasterčihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, protaktinii-234, 236 i 238 — β-čihodamižen i südäitukun spontanižen jagamižen kal't, β-čihodamižen kal't (izotopad 232, 233, 235, 237, 239, 240). Izotopad nomer 211..215, 217, 218, 220..222, 225 kändasoiš aktinijaks, izotopad nomer 216, 219, 223, 224, 226..229 — torijaks i aktinijaks, izotop 230 — torijaks-230, uranaks-230 i aktinijaks-226, izotop 231 — aktinijaks da erasti erazvuiččikš elementoikš südäitukun spontanižen jagamižen i klasterradioaktivižusen tagut, protaktinii-232 — uranaks-232 i torijaks-232, izotopad 234, 236 i 238 — uranaks i erasti erazvuiččikš elementoikš südäitukun spontanižen jagamižen tagut, izotopad 233, 235, 237, 239 i 240 — uranaks.

 Himižed ičendad 
Reagiruib vezinikanke 250 C° lämudel i galogenidenke. Hapandused sündutadas muglid. Muigotandmärad: +5 (päpaloin), +4, +3 i +2. Sädab organižid ühtnendoid.

 Irdkosketused 
 Protaktinii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz protaktinijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. (venäkelel)

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe