Kalifornii (himine element)

Kalifornii (Cf — californium latinan kelel) om ühesakümne kahesanz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).

 Ühthine ümbrikirjutand 
Ei voi löuta kalifornijad londuses, vaiše antropogenižen augotižlibundan jäl'gid. Se om ratud transplutonine element. Amerikaine Glenn Siborg-himik da hänen kollegad saiba puhtast kalifornijad ezmäižen kerdan vl 1950. Element om nimitadud avaidajiden Berkli-lidnan Kalifornijan universitetan oiktastuseks i AÜV:oiden Kalifornii-štatan (valdkundan) mödhe.

252Cf-radionuklid om toksine lujas.

 Fizižed ičendad 
Kalifornii om radioaktivine hobedaižvauged metall. Kristalline segluz om kaks'jaine geksagonaline ninev.

Atommass — 251,0796. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 15,1 g/sm³. Suladandlämuz — 1173 K (900 C°). Kehundlämuz — 1743 K (1470 C°).

Tetas 20 izotopad 237..256 atommassanke i üks'jäšt 249m-izomärad (sen T½=45 mikrosekundad), kaik oma ratud radioaktivižed. Kaikiš hätkembad oma 251Cf 858 vot pol'čihodamižen pordonke, 249Cf (T½=351 vot), 250Cf (T½=13,08 vot) i 252Cf (2,645 vot). Izotopad 237, 238, 240, 242, 246 i 255 hajetas α-, β-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, izotopad 239, 241, 243..245, 247 i 253 nomeranke — α- i β-čihodamižen kal't, izotopad 248..250 i 252 — α-čihodamižen i erasti südäitukun spontanižen jagamižen kal't, kalifornii-251 — α-čihodamižen kal't, izotopad 254 i 256 — südäitukun spontanižen jagamižen kal't, mugažo erasti α- i kaksitadud β-čihodamižen kal't. Izotopad 237, 238, 240, 242 i 246 kändasoiš berklijaks, kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, izotopad 239, 241, 243..245 i 247 — berklijaks i kürijaks, izotopad 248..250 i 252 — kürijaks i erazvuiččikš elementoikš, kalifornii-251 — kürijaks, kalifornii-253 — einšteinijaks i kürijaks, izotopad 254 i 256 — erazvuiččikš elementoikš, kürijaks i harvoin fermijaks, kalifornii-255 — einšteinijaks, kürijaks da erazvuiččikš elementoikš.

 Kävutand 
Ottas kävutamižhe kalifornijad-252 tedos — radiohimižiš tedoidusiš. Voib kävutada neitroniden purtkeks. Metallan kritine (čepiižen reakcijan) mass om viž kilogrammad, erasiden vezisoliden — kümne grammad.

Kaik kalifornii tegese atomreaktoriš lujas penikaižin verdoin, berklijaspäi päpaloin. Kalifornii om kaikiš kal'hembiš metalloišpäi, üks'jäine gramm maksab sadad millionoid US$. Sadas Ok-Ridžan (Tennessi, AÜV) i Dimitrovgradan (Ul'janovskan agj, Venäma) tedokeskusiš. Kaik om kogotud kahesa grammad mail'mas.

 Irdkosketused 
 Kalifornii webelements.com-saital. 
 Kirjutuz kalifornijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. (venäkelel)

Kategorii:Himižed elementad kirjamišton mödhe