Vologdan agj

Vologdan agj () om Venälaižen Federacijan subjekt (agj).

Se mülüb Lodehližhe federaližhe ümbrikho.

Agjan administrativine keskuz om Vologd.

 Keled 
Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.

 Istorii 
Vologdan agj om olmas vn 1937 sügüz'kun 23. päiväspäi.

Agjan ezmäine Päkäskuz om vahvištadud vn 1995 14. päiväl sügüz'kud Käskusenandajan Suiman ezitajil.

Vologdan agjan kahtenz' PäkäskuzVologdan agjan Päkäskusen tekst constitution.garant.ru-saital.  om vahvištadud vn 2001 3. päiväl redukud Käskusenandajan Suiman ezitajil, tuli väghe sen-žo voden 18. päiväl redukud da om väges tähäsai äiluguižidenke vajehtusidenke. Valdatusiden erištund Federacijan tobmuden aluskundoidenke om kirjutadud tarkašti Päkäskuses (1nz' jaguz 4nz' kirjutuz 3nz' pala). Venäman Konstitucijan vägi om lujemb vologdašt Päkäskust kaiken aigan (1nz' jaguz 3nz' kirjutuz).

 Geografijan andmused 
Agj röunatab Kirovan agjanke päivnouzmas, Kostroman agjanke suvipäivnouzmas, Jaroslavlin agjanke suves, Tverin da Uz'lidnan agjoidenke suvipäivlaskmas, Leningradan agjanke päivlaskmas, Karjalan Tazovaldkundanke lodehes, Arhangel'skan agjanke pohjoižes. Vologdan agj om mererandatoi.

Reljef om kukhikaz, mugažo tazo äiluguižidme soidme. Vologdan agj sijadase Päivnouzmaižen Evropan tazangištol, mecakahad kukhad oma enambuses sen londuzkuviden keskes. Mologan da Šeksnan alangišt om agjan suvipäivlaskmas, Šeksn- da Molog-jogidenno. Kivekahad Andoman da Vepsän ülüded oma lodehližes palas, dai erased kukkazsel'gad. Vag-, Suhon- i Jug-jogiden alangod čaptas kukkaztahoid agjan päivnouzmpoles. Pohjoižed Uvalad seištas agjan suvipäivnouzmas, ned sijadasoiš suvhe Suhon-jogespäi. Kaikiš korktemb čokkoim om Vepsän ülüden Mal'mägi-kukkaz (304 m) agjan lodehes (Vitegran rajon).

Pind om 144 527 km². Agjan pindan enambuz om ottud taigamecoihe, soihe da novihe. Mec otab territorijan koume nelländest, necišpäi kavag'mecad oma enamba pol't.

Vologdan agjan pind om jagadud Vauktan, Baltijan i Kaspijan meriden basseinoiden keskes. Meribasseinoiden koumekerdaine čokkoim (üks'jäine mugoine Venämas) sijadase agjan lodehes, Vitegran rajonas, kudamb ühtenzoitab Änižjogen (Jävaldmeri), Nevanjogen (Atlantine valdmeri) da Volgan (Kaspijan meri) basseinad.

Änine om kaikiš suremb järvišpäi Evropas, se kaičeb äi verest vet. Sen suvipäivnouzmaine randišt sijadase Vologdan agjas. Vitegr- da Andom-joged oma Änižen ližajoged. Mugažo agjan päivlaskmaižed joged oma Ojatin ližajoged penes tahos. Päivlaskmpolen joged lanktas Ribinskan merhe, sen padosein om saudud läz Volgad. Ribinskan vezivaradimen znamasižed ližajoged oma Mologjogi, Sudjogi, Sogožjogi dai Šeksnanjogi.

Kaik om läz nelläd tuhad järvid agjas. Nened sured järved sijadasoiš agjas täuzin: Vaugedjärv, Kubenanjärv i Vože-järv.

Klimat om ven kontinentaline, kontinentaližuz ližadab päivlaskmaspäi päivnouzmha. Keza om lühüd da läm', heinkun keskmäine lämuz om +16..+18 C°. Tal'v om pit'k vilu. Vilukun keskmäine lämuz om −11 C° päivlaskmas i −14 C° päivnouzmas. Paneb sadegid 500..650 mm vodes. Lumikate venub 165..170 päiväd vodes. Vegetacijan pord vedase 130 päiväd vodes.

Londuseližed varad oma turbaz, sauvondmaterialad (saved, letked), keitandsol, mec, reskvezi.

 Tobmuz 
Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Georgii Jurjevič Filimonov radab gubernatoran vn 2023 redukun 31. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om Agjan Ohjastusen ezimehen mugažo, hän märičeb sen strukturad. Kaks' ezmäšt varamest da kahesa muite varamest oma hänele abhu.

Vologdan agjan parlament om üks'kodine Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 34 ezitajad videks vodeks. Andrei Nikolajevič Lucenko radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vn 2016 27. päiväspäi sügüz'kud.

Radonoigendai tobmuz om Vologdan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, departamentad, ohjandused da radnikoičendad alištudas Ohjastusele.

Vn 2024 8. päiväl sügüz'kud valitihe gubernatorad edelstrokuižikš, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (62,30 % änid) da radab ühtenden strokun. Edeline gubernator om Oleg Kuvšinnikov (14. tal'vku 2011 — 31. reduku 2023, sai vägestust valičendoiden ezmäižel tural (62,98 % änid) vn 2014 sügüz'kus, ezmäižel tural (60,79 % änid) vn 2019 sügüz'kus). Käskusenandajan Suiman ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2021 17. päiväl sügüz'kud, se nimitase voziden 2021−2026 kucundaks.

 Administrativine jagand 
 Eländpunktad da kundad 
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe kaik om 15 lidnad agjas, ühesa lidnanvuittušt žilod da 8006 küläd (niišpäi 2131 oma kaikenaigaižeta ristitištota). Kaik om kaks' lidnümbrikod, 22 lidnankundad da 159 küläkundad (2017, vl 2009 oli 252 küläkundad).

 Ümbrikod 
Kaik om kaks' lidnümbrikod agjas, 23 municipališt ümbrikod i koume municipališt rajonad (vn 2023 kezakun olend).

 №  Admin. ühtnik  Admin. keskuz  Pind (km²)Общая площадь земель по муниципальным образованиям на 2015 год: Вологодская область (Maiden ühthine pind municipaližiden ühtnikoiden mödhe vl 2015: Vologdan agj). — Rosstat (gks.ru).   Eläjiden luguЧисленность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (Venälaižen Federacijan ristitišton lugu municipaližiden ühtnikoiden mödhe vl 2016 vilukun 1. päiväl). — Rosstat (gks.ru).   350px 1  Babajevon ümbrik  Babajevo  9233,30  20021 2  Babuškinan ümbrik  Babuškinan nimed žilo  7760,50  11908 3  Belozerskan ümbrik  Belozersk  5398,04  15424 17  Čagodoščan ümbrik  Čagod  2410,19  12589 18  Čerepovecan rajon  Čerepovec  7636,74  39513 5  Gräzovecan ümbrik  Gräzovec  5025,70  33082 4  Harovskan ümbrik  Harovsk  3563,67  14741 9  Jogidenkeskeine ümbrik  Šuiskoje  3624,10  5625 6  Kadujan ümbrik  Kadui  3262,62  17032 8  Kičmengan ümbrik  Kičmengan Lidnut  7061,19  16387 7  Kirillovan ümbrik  Kirillov  5394,19  15122 19  Kubenansun ümbrik  Ustje  2443,94  7875 10  Nikol'skan ümbrik  Nikol'sk  7476,71  20297 11  Nüksenican ümbrik  Nüksenic  5167,42  8789 14  Sokolan ümbrik  Sokol  4139,06  49416 22  Suren Ustügan ümbrik  Sur' Ustüg  7593,87  54985 13  Sämžan ümbrik  Sämž  3949,98  8241 12  Šeksnan rajon  Šeksn  2528,51  33273 15  Tarnogan ümbrik  Tarnogan Lidnut  5175,74  11609 16  Tot'man ümbrik  Tot'm  8195,98  22944 20  Ustüžnan ümbrik  Ustüžn  3558,59  17326 21  Vaškiden ümbrik  Lipin Bor  2883,92  7035 23  Verhovažjen ümbrik  Verhovažje  4255,47  13106 26  Vitegran rajon  Vitegr  13081,69  24853 25  Vologdan ümbrik  Vologd  4549,00  52383 24  Vožegan ümbrik  Vožeg  5751,59  14968 B  Čerepovecan lidnümbrik  Čerepovec  120,94  318536 A  Vologdan lidnümbrik  Vologd  116,58  320605

 Eläjad 
Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe agjan eläjiden lugu oli 1 202 444 ristitudVenäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). . Kaikiš suremb agjan ristitišt oli 1 355 000 eläjid vl 1987. Vl 2018 kaikutte videnz' ristit seičemespäi om lidnalaine.

Kaik om vižtoštkümne lidnad agjas. Järedad lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2015, surembaspäi penembha): Čerepovec (tegimišton pälidn) i Vologd (administrativine pälidn). Vl 2017 kaik oli ühesa eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,2 % vl 2010): venälaižed — 92,5 %, ukrainalaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,3 %, azerbaidžanlaižed — 0,2 %, armenijalaižed — 0,2 %, čiganalaižed — 0,2 %, toižed rahvahad — 1,0 %, rahvahuden ozutandata — 4,9 %.

Erased toižed igähižed rahvahad (2010): vepsläižed — 0,03 % (412 rist.), komilaižed — 0,02 % (295 rist.).

 Galerei 
Tobmuz

Londuz

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
Tobmuz
 Vologdan agjan gubernatoran oficialine sait (okuvshinnikov.ru). 
 Vologdan agjan Käskusenandajan Suiman oficialine sait (vologdazso.ru). 
 Vologdan agjan Ohjastusen oficialine portal (vologda-oblast.ru).  
Toižed
 Vologdan agjan käskusišt russian-north.com-saital. 
 Vologdan agj venälaižes pressas booksite.ru-saital. 
 Vägisportladud Vologdan agjas (power35.ru). 
 Vologdan agjan kul'turan sait (cultinfo.ru).