Tartu

Tartu (mugažo estin kelel, virktas [ˈtɑrtˑu], sijaline Tarto; vozil 1224−1893 Derpt) om kahtenz' surtte Estinman lidn eläjiden lugun mödhe. Se sijadase valdkundan päivnouzmas, om Tartun makundan administrativižeks keskuseks.

 Istorii 
Eländpunkt om tetab Tarbatu-nimenke 1. voz'tuhan keskespäi. 1030-nz' voz' lugese lidnan alusenpanendan vodeks, Tartu mainitase ezmäižen kerdan kirjutadud purtkiš kuti Jur'jev-lidn anastandan tagut Kijevan Jaroslav Melev-ruhtinasel i oli nimitadud hänen hristanuskondan Jurii-nimen mödhe.

Tartu šingotase mašiništonsauvomižel, sömtegimištol (oludOludenkeitandan A. Le Coq-kompanijan sait (alecoq.ee).   i alkogolitomižed jomad, jauh, erazvuiččed konservad), poligrafijal, IT-kompanijoil, turizmal (14 adivpertid) i openduzkeskuseks universitetan mediciniženke klinikanke.

 Geografijan andmused 
Lidn sijadase Emäjogen randoil (lankteb Peipusjärvhe), korktusil 79 metrhasai, 57 m ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Tallidnhasai om 185 km lodeheze avtotedme vai raudtedme.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +6,3 C°, kezakun-elokun +15,5..+18 C°, tal'vkun-uhokun −2,1..−4,4 C°. Ekstremumad oma −38,6 C° (tal'vku) i +35,2 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −2,2 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +13 C° (tal'vku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 673 mm vodes, enamba kezakus (88 mm) i elokus (79 mm), vähemba uhokus-sulakus (35..39 mm kus). Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 65..70 % röunoiš sulakus-kezakus, 82..89 % sügüz'kus-uhokus. Tal'vaig om pil'vekaz lujas, semendku-heinku oma päivoikahad.

 Tobmuz 
Tartun municipalitetan () pind om 154 km². Ilmatsalu-žilo (347 rist. vl 2020), Märj-žilo (Märja, 619 rist. vl 2020) i kümne küläd mülüdas sihe Tartun ližaks. Lidn ičeksaz jagase 18 nimitadud oficialižeks mikrorajonaks (linnaosa).

Urmas Klaas radab lidnan pämehen () vn 2014 sulakuspäi. Edeline lidnan pämez' om Urmas Kruuze (Urmas Kruuse, sulaku 2007 — keväz'ku 2014).

 Eläjad 
Vn 2000 Estinman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 101 169 ristituid, vn 2011 — 97 600 ristituid. Kaik 93 715 eläjad oli lidnas vl 2018. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 113 977 eläjad vl 1989.

Rahvahad (enamba 0,4 % vl 2011): estilaižed — 81,7 %, venänikad — 14,7 %, ukrainalaižed — 0,9 %, suomalaižed — 0,7 %, vaugedvenälaižed — 0,4 %, toižed rahvahad i rahvahuden ozutandata — 1,6 %.

Kelenmahtused (kodikel' i toine kel' vl 2000): estin kel' — 93,0 %, venän kel' — 71,7 %, anglijan kel' — 36,6 %, saksan kel' — 20,1 %, suomen kel' — 8,4 %.

Tartun universitet (alusenpanend 1632), Estinman openduzministruz i Estinman rahvahaline muzei sijadasoiš Tartus.

 Transport 
Avtobusad oma kundaližeks transportaks lidnas. Voib sadas jonusel Tallidnhasai i Valghasai.

Tartun civiline lendimportTartun lendimportan sait (tartu.tallinn-airport.ee).   (TAY / EETU, 26 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase kümnes kilometras suvipäivlaskmha lidnan keskusespäi. Tehtas reisid Hel'sinkinnoks.

Avton seižmine om maksutoi Tartus, konz nece om ozutadud znamal i časud oma pandud vedajan tulendan aiganke.

 Galerei 

 Homaičendad 

 Irdkosketused 
 Lidnan tobmuden sait (tartu.ee).   


Kategorii:Estinman lidnad
Kategorii:Eländpunktad kirjamišton mödhe
*