Inpero ruso

LInpero ruso (), de frecuente denomenà anca cofà Rùsia inperiałe, el ze sta l'organismo statałe che par vołere de Piero I el Grando (1682–1725) el ghea goernà ła Rùsia zarista dal 1721 finmente a ła forsada abdegasion de Nicoła II (1894–1917) de sevente de ła revołusion de febraro del 1917.

El zera vegnesto precedesto dal regno dei zar moscoviti e seguia da l'Union Soviètega. Tuti i zar de l'inpero i ghea formà parte de ła fameja dei Romanov. Da ła parspetiva teritoriałe el ze sta el terso Stato pì estendesto de ła istòria: inte el 1790 el se estendeva in tre continenti (Eoropa, Àzia e Nord Amèrica), confinando tanto co ła Prùsia cuanto cofà che co ła provincia del Cànada (Inpero britànego), vardando sia sul mar Bàltego che su l'osèano Pasìfego. La superfise ła zera de 23,7 milioni de km² (22,8 inte el 1866), sirca  de tute łe tere emerzeste del pianeta.

Economegamente l'inpero el zera fortamente ligà a l'agricultura, co na basa produtività e na forte prezensa de servitù de ła gleba finmente a co che sta cuà no ła zera vegnesta abòlia definitivamente inte el 1861. L'economia col tenpo ła ghea savesto indùstriałizarse col juto de investimenti stranieri inte łe ferovie e inte łe fàbreghe. La tera ła vegnea prinsipalmente goernada da ła nobiltà locałe (bojardi) dal X al XVII secoło e in magnera formałe ła zera goernada da l'inperatore (zar). El zar Ivan III (1462–1505) el ghea parecià ła baze par resévar łe reforme dei secołi a vegner: eło el ghea triplegà el teritòrio del so Stato, el ghea ponesto finmente a ła domenasion de l'Orda de oro, el ghea renovà el Cremlin de Mosca e el ga fondà łe prinsipałi istitusion del stato ruso. El zar Piero el Grando (1682–1725) el ghea conbatesto numarévułe guere e el ghea traesto-sù un inpero moderno e forte al ponto da inponerse cofà una intrà łe pì grande potense eoropee de ła so època. Eło el ghea mudà ła capitałe da Mosca a ła so nova sità de San Pieroburgo e ga renpiasà i tradisionałi e medievałi modełi sociałi e pułìteghi co un sistema rasionałista che el ghea tołesto ispirasion dal modeło osidentałe.

Caterina ła Granda (1761–1796) ła ghea regnà inte el ndar de l'època de oro de ła Rùsia: eła ła se ghea tołesto preocupasion de spàndar de presa ła nasion co ła concuista, ła cołonizasion e ła diplomasia. Ła ghe sevità l'òpara de modernizasion introduzesta da Piero el Grando sevindo linee eoropeiste. El zar Lisandro II (1855–1881) el ghea promovesto numarévułe reforme intrà łe cuałe cueła rełasionada co l'emancipasion de 23 milioni de servi inte el 1861. La so pułìtega inte l'Eoropa orientałe ła ze sta cueła de protèzar i cristiani ortodosi del posto che i viveva soto del goerno de l'Inpero otoman. Sto coinvolzimento e altri i ghea portà ła Rùsia a ndar drento inte ła prima guera mondiałe inte el 1914 e a sc-erarse co Fransa, Regno Unio e Sèrbia contro de ła Zermània, Austria-Ungaria e Inpero otoman. La Rùsia ła zera sta na monarchia asołuta finmente a ła revołusion del 1905 par dopo èsar devegnesta na monarchia costitusionałe. L'inpero el ga cołasà inte el ndar de ła revołusion de febraro del 1917 in granda parte par colpa de ła fałia partesipasion del stato a ła Granda guera.

 Notasion 

Altri projeti

 Linganbi foresti 

ruso