Oriago

Oriago ła xe ‘na frasion del comun de Mira, in provinsia de Venesia. Co’ i so 10 745 abitanti  ła xe ła pì popołoxa frasion del comun (se se tiene conto che’l caòłogo xe ofisialmente spartìo ‘nte i do borghi de Mira Taglio e Mira Porte).

El xe ‘l segondo paexe de ła Riviera del Brenta (sorxe so’l Navìlio) vegnindo da est.

 Orìxeni del nome  
Oriago jera antigamente indegà cofà Aurilia (documenti del IX sècoło), e drìoman ofà Aureliacus (994), Aurilagus (996), Auriglago (1077), Portu Orlaci (1143) e Urgiago (1295). So ła baxe de ste considerasion, il toponemo dovarìa èsar metesto in rełasion al nome łatin Aurelius, fursi un propietario teriero (i cui tegnéri jera diti, ‘ntel conpleso, praedium Aureliacum) o da avisinar a ła via Aurelia (cuà ghe rivava un so ramèjo).

Se note che ła dexinensa -ago xe frecuente in tuto el Veneto (A se varde, ad exenpio, i caxi de łe visine Borbiago e Chirignago). Revardo a ciò, calche studioxo (cofà Cesira Gasparotto) ghe ga identifiegà ła paroła lacus "łago", da cołegar a un spècio d’àcua o un pałùo.

 Storia 
In pasà ła xona de Oriago jera paltanoxa, in continuità co’ ła visina Laguna Veneta. El so territorio xe stà a łe dependense de l'abasia de Sant'Ilario.

‘Ntel 1298 dei sicari ga copàà a Oriago Jacopo del Cassero, gran aversario dei Estensi, mentre da Venesia sercava de rivar Miłan de cui jera stà ełeto podestà. L'epixodio xe stà cità da Dante ‘ntel V canto del Purgatorio (v. citasion sora).

Oriago raprexentava l'ùltema piasaforte padoana de ła Riviera del Brenta prima di entrar ‘nte i teritori de ła Serenisima (Repùblega de Veneisa|Serenisima) e xe stà par sta raxon al sentro de continui conbatiménti. Si sa che ‘ntel 1360 Francesco Da Carrara, siór da Padoa, ghe ga fato tirar su ‘na fortesa, può costruìa da novo ‘ntel 1378 dopo che i Venesiani ło gavea constrinxesto a desfarla.

 Łoghi de intarese culturałe 
A l’ingreso de Oriago se cata un monumento comemorativo de maton, ciamà "il Termine", che dal 1375 al 1405 xe servìo par segnar el confìn intra i teritori de Padoa e ła Repùblega de Venesia.

Ła parochiałe prinsipałe, intitołada a Santa Maria Maddalena, xe stà scominsià ‘ntel XV sècoło e modifegada ‘ntel Sincuesento. A navada ùgnoła co’ capèłe łaterałe, ła conserva ‘na téła atribuìa a Francesco Vecellio.

Ła segonda Ceza parochiałe de ła frasion, intitołada a San Pietro Apostolo e de architetura novesentesca, se cata łongo ła riva sud del navìlio del Brenta. Cui, ogni segonda doménega del mexe a łee ore 16.00, vien sełebrà ła Mesa tridentina in łatin drìo el rito presedente el Conséjo Vaticano II (forma straordenaria del rito roman), in conformità al bomò pròpio Summorum Pontificum de papa Benedetto XVI.

Come tuta ła Riviera del Brenta, ‘ntel paese ghe xe un gran nùmaro de viłe venete. Se recorda:

Viła Allegri von Ghega (XVI sècoło), indove ga ałoxà el xenerałe Josef Radetzky;
Viła Mocenigo (XVIII sècoło), deso una de łe sedi de l'Università "Ca' Foscari" de Venesia;
Pałaso Moro (XV secolo);
Viła Gradenigo (XVI sècoło), co’ afreschi atribuìi a Benedetto Caliari, so fradèło Veronese.

 Univarsità 
Ła xa citada Viła Mocenigo ła xe stà una de łe sedi de ła Facoltà de Economia de l'Università Ca' Foscari de Venesia. Revardava in partegołar i corsi in Economia e Gestion dei Servisi Torìsteghi, in Economia dei Sistemi Torìsteghi, el master in Economia del Turismo e ‘l sentro de riserca CISET.

 Infrastruture e  trasporti 
 Strade 
Servìa dal caxeło Mira-Oriago de l'Autostrada A57 "Tangensiałe de Mestre", Oriago ła ga storegamente utiłixà cuała prensipałe via de comunegasion el Brenta e ła so riviera.

Inaxonta, łongo ła riviera, Oriago ła xe traversada da ła ex Strada statale 11 Padana Superiore (SS 11) deso strada rejonałe 11 Padana Superiore (SR 11) che traversa da ovest a est ła parte setentrionałe (superior) de ła Pianura Padana scominsiando da Torin e finìndo a Venesia.

 Ferovie 
Ła Stasion de Oriago xe ponesta so ła ferovia Adria-Mestre e ła xe sevìa da łe corse rejonałi svolxeste da Sistemi Teritoriałi ‘nte l’anbito del contrato de servisio stipułà co’ ła Rejon del Veneto.

Dal 1885 al 1954 ła sità xe stà traversà da ła tranvia Padova-Piove di Sacco de łe Guidovie Centrali Venete (grupo Società Veneta), che ‘nte 1918 xe stà ełetrefegà e ‘ntel  1931 ga vedesto pròpio a Oriago ła reałixasion de un percorso che ga portà el binario tranvario a percorer un trato afiancando ła ferovia, ła cui stasion ga visto alcuni binari dedicai a łe corse tranviarie.

 Mobiłità urbana
I trasporti urbani e interurbani de Oriago vien svolxesti co’ autoservisi de łinea  xestìi da ACTV.

Categoria:Frasion de ła provincia de Venesia