Confederasion połaco-lituana

La Confederasion połaco-lituana (; ; ;  ; ), in magnera formałe conosesta cofà Corona del Regno de Połònia e Grandogado de Lituània o Repùblega de łe Du Nasion e, dopo del 1791, Confederasion de Połònia, ła ze sta un Stato federałe conponesto da Połònia e Lituània goernà da un comun monarca in union reałe, che el laorava sia inte el tìtuło de sovran de Połònia sia de granduca de Lituània. Durante del perìodo inte el cuało ła confederasion ła ga sustistio, ła zera sta bona de devegner una de łe pì grande e popołae entità nasionałi de l'Eoropa intrà el XVI e el XVII secoło. Inte ła faze de màsima estension teritoriałe, al scumìsio del XVII secoło, ła Confederasion ła cuerzeva cuazi 1 100 000 de km² e inte el 1772 ła fazeva rezistrare par liveło demogràfego na popołasion de sirca 12 milioni de abitanti. El połaco e el latin łe rezultava èsar łe du łéngue ufisałi, mentre intrà łe pì difondeste łe figurava ła lituan, el ruten e el yiddish.

La Confederasion ła ghea vedesto ła luze co l'Union de Lublin inte el lujo del 1569, ma ła Corona del Regno de Połònia e el Grandogado de Lituània łe zera za entrae inte un'union personałe de facto dal 1386 col maridauro de ła rezina połaca Edvize col granduca de ła Lituània Jogaila.

La prima spartision inte el 1772 e ła seconda inte el 1793 łe ghea reduzesto notevolmente łe dimension del Stato e ła Confederasion ła zera sconparia da łe mape del continente eoropeo co ła tersa spartision inte el 1795.

L'Union ła ghea tante caraterìsteghe ùnzołe intrà i Stati contenporànei: el sistema pułìtego el se difarensiava par fredi controłi sul podere monàrchego, gràsie a na lejislatura (sejm) controłada da ła nobiltà locałe (szlachta). Sto sistema idiosincràtego, se bè che el fuse precursor de racuanti dei moderni sistemi de democrasia e partindo dal 1791 convertio inte na monarchia costitusionałe, el se gavea fato védar imaduro, miga bon de reasionar a łe agresive potense confinanti parché framentà da łe parte pułìteghe interne. Siben che i du Stati conponenti de ła Confederasion i cuerzese un roło zerarchegamente conpagno, ła Połònia ła conpariva inegabilmente ła metà domenante inte l'union.

Intrà i caràtari de rezalto de ła Confederasion połaco-lituana i figurava alti livełi de diversità ètnega e na rełativa tołeransa rełijoza, garantii da l'ato de Varsàvia del 1573; tutavia, el grado de libartà rełijoza ła ghea varià inte el córar del tenpo. La Costitusion del 1791 ła reconoseva el Catołèzemo cofà ła "rełijon domenante", difarentemente de ła Confederasion de Varsàvia, ma co sta cuà ła zera oncora concedesta ła libertà de rełijon.

Dopo vàrie dècadi de prosperità, ła ghea fato fronte a na longa parénteze de declin pułìtego, ma anca miłitare e econòmego. La so senpre pì granda debołesa ła ghea portà a ła so divizion intrà i so confinanti (Austria, Prùsia e Rùsia) inte el ndar de ła fine del XVIII secoło. Poco prima de ła so desołusion, ła Confederasion ła ghea promulgà na forte reforma gràsie a l'introdusion de ła Costitusion del 3 de majo, ła prima a vegner codificada inte ła stòria eoropea moderna e ła seconda inte ła stòria del mondo moderno (dopo cueła là dei Stati Unii).

 Notasion 

Altri projeti

 Linganbi foresti 

Połònia-Lituània
Categoria:Età de mexo
Categoria:Età moderna