Repùblega Sociałista Federałe de Jugoslàvia

La Repùblega Sociałista Federałe de Jugoslàvia (Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija, SFRJ) ła ze sta ła forma istitusionałe asumesta da ła Jugoslàvia dal 1945 al 1992, ano de ła so desołusion de sevente de łe guere jugoslave: in contesto locałe ghe se se połe refarise anca cofà «Druga Jugoslavija» («Seconda Jugoslàvia») o anca «Bivša Jugoslavija» («Ex Jugoslàvia»).

Ła confinava verso nord co l'Austria e l'Ungaria, verso est co ła Romania e ła Bulgaria, verso sud co l'Albania e ła Gresa e verso òvest co l'Itàlia e el mare Adriàtego. Inte ła Guera freda ła ze sta un inportante menbro del Movimento dei paezi no inlineai.

 Eventi prinsipałi 
1946 – prima costitusion.
1950 – leje su l'autozestion.
1953 – emendamenti costitusionałi ("Leje costitusionałe sui prinsipi de l'ordenamento socio-pułìtego de ła RFPJ e sui òrgani de goerno federałi").
1954 – Milovan Điłas, uno dei cuatro dirizenti del paeze, el vien inprezonà par gaver scrivesto na sèrie de artìcułi stra-duri contro dei dirizenti jugoslavi.
1956 – prima reunion dei no inlineai Tito-Nehru-Nasser a Brioni, rezidensa favoria de Josip Broz Tito.
1963 – nova costitusion.
1968 – primi moti inte el Kosovo, andove ła majoransa de ła popołasion (sirca ła 70% dei abitanti inte el scumìsio dei ani '70) ła zera de etnia albaneze, in larga parte de fede musulmana, e ła revendegava ła concesion de pì grandi poderi e autonomia dal goerno de Belgrado, no considerando sufisenti i statuti concedesti inte el 1963.
1971 – "primavera croata", che ła se liga ai movimenti scołareschi del 1968 ma co caràtari pì nasionalìsteghi; emendamenti costitusionałi pì erlevai.
1974 – nova costitusion, se renforsa ła federałismo, potensiai e slargai i deriti dei Albanezi in Kosovo.
1980 – inte el 4 de majo el more Tito.
1981 – oncora moti inte el Kosovo, par slargar oncor-pì i statuti de autonomia za concedesti inte el 1974.
1986 – memorandum de l'academia de łe siense de Belgrado drio el cuało ogni teritòrio de ła Jugoslàvia andove i ghe zera prezenti dei serbi el ghea da èsar considarà Sèrbia. Sto documento el ze sta un ponto càrdene del nasionałismo serbo che el garia spenzesto łe altre repùbleghe a secédar dal stato jugoslavo.
1989 – sopresion da parte del presidente serbo Milosević de l'autonomia conferia da Tito al Kosovo e a ła Voivodina.
1989 – dełegasion slovene (Liga dei Comunisti de ła Slovènia) e croate (Liga dei Comunisti de Croasia) łe va fora dal XIV° Congreso (straordenàrio) de ła Liga dei Comunisti de Jugoslàvia dopo de ła pułìtega agresiva fata da Milosević e morte del partio sìnguło.
1989 – formasion del goerno federałe Marković; moti e siòpari in Kosovo; formasion in Croasia de l'Union Democràtega Croata («Hrvatska demokratska zajednica», HDZ), guidada da Franjo Tuđman anca se de facto el pluripartidismo el zera oncora vietà.
1991 – moti nasionałisti serbi a Belgrado che i spenze l'ezèrsito federałe a desmontar par łe strade de ła capitałe.

 Repùbleghe sociałiste e province autònome 
Internamente el Stato el zera dividesto in sie repùbleghe sociałiste e du province autònome che łe fazeva parte de ła Repùblega Sociałista de Sèrbia. La capitałe federałe ła zera Belgrado.

Co ła costitusion del 1974, dopo de łe tension interne, provocae dal nasionałismo dei croati e dei serbi, el zera sta prevedesto el derito par i "pòpołi costitutivi" (identifegai co łe Repùbleghe) de destacarse da ła Federasion. Sto derito no el zera prevedesto par łe menoranse (e de consevensa par łe province autònome).
 Nome  Capitałe  Bandiera  Stema1. Bòsnia e ErzegòvinaSaraievo 50px2. CroàsiaZagabria50px3. MacedòniaSkopje50px4. MontenegroTitograd*50px5. Sèrbia**
 5a. Kosovo
 5b. VoivodinaBelgrado
 Pristina
 Novi Sad50px6. SlovèniaLubiana50px

* Dopo la fine de ła Jugoslavia ła zera tornada a gaver el nome de Podgorica ( Podgorisa).
** La Sèrbia ła includea drento le provincie autònome de ła Voivodina e de Kosovo e Metòchia.
Documentasion de ła fondasion 

 Desołusion 
El 25 de zugno del 1991 i ghea declarà l'indipendensa ła Slovènia, guidada dal lìder del Partio Comunista Sloven Milan Kučan, e ła Croàsia, guidada dal presidente de l'HDZ Franjo Tudjman, seguie dopo pochi mezi, inte el 8 de setenbre del 1991, da ła Macedònia.

El 5 de apriłe del 1992 ła Bòsnia e Erzegòvina ła ghea declarà ła so indipendensa de sevente de un referendum boicotà da granda parte de ła popołasion serba.

In chel momento łe du Repùbleghe Sociałiste restae, ła Sèrbia e el Montenegro, i ghea dazesto vita inte el 27 de apriłe a ła Repùblega Federałe de Jugoslàvia, metindo fin a l'esperiensa sociałista.

La desołusion de ła Jugoslàvia ła desbocarà inte łe guere jugoslave che łe portarà verso ła morte sirca 250.000 persone e a ła netesa ètnega inte el paeze co sentenari de miłiari de persone caciae da łe so tere.

 Notasion 

Altri projeti

 Linganbi foresti 

Categoria:Jugoslavia