Łéngua łombarda

El Łonbardo (nomi locai lombard, lumbard, lumbaart) l'è na łéngua gal-italega parlada soratut inte ła Łonbardia, inte el Canton Tisin, inte i Grixoni e inte ła rasion oriental del Piemonte da calche 7 miłioni de àneme.

 Difuxion 
El primo scrito łonbardo cognosuo el xe el Sermon divin del 1264. L'autor el xe Pietro da Barsegapè.
Ła Łéngua łonbarda xe destinguìbiłe in sotogrupi łengoisteghi che i xe intełejìbiłi intrà de łuri.
 Varianse 
Łe do varianse prinsipałi łe xe cueła oriental, ciamada anca transabduana o orobica, e cueła osidental, ciamada anca cisabduana o insubre, ste do varianse łe ga soratut difarense fonołoxiche bastansa marcae, diritura łe podaria esar ciapae cofà do łéngue separae.
Łe difarense inportanti łe rivarda soratut łe létare /v/ e /s/ che inte ła variansa oriental łe deventa aspirae (ła /v/ pol esar anca ełiminada del tut), par exenpio ła paroła osidental cavall a oriente ła deventa cahall o anca caàl, ła paroła sura ła deventa hura.
N'antra difarensa xe ła pronunsia de łe ploxive ała fin de łe parołe come lett e fredd che a oriente łe vien pronunsiae leč e freǧ.
 Łonbardo osidental 
Łe varianse diałetai del łonbardo osidental o insubre łe xe tradisionalmente:
Miłanexe, Łomelin, Vigevanasco, Bustoco, Legnanexe , San Giorgexe (parlà intel comun de San Giorgio su Legnano), Briansol, Monzexe, Trezzexe, Laghée (parlà inteła parte setentional del Łago de Como), Lecchexe, Comasco, Valasinexe, Canzexe, Saronexe, Tisinexe (parlà intel Canton Tisin), Ossolan, Valtełinexe, Varesot, Verbanexe, Lodixan, Novarexe, Tortonexe.
 Łonbardo oriental e alpin-oriental 
Łonbardo oriental: Bergamasco, Cremasco, Sorexinexe, Alto Mantovan, Bressan, Trentin Osidental.
Łonbardo alpin-oriental: Bormin, Livignasco, Alto Camuno
 Łonbardo Meridional 
I diałeti parlai inte ła bassa Łonbardia i ga alcune influense emiliane:
Cremonexe, Basso Mantovan e Casalasco-Viadanexe.
 Ixołe lenguisteghe łonbarde 
Ghe xe de łe ìzołe lenguisteghe lonbardofone:
Inte ła Sicilia ghe xe dei diałeti del łonbardo che i risałe al Medioevo, i vien ciamai Diałeti Gal-Itałeghi de Sicilia, i ga influssi diałetai del sicilian.
Inte el Lasio xe parlà on diałeto łonbardo da ła Comunità Valtellinexe de Roma. thumb|left

 Riconossimenti Ofiçiai 
El Łonbardo el podaria esar retegnua łéngua rejonal minoritaria ai sensi de ła Carta Eoropea par łe łéngue rejonai e minoritarie che al' art. 1 el dixe che par łéngue rejonai o minoritarie se intende łe łéngue... che no łe xe diałeti de ła łéngua ofiçial del stado. Tutociò el Stado Itałian no el reconosse el łonbardo cofà łéngua rejonal. No ghe xe recognossimenti ofiçiai gnanca da ła Svisera, ndoe parò el vien studià dal Centro di dialettologia e etnografia de Belanzana.

 Łéngua łombarda, Łéngua veneta e Łéngue romanze 
 Łatin  Vèneto  Sardegnoło  Corso  Gałisian  Łonbardo  Siçiłian  Arpitan  Oçitan  Furlan  Łionéxe facere  far  fàghere  fà  facer  fà  fàciri  fâre  far  fâ  facere factum  fato  fatu  fattu  feito  fat  fattu  fêt  fach  fat  feichu filius  fiol  fìgiu  figliu  fillo  fiö  figghiu  fily  filh  fi  fiyu ferrum  fero  ferru  ferru  ferro  fèr  ferru  fèr  fèrre  fier  fierru fames  fame  fàmene  fami  fame  fam  fami  fam  fam  fam  fame planum  pian  pianu  pianu  chan  pian  chianu  plan  plan  plan  chanu pluere  piòvar  pròere  piova  chover  piöv  chiòviri  plovêr  plòure  plovi  chovere clavis  ciave  crae  chjave  chave  ciav  chiavi  clâ  clau  clâf  chave noctem  note  notte  notte  noite  nòt  notti  nuet  nuèch  gnot  nueiche multum  molto  mudu  multu  moito  mot  muttu  mot  molt  mot  mueitu oculus  òcio  òcru  ochju  ollo  öcc  òcchiu  uely  uèlh  voli  gueyu vetulus  vecio  bétzu  vechju  vello  vècc  vecchiu  viely  vièlh  vieli  vieyu guccius  porseło  porcu  porcu  porco  porscèl  porcu  pòrc  pòrc  purcit  gochu pessulāre  serar  serrare  chjode  pechar  serà  chiùdiri  clôre  tancar  sierâ  pechare