Stòria aministrativa de l'Itàlia

Ła penìzoła itałiana ła vive par ła prima volta soto na unità aministradiva co l'inpero roman.

 El parìodo roman 

 L'organizasion augustèa 
Ła prima organizasion ła vien conpìa da Augusto che el costituìse ùndaze unità ciamàe regiones.

No łe godeva de autonomìe połìteghe o econòmeghe, ma łe costituiva na sudivizion de ła penìzoła fin a łe Alpi, che l'inperador el gaveva pena concuistà. Łe ùndaze regiones łe jera:
 Regio I: Latium et Campania
 Regio II: Apulia et Calabria
 Regio III: Lucania et Brutti
 Regio IV: Samnium
 Regio V: Picenum
 Regio VI: Umbria et ager Gallicus
 Regio VII: Etruria
 Regio VIII: Aemilia
 Regio IX: Liguria
 Regio X: Venetia et Histria
 Regio XI: Transpadana
Roma no ła fazeva parte de nesuna regio. Ła Siciłia e ła Sardenja co ła Còrsega łe formava do provinsie esterne a l'Itałia e donca łe jera soto el controło de on governador mandà da Roma.

 El parìodo tetràrchego 
Co łe reforme de Dioclesian l'inpero el vien devizo in cuatro parti, onjuna destinada a on prefeto del pretorio. Ła sìngoła parte ła jera deviza in tre diòsezi, zestìe onjuna da on vicario. A so volta łe diòsezi łe jera devize in provinciae, co a cao on governador.

Łe ùndaze regiones łe deventa donca provinciae de ła diòsezi “italiciana”, insenbre a łe presedenti provinsie de Siciłia, Sardenja e Còrsega, Alpi Cosie e Resia. Roma ła continua a èsar considarada na realtà a parte venjendo controłada dal praefectus urbi, soto el dereto dominio inperiałe.

 El parìodo costantinian e ła tarda antighità 
Costantin el fa n'altra devizion organizadiva creando do defarenti diòsezi: Itałia Suburbicaria e Itałia Anonaria. Una ła gaveva cofà sentro prensipałe Roma e ła jera formada da łe ìzołe e da ła parte meridionałe de ła penìzoła, chełaltra ła se estendeva so ła parte setentrionałe fin a tuta ła Rezia e racuanti teritori de l'Iłiria. Ła capitałe de cuesta ła jera Miłan.

Provinsie de l'Italia Suburbicaria:
 Tuscia et Umbria
 Picenum Suburbicarium
 Valeria
 Campania
 Samnium
 Apulia et Calabria
 Lucania et Brutii
 Sicilia
 Sardinia
 Corsica
Provinsie de l'Itałia Anonaria:
 Venetia et Histria
 Aemilia et Liguria
 Flaminia et Picenum
 Raetia
 Alpes Cottiae
 Pannonia superior
 Savia
 Valeria Ripensis
 Pannonia inferior
 Dalmatia
 Noricum Ripense
 Noricum Mediterraneum
Co l'inperador Teodozio I A vien creada ła diosezi de l'Iłìrego che ła se destaca da l'Itałia Anonaria, che al so interno ła prezenta donca 'ste provinsie:
 Venetia et Histria
 Liguria
 Aemilia
 Flaminia et Picenum Annonarium
 Raetia Prima
 Raetia Secunda
 Alpes Cottiae
Daspò ła fin de l'inpero roman de osidente l'Itałia in poco tenpo ła entra a far parte del Regnum Italiae de i Ostrogoti. Co ła guera grego-gòtega l'inpero l'otien da novo i teritori che el gaveva perdùo. Inte 'sto parìodo łe devizion aministradive no łe subise canbiamenti.

 Parìodo bizantin e altomedievałe 
L'inperador bizantin Justinian el costituise ła Prefetura d'Italia (553) deviza in do diòsezi e trèdaze provinsie. Łe ìzołe no łe entra a far parte de ła nova Prefetura.

Łe provinsie de ła Prefetura:
 Alpes Cotiae
 Liguria
 Venetia et Histria
 Aemilia
 Flaminia
 Picenum
 Alpes Apenninae
 Tuscia
 Valeria
 Campania
 Samnium
 Apulia
 Calabria
El dominio bizantin el dura par poco tenpo: i Łongobardi i desende da łe Alpi inte el ano 568 e i tołe el controło de na bona parte de l'Italia.

Cueło che el resta a Costantinòpołi el vien organizà infra sincue eparchìe o provinsie:
 Urbicaria
 Annonaria
 Aemilia
 Campania
 Calabria
Daspò A venjarà conpìa na reorganizasion creando l'Ezarcado d'Itałia, conponesto da:
 Ravena col so teritorio
 Ła Pentàpołi
 Dogado Roman
 Ła “Provincia Maritima Italorum”
 Dogado de Venesia
 Dogado de Nàpołi
 Dogado de Całabria
El continuo conbàtar co i Łongobardi el càuza na forte instabiłità inte i confini.

I Łongobardi, par contro, i organiza i so teritori cofà Regnum Langobardorum costituìo da i vari dogadi tenjùi da fegure che łe venjeva sernìe par mèriti miłitari.

I dogadi łongobardi, devizi par zona, i jera:
 Łangobardia maior
 Neustria
 Dogado de Asti
 Dogado de Zènova
 Dogado de Ivrèa
 Dogado de Łuca
 Dogado de Miłan
 Dogado de Parma
 Dogado de Pavìa
 Dogado de Piacensa
 Dogado de Persiceto
 Dogado de Regio
 Dogado de San Jiułio
 Dogado de Torin
 Àustria
 Dogado de Bèrgamo
 Dogado de Bresia
 Dogado de Cèneda
 Dogado del Friułi
 Dogado de Trento
 Dogado de Trevizo
 Dogado de Verona
 Dogado de Vicensa
 Łangobardia minor
 Dogado de Benevento
 Dogado de Społeto.

Categoria:Istoria de l'Itałia