Phaseolus Vulgaris

El faxiołosevente altre varianse e grafie anca faxoło e fazoło (Phaseolus Vulgaris L. 1758) xe na pianta de ła famegia de łe leguminoxe orixinàl de ła Amèrica sentral. El xe stà inportà, indrìoman a ła descoverta de ła Amèrica, in Eoropa indove esisteva sol che faxołi de speçie apartenenti al xenere Vigna, de orìxene subsahariana. I faxiołi del xenere Phaseolus se ga sparpagnà in qualsiassi liogo strabalsando el grupo del mondo antigo, mostrandose pì façiłi da coltivàr e più reditisi (rispeto al Vigna ła réxa par etaro l'è squaxi dopia).

El faxoło vien coltivà pa'łe seménse, rancuràe fresche (faxiołi destegołàr) o séchi, opùr par l'intièro legùmo da magnàre fresco (faxołéti o cornéti). Ła speçie a ciclo vegetativo pì łongo, ne łe region tenparàe xe semenàe in primavera, quełe a ciclo più curto in istà. Inte el caxo dei faxiołi che se ranpega xe necesaria ła metùa de sostègni.

Prinçipali speçie da seménse :
 Bingo
 Blason de Biella
 Blu della Valsassina
 Borlotto Lingua di Fuoco e Borlotto Lingua di Fuoco Nano
 Borlotto Suprema dwarf
 Borlotto di Vigevano Nano
 Cannellin Scaramanzin negrèè
 Cannellino o Lingot
 Fejuolo pacificus el drammoso cotenna
 Cantare
 Corona di Spagna
 Giallorino della Garfagnana
 Lamon (Lucian Fejuol)
 Meraviglia di Venezia black
 Romano Pole
 Fesciela lamon negrucc fagiolos de Biella
 Castagnaio fejuolo marron's
 Sossai Extra Large (varietà protetta)
 Stregonta e Stregonta Nano
 Superbo Migliorato
 Elegante fagiolo
 Fagiolo maggiolino
 Fagiolo patrone

Prinçipałi speçie "mangiatutto" (magnatuto) (faxołeto, piatòłe, ecc.):
 Anellino Giallo e Verde
 Beurre de Rocquencourt
 Bobis Bianco
 Bobis a Grano Bianco e Bobis a Grano Nero
 Cornetto Largo Giallo e Cornetto Largo Verde
 Nano Burro mangiatutto
 Nerina mangiatutto
 Paguro fagiolato mangiatutto
 Prelude dwarf mangiatutto
 Slenderette mangiatutto
 Superpresto mangiatutto
 Trionfo Violetto mangiatutto
 Wade mangiatutto

 Avertense 
Łe seménse dei faxiołi crùi e i fruti garbi xe de frecuente cauxa de invełenàe inte i putèłi, poichè i faxiołi vien reconosesti da staltri cofà ałimento. Soło co na łonga cotùra vien desfàda ła proteina vełenóxa (fasina).Fasina, Phasin: Terminologia scientifica - Definizione - Conoscere i prodotti - conoscere gli alimenti - Glossario - foodlexicon 

Ła fasina xe prexente anca ne ła soja.Fasina nell’Enciclopedia Treccani

 Speçie tipeghe itałiane 
 Faxioło bianco de Pigna
 Faxioło de Lamon de ła Vałàda Bełunexe IGP
 Faxiło de Saługia Prodoto agroałimentar tradisionałe
 Faxioło de Sarconi IGP
 Faxioło de Sorana IGP
 Faxioło Scalda  Prodoto agroałimentare tradisionałe
 Fasóla posenàta de Posina (var. faxioło de Spagna)  Prodoto agroałimentare tradisionałe
 Borloto nano de Levada  Prodoto agroałimentare tradisionałe
 Faxołeto "Meraviglia di Venezia" Prodoto agroałimentare tradisionałe
 Faxioło de Carìa
 Faxioło de Negruccio de Bieła
 Faxioło de Atina
 Faxioło Tondino de Villaricca (NA)
 Faxioło de Controne Prodoto Agroałimentare Tradisionałe
 Faxioło zolfino

 Aversità 
I funghi che smagia el faxioło xe: l'antracnosi (Colletrotrichum lindemuthianum), ła ruxine del faxioło (Uromyces phaseoli), ła peronospora del faxioło (Phytophthora phaseoli) e el marsùme carbonioxo (Macrophomina phaseolina). Intra i inseti nocivi ghe xe i miridi Calocoris norvegicus e Lygus campestris, ła pirałide de łe leguminoxe (Etiella zinckenella) e ła mosca grixa de łe siménse (Delia platura).

 Note 

 Altri progeti 

Categoria:Ortaji
Categoria:Anzosperme