Łéngua groenłandeza

El kalaallisut o groenłandexe (anca ciamà groenłandexe oçidentałe, eschimo-groenłandexe o groenłandexe-inuktitut) l'è na łéngua eschimo-ałeutina parlà in Groenłandia e stretamente rełasionà con çerte łéngue canadexi come l'inuktitut. I so parlanti i'è çirca 54 000, piasè de quei de łe altre łéngue eschimo-ałeutine mese insieme. El kalaallisut l'è riconosuo come łéngua ofiçiale in Groenłandia.

 Diałeti 
In Groenłandia ghè tri diałeti prinçipałi:
 Groenłandexe setentrional (Inuktun o Avanersuarmiutut) - El se parla visin a ła sità de Qaanaaq (Thule) e l'è più visin a l'inuktitut canadexe;
 Groenłandexe oçidental (Kalaallisut in senso propio) - L'è el più inportante dei diałeti;
 Groenłandexe oriental (Tunumiit oraasiat).

 Fonołogia 
Ła fonołogia kalaallisut ła se distingue da queła de łe altre łéngue Inuit par via de na serie de asimiłasioni. Par exenpio, una de łe più famoxe parołe inuktitut, iglu (caxa), l'è illu in kalaallisut. A ła stesa maniera, el nome inkutitut, quando tradoto in kalaallisut, l'è inuttut.

 Gramàtega 
Ła łéngua, come quełe a cui l'è inparentà, l'è fortemente połisintetica e ergativa. Manca quaxi del tuto łe parołe conposte.

El kalaallisut el distingue do clasi de parołe verte: sostantivi e verbi. Ogni categoria l'è sudivixa en parołe tranxitive e intranxitive. Se distingue cuatro persone (1ª, 2ª, 3ª, 3ª riflesiva), do numari (singołare, plurałe; no dual come in inuktitut), oto tenpi (indicativo, partiçipio, inperativo, optativo, condisional pasà, futuro condisional, condisional abituałe), diexe caxi (asołutivo, ergativo, equativo, strumentałe, łocativo, ałativo, ablativo, prołativo; par çerti nomi: nominativo, acuxativo). I verbi i ga n'inflesion bipersonałe par el sojeto e l'ojeto (distinti par persona e numaro). I sostantivi tranxitivi i ga n'inflesion posesiva.

 Ortografia 
A difarensa de łe łéngue eschimo-ałeutine del Canada, el kalaallisut l'è scrito co l'alfabeto łatino e no col siłabario inuktitut. Fin a ła riforma del 1973 in kalaallisut vegnea uxà un caratere speçiałe, kra (ĸ), pò rinpiasà da ła łetara q.

 Ligamenti de fora 
 Academia de ła łéngua groenłandexa
 Ła Bibia in Kalaallisut  tradusion online de ła Cexa de Danimarca
 El groenłandexe-inuktitut su www.ethnologue.com

groenłandexe
groenłandexe
Categoria:Groenłandia