Brunate

Brunate (Brünàa inte el dialéto del pósto) xe un comùn de 1.794 animeDato del 31-12-2011; fonte: Uficio Anagrafe dela Provincia de Còmo. El paese xe cognosùo parché ghe son de le vile in stil eclético e Liberty, ghè na funiculare che la parte da Còmo e ghe son un fràco de pósti panoramici da andove xe pusìbiłe vardà i Alpi Ocidentałi e i Apenìni. Par quésto Brunate la xe ciamàda el "balcòn sule Alpi".

 Geografia fìsega 
 Teritòrio 
El teritòro del Comùn de Brunate se tróva nele Prealpi Lonbarde, andóve ghe xe la punta sud-ovest del cussìta ciamào Triangolo Lariano, a un'altéxa tra 562 e 1027 mètri (locałità CAO). El vèro e própio paese de Brunate l'è pósto a quota 715 mètri, sula parte sud del Monte Trè Cròxe. El terèn l'è calcareo, ma i depósiti morènici ghàn fertilisà la tèraPandakovic/Viganò, p. 44.
Un pochéto pì in dó ghe xe un altopiàn piculìno (locałità Piani de Brunate), che l'è unìa al paese da na strada stréta e tuta a sbìsole inaugurada el 15 giunio 1935Casnati, Brunate dentro, p. 36.
La parte pì granda del teritòrio xe cuèrta de buschi: i alberi pì prexenti son aseri, fràsini, pini, betùłe, rubìnie, quèrce, castàni e fàjiPandakovic/Viganò, p. 46.
Ghe son mìa grandi brente, che son póco gróse anca quando el pióve a sécie ravèrse. Ma ghe son tante sorjenti d'aqua: la pì cognosùa l'è la "Fonte Pissarottino", che la se tróva a la fìn de la via che la porta el sò stéxo nòme, andóve ghe xe anca uno di punti panoramici pì béi de Brunate.

 Clima 
El clima de Brunate xe quélo tipico de méza montagna. D'està xeo frésco e ventilào, d'invèrno xeo pitósto frédo e névega un fràco (fìn a 50 cm in paese e 1.50m inte ła locałità CAO); ma anca se'l névega, Brunate la resta mìa isolà, parché la funiculare la xe sempre in servisio.
Brunate la xe una locałità che se tróva inte ła zona climatega FD.P.R. 26 agósto 1993, n. 412; fonte: ENEA, quéla par la quàl l'è pusìbile pizzà i riscaldamenti tuto l'àno.

 Storia 
Quando jèra drìo a scavà par fà na cantina rento al zentro stòrego (giunio 1895) e na vila in via Pissarottino (3 febraro 1909) ghàn trovào di repèrti che i fàn pensàr a 'no stansiaménto de tribù cèlteghe a scumenzià già dal VI sècolo prima de CristoPar quésto la xe pusìbiłe l'origine celtega del nòm "Brunate"; vardìo a tal propósito la seziòn "Nome del pósto"Inte el zentro stòrego ghàn trovà dò fibule, dò anéłi a globéti, un brazialéto, un cióndolo e un pézo de catenéła; in via Pissarottino un'urna zineraria, ciótole e bicéri de teracóta, una fibula de brónzo, dò anéłi de brónzo e na perla d'ambra sbusàda; Casnati, Brunate, pp. 34-36.
Dópo che ghe xe stada la colonisaziòn de la piana comasca da parte di Romani, Brunate la ga scumenzià a seguìr le medesime vizénde stòreghe de Còmo. Nela segònda metà del XII sècolo Brunate xe riusìo a diventà un Comùn libero, ma già inte el 1240 xe tornào a fà parte de la giurisdision de Còmo e xe stao asegnà a la circoscrision de "Porta Sala"La Lombardia paese par paese, p. 505.
Inte el 1340 xe stào fondào el monastièr de Sant'Andrea. A scumenziar da quèl moménto là, Brunate xe diventào un pósto de isolaménto relisóso, che l'èra anca dovùo ala dificoltà de rivàr al paese. 'Sta situaziòn la xe duràda fin al 1817, quando xe stào fào el cussita ciamào "Sentieròn par Còmo", che cołega Còmo a Brunate. Un fràco pì tardi son stàe fàe anca le dò stréte e a sbìsole strade carozàbiłi che rìvan a Brunate da Còmo e da Tavernerio, che anca al dì de oncó son doperàe par vegnèr al paeseCasnati, Brunate, pp. 81-82.
Tra l'Otocento e'l Novecento Brunate la xe diventàda na mèta turìstega par le famiłie de siòri miłanesi, che vegnévan a passà le fèrie. In 'sto perìodo ghèra anca un casinò, che xe stào vèrto fìn a la Seconda Guera Mondiałe; dopo la licensa la xe stàda dàda a Campione d'Italia.
L'arìvo di turisti xe stào fazilitào da la costruziòn de la linea feroviaria Miłàn-Grandate inte el 1896, che la se metéva insèma a la Camerlata-Còmo e la rivava visìn al lago. Da la staziòn, se riva in zinque minùti a pìe a la fermada de la Funiculàre Còmo-Brunate, inauguràda inte el 1894. In pì, inte el 1899, par festejàr i zénto àni de la pila de Volta, xe stào fào el tram a Còmo.
El turismo a Brunate l'è nào inànzi fìn a la Seconda Guera Mondiałe, quando el paese, che l'èra protéto dai bombardamenti parché xe visìn ala neutràle Svissera, l'èra diventào mèta de sfolàdi. In pì, el 1° agósto 1943, Brunate l'èra diventàda fraziòn de Còmo; ma inte el lùlio 1947 xe tornào comùn de par élo, dópo na petiziòn dela popolaziònCasnati, Brunate.
A scumenzià dal secondo Dopoguèra Brunate ga visùo na fase de magra come locałità turìstega; ben présto ghàn sarào quasi tuti i grandi alberghi, parché da pósto de vilegiatùra par siòri xe diventào pósto par turismo de uno-dò dì al màximo, che se lìmita a 'ndàr a vardàr el zentro stórego, el Faro Voltiano e i panorami.
De rezénte Brunate xe tornào a èxer cognosùo in tuta Italia parché el Sindaco ga eméxo 'n'ordinansa, entràda in vigòr el 1° marso 2008Ordinansa n. 1100 del 18 febràro 2008, che la proibìxe de entràr inte el teritòrio comunàl co le màchine pì larghi de 184 cm o che ghàn le ròde pì grandi de 730mm. 'St'ordinansa, contestàda dai exerzénti comerziałi e dai propietàri de monovolume e forastràda, la mira a vietàr l'ingréso a Brunate de machine massa grandi par pasàr in mézo ale stréte vie del paese; cusìta anca oncò, par quésto e par la mancansa de posteji, xe consiliào de vegnèr a Brunate co la Funiculàre.

 Nome del pósto 
Le origini del nòme "Brunate" xe incertaCasnati, Brunate, p. 33; ge son trè pusìbiłi ipotesi:
 par qualchedùno, "Brunate" vegnarìa da Prunear, che el volarìa dì "paese nasùo in mézo ai pruni"
 par altri, "Brunate" vegnarìa da la paróla celtica Brunear, che la volarìa dì "monte a oriente"Se pò védar anca el tèrmine celtego Brig, che volo dìr "altura", origine de nòmi de altre cità come Bresia o Breno (BS), o oncora dela località Brè inte el Comùn de Lugano (Svisera): tùti questi pósti ghàn avùo origine su dele alture, propio come Brunate
 par altri oncora, "Brunate" vegnarìa dala paróla germanica Brunnen, che la volarìa dì "fonte"; forse parché inte el teritòrio de Brunate ghe son tante sorjenti.

 StèmaCasnati, Brunate dentro, pp. 20-21 

Lo stèma de Brunate, recognusùo co Decreto del Presidente de ła Republica inte el 1973, xe 'no scudo sanìta co sóra na coròna cółe tóri e sóto un ramo de quèrcia e un ramo de ulìvo.
Lo scudo xe partio in dò da manca a dèstra da na faxa axùra, un pochéto curvada a dèstra, co rénto trè stéle a séte punte; la parte sóra a dèstra xe róxa e ga un sol co la fàcia de òmo e sédase raji; la parte sóto a manca xe grìsa e ghe son trè montagne (quéla de mézo xe el Monte Trè Cróxe) e'l lago ai lóro pìe.
A la fìn del XIX sècolo un Sindaco de Brunate de quji àni, Antonio Monti, rénto l'archivio de familia ga trovào 'sto stèma co soto scrito "Brunate", fórse fàto dalo stòrego Maurizio Monti. A scumenziàr dai primi àni del Novecento el Comùn de Brunate ga doperào 'sto stèma nele sò carte ufiziàli e sui sò tinbri; dópo che neji àni ga avùo pìcułi canbiamenti, inte el 1973 xeo stào uficialixào.
Dal 1990 suła carta intestada e sui tinbri del Comùn xe comparsa na version diversa delo stèma ufiziàl, sìmile a quésto, ma in bianco e nero e a forma de góta rovexiàda.

 Monuménti e pósti interexànti 
 Ceze 
 Sant'Andrea Apostoło 
La Ceza de Brunate xe dedicàda al patróno Sant'Andrea Apostoło e se tróva in piazza della Chiesa.
Le sò prime nutìxie le xe del Trezénto, insèma al monastièr, oncó tràdo a bàxo; la xe stàda ampliàda par ùltemo tra'l 1914La prima piètra l'a xe stàda metùa el 30 aprìle 1914 ala presensa del véscovo de Còmo, Monsignor Alfredo Archi; Casnati, Brunate dentro, p. 29 e'l 1927 (par quésto ghe son dò faciàde)Casnati, Brunate dentro, p. 29 e rénto la ga afréschi fài da la familia de pitùri comaschi Recchi ala fìn del XVII sècolo; rénto la vòlta i xe piturài i dò patròni Sant'Andrea Apostoło e San Maorìxio e inte i medajùni che stàn sóto Sant'Ignazio de Loyola, San Michełe Arcangeło, San Bartołomeo e la Beàda Madałena AlbriciCasnati, Brunate, pp. 40-44.
Rento la Ceza ghe xe un altàr dedicào a Madałena Albrici (1390-1465), co sóto le sò reliquie. La jèra la badéxa de le móneghe del vècio monastièr e l'è diventàda beàda l'11 dizembre 1907Casnati, Brunate, p. 61.

 Altre Ceze 
 La ceséta de la Madona de Ponpèi, in mézo al zentro stòrego, tra le vie P. e M. Monti e A. Manzoni
 La Ceza del Sacro Cór de Gesù, rénto al verde dela locałità Piani de Brunate, co afiancào un campanìl piculìno
 La Ceza de San Maorìxio, inte ła locałità col medésimo nòme (via G. Scalini), che la ga sula faciàda un afrésco del Santo
 El Santuario de Santa Rita, inte ła locałità CAO (via alle Colme)

 Altri pósti interexànti 
 Zentro stòrego 
El zentro stòrego de Brunate xe pién de viùxe fàde a scàłe che se ràmpegan sù pel pendìo e son tajàe de travèrso dala via P. e M. Monti, che la xe la strada pì importante del zentro stòrego.
Ghe son vèce case, portałi de sàxo e dele córti: le pì importanti xełe la Córte del CastéłoLa paróla "Castéło" xe usào non inte el senso de "castéło medievałe", ma de castrum, val a dìr de costruziòn rezintàda e quindi che la resiste aji axàlti, che xe anca uno di pósti pì vèci de Brunate, e la Córte deji Ebrèi, del XIV sècoloT.C.I., Dentro l'Italia, p. 150.
Apéna fóra dala Córte deji Ebrèi, in na piazéta ghe xe la cussìta ciamàda Capeléta, ceséta dedicàda a la Madòna de Ponpei.

 Faro Voltiàn 
La xe na tóre otagonàl alta 29 mètri fàda inte el 1927 in zima al Monte Trè Cróxe (a San Maorìxio) par festejàr i zénto àni de la morte de Alessandro Volta, che xe visùo própio a Brunate quando jèra un tóso.
El faro xe stào progetào da Gabriele Giussani e rénto ga na scała a chióciola de 143 baséłi che la riva fin andóve ghe xe la lantèrna; dal prìmo piano e dala lantèrna xe puxìbil vardà un panorama che va fin a l'arco alpìn ocidentàłe co el Monte RosaT.C.I., Dentro l'Italia, p. 151.
El faro de nóte manda un ciàro che el diventa in alternansa vèrde, bianco e róxo.

 ViłePar aprofondìr: De Carli, Brunate tra Eclettismo e Liberty 
Inte el teritòrio del Comùn ghe son un fraco de viłe, costruìe al scumenziàr del Novezénto dale famiłie de l'alta borghesìa de Miłàn in stiłe eclético e Liberty. 
Le pì béłe de stiłe eclético son le viłe Dolara (via A. Pirotta), Ancona-Capè e Ghezzi (via Pissarottino), Montanara (via G. Scalini) e'l Castéło dei Piani (via ai Piani).
Tra quełe de stiłe Liberty le pì importanti son le viłe Pirotta (via A. Pirotta), Giussani (via Roma), Orlandi e Marinoni (via Pissarottino) e Farneti (via G. Scalini).

 Evołusion demogràfega 
Dal gràfego sóra, se capìxe che ji abitanti de Brunate xei aumentài parécio inte el secondo Dopoguèra (+ 117.46% tra'l 1936 e'l 1951. Quésto parché xełe aumentàe le nàsite e le migraziòni de persone, anca del Sud Italia, in zerca de laòro, che in quji àni là a Brunate mancàven mìa.
Dopo na lònga fase chèta, dópo el 2001 la popolaziòn de Brunate la ga scumenzià de nóvo a créxar pian pianìn, fìn a rivàr a 1.794 anime al 31 dizémbre 2011. Xeo un fàto che xe strano in un pósto de montagna, ma quésto xe dovuùo ala posiziòn bùna rispéto a Còmo, che la se pò ragiùnxer in séte minùti de funiculare: cussita, ala fìn Brunate xe diventào un sobórgo de Còmo.
L'aumento dela popolaziòn in 'sti ultimi àni xe dovùo a la migraziòn de forèsti che vègnan soratùto da fóra Italia, in particulàre da Romania, Turchia, El Salvador, Ucraina e Maroco, che laòran in dele imprese ediłi artixàne de Brunate.
Al 31 dizémbre 2010 a Brunate ghe xełi 162 stranièri; de quésti, 116 rìvan da Paesi che non son mìa de l'Union Eoropea.

 Cultura 
 Istrusion 
 Bibliotèche 
A Brunate ghe xe na biblioteca comunàl: na vólta la jèra rénto al Munizìpio, al piàn sóto tèra; oncó l'è rento el vècio Albergo Volta, visìn ala staziòn dela Fuiculàre.
La nóva bibliotèca, inauguràda el 28 otobre 2006, la xe fàda su trè piani e la ga anca un auditorium da 80 pósti, che la xe doperàda par fà conzèrti, confarénze e altre manifestazióni de caràter culturàłe.

 Scółi 
A Brunate ghe son queste scółe:
 un micronido, gestìo da pivài ma convensionào col ComùnEl servìxio de micronido xe diventào operatìo co deliberaziòni del Consìlio Comunàl n. 36 del 4 agósto 2003 e n. 46 del 2 otobre 2003, destinào ai tùsi de 12-36 mesi
 una scóła de l'infansia, dedicàda a Eleonora Pedraglio, gestìa da un axociaziòn privàda ma anca éla convenzionàda col ComùnLa prima convenziòn xe stàda aprovàda co deliberaziòn del Consìlio Comunàl n. 41 del 25 novembre 1995
 una scóła primaria statàl, dedicàda al Sindaco Gabriele Giussani
La normativa itałiana la vól che i tùsi fin ai 16 àni xei obligài a 'ndà a scóła, ma Brunate pólo garantìr la frequensa solo fìn ala scóła primaria. Ałora tùti i àni el Comùn intervègn in favòr deji studénti dele scółe secondàrie de prìmo gràdo e di primi dù àni dele scółe secondàrie de secondo gràdo e el paga par ciascùn de lùri metà de l'abonaménto mensìłe dela funiculàre, che l'è el sólo mézo de trasporto pùblico che el va da Brunate a Còmo'Sto intervento econòmego xe deliberào dal Consìlio Comunàl rento el "Piàno pel dirìto alo studio", de regola durante i Consìli Comunàłi dela fìn de setembre de ciascùn àno; fonte: archivio comunàl.

 Persùni famùsi legài a Brunate 

 El sienziào Alessandro Volta (Còmo, 18 febràro 1745 - Camnago Volta, 5 màrso 1827) xe visùo a Brunate quando jèra un tósoAl numero 5 dela via che ga el sò nòm; na lapide regòrda la sò presensa
 Alberto Bonacossa (Vigevano, 24 agósto 1883 - Miłàn, 31 dizémbre 1953), chìmego, dirijénte sportìo e - dal 1929 - propietàrio de La Gazzetta dello Sport, gh'avéa na viła granda a BrunateXela la "Viła Pirotta", de la quàl se parla rento la seziòn "Ville liberty", andóve la sò famìlia la vive oncóra. La famiłia Bonacossa la xe stàda rénto inte i promotóri dela costruziòn dela funiculàreXela pósta na lapide rento la staziòn dela Funiculàre de Còmo
 el poèta bùlghero Penčo Slavejkov (Trjavna, 27 aprìłe 1866 - Brunate, 12 giùnio 1912) xe morto rénto un albèrgo a Brunate, andóve oncò ghe son dò lapidi sula sò faciàda; rénto el jardìn dela nóva bibliotèca ghe xe un sò busto, inaugurào el 24 novémbre 2007
 El 12 giùnio 1932 a Brunate xe nasùa l'atrìse Mara Bernasconi, mèłio cognusùa col nòm de Mara Berni
 El calciadòr Claudio Gentile (Tripoli, 27 setémbre 1953) xe visùo a Brunate quàndo jèra un tóso

 Avegnimenti 
A Brunate ghe son, spezialmente in estàa, un fràco de manifestaziòni culturàłi (confarense, conzèrti, zineforum, letùre) fàde par la majòr parte ne l'Auditorium de la Bibliotèca. Altre mannifestaziòni musegàłi se tègnen inte i jardìni dele viłe e inte el zentro stòrego.
Un tempo a Brunate ghe jèra la "Festa del Narciso" (fiòr na vólta tipico di prài de Brunate), che la faséven a màgio; fàda par la prima vólta inte el 1936, la ga cambià nom in "Brunate in fiore" (1966) e in "Armonie fiorite" (1967). L'ultima edision l'han fàda inte el 1973Casnati, "Pro Brunate" in centenario, pp. 43, 48-49.
I altri avegnimenti de Brunate son:
 la "Festa itało-bùlghera", fàda dal Consolào bùlghero de Miłàn ai primi de giùnio par regordàr la morte del poeta Penčo Slavejkov
 el tornèo de balon di riòn de Brunate, organisào inte ła prima metà de lùjo inte el Zentro sportìo del Nidrino
 "Cammin'Art", esposiziòn de ópare d'arte tra Brunate e San Maorìxio, organisàda inte el secondo e tèrso fìn setimana de setembre
 la Festa de San Maorìxio, inte ła tersa doménega de setembre; xela na tipica sagra de paese organisàda dai Alpini de Brunate: se mània a l'avèrto, se dùga e se fàn gare sportìe
 la festa patronàłe de Sant'Andrea Apostoło, el 30 novembre. La sèra prima ghe xe na fiacolàda che la finìxe in piazza della Chiesa; lungo il parcórso le finèstre xele iluminàe da candéłe. El 30 novembre ghe xele manifestaziòni, na fièra e na esposiziòn de prodòti tipici del pósto

 Strutùra del Comùn 
De fàto el paese de Brunate xe el zentro stòrego, che xe stào fàto sù sóto al vécio monastièr de Sant'Antrea, oncó tràdo a bàxo a parte la césaCasnati, Brunate dentro,p. 29.
Rénto al teritòrio comunàłe de Brunate ghe son anca altre zóne abitàe:
 San Maorìxio, che l'è apéna sóto ala zìma del Monte Trè Cróxe; qua ghe xe la Ceza de San Maorìxio e'l Faro Voltiàn
 CAO (che'l vóro dìr "Club Alpino Operaio"), che l'è a la fìn de la strada tuta ciótoli che da San Maurìxio la và al sentièro dela Dorsałe del Triangolo Lariano; in questo pósto ghe xe el Santuàrio de Santa Rita. Il CAO xe cołegào al zéntro de Brunate (piazza A. Bonacossa) co na corièra che la va tuti i dì in està e soło inte i dì de fèsta inte el résto de l'àno
 Nidrino, zéntro residenxiàłe a ovest del zéntro stòrego, ch'el se ga svilupào inte i àni Setanta; qua ghe xe el zentro sportìo comunałe
 Piani de Brunate, anca élo fàto de caséte edificàe inte i àni Setanta su l'altopiàn che sta sóto al zéntro stòrego; qua ghe xe la ceséta del Sacro Córe de Gesù
 Caresciòn, nucleo piculìno de case tra i Piani e la funiculàre
 Laghéto, inte ła parte orientałe del Comùn, cussìta ciamào parché na vólta ghe jèra un lago che ghe dava aqua al vècio lavatóio oncó tràdo a bàxo. El lago xe stào prima cuèrto (1939)Casnati, Brunate dentro,p. 36 e dópo sugào del tuto (1975)Casnati, Brunate dentro,p. 55 par fàr sù un postéjo pele màchine. Lì vìisìn ghe xe la casèrma dei Carabinieri.

 Economia 
 Agricultura e selvicultura 
L'agricultura e la selvicultura na vólta jèren un fràco importanti par l'economia de Brunate: i campi jèren inte ła locałità Laghéto, su dei teraxamenti artifiziàłi; jèren coltivàe tute le sòrte de ortaji, ma non i pòmi de tèra, che non jèrano mìa adàti al tipo de tèra de BrunatePandakovic/Viganò, p. 92. In particulàre Brunate la jèra famùsa par la cultivaziòn dele zipòłe e dei castàni da frùtoPandakovic/Viganò, pp. 44-46.
Dópo la Seconda Guera Mondiałe i cultivaziòn xele stàe del tùto abandonàe; oncò i teraxamenti xei cuèrti de pianti de rubìniePandakovic/Viganò, p. 93.

 Industria 
L'industria a Brunate non xela mai esistìa. Ghe jèren suln teritòri comunàłe na cava de sàbia (ciamàda Cassinella), una de sàsi (usài par i teraxamenti) e una de argìla (per fà i téguli). Anca 'sta atività la xe stada interóta dópo la Seconda Guera Mondiałe.

 Artisanào 
Tra iu sècołi XVII e XIX Brunate la jèra famùsa anca par la produziòn artisanàłe de istrumenti de fìsega, come i barometri e i termometri. 'Sti artisàni, ciamài baromèta, jèren famùsi mìa solo inte ła zona, ma anca in tùta l'Europa: un fràco de barometa i xe migrài in particulàre in Fransa, andóve ghàn trovà di cundiziòn favorévułi par i lóro afàriCasnati, Brunate, pp. 73-74.
Graxie ala presenza de buschi, a Brunate ghe jèra anca l'artisanào del lènio: dal castàno i faséva i seramenti, dal fràxino i móbiłi e da l'olmo i cépi pei macelàri.
Oncò i xe sparìdi quasi del tùto i faleniàmi; le sole imprese artisàne le se òcupan de edilìsia.

 Turismo 
 In generałe 
Anca se la ghe xe stàda na grósa cris dópo la Seconda Guera Mondiałe, anca oncò l'economia de Brunate la xe fondàda in prevałensa sul turismo, mìa di siòri come na vólta ma "de màxa". I gróxi alberghi de na vólta ghàn lasà spàzi a strutùre pì piculìne, come i Bed & Breakfast e traturìe che fàn de maniàr i piàti tipici del paese (połénta, selvajìna e brasào)Inte el 1958 a Brunate ghe jèrano 15 tra alberghi e pensiòni (Casnati, Brunate dentro, p. 46; oncò ghe son 4 alberghi e 2 bed & breakfast.

 Le caminàde 
Brunate la xe famùsa tra quéłi che vàn a caminàr in muntàgna parché xelo un pósto andóve scuménzian un fràco de sentièei che travèrsan el Triangoło Lariàn. I pì nóti i xe i seguenti.

 La Strada Regia 
Inaugurada inte el 2006 dópo che la ghàn metùa a pósto, la scuménzia visìn al Campo sportìo del Nidrino e la cołéga Brunate a Belàgio su di sentièri a méza cósta. Quésto parcórso, che na vólta la cołegava i paesi dela sponda orientàłe del lago de Còmo prima dela costruziòn dela strada asfaltàda, el pàxa visìn a monuménti naturàłi come i màxi eràtici (Pietra Nairola, sàxo del Lupo e Pietra Pendula) e i màxi avéło (sepoltùre de l'età di bàrbari scavài inte i màxi eràtici).

 La Dorsàłe del Triàngoło Lariàn 
Xelo un sentièro che scumenzia inte ła località CAO e riva a Belàgio sule créste del Triàngoło Lariàn, visìn ai Monti Boléto, Boletòn, Palanzòn e San Prìmo. El sentièro pólo anca ésar parcórso co la bicicléta de montagna e xe pusìbiłe vardà dei bei panorami sule zone intorno al lago de Còmo.

 Infrastrutùre e trasporti 
 Stràde 
Brunate la xe cołegàda ai altri zéntri dela Provincia da dò strade tùte a sbìsułe:
 la stada comunàłe "Còmo-Brunate", che la cołéga i dò zéntri 'ndando sù pel Monte Trè Cróxe
 la strada provinciàłe Tavernerio-Brunate, che la méte in comunicaziòn el paese co la Strada Statałe 342 visìn ai comùni de Tavernerio e Albese co Cassano.

 Mézi a fune 
La Funiculàre Còmo-Brunate la xe stàda inauguràda l'11 novembre 1894, la scumenzia a Còmo in piazza A. De Gasperi e la ga fìn a Brunate in piazza A. Bonacossa.
'Sto mézo de trasporto, che xe anca la sola linea extraurbana che la pàsa a Brunate, la ghe méte 7 minùti a fà el sò viàjo, e la fà un dislivéło de 500 mètri co na pendensa màxima del 55%.

 Linee urbane 
El solo mézo de trasporto urbano de Brunate xe el bus Brunate-CAO, che el parte da piazza A. Bonacossa (visìn a la staziòn dela funiculàre) e la riva al postéjo dela località CAO, andove scumenzia el sentièro dela Dorsałe.
'Sta linea la va solo inte i dì de festa, ma d'està la va tùti i dì.

 Aministraziòn comunàłe 
 Sìndego: Davide Bodini (lista zìvega "Risorsa Brunate") dal 9 giùnio 2009
 Zentralìn del Comùn: 031 220301
 Pósta eletrònega: info@comune.brunate.co.it

 Sport 
El zentro sportìo del Nidrino, che oncò xeli drìo a métarlo a pósto, ga un campo de balon a 11, na palèstra e un campo de tènis. I xe drìo a fà anca un campo de balon a 5 cuèrto.
La squadra de balon de Brunate, l'"Associazione Sportiva Dilettantistica Brunatese", la dùga inte i campionài amatoriàłi.

 Galerìa de foto 

 Nóte 

 Bibliografia 
 Ercole Casnati, Brunate, Còmo, 1967
 Cecilia De Carli, Brunate tra Eclettismo e Liberty, Brunate, 1985
 AA.VV., La Lombardia paese par paese, vol. 2, Firense, 1991

 Ercole Casnati, "Pro Brunate" in centenario, Brunate, 1995
 Comunità Montana Triangolo Lariano (a cura dela), Guida alla scoperta del Triangolo Lariano, Canso, 2004

 Touring Club Italiano (a cura del), Dentro l'Italia. Piccole città, borghi e villaggi, vol. 1 - Nord, Miłàn, 2006
 Albano Marcarini, La Strada Regia, Sòndrio, 2007

 Varda anca 
 Provincia de Como

 Altri projéti 

 Cołegamenti estèrni 
 Sito istitusionàłe del Comùn de Brunate
 Sito dela Pro Brunate, principàłe asociaziòn brunatexe che la organìsa avegnimenti 
 Sito de l'asociaziòn "Appuntamenti Musicali", che organìsa conzèrti in viłe e altri pósti de Brunate 
 Sito de l'ASD Brunatese, squadra de balon del paese
 Sito de l'Azienda Trasporti Milanesi S.p.A., società che gestìxe la Funiculàre Còmo-Brunate 
 Sito de l'Amministraziòn Provinciałe de Còmo 
 Sito de l'Asesorào al Turismo dela Provincia de Còmo
 Sito dela Comunità Montana Triangoło Lariàn
 Orari dela Funiculàre Còmo-Brunate e del bus Brunate-CAO 

Categoria:Comuni de ła provincia de Como