Continente

Un continente (dal latin continere, "tegner tacà", "èsar contìnui""continent n. 5. a." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press; "continent1 n." (2006) The Concise Oxford English Dictionary, 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press; "continent1 n." (2005) The New Oxford American Dictionary, 2nd edition. (Ed.) Erin McKean. Oxford University Press; "continent [2, n] 4 a" (1996) Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. ProQuest Information and Learning; "continent" (2007) Encyclopædia Britannica. Retrieved 14 January 2007, from Encyclopædia Britannica Online.) ła ze ła pì granda de łe repartision co łe cuałe łe vien sudivideste łe tere emerse de ła crosta terestre. El conceto de continente el se contro-pone de consevensa a cueło de osèano.

 Definision 
La superfise del pianeta Tera ła ze sudividìbiłe in continenti, o sia łe tere emerse, e in osèani. I zeòłoghi i sudivide ła crosta terestre in oseànega e continentałe in funsion, intrà l'altro, de ła tipołozia de łe roce predomenanti in cadauna de łe do, respetivamente roce bazàlteghe e granìteghe.

A ła definision de continente i concore criteri che i ze sora-de-tuto zeogràfeghi e stòreghi, ma anca fiłozòfeghi e pułìteghi; se recore anca a anàłize zeomorfołòzeghe e ecołòzeghe. Ponesto che i vari criteri no i porta a na ùgnoła concluzion, ła sudivizion de ła tera emerzesta in vari continenti ła ze arbitrària. Par l'isteso motivo, no ghe ze un modeło ùgnoło de sudivizion de łe tere emerzeste, ma vari modełi.

La partegnensa pułìtega de un teritòrio verso un stato o a un'altro no el ze ełemento d'inportansa par i fini de la partegnensa inte un continente. Le ìzołe łe vien considarae partegnenti al continente pì a lore rente.

 Sistemi de sudivizion de łe tere emerzeste 
 Cuatro continenti"Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7Los Cinco continenti (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0<center>       Amèrica  <center>          Eorfràzia      Oseània     AntàrtideSìncue continentiVan Loon's Geography: The Story of the World We Live In, 1932, Simon and SchusterThe Olympic symbols. International Olympic Committee. 2002. Lausanne: Olympic Museum and Studies Centre. The five rings of the Olympic logo represent the five inhabited, participating continents (Africa, America, Asia, Eorope, and Oseània  ); thus, Antarctica is excluded from the flag. Also see Association of National Olympic Committees:        <center>       Amèrica      Àzia      Eoropa      Àfrica      OseàniaSie continenti<center>       Amèrica      Àzia      Eoropa      Àfrica      Oseània     AntàrtideSie continenti      Amèrica del Nord     Amèrica del Sud <center>       Eoràzia      Àfrica      Oseània     AntàrtideSete continenti"Continent". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.World, National Geographic - Xpeditions Atlas. 2006. Washington, DC: National Geographic Society.The New Oxford Dictionary of English. 2001. New York: Oxford University Press."Continent ". MSN Encarta Online Encyclopedia 2006."Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. The Oxford Companion to the English Language. New York: Oxford University Press; p. 260.      Amèrica del Nord     Amèrica del Sud     Àzia      Eoropa      Àfrica      Oseània     Antàrtide

 Modeło de sete continenti 
Sto modeło cuà el ghe dà ła màsima inportansa ai criteri stòreghi e culturałi, dasando fora ła contività intrà łe tere. Se separa in tal magnera el Sudamèrica dal Nordamèrica e l'Eoropa da l'Azia. El ze uno dei modełi pì comuni doparai, se stima che el sìpia doparà dal 45% de ła popołasion mondiałe, da ła Cina全球七大洲，六個洲有人住，每個洲選一個代表性國家，你選哪個？原文網址  (Tra i sette continenti, quelli abitati sono sei e ognuno di essi ha un paese rappresentativo. Quale scegli?) e inte i paezi de cultura inglezaEnciclopedia Britannica Chicago 2006, voce Continent .
 Africa, Azia, Eoropa, Sudamèrica, Nordamèrica, Oseània, Antàrtide.

 Modełi de sie continenti 

Primo modeło
El ze un critèrio stòrego-etimołòzego: i ze considerai continenti łe grande estension de tere emerzeste che łe ga storegamente un so nome pròpio. El ze el modeło pì doparà in tuta l'Eoropa osidentałe (escludeste łe Ìzołe Britaneghe) e in Amèrica latina" Continente ". Enciclopedia Britannica Chicago 2006; Dizionario Inglese di Oxford 2001: New York, Oxford University Press.. El corisponde a l'acesion comun de continente inte ła łéngua vèneta corente. In pì el ze el critèrio seguio da łe Nasion Unie inte el Zeoschema.
 Africa, Azia, Eoropa, Amèrica, Oseània, Antàrtide.

Secondo modeło
In sto modeło se riva contar sie continenti considerando separae łe do Amèriche e invese unie l'Eoropa e l'Azia; sto modeło el tołe in considerasion sia dati zeogràfeghi e zeołòzeghi, sia dati culturałi. Dòpara sto modeło ła Rùsia che, estendéndose sia in Eoropa sia in Azia, ła vede justo considarar unie ste do tere.* континента земли. Самый большой материк на Земле – это Евразия (Continenti della Terra. Il più grande continente sulla Terra è l'Eurasia)
 Континент. Материк это. Материки Земли. Евразия. Движение континентов   (Continente. La terraferma è questa. Continenti terrestri. Eurasia. Il movimento dei continenti.)
 Africa, Oseània, Sudamèrica, Nordamèrica, Oseània, Antàrtide.

 Modeło de sìncue continenti 
El ze el modeło seguio inte el sìnboło olìnpego dei sìncue ser-ci interligai. In sto cuà ła vien encludesta l'AntartideAntartide - Popolazione , considerando solché i continenti abitai da l'omo, łe cuałe nasion de consevensa łe partèsipa ai zughi ołìnpeghi. 
 Africa, Azia, Eoropa, Amèrica, Oseània.

 Modeło a cuatro continenti e sie "parti del mondo"
El ze un modeło che el vede solché cuatro continenti, tegnendo prezenti considerasion de zeografia fìzega: i continenti i ze definii ugnołamente cofà muci de tere emerzeste contive e totalmente sircondae da osèani* Dizionario de "La Repubblica", voce continente ;
 Vocabolario Treccani, voce continente ;
 Enciclopedia Sapere - edizioni De Agostini, voce Continente ; el tajo de l'Istmo de Suez e de l'Istmo de Pànama, esendo òpara de l'omo, no i ze considarai d'inpedimento par védar unie l'Africa co l'Azia e łe do Amèriche intrà de lore.
Eoropa, Azia, Africa, Amèrica, Oseània e Antartide.

In sto modeło i ghe ze do difarenti criteri de denomenasion:

 Amèrica, Eurafràzia, Oseània, Antàrtide;
 Continente Antigo, Continente Novo, Continente Novìsimo, Continente Antàrtego, nomi che i prezenta ła guałiva descuerta dei continenti da parte dei eoropei, inte el ndar dei sècołi: Cristoforo Colombo el zera rivà inte el Continente Novo inte el 1492, mentre Willem Janszoon el zera rivà inte el Continente Novìsimo inte el 1606. I ajetivi "antigo", "novo" e "novìsimo" i se adata anca al guałivo popołamento del pianeta da parte de l'omo, drio de łe teorie pì difondesteLuigi Luca Cavalli-Sforza, Telmo Pievani, Homo sapiens: la grande storia della diversità umana, edizioni Codice, 2011. ISBN 9788875782672.: el Continente Antigo el ze cueło inte el cuało ła ga avesto orìzene ła spece umana sirca 200 000 ani fa e el cuało popołamento el se ghea concludesto sirca 10 000 ani fa, el Continente Novo el ze cueło che el ze sta popołà intrà 10 000 e 20 000 ani fa, el Continente Novìsimo el ze cueło inte el cuałe se ghe ze rivai sirca 50 000 ani fa, ma el cuało popołamento el ze sta finio, se pensa, intrà i 3 000 e i 1 200 ani fa (co ła cołonizasion de ła Połinèzia), el Continente Antàrtego, inte el cuało se ghe ze rivai inte el XIX secoło, no el ze stabilmente popołà.

 Modeło a cuatro continenti  Parti del mondo  Scumìsio e finimento del popołamentoContinente Antigo  EoropaÀziaÀfrica  200 000 ani fa - 10 000 ani faContinente Novo Amèrica  20 000 ani fa - 10 000 ani faContinente Novìsimo  Oseània  50 000 ani fa - 3 000 ani faContinente Antàrtego  Antàrtide  (tocà inte el XIX secoło - mai popolà)

 Confronto intrà popołasion e superfise dei continenti 
La sevente toła e l'imàzene de fianco łe reporta l'àrea e ła popołasion dei sie continenti, drio el critèrio pì doparà in Vèneto, Eoropa osidentałe e Amèrica Latina.
 nome  Area (km²)  Popołasion  DensitàÀzia    100 ab./km²Amèrica     22 ab./km²Àfrica     36 ab./km²Antàrtide     -Eoropa     73 ab./km²Oseània    5 ab./km²

La sevente toła ła reporta invese l'àrea dei continenti doparai inte łe vàrie convension.
 nome  Area (km²)Eorafràzia Eoràzia Àzia Amèrica Àfrica Amèrica del Nord  Amèrica del Sud  Antàrtide  Eoropa Oseània

Le dimension łe ze inportanti anca inte el definir el subcontinente o el stato-continente, ma no łe ze sufisenti:
 ła rejon zeogràfega indiana ła ze dita "subcontinente indian" par łe so dimension, par ła so omozeneità stòrega e culturałe, par ła so forma peninsułare e par el fato de èsar dividesta dal resto de l'Àzia da na alta cadena montagnoza;
 ła Federasion Rusa ła ze considerada un "stato-continente" par łe so dimension, par ła so omozeneità stòrega e culturałe, par el so èsare transcontinentałe.
 l'Austràlia el ze a de bon derito un Stato-continente, ocupando tuta ła parte continentałe del continente oseànego.

Stati racuanto espandesti cofà i Stati Unii d'Amèrica, el Cànada, ła Cina e el Braziłe no i ze definii "stato-continente", in cuanto no łe òcupa tuta ła superfise del continente rispetivo.

 Istòrego dei continenti 
La formułasion de ła teoria de ła deriva dei continenti (1915), e łe sucesive conferme enpìreghe, łe ga portà i paleozeògrafi a suponer che ła forma e el nùmero dei continenti i sìpie variai ripetisionalmente inte el corso de ła stòria antiga de ła Tera. Se pensa che i continenti moderni i sìpia tochi de l'ùgnoło supercontinente de Panzea (sirca 300 miłioni de ani fa) e che sto cuà a so volta el se gàpia formà da l'union dei tochi de altri supercontinenti antesedenti (el pì antigo supercontinente del cuało se ghene gàpia ipotizà fin deso ła ezistensa, Yilgarn, derivante a sirca 4,4 miłiardi de ani fa).

 Notasion 

Altri projeti

 Linganbi foresti 


Categoria:Pàjine co erori inte łe nòde