Cortina (Bełun)

Cortina (Anpezo in ladin, Haiden o Hayden in todescoCortina d'Ampezzo in italian) el ze un comun de  àneme de ła provincia de Bełun in Vèneto, ponesto inte ła rejon stórego-ziogràfega de ła Ladìnia.

Locałità montana conosesta par èsar na granda meta torìstega invernale e istiva, teatro de numarévołi avegniminti sportivi de rełevansa internasionałe ligai a ła montagna e ai spor invernałi, el ga ospità łe Ołinpìade invernałi del 1956 e i Canpionai mondiałi de sci alpin del 2021.

 Ziografia fìzega 
 Teritòrio 
miniatura|Corso Itàlia, el core de ła sità|sinistra
Cortina ła ze pozisionada inte el sentro de ła Vałe d'Anpeso, inte l'alta Vałe del Bòite, che el ze sta ła conca de fine de un antigo jasaro cuaternàrio,. e ła ze locada intrà el Cadore (a sud) e la Val Pusteria (a nord), la Val d'Ansiei (a est) e l'Alto Agordin (a òvest). Co i so , Cortina el ze el terso comun pì estendesto del Vèneto (dopo el caołogo de rejon Venèsia e el comun de Porto Tołe)

Łe formasion zeołòzeghe drento del parco naturale rejonałe de łe Dołomiti d'Anpeso łe ze de ciara orìzane sedimentària, derivanti dal perìodo intrà el  Triàsego mèdio (230 milioni de ani fa) e el Cretàzego superiore (90 milioni de ani fa) de l'era mezozòega, costituie prinsipalmente da roce cofà ła dołòmia e el calcare.

 Orografia 
Cortina ła ze sircondada a 360° da łe Dołomiti Anpesane, che łe ga parte de ła sotosesion de łe Dołomiti de Sesto, de Braies e de Anpeso, inte łe Alpe Orientałi, che łe ghe da a ła vałada na bełesa ùgnoła al mondo.

ntrà łe montagne pì conoseste se ghe recorda łe Tofane a òvest, el Pomagagnon a nord, el Monte Cristało a nord-est, el Fałòria e el Sorapss par est, el Beco de Mezodì, ła Croda da Lago e el grupo del Nuvolau a sud.

El teritòrio comunałe el vària in altura da un mìnemo de  a un màsemo de , co na escursion altimètrega de . El sentro urban el ze invese a  sirca de altura.
 Idrografia 
Ghe ze numarévołi corsi e conche de àcua che łe forma ła union idrogràfega de Cortia, łe fonte del Rufiedo, del Fełison e del Boite łe ze vere e pròpie partegołartà inte el teritòro, esendo incomunae da ła derivasion traerso conduture sototera de tipo càrsego.; i torenti Boite e Fanes i core in conche larghe e inpienie de vezetasion, nando a formar, inte el pròpio percorimento, de łe bełe e pcenine cascadełe (Goła de Fanes); el rio Travenanzes e el rio Fełison, de contràrio, i core in stra-profondi òridi naturałi, scavai inte ła dołòmia dal corivo corar de łe àcue inte el nar del tenpo.

Racuanto difondesti i ze anca i torentini che i core drio łe pendize rocioze dei monti e inte i boschi, cofà ła Ruoiba e el Ru dei Cavai. Ła cuazi totalità de łe àcue de ła conca idrogràfega de ła vałe, ła rezulta prima o dopo afluir inte el torrente Boite, el major de ła zona par portada ìdrega e par longhesa de corso ( totałi).

De picenine dimension i ze invese i lagheti alpini, par via de ła asentuada aclività dei versanti de ła alta permeabiłità de łe roce dołomìteghe.. De-tuta-via, ghe ze racuante picenine conchete de lago inte el fondovałe, formai gràsie al naturałe procedimento de inpermeabłizasion del fondo de racuante depresion o dal sbaramento artifesałe de torenti, costituendo dei biotipi de ełevà intarese naturałìstego.thumb|El monte Pomagagnon, sol lato setentrionałe de ła Vałe d'Anpeso|sinistraCei jasarii de modeste grandesa i se sconde inte łe zone pì frede e in onbra del Cristało, de łe Tofane e de altre sime anpesane, inte łe cuote intrà i  e i  d'altura, talvolta sepełesti soto na coltra de piere. Anca se retirada par via de l'aumentar de łe tenperadure de l'istà e de l'autuno, i sèvita a inpienire i torenti del fondovałe, garantendo a Cortina un mìnemo liveło de àcua anca in perìodi de mancansa de piove.

 Clasifegasion teritoriałi 

 Clasifegasion sìsmega: zona 3 
 Clasifegasion climàtega: zona F, 4433 GD 

Clima
Cortina ła ga el tìpego clima Alpin, co curte istà e longhi inverni che i va da l'instàbiłe, a l'inevà, al tenperà.

Intrà disenbre e zenaro łe tenperadure pì base notae in Itàlia łe vien da ła zona del Paso Simabanche, inte el confin intrà ła Provincia de Bełun e cheła de Bolzan.

Łe altre stajon łe ze zeneralmente piovoze, frede e tanto ventoze.

 Aministrasion comunałe 

 Zemełaji 

 20px Cattolica, Itàlia, dal 16 de marso del 1971
  Skardu, Pakistan

 Gałeria de foto 
 Evolusion demogràfega 

 Altri projeti 

 Notasion 

 Linganbi foresti 

  Dolomiti.org - Cortina d'Ampezzo 
  Apt-dolomiti-cortina.it 
  Dolomiti superski - Cortina d'Ampezzo 
  La storia della Grande Guerra in Ampezzo 
  Dolomiti.it - Cortina d'Ampezzo
  Fèŝta de ra Bandes 
  Webcam Live Cortina d'Ampezzo 
  Cartoline di Cortina d'Ampezzo

 Bibliografìa 
 Padovan, Rachele: La cucina ampezzana, Franco Muzzio editore, Padova, 1981.
 Treccani, Giovanni: Enciclopedia Italiana Treccani, Istituto Poligrafico dello Stato, Roma, 1951. 
 Zardini Folòin, Stefano e Nicola: Cortina d'Ampezzo. Ritratto inedito di una signora, Light Hunter Publication, Cortina d'Ampezzo, 2002.

Categoria:Ladinia
Categoria:Comuni de ła provincia de Bełun