1° de zenaro

El 1 de zenaro el xe el 1° dì de l'ano drio del całendaàio gregorian. Ghe manca 364 dì par ła fin de l'ano (o 365 inte i ani bizesti).

 Avegnimenti 
 4713 a.C. – Dì zułian zero secondo el całendàrio de l'astrònomo Joseph Justus Scaliger
 153 a.C. – I cónsołi romani i taca l'ano in carga.
104 a.C. - El cónsołe Gaio Màrio el sèłebra el trionfo su Zugurta, el re dei Numidi, che el morarà na stimana dopo a Roma, in gałera.
 45 a.C. - Entra in vigore el całendàrio zułian.
 42 a.C. – El Senato roman deìfega Zùlio Cézare
 39 – Całìgoła el inàugura el secondo consołà.
 69 – Le lejon romane inte ła Zermània superiore łe refuda de zurarghe fedeltà a Galba, i se rebeła e i proclama Vitèłio cofà inperatore.
 404 – Ùltema conpetision de gladiatori a Roma e martìrio de San Tełèmaco.
 438 – Entra in vigoria el Codeze teodozian.
 1001 – Stèfano I el vien incoronà primo re d'Ungaria da Papa Silvestro II.
 1259 – Micełe VIII Pałeòłogo el vien proclamà co-inperator de l'Inpero de Nicea co ła so guàrdia Joani IV Lascaris.
 1438 – Alberto II d'Asburgo el devien rè d'Ungaria.
 1502 – Amerigo Vespucci el riva inte ła zona andove uncó ghe ze Rio de Janeiro.
 1515 – El re de Fransa Luizi XII d'Orleans el more e el trono el ghe pasa a Cesco I.
 1527 – I nobiłi croati i ełeze Ferdenando I d'Austria cofà re de ła Croàsia inte el parlamento de Cetingrad.
 1567 – Entra in vigore in Fransa l'Edito de Roussillon.
 1583 – Drio racuanti documenti el vien adotà in Belzo el całendàrio gregorian.
 1600 – La Scòsia ła sposta el scumìsio de l'ano dal 25 de marso al 1º de zenaro.
 1651 – Carlo II el vien incoronà re de Scòsia.
 1668 – Ceuta ła vien cedesta dal Portogało a ła Spagna. 
 1700 – La Rùsia ła adota ła numarasion osidentałe del całendàrio zułian.
 1707 – Joani V el devien re del Portogało.
 1738 – El franseze Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier el vede ła ìzoła dopo ciamada Ìzoła Bouvet.
 1800 – Ła vien ufisalmente desolvesta ła Conpagnia ołandeze de łe Ìndie orientałi.
 1801
 Bórtoło Piasi el descuerze el primo pianeta nan, Cèrere (in che l'època considarà un asteròide).
 Co l'aplegasion de l'Ato de Union, ła vien conpletada l'union lejislativa del Regno de Gran Bretagna e del Regno d'Irlanda, dando vita al Regno Unio de Gran Bretagna e Irlanda.
 1804 – Fine del domìnio franseze su Haiti.
 1806 – In Fransa el vien abołio el Całendàrio revołusionàrio franseze.
 1808 – inte i Stati Unii ła vien bandia l'inportasion de s-ciavi.
 1816 – Inte el Regno Lonbardo-Vèneto i entra in vigor i còdezi siviłe e penałe austrìaghi.
 1820 – Scumìsio dei Moti de Spagna a Càdeze.
 1822 – Entra in vigore ła Costitusion grega del 1822 aprovada da ła Prima asenblea nasionałe de Epidauro.
 1851 – El vien emetesto el primo francoboło in Itàlia.
 1858 – Le province del Cànada łe declara che tuti i conti i saria stai convertii in dòłari canadezi ufisałi.
 1861 – Porfirio Díaz concuista Sità del Mesego durante l'intervento franseze in Mèsego.
 1863 – Abraham Lincoln el declara el Proclama de emancipasion (abołision de ła s-ciavitù).
 1876 – A Berlin ła verze ła Reichsbank.
 1877 – La rezina Vitòria ła vien proclamada inperatora d'Ìndia a Delhi.
 1880 – Scumìsia ła costrusion del Canałe de Pànama.
 1890 – Nase ła cołònia itałiana de l'Eritrea.
 1893 – El Japon adota el Całendàrio gregorian.
 1894 – Ła nase ła Banca d'Itàlia.
 1898 – New York el se anete i teritori de łe contee sircostanti, creando ła Sità de ła Granda New York. 
 1899 – Fine del domìnio spagnoło su Cuba
 1900 – Entra in vigore el Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), el codeze siviłe de ła Zermània
 1901
 La Nizèria ła devien un protetorà britànego
 Fondasion del Commonwealth d'Austràlia
 1912 – Fondasion de ła Repùblega de Cina
 1934 – Alcatraz ła devien na prezon federałe
 1937 – Anastasio Somoza García el devien presidente del Nicaragua
 1939 – Prima edision del Concerto de Cao de l'ano de Viena
 1942 – Ventisie nasion łe firma ła Declarasion de łe Nasion Unie
 1946
 L'inperatore Hirohito del Japon el nega el caràtaro sacro de ła so persona
 Indipendensa de ła Siria
 1948
Nasionałizasion de łe ferovie britàneghe, ła nase ła British Railways
 1950 – Ła vien fondada l'Asociasion Internasionałe de Połisia (IPA)
 1956 – Fin del condomìnio Anglo-Ezisian in Sudan
 1958 – Fondasion de ła Comunità econòmega eoropea (CEE)
 1959 – Cuba: Fulgencio Batista el vien roversà da Fidel Castro
 1960 – El Camerun el se indipendentiza
 1962 – Le Samoa Ocidentałi łe otien l'indipendensa da ła Nova Zełanda
 1969 – Marien Ngouabi ła devien presidente de ła Repùblega del Congo
 1971
 La publisità de łe sigarete ła vien bandia da łe tełevizion statunitensi
 Entra in vigor el Tratà de Lusenburgo
 1973 – Irlanda, Regno Unio e Danemarca łe entra inte ła CEE, che ła pasa da 6 a 9 paezi menbri
 1979 – Stati Unii e Repùblega Popołare Cineze łe stabiłise formałi rełasion diplomàteghe
 1981 – La Gresa ła entra inte ła CEE, che ła pasa da 9 a 10 paezi menbri
 1983 – ARPANET ła pasa ufisalmente a ła dòpara de l'Internet Protocol, creando Internet
 1984
 El Brunei el devien uno Stato totalmente indipendente
 La AT&T ła vien dividesta in 22 conpagnie indipendenti
 1986
 La Spagna e el Portogało łe entra inte ła CEE, che ła pasa da 10 a 12 paezi menbri
 Aruba el devien indipendente da Curaçao
 1987 – La capitałe de Nunavut ła cànbia el so nome da Frobisher Bay a Iqaluit
 1993
 La Cecoslovàchia ła se divide e łe nase Slovàchia e Repùblega Ceca
 Se introduze el marcà ùgnoło de ła Comunità Eoropea
 1994
 Entra el vigore l'acordo de lìbaro scànbio NAFTA intrà USA, Cànada e Mèsego
 L'EZLN el dà a saver de ła so prezensa inte el Stato del Chiapas (Mèsego), scumisiando 12 dì de conflito armà
 Mèsego: revolta contadina inte el Chiapas
 1995
Nase ła World Trade Organization (WTO), l'Organizasion mondiałe del comerso
 Austria, Finlàndia e Svèsia łe entra inte l'Union eoropea, che ła pasa da èsar de 12 a 15 paezi menbri
 1996 – Curaçao ła otien l'autogoerno limità
 1999 – Introdusion de l'eoro solché par łe tranzasion finansiàrie
 2000 – La Gresa aderise ai acordi de Schengen
 2001 – La Gresa adota l'eoro cofà moneta ufisałe
 2002
 L'eoro el devien ła moneda ufisałe de 12 paezi de l'Union eoropea, intrà i cuałi l'Itàlia
 El Tratà Open Skies de mùtua sorvejansa, inte el prinsìpio firmà inte el 1992, el entra ufisalmente in vigore
 2003 – Luiz Inácio da Silva dizesto Lula el devien presidente del Braziłe
 2004
Pervez Musharraf el otien ła fidùcia dal Parlamento e da łe asenblee provinciałi del Pakistan, par continuar cofà presidente del Pakistan
 2005 – Itàlia: dopo de 143 ani el finise el servìsio miłitare obligatòrio
 2007
Romania e Bulgaria łe entra inte l'Union eoropea, che ła pasa da 25 a 27 paezi menbri
 L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Slovènia
Ban Ki-moon el sostituise Kofi Anan cofà Segretàrio zenerałe de łe Nasion Unie
 2008 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de Malta e Cipro
 2009
 L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Slovàchia
 La Repùblega Ceca ła tołe ła Presidensa de turno de l'Union eoropea
 A Bangkok na trazedia el avien durante del vejone provocando 58 morti intrà łe fiame
 2011
 L'eoro el devien ła moneda ufisałe de l'Estònia
 vietada l'inportasion, ła destribusion e ła véndita de tute łe lanpadine de incandesensa
 Ałesàndria d'Ezito, ataco kamikaze: dopo de ła funsion in ceza da parte de ła comunità copta d'Ezito ła vien fata s-ciopar da na autobonba che ła farà 21 morti e oto ferii.
 2012 – La Danemarca ła ciapa ła presidensa de turno de l'Union eoropea
 2014 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Letònia
 2015 – L'eoro el devien ła moneda ufisałe de ła Lituània
2017
Malta ła ciapa ła presidensa de turno de l'Union eoropea
 Asalto armà inte un night club de Istanbul co 39 vìtime
2018 – L'Aràbia Saudia e i Emirai Àrabi Unii i ze i primi paezi del Golfo Pèrsego a inpostar l'IVA su racuanti prodoti

 Nasesti 

 1449'
Lorenzo de' Medici, Sior de Firense.
1664:
Alvise Pisani, sentocuatordexeximo doxe dea Republica Vèneta.
1863
Pierre de Coubertin, pedagoxista e storego fransexe.
1900
Paola Borboni, atora emijana.

 Morti 

1748:
Johann Bernoulli, matematego svisero.
 2003:
Giorgio Gaber, cantante tałian.

 Feste e ricorense 

 Sivìi 
Internasionai:
Cao de Ano

Nasionałi:
Cuba
Sudan
Haiti
Repùblega de Sina(Taiwan)
Slovachia

 Rełijoxe 
 Santi catołisi 

 Santa Maria Mare de Dio.
 San Fulgensio de Ruspe, vescovo.
 San Bepi Maria Tomaxi, cardinał.
San Memo de Volpian.
San Odilone de Cluny.
San Cencio Maria Stranbi, vescovo.
Santa Zdislava Berka.

Festa del patrono de łe sità

 01