Vietnam

El Viètnam (vietnames: Việt Nam, , ), ufisialmente la repùblica socialista del Viètnam l'é in stato del Axia sudoriental.
El confina a nord co ła Republica Popołare Cinexe, a ovest co el Laos e ła Canbògia, a est e a sud co el Mar Cinexe Meridionałe. A sud, par in tochet, el Vietnam el buta su el golfo del Siam.

 Zeografia 
El Viètnam el é dividest in tre region: el Tonchin a nòrd, el An Nam a mèẑ e la Cocincina a sud.
 Clima 
El Viètnam el ga in clima calt, co na umizità mèdia de 84%. I monsoni i pòrta tanta acua, scuaxi sènpro piova, anca parché sta naẑion la é in pràtega tuta sora al mar.

miniatura|sinistra|El paexòt Mai Châu, te el nòrd-òvest del Viètnam
 Stòrgia 
 Antighità 
Al iniẑio (prima del 1200) el Viètnam l'é de mò cuel che incoi l'é el Tonchin.

Tra el II secoło a.C. e el I secoło el Viètnam el fa tante guère contro la Cina e pì de na òlta el é concuistà e el ciapa l'indipendènẑa, ma el restà dominà da i cinexi.

Inte el 938, el general Ngô Quyền el lìbera la só naẑion e el crèa in règno Viet Nam News, che el ga vàrie dinastie: i Ngô, i Đinh, i Lê, i Lý, i Trần e i Hồ.

Tel 1527 ga tacà na guèra ẑivil e el Viètnam se staca in do tòchi: el nord, co la dinastia dei Mạc, e el sud ,co i Lê. Tuti e doi i règni i fa progrezir la naẑion (visto che l'é tacazi anca dei contati co i europèi). I Mạc i spòsta la cavedal da Hanoi a Phú Xuânincoi Huế.

Tel 1771 taca dei dixordini te el sud e la dinastia Nguyễn la va in decadènẑa, così i Tây Sơn i ciapa el só pòsto e te el 1786 i se bat contro i Lê e prest i rimet insieme el Viètnam. Te el 1799, visto che i Tây Sơn i ga problèmi intèrni (de sucesion) Nguyễn Ánh, prima scanpà in Cina, el torna co un exercito e el combat fin al 1802, co el concuista Thăng Longincoi Hanoi e el vèn re.

 Modernità 
Te el mèẑ del XIX secoło el Viètnam el vèn concuistà da la Fransa, che la ghe cava la autonomia e el la fa colònia. Fin de sùbito taca le protèste e vari partii i conbat par la indipendènẑa. Par ani pò sèguita a èserghen la guerilia in giro par la naẑion.

Te la Seconda guera mondiałe el Viètnam el vèn ocupà da i giaponexi e i comunisti de Ho Chi Minh giutazi dei americani i taca a èser potènti. Sti comunisti, dal 1946 al 1954 i conbat contro i francexi e i venẑ. El Viètnam el vèn parò spacà de nòu ten do tòchi: nòrd e sud.

Te el 1960 i Stati Unizi i fa la guèra al Viètnam del Nòrd, anca parché l'é in paes comunista e se é in piena Guera Freda. Co la tàtica de la guerilia i comunisti i bat i americani e te el 1975 i ciapa Saigon, finèndo così la guèra.

 Zeografia politega 
El Vietnam l'é divixo in 58 province (tỉnh) e 5 munisipalità (thủ zô).
+ Province e munisipalità del Vietnamcentro|600pxNome  Cavologo  AbitantiGeneral Statistics Office of Vietnam  SuperficieStatoidsBắc NinhBắc Ninh1.009.800797 km²Hà NamPhủ Lý826.600827 km²Hải DươngHải Dương1.722.5001.661 km²Hưng YênHưng Yên1.142.700895 km²Nam ĐịnhNam Định1.974.3001.669 km²Ninh BìnhNinh Bình922.6001.388 km²Thái BìnhThái Bình1.865.4001.509 km²Vĩnh PhúcVĩnh Yên1.180.4001.371 km²  Hà Nội (munisipalità)5.760.200921 km²Hải Phòng (munisipalità)1.803.4001.504 km²Hà TĩnhHà Tĩnh1.306.4006.054 km²Nghệ AnVinh3.064.30016.381 km²Quảng BìnhĐồng Hới853.0008.065,3 km²Quảng TrịĐông Hà625.8004.592 km²Thanh HoáThanh Hoá3.680.40011.168 km²Thừa Thiên-HuếHuế1.143.5005.009 km²Bắc GiangBắc Giang1.594.3003.817 km²Bắc KạnBắc Kạn301.5004.796 km²Cao BằngCao Bằng518.9008.445 km²Hà GiangHà Giang683.5007.831	 km²Lạng SơnLạng Sơn746.4008.187 km²Lào CaiLào Cai585.8008.050 km²Phú ThọViệt Trì1.336.6003.465	 km²Quảng NinhHạ Long1.091.3005.939 km²Thái NguyênThái Nguyên1.127.2003.541 km²Tuyên QuangTuyên Quang723.3005.801 km²Yên BáiYên Bái740.7006.808 km²Điện BiênĐiện Biên Phủ459.1009.554 km²Hoà BìnhHoà Bình820.4004.612 km²Lai ChâuLai Châu319.9009.065 km²Sơn LaSơn La1.007.50014.210 km²DaklakBuôn Ma Thuột1.737.60013.062 km²Dak NôngGia Nghĩa407.3006.514 km²Gia LaiPleiku1.161.70015.662 km²KontumKontum383.1009.690,5 km²Lâm ĐồngĐà Lạt1.179.2009.776,1 km²Bình ĐịnhQuy Nhơn1.566.3006.039,6 km²Khánh HòaNha Trang1.135.0005.217,6 km²Phú YênTuy Hòa873.3005.060,6 km²Quảng NamTam Kỳ1.472.70010.438,3 km²Quảng NgãiQuảng Ngãi1.295.6005.152,7 km²Đà Nẵng (munisipalità)788.5001.257,3 km²Bà Rịa-Vũng TàuVũng Tàu926.3001.989,6 km²Bình DươngThủ Dầu Một964.0002.696,2 km²Bình PhướcĐồng Xoài809.5006.883,4 km²Bình ThuậnPhan Thiết1.163.7007.836,9 km²Đồng NaiBiên Hòa2.214.8005.903,9 km²Ninh ThuậnPhan Rang-Tháp Chàm567.9003.363,1 km²Tây NinhTây Ninh1.047.1004.035,9 km²Sità de Hồ Chí Minh (munisipalità)6.105.8002.098,7 km²An GiangLong Xuyên2.210.4003.536,8 km²Bạc LiêuBạc Liêu820.1002.584,1 km²Bến TreBến Tre1.353.3002.360,2 km²Cà MauCà Mau1.232.0005.331,7 km²Đồng ThápCao Lãnh1.667.8003.376,4 km²Hậu GiangVị Thanh796.9001.601,1 km²Kiên GiangRạch Giá1.684.6006.348,3 km²Long AnTân An1.423.1004.493,8 km²Sóc TrăngSóc Trăng1.276.2003.312,3 km²Tiền GiangMỹ Tho1.717.4002.484,2 km²Trà VinhTrà Vinh1.036.8002.295,1 km²Vĩnh LongVĩnh Long1.057.0001.479,1 km²Cần Thơ (munisipalità)1.139.9001.401,6 km²

 Demografìa 
 Religion 
Te el Viètnam la religion pì difondesta l'é el Budismo Mahāyāna US Department of State  , ruà graẑie a le influènẑe cinexe e dei vexini Khmerte la Canbògia.

Se pòl catar de spes le dotrine tradiẑionale cinexe, tipo el Confucianèximo e el Taoism.
Nòva l'é la feze te el Cao Đài, fondaza te el 1926.
Ghe n'é pò la seconda pì granda comunità catòlica de l'Axia drìo cuela de le Filipine, fata dei misionari portoghexi te el 1500-1600 e pì tardi de cuei franẑexi.

Te el Viètnam, comuncue, la religion de stato l'é par lège el ateismo.

 Lengue 
miniatura|centro|El vietnamesl'é na lengua tonala. Cuà tuti i tòni de la paròla "ma".
La lengua ufiẑiala l'é el vietnames, na lengua austronexiana co el alfabèto latin.

Intant la dominaẑion coloniala se ga difondest el franẑes. Incoi el é parlà sènpro de manco; inveẑe i zoveni é drìo a stuziar el ingles.

Te le region intèrne, te le montagne, ghe n'é dele minoranẑe, ciamaze dei franẑexi montagnard, che parla le so lengue indìgene FAQ montagnard foundation , tipo el Khmer.

 Gałeria de someje 

 Nòde 

 Varda anca 
 Ìxołe Spratly
 Guera del Vietnam

 Bibliografìa 
 Edward Doyle, Samuel Lipsman, Scenari di Guerra, 1992. ISBN88-7133-074-9.

Altri projeti

 Łinganbi foresti