14 de majo

El 14 de majo el ze el 134° dì dal scumìsio de l'ano drio del całendàrio gregorian e el 135° inte i ani bizesti. Par rivar al cao de l'ano ghe vołe oncora 231 dì.

 Avegnimenti 
 1264 – Bataja de Lewes: Enrico III d'Inghiltera el vien caturà in Fransa, rendendo Simone V de Montfort el goernatore de facto de l'Inghiltera
 1483 – Incoronasion de Carlo VIII de Fransa
 1509 – Bataja de Agnadeło: inte l'Itàlia setentrionałe, łe forse fransezi łe sconfize i venesiani
 1610 – Parize – Luigi XIII el devien rè de Fransa, el so regno el durarà pròpio 33 ani justi.
 1643 – A sol che cuatro ani Luigi XIV el devien re de Fransa, el so regno el sarà el pì longo de un sovran eoropeo.
 1787 – Filadelfia: i delegai i taca a unirse par scrìvare na nova costitusion par i Stati Unii d'Amèrica
 1796 – Edward Jener el soministra ła prima vacinasion anti-vaioło
 1801 – Tripułitània otomana (Lìbia): el pascià Yusuf Karamanli el fa sbasar ła bandiera del consolato statunitense a Trìpułi
 1804 – La Spedesion de Lewis e Clark parte da Camp Dubois e ła taca el so stòrego viajo de suparamento del fiume Missouri
 1836 – Tratai de Vełasco: el Mèsego el reconose l'indipendensa al Texas
 1870 – Ła vien zugada ła prima partita de rugby in Nova Zełanda, a Nelson, intrà el Nelson College e el Nelson Rugby Football Club
 1900 – Le Ołinpìadi estive del 1900 łe vien verzeste a Parize, Fransa
 1913 – El goernatore de New York, William Sulzer, el aprova el statuto de ła Fondasion Rockefeller, che ła scumìsia a operare co na donasion da $100.000.000 da parte de John D. Rockefeller
 1914 – Taca l'Ołocàusto ełènego, drio cheło che ne dize un documento ufisałe invià da Talaat Bey (ministro dei interni) al prefeto de Smyrna
 1926 – El dirizìbiłe Norge el finise ła trasvołada transàrtega, rivando a Teller, in Alaska
 1927 – Varo del Cap Arcona, dai cantieri Blohm und Vos, a Anburgo
 1931 – Bołogna: al Teatro Comunałe Arturo Toscanini el vien ciapà a s-ciafoni da un grupo de fasisti par ver refiutà de sonare Giovinezza, l'ino fasista
 1935 –  Le Fiłipine łe ratìfega un acordo de indipendensa.
 1939 – Co l'età de 5 ani, Lina Medina ła devien ła pì zóvane mare inte ła stòria de ła medezina.
 1940
Seconda guera mondiałe: ła Luftwaffe ła bonbarda Rotterdam poco dopo che i Paezi Basi i se zera formalmente rendesti a ła Zermània nazista.
 Seconda guera mondiale: I Paezi Basi i se rende a ła Zermània
 1948 – Israele el se declara Stato indipendente e el vien istituio un goerno provizòrio.
 1955 – Guera freda: oto nasion del Bloco comunista, intrà ste cuà anca l'Union Soviètega, i firma un tratà de mùtua difeza ciamà Pato de Varsàvia
 1961 – Movimento american par i deriti siviłi: el bus dei Freedom Riders el vien insendià arente a Anniston (Alabama) e i demostranti par i deriti siviłi i vien ciapai a pachei da ła foła infogada
 1964 – Ezito: i finise i lavori par ła costrusion de ła Diga de Assuan (che ła vegnarada inaugurada el 15 de zenaro del 1971)
 1970 – In Zermània Ovest ła vien fondada ła Rote Armee Fraktion
 1973 – Ła vien lansada Skylab, ła prima stasion spasiałe dei Stati Unii
 1987 – Johny Chan, vinsendo łe World Series of Poker, el divien canpion del mondo de poker
 1991 – In Sudàfrica Winnie Mandela, mojere del lìder anti-apartheid Nelson Mandela, ła vien arestada incolpada de conplisità inte el rapimento de cuatro zóvani.
 1995
Tensin Gyatso, el cuatordèzemo Dalai Lama, el proclama Gedhun Choekyi Nyima (6 ani), cofà undèzema rencarnasion del Panchen Lama.
 Carlos Saúl Menem el vien riełezesto presidente de ła Repùblega Arzentina
 1997 – Le conpagnie aèree Air Canada, Lufthansa, SAS,  Thai Airways International e United Airlines łe forma ła Star Alliance
 2003 – Iraq: a Al-Hilla i vien renvegnesti i resti de łe vìtime de ła Straje de Hilla, perpetrada dal rezime de Saddam Hussein
 2004
Dopoguera irachen: Muqtada al-Sadr el declara el jhād contro łe trupe de ła coałision
 Ła vien metesta in sircolasion el primo scheo conmemorativo da 2 èoro: ła Gresa ła dèdega ła moneda a łe Ołinpìadi de Atene
 2018 – Ła vien inaugurada l'anbasiada statunitense a Jeruzałeme; dei scontri a Gaza organizai in segno de protesta, i pròvoca 55 morti palestinezi

 Nasesti 

1725:
Lodovico Manin sentoventeximo e ultemo doxe de ła Repùblega Vèneta.

Morti
1998:
Frank Sinatra, cantante e atore statunitense (n. 1915)

 Feste e recorense 
 Nasionałi 
Rełijoze
 Santi catòłeghi 
Festa del patrono de łe sità
 Làeghe 

 14