1° de zugno

El 1 de zugno xe el 152° dì de l'ano secondo el całendàrio gregorian e el 153° inte i ani bizesti. Ghe manca 213 dì par la fin de l'ano.

 Avegnimenti 
 193 – El Senato roman el condana a morte l'inperatore Didio Zulian, permeténdoghe a Setìmio Severo de concuistar el trono latin.
 987 – Ugo Capeto el vien ełezesto re de Fransa.
 1204 – Casca ła sità de Rouen, divegnendo un gaver del re de Fransa, Fiłipo II.
 1215 – Zhongdu (odierna Pechin), ła capitałe del regno de Jin, ła casca par man dei móngołi de Genghis Khan.
 1252 – Alfonso X de Castiia, dito el sajo, el vien proclamà  re de Casteja e de Leon.
 1479 – Ła vien fondada l'Università de Copenaghen.
 1485 – Matia Corvin d'Ungaria el se tołe Viena contro Federico III d'Asburgo.
 1495 – El frate John Cor el rejistra el primo loto conosesto de Scotch whisky.
 1533
Fondada ła sità de Cartàzena de Indias.
 Ana Bołena la vien incoronada rejina, come consorte de Enrico VIII de Inghiltera, e Catarina d'Aragona ła vien reconosesta cofà prinsipesa védoa (de Arturo de Gàłes).
 1645 -Taca formalmente a Munster e Osnabrück in Vestfalia łe tratative de paze par métar fin a ła Guera dei trent'ani. A catarse i ze i raprezentanti del Sacro Roman Inpero de Ferdinando III d'Asburgo da na parte, e chełi de Fransa de Luizi XIV soto ła rezensa de ła mare Ana d'Austria insieme e chełi svedezi de ła rezina Cristina da l'altra. Le tratative łe durarà par tre ani.
 1657  –  La Danemarca-Norveza ła fa el so ingreso inte ła Seconda guera del nord (1655-1660) declarando guera a l'Inpero svedeze de Carlo X
 1764 – L'astrònomo franseze Charles Messier el zonta l'Cùmuło Globułare de Èrcołe o M13 inte el so catàłogo
 1774 – Rivołusion americana: el goerno de ła Gran Bretagna ła órdena ła serada del porto de Boston, Massachusetts
 1779 – Rivołusion americana: Benedict Arnold el vien zudegà  da ła corte marsiałe par condota dezonesta inte ła zestion de ła propietà goernativa
 1792 – El Kentucky el devien el cuindèzemo Stato dei USA
 1794 – Gloriozo Primo de Zugno
 1796 – El Tennessee devien el sedicèzemo Stato  dei USA
 1812 – Guera del 1812: el presidente dei Stati Unii d'Amèrica James Madison el dimanda al Congreso de declarar guera al Regno Unio
 1815 – Napołeon Bonaparte el zura fedeltà a ła Costitusion franseze
 1829 – El capitan James Stirling el fonda ła Swan River Colony inte l'Austràlia Osidentałe
 1831 – James Clark Ross el descuerze ła pozision del Poło nord magnètego inte ła Boothia, Cànada
 1840 – Samuel Cunard el finise ła traversada de un vaporeto a roda da 700 tonełae, da Liverpool, Inghiltera a Halifax, in Nova Scòsia
 1855 – L'aventuriero american William Walker el concuista el Nicaràgua e el recùvara-fora ła s-ciavitù
 1869 – Thomas Edison el riseve el breveto par ła so màchina ełetiva ełètrega.
 1879 – Papa Leon XIII el pùblega ła letera ensiclega "Ci siamo grandemente", so l'indesołubiłità del maridauro
 1898 – L'espozision mondiałe Trans-Mississippi Exposition world's fair ła vien inaugurà a Omaha (Nebraska)
 1909 – L'espozision mondiałe Alaska-Yukon-Pacific Exposition ła vien verzesta a Seattle (Washington)
 1910 – La spedision de Robert Falcon Scott verso el Poło sud el dasa l'Inghiltera.
 1918 – Prima guera mondiałe: scumìsio de ła bataja de Bosco Belleau
 1922 – Costitusion del Royal Ulster Constabulary
 1933 – L'espozision mondiałe Sècoło del progreso ła vien verzesta a Chicago (Illinois)
 1938 – In Zermània, Heinrich Himmler el órdena ła deportasion de asociałi, Rom, vagabondi, lenoni e prostitute.
 1941
Seconda guera mondiałe: fin de ła bataja de Creta; l'ìzoła ła vien concuistada dai tedeschi.
 I britàneghi i se ritołe el controło de Baghdad dopo un colpo de Stato
 1942 – Seconda guera mondiałe: el cuotidian de Varsàvia Libarty Brigade pùblega łe prime notìsie revardo l'ezìstar dei canpi de consentramento.
 1943 – Incursion aèrea de ła RAF sui stabiłimenti Zeppelin a Friedrichshafen, in Zermània, andove che i vegneva produzesti i inpianti radar todeschi.
 1955 – Inìsio de ła Confarensa de Mesina
 1958
 Taca łe trasmision tełevizive a liveło nasionałe in Canada
 Charles de Gaulle el vien reciamà da ła pension par guidar ła Fransa par decreto par un perìodo de sie mezi
 1959
 In Tunizia ła vien adotada ła prima costitusion republegana
 Taca in Nicaragua na revołusion contro el presidente Somoza
 1962
 I curdi i revéndega arente de l'ONU el so derito a l'indipendensa
 Indipendensa de łe ìzołe Samoa
 1973 – Proclamada ła repùblega in Gresa
 1977 – L'Union Soviètega ła acuza de tradimento el lìder dei deriti siviłi Natan Sharansky
 1979 – In Rhodèzia el finise el novantenałe domìnio de ła menoransa bianca; ła nasion ła devien Zimbabwe-Rhodèzia
 1980 – La Cable News Network (CNN) ła taca łe so trasmision
 1985 – Alan García el vien proclamà presidente del Perù
 1988 – El presidente statunitense Ronald Reagan e cheło soviètego Michail Gorbačëv i firma un acordo par l'ełimenasion dei mìsiłi de mèdia zitada
 1990 – George H. W. Bush e Michail Gorbačëv i firma un documento revardo a ła redusion del 30% de łe so arme nucleari
 1994 – Armando Calderón el devien presidente de El Salvador.
 1997 – Hugo Banzer el vinse łe ełesion presidensiałi bołiviane.
 1998 – Dopo de l'Istitusion Monetària Eoropeo, ła vien istituita ła Banca sentrałe eoropea incargada de l'atuasion de ła pułìtega monedària par i disnove paezi de l'Union eoropea che i ga aderio a ła moneda ùgnoła e che i forma ła denomenada zona eoro.
 2001:
Sudàfrica: more Nkosi Johnson, el tozato nero de 12 ani divegnesto sìnboło de ła lota a l'AIDS.
Israełe: a Tel Aviv, un terorista suicida de łe Brigae al-Quds el se fa s-ciopar davanti a ła discoteca Dolphin-Disco. More l'atentator e 20 persone inte el pì grave atentà conpiesto inte el ndar de l'an.
Nepal: el prinsipe ereditàrio Dipendra, de 30 ani, el spara contro i menbri de ła fameja reałe, copando el re Birendra, ła rezina Aishwarya, e altri sete menbri de ła fameja reałe, par dopo cavarse ła vita. El 4 el vien nomenà novo re Gyanendra, fraeło de Birendra.
L'ezisian ʿAmr Mūsā el divien el 6° segretàrio zenerałe de ła Liga araba.
 2003 – La Cina ła scumìsia a inpienir ła conca drento de ła granda Diga de łe Tre Gołe, sorlevando el liveło de l'àcua de pì de 100 metri
 2005 – Co un referendum, i Paezi Basi i refuda ła creasion de na Costitusion eoropea
 2009
 Un Airbus A330-200 de Air France, partito da Rio de Janeiro e derizesto a Parize, co drento 228 persone, intrà i cuałi 3 trentina, el sparise dai radar braziłegni a łe ore 8 sirca de ła matina. La stimana dopo i vegnarà catai i primi tochi de l'aèreo. Tuti morti
 La General Motors ła taca el prosedimento de bancarota regolada dal Chapter 11. El ze el cuarto pì grando fałimento de ła stòria statunitensa.

 Nasesti 

 1926
 Marilyn Monroe: atora stadunitense.
 1971
 Ghil'ad Zuckermann: łenguista

Morti
 Feste e recorense 
 Nasionałi 
Rełijoze
 Santi catòłeghi 
Festa del patrono de łe sità
 Làeghe 
In altri projeti

 01