Venesia

Venèsiasevente altre grafie anca Venezsia, antigamente scrita in Vèneto come Venexia, AFI: (in italian Venezia, in latin Venetiae, in ingleze Venice) ła ze un  comun de 259 736 abitanti, capoluogo de ła città metropoitana de Venexia e de ła region Vèneto. El comun el ciapa rento do sità: ła sità de Venesia, de 79 721 amene co el sentro istorego e łe ìzołe inte ła łaguna, e ła teraferma de ła sità de Mestre de 179 576 àneme. Ła sità de Venesia ła ze ła cavedal de ła Venesia e dei vèneti. El comun el ze el primo de ła rezion par popołasion e superfise.

Ła sità, segondo ła tradision, ła ze nasùa intel 421 e dal 812 ła ze stà ła cavedal de ła Republega Vèneta, che ła ga fata conòser al Eoropa e al Mondo e ła ga fata vìver el so tenpo de pì splendor. Venesia ła ze considerà ła pì beła sità del mondo, oltra che ona de łe pì romanteghe, par łe so carateristeghe urbanisteghe, par el so patrimonio artistego, istorego e cultural e defati l'intiera sità co tuta ła só łaguna ła ze stà declarà, intel 1979, patremonio del'omanedà da l'UNESCO, par sti motivi ła ze na meda tanto vizità da toristi de tut el mondo. Venesia, par łe so carateristeghe ła ze martorià da calche problema cofà łe alte maree e l'alsamento del łivel de l'aqua, el turismo masivo, l'iquinamento e łe grandi navi da crozera che łe navegà par ła łaguna.

 Nome 
 Orízene 
Sta sità ła ze stà ciamà cusì soło dapò che ła ze deventà ła cavedal de ła Republega Vèneta dal nome de sta quà. Ła Venesia ła ze ła tera dei vèneti, dal Garda a l'Istria, fin da i vèneti antighi. Dapò ła conquista łatina, ła Venesia (par łatin Venetia /veˈnɛʦʦja/) ła vien organizà inte ła Venetia et Histria e co riva i greghi inte ła Venetikà (par grego Bενετικὰ, "Venetikà"). Co che ła Venesia Maritima, ła fasia costiera de ła Venesia restà in man dei greghi, ła deventa independente inte el 697, el novo stado vien ciamà Repùblega de Venesia. Ła sità de Venesia no ła jera oncora na sità ugnoła, ma on insenbre de izołoti separài. Intel 812 ła cavedał de ła Repùblega ła vien spostà a Rivoalto, el sentro prinsipal de ła sità che calche an pì tardi ła ciapa el nome de Venesia. Ła sità de Venesia, dónca, ciapa el nome dal stado de ła qual de cavedał, cofà so sinboło.

 Zeografia fìzega 
 Teritòrio 
Dal ponto de vista zeogràfego, el comun de Venèsia el ze dividesto in do parte: ła zona insułar e ła zona de teraferma. Par quel che revarda el ris-cio sìsmego, Venèsia ła ze clasifegada inte ła zona 4, osìa a sismiçità tanto basa.

 Clima 
El clima de Venèsia el se pol definir submediteraneo ła entra inte ła clase Csb. La piovozità ła riva ai so pichi in primavera e in autuno e i ze frecuenti i tenporałi estivi. In inverno no łe ze infrecuenti łe nevegae (ma normalmente ła neve ła tende desolverse rapidamente), tuta-via de note ghe ze de frecuente łe broze, avegnimento che el ciapa anca łe àcue lagunari de łe zone pì interne. L'ełevada umedesa ła połe provocar całighi inte i mezi fredi e sófego in cuełi caldi.

I venti prinsipałi i ze ła bora (NE) domenante inte i mezi invernałi, el siroco (SE) in istà e, manco de frecuente, el garbin (SW).

Dal ponto de vista lejislativo, el comun de Venèsia el entra inte ła "fasa climàtega E" co 2 345 gradi dì, de consevensa el limite màsimo consentio par inpisar i scaldamenti domèsteghi i ze de 14 ore par dì, inte el laso de tenpo che el va dal 15 de otobre al 15 de apriłe.

Dati clima de VenèsiaMeziZenFebMarAprMajZugLujAgoSetOtoNovDisAniTenperatura mèdia del mar °C (°F)9.9(49.8)8.7(47.7)9.9(49.8)13.4(56.1)18.6(65.5)23.4(74.1)25.4(77.7)25.4(77.7)23.6(74.5)19.3(66.7)16.0(60.8)13.2(55.8)17.2(63.0)Mèdia durada del dì9.010.012.014.015.016.015.014.013.011.010.09.012.3Mèdia ìndaze ultraviołeti1235788753214.3Fonte #1: seatemperature.org (avg. sea temperature)Fonte #2: Weather Atlas

 Le maree 
La marea oservada a Venèsia ła połe èsar pensada cofà ła soma de do conponenti: ła marea astronòmega, corełada al moto dei corpi cełesti, prinsipalmente Luna e Sołe, e ła contribusion meteorołòzega gavesta par via del stato de l'atmosfera. In condision normałi ła contribusion meteorołòzega ła ze de basa entità e el liveło che se vede el coinside prosimativamente co ła marea astronòmega. In racuanti cazi ła soma dei efeti de presion atmosfèrega e vento ła połe determenar na contribusion meteorołòzega inportante che ła porta a notévołi base maree o sanò, de contràrio, prodùzar el fenòmano de l'àcua alta.

 Fenòmano de l'àcua alta 
miniatura|sinistra|Àcua alta in Piasa San Marco del 15 de novenbre del 2019
Col tèrmeno de àcua alta se raprezenta inte ła laguna de Venèsia i pichi de marea partegołarmente marcai, tanto da provocar lagamenti inte l'àrea urbana. El fenòmano el ze frecuente soratuto inte el perìodo intrà l'autuno e ła primavera, co che l'alta marea el riva inlagar bona parte de ła sità rendendo difìsiłi i movimenti par całi e canpi. A Venèsia, ła marea che ła sorpasa el lìmite de atension de +80 cm ła vien comunamente denomenada cofà "àcua alta"; in sta cuota i sormonta problemi de trasporto e de viabiłità pedonałe inte i ponti pì basi de ła sità. Co che ła marea ła sorpasa i 100 cm (5% del teritòrio pùblego soto àcua), el fenòmano el scumìsia interesar anca altri percorsi sitadini. Inte ła cuota +110 cm, sù par zo el 12% de ła sità ła ze interesada dai lagamenti. Co che invese se riva ai +140 cm, el va soto àcua el 59% de ła sità.

El fenòmano de l'àcua alta el vien zenerà da ła conbinasion de do fatori prinsipałi: l'alternarse regołare de łe maree unia a na càuza meteorołòzega formada da ła conbinasion de piovia, vento e presion atmosfèrega sora de ła masa marina; l'alta marea eła soła no ła zènara l'àcua alta: ła ze ła sorapozision de sti fatori che, conbinàndose co ła marea astronòmega, ła porta el liveło de l'àcua rivar finmente cuote pì alte e in magnera poco prevedìbiłe. El inalsamento de l'àcua par de sora del liveło de marea el ze un fenòmano normałe inte na conca sarada cofà el mar Adriàtego e el vento che el favorise no el ze tanto ła bora, frecuente a Venèsia, ma el siroco che el fa ła so asion in senso lonzitudenałe sora tuta ła masa d'àcua de l'Adriàtego.

A ła variasion de ła frecuensa dei avegnimenti de àcua alta a Venèsia i ghe contribuise l'eustatismo (inalsamento del liveło del mare) e ła subsidensa (sbasamento del teren par càuze naturałi o antròpeghe). Na volta se pensava che el scavo del Canałe dei Petroji e el profondamento de łe boche de porto (che el ga fato sì che ghe fuse pì scànbio de àcua intrà laguna e mar) łe gavese anplifegà el fenòmano, ponesto-che inte el pasà el zera un avegnimento straordenàrio par ła sità. El ze stà dopo dimostrà che sta spesìfega contribusion ła ghe ze ma inte el totałe ła ze del tuto trascuràbiłe se confronada co tute chełe altre.

Col fin de protèzar ła laguna de Venèsia da àcue alte d'ecesion, dal 2003 ła ze partia ła costrusion del projeto MO.S.E., testà par ła prima volta inte el 3 de otobre del 2020 e da chel momento el vien doparà in protesion da maree che łe sorpasa i 130 cm. El MOSE el susiste inte na sèrie de bariere mòbiłi formae da un nùmaro variàbiłe de paratoje ancorae inte el fondo de łe boche de porto de ła laguna, che łe se alsa in cazo de sorpasamento del liveło predefinio de marea blocando l'afluso de àcua dal mare.

 Zeografia pułìtega

Ła sità de Venesia ła xe divixa inte i sie sestièri de Dorsoduro, Santa Cróxe, San Poło, San Marco, Canarégio e Casteło, ła xe sviłupà sora ben 118 ixołéte cołigade da 354 pónti e divixe da 177 tra rii e canałi. A cauxa de ła soa morfołozia el corpo prinsipal de Venesia, se fotografà da l'alto, el ga l'aspèto de un pése.

 Ìxołe 
Infra łe ìzołe più grande recordémo Torseo, Muran, Buran, San Sèrvoło, ła Zueca, San Zorzi Magior, (che parò el fa parte del sestier de San Marco), Pełestrina, Povegia, San Clemente, San Francesco del Dexerto, San Làzaro dei Armeni, San Michièl, Santa Maria de ła Grasia, Sant'Erasmo, łe Vignołe, el Lido de Venesia.

L'ìzoła de San Sèrvoło ła xe de propietà de ła Provincia de Venesia e ła se cata su ła diagonal Piassa San Marco-San Làzaro dei Armeni.

 Teraferma 
El comun de Venesia, se no consideremo ła superfisie de aqua, el se cata su ła teraferma par la magior parte. Ła teraferma ła ga anca paréci più abitanti, a ocio 180.510 Fonte: Comun de Venesia - axornamento popołasion al 09-03-2010  ., a desferénsa de na volta. El séntro storico el xe deventà manco popołà datorno al 1960 e da eora ła fòrbexe ła se ga slargada miga poco. Ultimamente, considerando l'emigrasion anca da łe xone de teraferma verso comuni fora, ła desferénsa no ła xe drio créser. I séntri prinsipałi de ła teraferma i xe Mestre (tèrmine chel pol eser doperà par parlar de tuti sti posti), Marghera, Carpenèo, Malcontenta, Fàvaro Vèneto, Canpalto, Tesèra, Cirignago, Dexe, Zelarin e Trivignan.

 Istòria 

Ła łaguna de Venesia ła se ga formà torno al 800 v.C., prima ghe jera on anbiente fluvio-pałustre, abità dai vèneti antighi, che i pratichea ła pesca, sunava sal, i se dedichea ai trasporti par mar, al tràfego e a altri mestieri conpagni. Gràsie a łe navi vènete, ła łaguna ła gera el snodo dei tràfeghi che i cołighea el Mediteraneo, soratuto l'Adriàtego e ła Gresia, co'l sentro e el nord del Eoropa Graziano Tavan, Archeołozia della laguna di Venezia, Veneto archeologico, gen 1999.

Co ła conquista romana de gran parte del Mediteraneo, torno al II secoło v.C., ghe ze na ceła redusion de sti tràfeghi fin a l'invazion romana del Vèneto (dal 59 v.C. al 49 v.C.) co i tràfeghi i ga na pì granda redusion. I romani i fa ła centuriasion de tuta ła fasia łagunar, che se pol vèder anca ai nostri dì da łe foto al satèłide. Inte sta epoca i sentri prinsipałi de ła łaguna i ze Altin, so ła strada che da Pàdoa ła portea a Aquiłeja, Cióza eTorseło, ìzołeta a nord del sentro de Venesia dita el so pì vecio insediamento Antonio Rosso, I romani colonizzarono la laguna di Venezia?, Archeołozia viva, ott 1982.


Drio l'istoriografia tradisionalła Chronica Altinate scrita serca el 1000, el primo insediamento a Venesia el ze stà Rivo Alto (Rialto de des) fondà el 25 de marso del 421 co ła consacrasion de ła ceza de San Zacometo a Rialto, so łe rive del fondo canal navigàbiłe, ancùo Canal Grando. Ła fondasion de Venesia in verità ła ze stà na roba pì łonga, parvia de łe invazion barbàreghe, i abitanti de ła teraferma i ghe ga catà protesion dapò łe defarénte ondàe de invazion barbàreghe che łe ze cascàe dal V secolo, in partigołar una del 421. Venice Explorer pàxena web

Intel VI secolo, soto el stàbil goerno del Regno dei Ostrogoti, Casiodoro ne dà un detagià quaro de ła vita in łaguna de quei ténpi.

Reunì conpagni a tuta l'Italia a l'inpero co ła pramàtica sansion de Giustinian del 554, i teritori de ła Venetia i ze de nóvo travolti sóto de ła spinta de l'invazion łongobarda del 568, che ła vede el Patriarca de Aquiłegia refugiarse inte ła łaguna de Gravo, Rialto e i altri insediaménti costieri popołarse di pròfughi che i ga abandonà l'entrotera.  Nicola Bergamo, Venetia Et Histria, imperobizantino.it

Par scapar via dai invazóri łe popolasion de ła canpagna intorno łe ze emigrà inte łe ìzołete de ła Laguna, ma no so quełe indo' che deso a ghe ze Venesia, ma pì a Nord so l'atual Torseło; questo parché in quełe zone ghe gera za łe capane de pescadori de łe sità romane (Altin so tute, anca parché oncor'ancó el ze ła pì visina a ła Laguna), 'ndo i tegniva tuta l'atresadura. Dapò vari aveniménti sti "łagunari" no i se sentéva pì seguri e par defènderse i se ga rintanà al Lido.Infin i refugiài, che ormai i gera int' una parte de ła Laguna segura, par sfrutar comunque i cołegaménti co ła teraferma in un periodo deso pì tranquiło, i se ga definitivamente trasferìo inte l'ìzoła de "Rivoalto", inte ła zona de l'atual Rialto. Da qui ze stàe abitàe łe ìzołe de l'arcipèlago de Venesia, drìo a fortifegar łe rive co grosi pałi de legno e fango protetivo, che anca ancùo i tien in piè sta sità.

Tirada su intel 697 ła Venesia a Dogadodependente dal'Exarcà de Ravena, co cavedal prima a Eracliana, dónca Metamauco, dapò de ła tentada invazion franca de Pipin Carloman, 'ntel'821 ła pì segura Rialto ła ze deventada cavedal del Dogado de Venesia, tołendo intel ténpo el nome isteso del teritorio e del Stato e deventando definidivamente Venesia.  Gravo, Venesia e i Gradenigo, mostra, Biblioteca Nasional Marciana

Ła visinansa co l'Inpero franco, el raporto priviłegià col'oriente Roman e al steso ténpo ła distansa da Costantinópułi ła ghe ga fata un dei prinsipałi porti de scanbio intrà l'osidente e l'oriente, permetendo el sviłupo de na clase mercantil dinàmega e intraprendente che inte el giro de quatro sècołi sirca ła fa deventar ła sità da insediamento sconosùo a avanposto imperial a potensa paróna dei mari. Da ła conquista de ła Dalmàsia co ła spedision de Piero II Orseolo intel Miłe fin ła Quarta Crozada, co ła conquista el sachegio de ła cavedal romanoriental, soto ła guida de Enrico Dandolo, ła fondasion del'inpero colonialDonald Nicol, Venezia e Bisanzio, Rusconi, 1990  Asociasion Cultural Bixansio

Ła ze mèsa drénto intrà łe Repùbleghe marinare, insieme a Zénoa, Pisa e Amalfi, dónca el leon de San Marco, enblema de ła Serenìsima, el ghe ze inte łe insegne marine de ła bandiera itałiana.

El cao del goerno el gera el Doze (dal latin dux), che col 'ndar vanti del tempo, el ga visto el só poder senpre più controłà da nóvi òrgani istitusionałi. Paréci Dozi, soratuto prima del'ano miłe, i se ga visti obligài a tór i vóti parché i sitadini i łi credeva masa bramozi de poder: qualchedun el ze stà anca copà. Al màsimo de ła sóa potensa, intel XIII sècoło, Venesia ła dominava gran parte de łe coste dell'Adriàtico, region come ła Dalmàsia, l'Istria, un mucio de łe ìzołe del'Egeo, Candia, Sipro, Corfù, e ła gera ła prinsipal poténsa miłitar intrà łe prinsipałi forse mercantiłe inte el Medio oriente. Inte el XV sècoło el teritorio de ła Repùblega el se slargava da Bresia al'Istria, e da parte de l'atual provincia de Bełun, al Polézine vèneto.

Intel XVIII sècoło Venesia ła gera intrà łe sità pì rafinàe d'Europa, co una forte influensa su arte, architetura e leteradura del ténpo. El teritorio de ła Repùblega de Venesia el conprendeva Vèneto, Friułi, Istria, Dalmàsia, Càtaro e parte de ła Łonbardia. Dapò pì de 1000 ani d'indipendensa, el 12 de magio 1797 el Doze Ludovico Manin e el Magior Consegio i ze stài obligài da Napoleon a 'ndar via, par proclamar el "Goerno Provizorio de ła Munisipałità de Venesia".

Col Tratado de Canpoformio intrà fransézi e aostrìasi, el 17 de otobre 1797 ła "Munisipałità de Venesia" ła ga smeso de èserghe e i sói teritori, chei ze ndài a formar ła "Provincia vèneta" soto Francesco II, i ze stài dati al'Àostria: i Aostrìasi i ze intrài in sità el 18 de genaro 1798. Intel 1848 ła ga partesipà ativamente ai moti revołusionari, soto l'inisiativa de Daniele Manin. Intel 1866 ła ze entrada a far parte del Regno d'Italia. El 21 de otobre del 1866 ghe ze stà in Vèneto el plebisio chel ga visto vìnser el sì al'anesion al'Itałia col 99,9% dei voti favorévołi del'ełetorà ativo (come portà drio da łe fonte).

 Monuménti e łóghi inportanti 

El cor de ła sità de Venesia el ze Piaza San Marco, l'ùnega che ła se tol el nome de piasa: le altre strade slargàe łe ze ciamàe infati "canpi" o "canpiełi". Ła Bazélega de San Marco ła se cata a'n estremo de ła piasa, cołorada d'oro e rivestìa da mozaisi che i conta ła storia de Venesia, asieme ai maravegiózi basoriłievi che i rafigura i mezi del'ano. Sóra ła porta prinsipal, i quattro cavałi de bronzo de Costantinòpułi, (i ze copie: i orizenałi i ze drénto al muzeo de San Marco) i recorda ła quarta Crozada del 1204. Ła sóa forma a cróze greca ła xe coverta da sinque grandìsime cùpołe. Ła xe ła tersa Baxìłica dedicada a San Marco che ła xe stada tirada su in sto lógo qua: łe prime dó łe zera 'ndae xó. El par che sta version qua ła sia stada ispirada da ła Céxa dei Santi Apòstołi de Costantinòpołi. El drénto el xe coverto de moxàisi a sfondo oro chei rafigura pasi bìblisi e ałegòrisi. Ai prinsipi, ła zera ła cappeła privada dei Doxi de ła Repùblica de Venesia.


El Pałaso Dogal el se cata a fianco de ła Baxìłica: ła Porta de ła Carta, maravegióxa opra de Bartolomeo Bon, ła xe el łor cołigamento, e ancuo ła xe el svódo del muxeo de Pałaso Dogal. L'intrada prinsipal ła xe sul lai chel varda a ła laguna. Sede del goerno de ła Serenìsima, el xe stà tirà su inte el XV sècoło co màrmari d'Istria. Qua ghe stava un casteło, ma daspò i eło ga incendià par far 'ndar fora Pietro IV Candiano che ghe gaveva catà recèto durante na rebełion. Ancuo el Pałaso el xe un muxeo, co opre dei megiori artisti venesiani: ła Biblioteca Sansovina, che ła se cata drénto, ła verxe de łe mostre a ténpo łimità. Da védere łe xe anca ła Sała del Magior Consegio, che par sècołi ła xe stada ła più granda sede de goerno del mondo, el Ponte dei Sospiri, łe prejon e i Pionbi.

Vanti al Pałaso Dogal ghe xe el canpanièl de San Marco: tirà su inte el 1173 come faro par i navigadóri, el xe stà consà da Bartolomeo Bon inte el XV sècoo. El xe crołà el 14 de ługio 1902 e el xe stà tirà su de novo par intrego. Ła logeta in màrmaro roso de Verona ła xe n'opra de Giacomo Sansovin, e su de sta qua se cata i basoriłievi chei rafigura ałegorie coi grandi rexultai de ła Repùblica del Leon.


N'altro sìnboło de ła sità el xe el Ponte de Rialto: opra de Antonio Da Ponte, el xe stà tirà su inte el 1591. El zera l'ùnega maniera par traversar el Canal Grando a pie: infati, el xe restà l'ùnego ponte fin al 1854, co i ga fato el Ponte del'Academia (ancuo existe anca el ponte dei Scalsi e el ponte de ła Costitusion). Sui lai del corpo sentral se cata negosi de luso mentre, a ła fin del ponte, inte el sestièr de San Poło, ła tradisional pescheria e ła Ceza de San Giacometo de Rialto.

Altri inportanti monuménti venesiani i xe l'Arsenal, ła baxełega de Santa Maria de ła Sałute, ła baxełega de Santa Maria Glorioxa dei Frari, łe sinagoghe del Gheto.

 Popołasion 
 Evołusion demografega 
Venesia ła xe stà par tuta ła Basa Età de Mex e l'Età Moderna ona de le sità pì grandi par popołasion (oltra che par cultura e economia). Inte el an 1000 a Venesia ghe jera torno a łe 60.000 aneme, inte el 1200 łe se łeva torno a łe 80.000, inte el 1300 łe riva fin torno łe 110.000 che dapò ła peste negra del 1348 łe se reduxe a poc pì de 60.000. Ła cresita dapò ła peste ła porta a 85.000 aneme dei primi del '400, inte el 1540 łe vien censie 129.971 aneme inte ła cavedał, inte el 1552 ne vien censie 158.069 e inte el 1563 168.627, ła peste del 1576-77 copa so par zo pì de 40 mie aneme che łe riva a łe 134.871 del 1581. Ła cresita ła va pian fin rivar a i 141.625 venesiani censìi inte el 1624, dapò ła peste del 1630-31, che ła copa so par zo 40.000 aneme, ła popołasion ła riva a 102.243 inte el 1633, ła rapida cresita ła porta a 120.307 inte el 1642. Ła popołasion ła resta pì o manco ła istesa, co un canbio de 10.000 aneme, fin a ła fin de ła Serenisima: inte el 1696 łe vien censie 137.867 aneme, inte el 1740 147.470, inte el 1761 148.576, inte el 1771 138.700, inte el 1780 140.286, inte el 1790 137.603 e inte el 1797, an de ła fin de ła Republega, a Venesia ghe xe so par zo 141.000 aneme. Co ła Fransa de Napołeon invade ła Republega Vèneta ła porta morte, reolte, crixe e poartà caxion del cało de popołasion de Venesia, oltra che a do picenine epidemie de tifo e vajol, che sol che do ani dapò l'invaxion riva a 136.000 aneme, inte el 1805 a 122.000, inte el 1811 a 115.000, inte el 1818 a 103.000, inte el 1830 łe vien censie 98.638 aneme fin al so punto pì baso de 93.545 censie inte el 1838. Inte ła segonda metà dei ani 30 del '800 a Venesia ghe xe na cresita siçio-economega, in scuaxi tuti i setori de l'economia sitadina e soratuto Venesia torna a esar on gran sentro dei trafeghi, stà situasion porta ła cresita de ła popołasion che riva a 123.000 aneme inte el 1847, a 120.414 aneme inte el 1857 e inte el 1867 a 133.037.

Evołusion demografega del intier comun de Venesia dapò ła co concuista tajana:  Par na coreta łetura dei dati dal 2 de avrił del 1999, dapò on referendum, xe stà fato el comun de Cavałin-Treporti, de 11.700 aneme.

El comun de Venesia xe dividesto inte ła sità de Venesia, co el sentro storego dei sie sestieri e łe isoe de ła Łaguna, e ła Teraferma, co Mestre cofà sità prinsipał.
+Sentro StoregoIsoeTerafermaSità de Venesia (Sentro storego + ixoe)1901146 67221 06420 597168 2761931163 35932 82653 957196 1851951174 808 (record)44 03796 966218 8451960145 40249 025152 575194 4271975104 20649 670210 674153 876199078 16547 271192 770125 436200562 29631 035176 44993 331201753 97628 027179 77682 003
Da el 1951 el sentro storego de Venesia ga perdesto sirca el 70% de ła popołasion che el xe rivà al so masimo de 175 000 aneme, fin a redurse a łe 53 976 aneme del 2017. Senpre inte el 1951, ła proporsion tra sentro storego, ixoe e teraferma jera de 55:14:21, inte el 2017 de 21:11:68.

Evołusion demografega de ła sità de Venesia (sentro storego, i 6 sestieri):

 Reixon 
A Venesia so par zo el 94,4% dei venesiani i xe cristiani catołeghi. A Venesia ghe xe el patriarcado de Venesia, ona de łe col che tre diosexi carołeghe al mondo a gaver sto titoło.

Inte l'ixoa de San Łaxaro dei Armeni ghe xe dal 1717 el Ordene Mechitarista, ona de łe piasè inportanti istitusion de cultura armena inte el mondo.

A Venesia ghe xe l'exarcà ortodoso par l'Eoropa Meridionał e l'arsidiosexi ortodosa par l'Itaja e Malta, de łéngua greca e rito bixantin, co sede ła Cexa de San Zorzi dei Gresi.

 Parsone łigae a Venesia 

Varda parsone łigae a Venesia par saver de łe pì inportanti parsone łigae a Venesia.

Varda anca ła lista dei Doxi de ła Republega de Venesia.

 Aministrasion 
Ca' Farseti e Ca' Loredan, do gran bei pałasi, i xe łe do sedi del comun de Venesia.

 Zemełaji 
Venèsia ła ze zemełada co łe seventi sità:



Ghe ze acordi de cooparasion coi seventi comuni e asociasion:





 Spor 
 Regade 
A Venesia e in tuta ła so łaguna ła ze tanto parategà ła voga veneta, ghe ze tante regade par tante inbarcasion tradizionai par tut l'ano, chee pi inportanti łe ze inte ła Regada Istorega.

Altri spor co inbarcasion i ze ła Veła, dal 1911 ghe ze ła Conpanjia de ła Veła vinsidrize de tante conpetision, e el canotajo.

 Bałon 
L'istorega scuadra de bałon de Venesia ła ze el Asoçiasion de Bałon Venesia (o Venesia F.C.), nasua inte el 1907 dal union de łe do asoçiasion Pałestra Marsial e Costantin Reyer, che ancùo ła ze in serie B.

In Teraferma ghe ze l'Asoçiasion de Bałon Mestre, nasùa inte el 1929, che ła ze in Serie C.

 Bałonsesto 
L'istorega scuadra de bałonsesto de Venesia ła ze ła Reyer Venesia, nasùa inte el 1872, ła ze in Serie A e ła ga portà caza tante vitorie e tre canpionài.

 Altre atividà fizeghe 
A Venesia ghe ze anca asoçiasion de rugby, bałavoło (in serie C) e bałanodo.

En pì anca el Sentro Universitario Sportivo de Venesia inganiza tante atividà e spor co inbarcasion e sensa.

 Vara anca 
 Istoria de Venesia
 Republega Vèneta
 Sestieri de Venesia
 Łaguna de Venesia
 Provinsa de Venesia
 Patriarcà de Venesia
 Bienał de Venèsia
 Mostra internasionał del arte sinematografega de Venesia
 Fondasion dei Muxei Siveghi de Venesia
 Università Ca' Foscari
 Università Iuav de Venesia
 Festa de San Marco
 Teatri a Venessia

 Bibliografìa 
 Emanoel de Azevedo, Venetae urbis descriptio, Antonio Zatta, 1780.
  Frederic C. Lane, Storia di Venezia, Torino, Einaudi, 1978.
 John Ruskin, Le pietre di Venezia, Milano, 1987
 Carlo Silvestri, Istorica e geografica descrizione delle antiche paludi adriane ora chiamate Laguna di Venezia, 1973, ristanpa de on pì antigo volume del editor Domenico Occhi, in Venesia, 1736.
  Alvise Zorzi, La Repubblica del Leone. Storia di Venezia, Milano, Euroclub, 1991.
  Tiziano Scarpa, Venezia ze un pesce, Feltrinelli, 2000.
  Alvise Zorzi, Venezia Scomparsa, Milano, 2001.
  Alberto Toso Fei, Misteri de Venesia, La Toletta Edizioni, 2011.

 Altri projèti 

 Notasion 

 Łigami foresti 

 360cities ponte de Rialto - panorama 360°
 360cities canpo de łe Gorne - panorama 360°
 360cities fondamenta de ła Prejon - panorama 360°