Thavha

Thavha ndi tshipiḓa tsho ṱanḓavhuwaho tsha vhuimo ha pulanete, nga u tou angaredza tshi na masia o khwaṱhaho ane a sumbedza matombo o bvelelaho . Naho ṱhalutshedzo dzo fhambana, kanzhi thavha i dzhiiwa sa ine ya vha nnṱha u fhira tshikwara, kanzhi i gonya mithara dzi ṱoḓaho u vha maḓana o vhalaho (zwigidi zwi si gathi zwa mithara) nṱha ha shango ḽo i tangaho. I nga vha na fhethu hune ha vha uri ho linganela kha samithi kana ya vha pulateu ṱhukhu ine ya vha na vhulapfu vhuhulwane na maṱari ane avha uri o khwaṱha. Thavha dzi si gathi ndi ṱhodzi dzi re thungo, fhedzi vhunzhi hadzo dzi wanala kha miṱangano ya thavha.

Thavha dzi vhumbiwa nga maanḓa a tectonic, u ṱahala ha mavu, kana u bva ha thavhandubi, dzine dza shuma kha zwikalo zwa tshifhinga zwine zwa swika miṅwaha ya mahumi a milioni. Musi u fhaṱiwa ha thavha ho no fhela, thavha dzi a linganela nga zwiṱuku nga zwiṱuku nga ṅwambo wa u shandukiswa ha mutsho, nga u ḓi ṱomola na dziṅwe nḓila dza u tshinyadzwa ha zwithu zwinzhi, khathihi na nga u ṱahala ha mavu nga milambo na dzi gileshia.

Vhunṱha ha dzi thavha zwi bveledza mutsho une wa rothola u fhira kha lwanzhe kha lathithudi ine ya fana. Zwine zwa vha uri zwi ya rothola zwi ya kwama vhukuma tshaka ya mupo ya dzi thavha, fhethu ho fhambanaho hune ha vha uri ho fhambana hu vha na zwimela na zwipuka zwo fhambanaho. Nga ṅwambo wa uri fhethu na uvha na vhuthu a zwi ṱanganedzi, thavha dzi anzela u shumiswa zwiṱuku kha zwa vhulimi nahone dzi shumiswa nga maanḓa kha u bvisa zwishumiswa, u fana na mimaini na u rema miri, khathihi na u dovholola, na u gonya thavha na u fhufha.

Thavha ndapfusa kha Ḽifhasi ndi Thavha ya Evaresithi kha dzi Himalaya ya Asia, ine ṱhodzi yayo ya vha 8,850 m nṱha ha vhukati ha lwanzhe. Thavha khulwanesa ine ya ḓivhea kha pulanete naho i ifhio kha Sisiṱeme ya Ḓuvha ndi Olipiasi Mons kha Mars ine ya vha 21,171 m. Thavha ndapfusa ine ya katela na fhethu hune ha vha fhasi ha maḓi ndi Mauna Kea wa kha ḽa Hawaii ubva kha tshiimo tshayo tsha fhasi ha maḓi kha 9,330 m; vhaṅwe vhorasaintsi vha dzhia uri ndi yone ndapfusa kha ḽifhasi.