Venda art

Venḓa ( /ˈ v ɛ n d ə / VEN -də ), ndi luambo lwa tshiofisi  ya Riphabuḽiki ya Venḓa ( Venda   ; Afrikaans   ), ho vha hu Bantustan  Afrika Tshipembe . Yo vha i tsini na mukano wa Afrika Tshipembe na Zimbabwe devhula, ngeno, tshipembe na vhubvaḓuvha, yo vha i na mukano mulapfu na ḽiṅwe shango ḽa vharema, Gazankulu . Zwino ndi tshipiḓa tsha vunḓu ḽa Limpopo . Venda lo thomiwa nga muvhuso wa Afirika Tshipembe sa shangohaya la vhavenda, vhaambi vha luambo lwa vhavenda .  Mbumbano ya Dzitshaka na tshitshavha tsha dzitshaka vho hana u ṱanganedza Venda (kana ḽiṅwe shango ḽa Bantustan) sa shango ḽo ḓiimisaho nga ḽoṱhe.

Nga dzi  1 Ṱhafamuhwe nga nwaha wa 1973 venda lo divhadzwa uri li khodo vhusa,  dzi khetho dzavha hone nga murahu ha nwaha.  Nga nwedzi wa Ṱhangule nga nwaha wa 1978 ho dovha ha vha na dzinwe dzi khetho.  Vhupo ho ḓivhadzwa sa vhune ha vha na vhuḓilangi nga muvhuso wa Afrika Tshipembe nga ḽa 13 Tshimedzi 1979, vhadzulapo vha venda vha xelelwa nga vhudzulapo havho ha Afrika Tshipembe.   U fana na dziṅwe Bantustans, vhuḓilangi hayo ho vha vhu sa ṱanganedziwi nga tshitshavha tsha dzitshaka.

Venda mathomoni ḽo vha ḽi mutevhe wa mavundu a songo ṱanganaho Transvaal, ḽi na tshipiḓa tshithihi tshihulwane na tshipiḓa tshithihi tshihulwane . Muḓi waḽo muhulwane, we wa vha u Sibasa, wo fhiriselwa Thohoyandou (we wa vha u tshi katela tshiṱiriki tsha kale tsha vhuvhusi tsha Sibasa) musi Venda ḽi tshi ḓivhadzwa sa ḽo ḓiimisaho nga ḽoṱhe nga 1979. Musi ḽi sa athu wana vhuḓilangi, ḽo engedzwa ḽa vhumba vhupo vhuthihi ho ṱanganaho, ḽine ḽa vha na mavu oṱhe a 6,807 . km 2 (2628 zwikwea zwa khilomithara).  Kha khetho dza 1984, ḽihoro ḽi vhusaho ḽa Venda National Party ḽo vhulunga vhuimo haḽo sa ḽihoro ḽine ḽa khou vhusa, ḽa kunda ḽihoro ḽi hanedzi ḽa tshoṱhe ḽa Venda Independent People’s Party (VIPP). 

Nga nwaha wa 1979 musi hu tshivha na mbofholo 200,000. Muvhuso wo vha wo fhandekanywa na  shango la Zimbabwe ḽa tsini nga khorido ya Madimbo, wo vha u tshi khou pandeliwa nga maswole a Afirika Tshipembe, devhula, na u bva tsini na Mozambique nga Phaka ya Lushaka ya Kruger . 

Vho-Patrick Mphephu Muphurisidennde wa uthoma vho vha vha tshi dovha vha vha Khosi Khulwane ya lushaka lwa Vhavenḓa;vho  bebiwa a dzula Dzanani vunduni la Limpopo. Mutevheli wawe, Frank Ravele, o bviswa kha muvhuso nga mmbi ya Vhupileli ya Venda nga 1990. Nga murahu, vhupo ho vha vhu tshi vhuswa nga Khoro ya Vhuthihi ha Lushaka, tshigwada tsha mmbi tsho rangwaho phanḓa nga Mudzhenerala Gabriel Ramushwana . Venda ḽo dovha ḽa dzheniswa kha ḽa Afrika Tshipembe nga ḽa 27 Ṱhafamuhwe 1994.