Tshikolodo

Tshikolodo  ndi vhuḓifhinduleli vhune ha ṱoḓa uri ḽiṅwe sia, mukolodi, a badele tshelede yo hadzimiwaho kana yo thivhelwaho nga iṅwe nḓila kha ḽiṅwe sia, mukolodisi. Zwikolodo zwi nga kolodwa nga muvhuso kana shango ḽi re na vhuḓilangi, muvhuso wapo, khamphani, kana muthu nga eṱhe.Tshikolodo tsha zwa vhubindudzi nga u angaredza tshi ḓitika nga milayo ya thendelano malugana na tshivhalo na tshifhinga tsha u badela tshelede khulwane na mvelelo. Zwikolodo, dzibondo, notsi, na zwikolodo zwa nnḓu ndi tshaka dzoṱhe dza zwikolodo. Kha akhaunthu ya masheleni, zwikolodo ndi lushaka lwa thengiselano ya masheleni, sa zwo fhambanaho na u lingana.

Ipfi ḽi nga dovha ḽa shumiswa nga nḓila ya pfanyisedzo u katela vhuḓifhinduleli ha vhuḓifari na vhuṅwe vhukwamani vhu songo thewaho kha ndeme ya tshelede. Sa tsumbo, kha mvelele dza Vhukovhela, muthu ano thuswa nga muthu wa vhuvhili tshiṅwe tshifhinga hu ambiwa uri u koloda "tshikolodo tsha u livhuwa" kha muthu wa vhuvhili.

 Etimolodzhi 
Ipfi ḽa Luisimane "tshikolodo" ḽo thoma u shumisiwa mafheleloni a ḓana ḽa vhu 13 ḽa miṅwaha nahone ḽi bva nga nḓila ya Lufurentshe lwa kale u bva kha ḽiiti ḽa Lulatini debere, hune la amba "u koloda; u vha na kha muṅwe muthu." Ipfhi ḽi tshimbilelanaho na ḽeneḽo "mukolodi" ḽo thoma u shumiswa nga Luisimane na mathomoni a ḓana ḽa vhu-13 ḽa miṅwaha minzhi.

 Maipfi 

 Ṱhohoyatshikolo 
Principal ndi tshivhalo tsha tshelede ye ya thoma ya vhewa kana u hadzimiwa, ine khayo ha vhalelwa mvelelo na mbuelo. 

Hu na nḓila tharu khulwane dzine u badela ha nga vhumbiwa ngadzo: tshivhalo tshoṱhe tsha tshelede khulwane tshi nga fanela u badelwa musi tshikolodo tshi tshi fhela; tshivhalo tshoṱhe tsha tshelede khulwane tshi nga fhungudzwa nga tshifhinga tsha khadzimiso; kana khadzimiso i nga fhungudzwa nga tshipiḓa nga tshifhinga tshayo, na tshelede khulwane yo salaho ine ya tea u badelwa sa " mbadelo ya baḽoni " musi i tshi swika. Zwivhumbeo zwa u fhungudza tshelede zwo ḓowelea kha khadi dza nnḓu na garaṱa dza tshikolodo .