Nḓou

Nḓou (elephant) ndi iṅwe ya phukha khulwane shangoni. Nḓou ina milenzhe mina. I la maṱari a miri na mahatsi

 Human relations 

Dzi nḓou dzo vha phukha dzino shuma u tou bva kha tshifhinga tsha Indus Valley Civilization miṅwahani ya 4,000 yo fhiraho ,nahone dzikha ḓi shuma na kha musalauno. Ho vha hu na dzi nḓou dza 13,000-16,500 dze dzavha dzho hiriwa ngei Asia nga 2000. Phukha idzi dzovha dzi tshi tou  dzhiwa madakani musi dzina miṅwaha ya ubva kha 10 uswika 20, na miṅwaha miṅwevho ine dzovha dzikhadi tenda u gudisea mishumo hune dzanga kona u shuma tshikhala tshilapfu..McNeely, pp. 149–50. dzovha dzi tshi farwa nga zwikwekwe  zwa sialala, fhedzi u bva nga 1950 ho vha hu khou shumiswa mishonga ya u dzidzivhadza . Vhathu vha tshaka dza Asia vho gudiswa U shuma sa zwipuka. Dzi ndou dza Asia dzi shuma u hwala vhathu na zwishumiswa zwo yaho ngau fhambana khathihi nau ranga phanda kana u tshimbidza mishumo ya sialala. Dzi dzhielwa nṱha ngauri dzi a kona u shuma mishumo ino koṋda kana i lemelaho nga, nungo, muhumbulo na vhukoni.Nḓou dzia kona u fara ṋdula dza kushumele kana milayo ino paḓa 30.Vhunzhi ha dza tshinnani dzi khombo , ngauralo dzi shuma dzo vhofhiwa u swika dzi dzika.

Kha ḽa India, hu pfi nḓou nnzhi dzine dza khou shuma dzo vha dzi tshi tambudzwa. Vhone na dziṅwe nḓou dzo thubwaho vho tsireledzwa nga fhasi ha Mulayo wa Thivhelo ya Tshiṱuhu kha Zwipuka wa 1960 .  Kha ḽa Myanmar na Thailand, u remiwa ha maḓaka na zwiṅwe zwithu zwa ikonomi zwo ita uri hu vhe na tshivhalo tshihulwane tsha nḓou dzi sa shumi zwine zwa ita uri hu vhe na thaidzo dza mutakalo kha nḓou dzone dziṋe khathihi na thaidzo dza ikonomi na tsireledzo kha vhathu vhane dza dzula vhukati havho.  

Maitele a u shuma na dzi nḓou o no lingedziwa na kha ḽa Afrika. U fuwa ha nḓou dza Afrika ngei Belgian Congo zwo thoma nga ndaela ya Leopold II wa Belgium nga ḓana ḽa vhu 19 ḽa miṅwaha nahone zwi kha ḓi bvela phanḓa u swika na zwino nga Senthara ya u Fuwa ha Nḓou ya Api .

Bugu tshumiswa.