Lufuno

Lufuno ndi vhudipfi vhune ha katela u kunga mbilu nga maanda, u funa, u nambatedzana ha mbilu kana u vha na ndavha na muthu, phukha, kana tshithu.  Lu sumbedzwa nga nḓila nnzhi, nahone lu katela maitele o fhambanaho a manyanyu avhudi na mihumbulo yavhudi, u bva kha zwivhuya zwa nthesa, mukhwa wavhudi, lufuno luhulwane vhukati ha vhathu, u swika kha dakalo li leluwaho.  Tsumbo ya hezwi ndi uri lufuno lwa mme lu fhambana na lufuno lwa mufarisi wa mbingano, nahone lufuno holwu lu fhambana na lufuno lwa zwiliwa. 

Lufuno lu dzhiiwa sa lwavhuḓi na lu si lwavhuḓi, na vhuḓi halwo vhune ha imela vhuthu, u pfela vhuṱungu, na lufuno —"u sa di humbulela u wothe, u fulufhedzea, na ha vhuthu ha vhuḓi ha muṅwe"—nahone vhuvhi haḽo vhu imela vhukhakhi ha vhuḓifari vhu fanaho na mahandana, tseḓa, na u dihudza. I nga dovha ya ṱalusa zwiito zwa u pfela vhuṱungu na lufuno kha vhaṅwe vhathu, muthu ene muṋe, kana zwipuka.  Nga nḓila dzo fhambanaho, lufuno lu shuma sa mufarisi muhulwane wa vhushaka ha vhathu, nahone nga ṅwambo wa ndeme yaḽo ya vhukati ya muhumbulo, ndi iṅwe ya thero dzo ḓoweleaho kha vhutsila ha u sika.   Lufuno lwo dzhiiwa sa mushumo une wa ita uri vhathu vha dzule vhe vhoṱhe kha u lwa na zwithu zwine zwa vha tshuwisa na u leludza u bvela phanḓa ha zwipuka. 

Vhaḓivhi vha pfunzo dza maṱali vha kale vha Gerika vho ṱalula mifuda ya rathi ya lufuno : lufuno lwa muṱa, lufuno lwa vhukonani kana lufuno lwa plato, lufuno lwa lufuno, u ḓifuna, lufuno lwa vhaeni, na lufuno lwa Mudzimu kana lu sa fheli. Vhaṅwali vha musalauno vho fhambanya dziṅwe tshaka dza lufuno: lufuno lwa vhufhura, lufuno lu sa lifhedzwi, lufuno lu si na mushumo, lufuno lwa vhukonani, lufuno lwo fhelelaho, lufuno lwa u pfela vhuṱungu, lufuno lwo ḓalaho ( lufuno lwa lufuno ), lufuno lwa u ḓihudza. Mvelele dzo vhalaho dzo dovha dza fhambanya , , , , , , , , , , lufuno lwa lufuno, (na dziṅwe tshanduko kana i imela heyi mivhuso ), sa maipfi o khetheaho nga mvelele, ṱhalutshedzo, kana u sumbedza lufuno malugana na "zwifhinga" zwo ṱalutshedzwaho zwine zwa khou ṱahela zwa zwino kha luambo lwa Luisimane. 

Thiori ya thirangula ya lufuno i sumbedza uri vhushaka ha tsini,lufuno, na u ḓikumedzela ndi zwipiḓa zwa ndeme zwa lufuno.  Lufuno lu na ṱhalutshedzo yo engedzeaho ya vhurereli kana ya muya . U fhambana uhu ha tshumiso na ṱhalutshedzo, ho ṱangana na u ṱangana ha maḓipfele ane a katelwa, zwi ita uri lufuno lu konḓe nga nḓila i songo ḓoweleaho u ṱalutshedzwa nga nḓila i sa shanduki, musi lu tshi vhambedzwa na zwiṅwe zwiimo zwa maḓipfele.

 Zwiko